ONDERBOUWING BUSINESS CASE 2020 EINDHOVEN AIRPORT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ONDERBOUWING BUSINESS CASE 2020 EINDHOVEN AIRPORT"

Transcriptie

1 ONDERBOUWING BUSINESS CASE 2020 EINDHOVEN AIRPORT Maart 2013

2 Inleiding Dit document bevat de economische onderbouwing van de business case 2020 van Eindhoven Airport, ten behoeve van het luchthavenbesluit Eindhoven. De business case laat een (gefaseerde) groei van het burgerluchtverkeer op Eindhoven zien tot ca vliegbewegingen per jaar in Dit document beoogt aan te tonen dat deze prognose realistisch en financieel-economisch haalbaar is en bovendien in lijn is met overheidsbeleid ten aanzien van de nationale netwerkontwikkeling van de luchtvaart. Deze onderbouwing is in vier hoofdstukken onderverdeeld. In het eerste hoofdstuk zal de business case van Eindhoven Airport worden beschreven. In het tweede hoofdstuk wordt ingegaan op de vervoersprognose tot Het derde hoofdstuk bevat een bedrijfseconomische onderbouwing en in het vierde hoofdstuk wordt ingegaan op de macro-economische effecten. Aan het begin van elk hoofdstuk is een korte leeswijzer opgenomen. De onderbouwing wordt afgesloten met een samenvatting

3 Hoofdstuk 1: Inhoud business case In dit hoofdstuk zal de business case van Eindhoven Airport worden beschreven. Allereerst wordt ingegaan op de aanleiding om de mogelijkheden van groei van het burgerluchtverkeer op Eindhoven Airport te onderzoeken. Daarna wordt beschreven hoe de afspraken rond de groei tot stand zijn gekomen. Tot slot volgt een weergave van de gemaakte afspraken en de vertaling daarvan in de business case. 1.1 Aanleiding In 2008 is op initiatief van het toenmalige kabinet in verband met de schaarse luchthavencapaciteit in Nederland en de mogelijkheden van capaciteitsverdeling, onderzoek gedaan naar de groeimogelijkheden van Schiphol tot Onder leiding van oud-minister Alders heeft de zgn. Alderstafel Schiphol op 1 oktober 2008 hierover advies uitgebracht. In dit advies en de daarop volgende kabinetsreactie van 10 oktober wordt uitgegaan van een groei van het burgerluchtverkeer tot vliegbewegingen in 2020 en van een selectieve ontwikkeling van de nationale luchthaven tot maximaal vliegbewegingen geënt op het mainportgebonden verkeer. Dit betekent dat voor het niet-mainportgebonden verkeer, o.a. point-to-point verbindingen en charterverkeer, in de omvang van circa vliegbewegingen ruimte gevonden dient te worden op regionale luchthavens in dezelfde periode tot Daarop heeft het toenmalige kabinet besloten om een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden op Lelystad en Eindhoven om extra vliegbewegingen te accommoderen. Het adviesbureau SEO heeft vanwege de economische ontwikkelingen in april 2009 een geactualiseerde groeiprognose uitgevoerd. In het rapport Het realiteitsgehalte van vliegbewegingen op Schiphol in 2020 (bijlage 1) laat SEO zien dat bij verschillende netwerkscenario s de aantallen vliegbewegingen in 2020 in de orde van grootte tussen en liggen. Ook komt de heer Alders in zijn notitie Verkenning Marktontwikkelingen Luchtvaart tot 2020 van oktober 2009 (bijlage 2) tot dezelfde conclusie. 1.2 Keuze voor Eindhoven en Lelystad De keuze om de mogelijkheden voor het accommoderen van vliegbewegingen op Lelystad en Eindhoven te onderzoeken, is gebaseerd op een quick scan kosten- /batenanalyse uit september 2008) 2, uitgevoerd in het kader van het Aldersadvies Schiphol. De analyse geeft, in lijn met eerdere CPB-rapportages, aan dat de ontwikkeling van de luchtvaart in Nederland een positief maatschappelijk saldo oplevert. Dit wordt hoofdzakelijk verklaard door reistijdwinsten. De maatschappelijk-economische baten van het netwerk en de samenhangende economische activiteit, waaronder werkgelegenheid, zijn groter dan de in geld uitgedrukte opoffering van rust, ruimte en groen en de nodige investeringen. De negatieve effecten van geluidhinder wegen maatschappelijk-economisch gezien niet op tegen de (regionaal-)economische voordelen en bereikbaarheidsvoordelen. Ook zijn de negatieve effecten minder bij de ontwikkeling van niet-mainportgebonden luchtverkeer op andere luchthavens dan bij doorgroeien op Schiphol. Volgens de analyse dient de focus bij ontwikkeling van regionale luchthavencapaciteit te liggen op Eindhoven en Lelystad. Een nadere analyse in opdracht van het kabinet (oktober 2009, zie bijlage 2) bevestigt de inzet van Eindhoven in combinatie met Lelystad als de meest kansrijke 1 Briefkenmerk VenW/DGLM-2008/ Decisio BV, Quick Scan Maatschappelijke Kosten en Baten voor de opties voor Schiphol en de regio op de middellange termijn, 4 september

4 uitbreidingslocaties. Het accommoderen van de vluchten op Eindhoven en Lelystad scoort, in bijna alle opzichten, het beste van de vijf onderzochte alternatieven. In laatstgenoemde analyse is aangegeven voorrang te verlenen aan het bieden van de mogelijkheid voor de ontwikkeling van Eindhoven. Gezien het feit dat de regio Eindhoven al beschikte over een ontwikkelde regionale markt als significant onderdeel van de nationale markt, werd verwacht dat de behoefte aan additionele regionale capaciteit zich eerder zou voordoen dan De groeicijfers van Eindhoven Airport ondersteunden deze verwachting. Hierbij is uitgegaan van een gelijke verdeling van het aantal vliegbewegingen over Lelystad en Eindhoven (ieder vliegbewegingen). In de Luchtvaartnota die door het kabinet is opgesteld en geaccordeerd door de Tweede Kamer en de recente actualisatie zijn deze uitgangspunten (her)bevestigd Alderstafel Eindhoven Het kabinet heeft aan de heer Alders verzocht de mogelijkheden te verkennen voor het accommoderen van extra vliegbewegingen per jaar in 2020 op Eindhoven. Hiertoe is in maart 2009 de zgn. Alderstafel Eindhoven opgericht. Aan deze tafel hebben de volgende belanghebbenden deelgenomen: Ministeries van Defensie en I&M (voorheen VROM en VenW), Provincie Noord-Brabant, gemeenten Eindhoven, Veldhoven en vertegenwoordigd door Veldhoven Best, Eersel, Oirschot en Son en Breugel, Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE), Brainport, Brabants-Zeeuwse Werkgeversorganisatie (BZW), Belangenvereniging Omwonenden Welschap (BOW), Brabantse Milieufederatief (BMF), Schiphol Group en Eindhoven Airport. In het kader van deze verkenning aan de Alderstafel heeft Ecorys in 2009 (bijlage 4) een ruimtelijk-economische visie en een daaruit volgende analyse van de luchtgebonden vervoersbehoefte uitgevoerd. Op basis van deze analyse heeft Eindhoven Airport in 2009 een business case opgesteld (bijlage 5), die uitgaat van een duurzaam en gecontroleerd groeiscenario. Speerpunten hierin zijn het toevoegen van brainportbestemmingen (75% van de vliegtuigbewegingen met een zakelijke of combi-bestemming) en een substantiële verhoging van het marktaandeel van Eindhoven Airport in de eigen catchment area. 1.4 Aldersadvies Eindhoven De regio Eindhoven heeft vanaf de start van het proces benadrukt dat het vraagstuk van de ontwikkeling van de luchthaven geplaatst moet worden in de context van de ruimtelijk-economische ontwikkeling en ambitie van de Brainportregio. Als algemeen uitgangspunt is geformuleerd dat de omvang, aard van de bestemmingen en het tempo van de ontwikkeling op de regionale luchthaven in relatie dienen te staan tot de vraag in de regio. Zowel qua startpunt ( in plaats van , zie onder) als qua omvang van de ontwikkeling ( vliegbewegingen in plaats van ) is de overeengekomen omvang van de luchthaven op aandringen van omwonenden en omliggende gemeenten gemitigeerd ten opzichte van de oorspronkelijke opdracht vanuit het rijk. Uitgaande van de regionale ambitie en condities heeft Eindhoven Airport een alternatieve business case opgesteld die ten dienste staat van de regionale vervoersvraag. Deze business case houdt in dat er een gecontroleerde ontwikkeling van Eindhoven Airport plaatsvindt op basis van extra vliegbewegingen in 2020 bovenop het vergunde aantal in het gebruiksjaar 2009 (18.050). Dit aantal van extra vliegbewegingen in combinatie met een verruimde openstelling geeft Eindhoven Airport 3 Luchtvaartnota, Een concurrerende en duurzame luchtvaart voor een sterke economie, april 2009 en een Actualisatie Luchtvaartnota, Briefkenmerk VENW/BSK-2010/215030, 14 januari

5 voldoende ruimte om tot afspraken met een home carrier te komen ten behoeve van een verwezenlijking van de regionaal-economische visie van de regio. Een en ander betekent een groei naar een totaal van zo n vliegbewegingen per jaar in De Schiphol Group heeft deze business case getoetst aan de afspraken met betrekking tot het behoud en versterking van de mainportfunctie en netwerkkwaliteit van Schiphol en komt tot de conclusie dat de voorgestelde ontwikkeling van Eindhoven Airport de mainportfunctie van Schiphol niet schaadt en zelfs kan versterken. 4 In juni 2010 heeft de heer Alders met betrekking tot de rol van Eindhoven Airport het zogenaamde Aldersadvies Eindhoven aangeboden aan de Minister van Verkeer & Waterstaat. Zie bijlage 3 voor dit advies. In december 2010 heeft het kabinet het Aldersadvies omarmd. 5 Bij het Algemeen Overleg over de luchtvaartnota op 7 februari 2011 heeft de Tweede Kamer met een motie aangedrongen op een voortvarende uitvoer van dit advies en vastlegging van de uitgangspunten in het luchthavenbesluit/medegebruikvergunning van Eindhoven Airport. 1.5 Business case Eindhoven Airport In het Aldersadvies Eindhoven is afgesproken dat de groei van de burgerluchtvaart gefaseerd zal plaatsvinden. De eerste fase loopt tot en met 2015 en maakt een groei mogelijk tot een geluidsruimte van 6,0 km 2 (35 Ke) (zonder meteomarge en met afkap). Dit komt overeen met ca extra vliegbewegingen, zodat in de business case wordt gerekend met vliegbewegingen in 2015 (met een marge van + of - 20%). Bij het bepalen van de geluidruimte is rekening gehouden met een dagelijks vliegschema tussen uur en uur en maximaal 4 slots tussen uur en uur. Tussen fase 1 en fase 2 is een evaluatiemoment afgesproken waarop de ontwikkeling van de businesscase en de invoer van de hinderbeperkende maatregelen wordt bekeken alvorens de capaciteit van 10,8 km 2 (met meteomarge en zonder afkap) van de 35 Ke zone wordt vrijgegeven. De luchthavenontwikkeling op Eindhoven Airport gaat gepaard met een (deel van de) verplaatsing van militaire functies zodat de totaal belegde milieuruimte niet toeneemt én met ambitieuze maatregelen op het gebied van duurzaamheid en hinderbeperking, waaronder het invoeren van een verbod op lawaaibakken, het tariferen op basis van geluidproductie, het stimuleren van reduced flaps en idle reverse thrust en daar waar mogelijk, gebaseerd op onderzoek, gebruik maken van glijvluchten bij de landing en het optimaliseren van de aankomst- en vertrekroutes. Ook behoren tot deze maatregelen het werken aan een CO2 neutrale luchthaven voor eind 2015, het opzetten van minimaal 10 kennis-clusters vanuit het regionale bedrijfsleven en geen nachtvluchten (tussen uur en uur). Tevens zijn afspraken gemaakt over een multimodale landzijdige ontsluiting van de luchthaven (extra aansluiting A2/A58, station Eindhoven Airport-Acht, HOV-verbindingen van stations in Eindhoven naar luchthaven). Als wordt voldaan aan de afspraken, dan zal verdere groei mogelijk gemaakt worden in fase 2 naar ca vliegbewegingen in 2020 binnen 9,3 km 2 geluidsruimte (zonder meteomarge en met afkap) en 10,8 km 2 (met meteomarge en zonder afkap). Hierbij is uitgegaan van een nagenoeg stabiele bezettingsgraad. Tot 2012 was een substantiële stijging te zien van de bezettingsgraad, doordat enerzijds de slots van kleine toestellen over de jaren heen zijn overgenomen door grote toestellen en anderzijds doordat de vliegtuigen voller raakten, hetgeen wijst op een groeiende vraag naar luchtverkeer. Deze hogere bezettingsgraad is doorgerekend in onderstaande, aan het luchthavenbesluit ten grondslag liggende business case. Inmiddels zijn er op Eindhoven 4 5 Brief Schiphol Group van 6 oktober 2009, briefnummer 732. Briefkenmerk VENW/BSK-2010/

6 Airport bijna geen kleine toestellen meer, dus de trend van een stijgende bezettingsgraad zal naar verwachting afnemen/stoppen. De bezettingsgraden van de diverse airlines verschillen ook van elkaar, wat zou kunnen betekenen dat bij een thuisbasis van een luchtvaartmaatschappij met een lagere bezettingsgraad, de gemiddelde bezettingsgraad zou kunnen dalen. Een aantrekkende conjunctuur zou dit echter weer kunnen compenseren. Een min of meer stabiele bezettingsgraad lijkt derhalve een goed uitgangspunt. Deze business case biedt het beste uitzicht op een netwerkontwikkeling die aansluit bij de marktontwikkelingen, de selectieve groei en op een volwaardige bijdrage in de landelijke capaciteitsdiscussie. Tevens is in de business case rekening gehouden met een groot aantal hinderbeperkende en duurzaamheidmaatregelen waaraan de luchtvaartmaatschappijen en luchthaven zich moeten houden (voor meer informatie over deze hinderbeperkende en duurzaamheidsmaatregelen wordt verwezen naar de betreffende als bijlage 6 opgenomen paragrafen 4.1 t/m 4.3 uit het Aldersadvies). Uitvoer van de business case creëert bovendien een verantwoorde concurrentiepositie voor Eindhoven Airport en een sustainable business model. Figuur 1.1 Business case Eindhoven Airport VLIEGBEWEGINGEN lijndienst Charter General aviation TOTAAL VLB PASSAGIERS lijndienst Charter General aviation TOTAAL PAX N.B. 1: General aviation is inclusief klein verkeer N.B. 2: Aantallen vliegbewegingen met een marge van ± 20% Voor de business case geldt dat het tempo van het invullen van het marktpotentieel met vliegbewegingen een positief, negatief, neutraal beeld kan laten zien met een marge van ± 20%. Het kan tenslotte altijd zo zijn dat omwille van op dit moment onbekende marktoorzaken er een vertraging of juist een versnelling optreedt. Bovenstaand groeiscenario heeft als input gediend voor de berekeningen die hebben plaatsgevonden in het kader van de milieueffectrapportage voor het luchthavenbesluit Eindhoven

7 Hoofdstuk 2: Vervoersprognose In dit hoofdstuk wordt de vervoersprognose van extra vliegbewegingen in 2020 onderbouwd. Allereerst wordt ingegaan op de regionale marktvraag en het aandeel van Eindhoven Airport in deze vraag. Bovendien wordt toegelicht waarom dit aandeel kan toenemen door het toevoegen van nieuwe bestemmingen. Vervolgens wordt het aandeel van Eindhoven Airport in de landelijke vraag naar vliegverkeer beschreven. Daarna wordt het belang van een home carrier besproken. Een overzicht van de huidige stand van zaken laat zien dat de vervoersverwachtingen gegrond zijn. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een berekening van het te verwachten aantal passagiers en vliegbewegingen in Regionale markt Eindhoven Airport ligt geografisch centraal in een omvangrijk economisch kerngebied met een sterke internationale oriëntatie: de Brainport regio. Brainport is inmiddels de tweede economie van Nederland en heeft ambitie onderdeel uit te maken van de top economische en high tech regio s in Europa. De gemeente Eindhoven en de Provincie Noord-Brabant hebben onderzoeksbureau Ecorys in 2009 gevraagd de ruimtelijk-economische visie voor de regio Eindhoven vorm te geven. In deze visie zijn drie onderzoeksvragen beantwoord: 1. Hoe ziet de ruimtelijk-economische ontwikkeling er in de regio uit, nu en in de toekomst? 2. Welke luchtgebonden vervoersbehoefte genereert de regio als gevolg van deze ontwikkeling? 3. Hoe wordt op dit moment in de vervoersbehoefte voorzien? In de ruimtelijk-economische visie (zie bijlage 4) staat de ontwikkeling van de zakelijke markt centraal. Aangezien deze ontwikkeling maar een deel van de luchtgebonden verkeersbehoefte bepaalt, is tevens ingegaan op de ontwikkeling van de regionale leisuremarkt. Beide ontwikkelingen zijn in de visie vertaald naar (luchtgebonden) vervoersbehoefte. De totale luchtgebonden vervoersbehoefte in het meetgebied als gevolg van de verwachte ontwikkeling van de zakelijke en de leisuremarkt bedraagt minimaal 2,8 miljoen en maximaal 4,3 miljoen passagiersbewegingen in 2020 (zie figuur 2.1 en 2.2). Figuur 2.1: Totale luchtgebonden verkeersbehoefte in het meetgebied, 2020 Bron: ECORYS - 6 -

8 Figuur 2.2 Regionaal meetgebied Bron: ECORYS ECORYS verwacht dat de ontwikkeling van de zakelijke en de niet-zakelijke markt bij elkaar circa 3,5 miljoen passagiersbewegingen genereert. 2.2 Marktaandeel Eindhoven Airport in regionale marktvraag Voor de regionale partijen is het van belang dat de capaciteit die op Eindhoven Airport wordt gecreëerd ten goede komt aan de vervoersbehoefte in de regio. De ambitie hierbij is om het aandeel van Eindhoven Airport in de vraag naar luchtvervoer exclusief intercontinentaal verkeer in de eigen regio (in %) substantieel te verhogen (naar ca. 40%). Daarbij zal de intercontinentale vervoersbehoefte worden afgewikkeld via Schiphol. Door toevoeging van bestemmingen kan het aandeel van Eindhoven Airport in het voorzien in de regionale vraag naar Europese bestemmingen oplopen. Om vluchten op bestemmingen rendabel te maken wordt met deze vluchten ook de vraag uit aanpalende regio s/rest van Nederland geaccommodeerd zoals gebruikelijk is bij infrastructurele voorzieningen van de importantie van een luchthaven Toevoegen bestemmingen Onderzoek uit (bijlage 7) toont aan dat, bij een gelijkwaardig aanbod maar liefst 90% van de passagiers in het meetgebied het liefst zou vertrekken vanaf Eindhoven Airport gezien de betere bereikbaarheid van de luchthaven en de kortere reistijden ten opzichte van Schiphol en luchthavens in het buitenland. Uit het onderzoek komt naar voren: dat de keuze van de passagier uit de regio voor Eindhoven Airport is ingegeven door de nabijheid/bereikbaarheid van de luchthaven; dat als meer bestemmingen van Eindhoven Airport worden aangeboden de passagiers uit de regio deze dan ook vanaf Eindhoven Airport zouden gaan vliegen. Dit onderzoek is in 2011 geüpdate 7 (bijlage 8) en laat op dit punt hetzelfde resultaat zien. Het ontbreken van de juiste bestemming is de voornaamste reden om niet vanaf Eindhoven Airport te vertrekken blijkens ditzelfde onderzoek. Andersom geldt dus ook: indien een nieuwe bestemming wordt aangekondigd heeft dit direct een grote aantrekkingskracht op de regiopassagiers tot gevolg. Dit hebben de luchtvaartmaatschappijen ontdekt; nieuw aangekondigde bestemmingen doen het direct uitstekend. Sinds het vrijgeven van de Europese markt voor luchttransport in de jaren 90 kunnen luchtvaartmaatschappijen vrij kiezen welke regio s in Europa ze met elkaar willen verbinden en welke luchthavens ze daarvoor willen inzetten. De regio Zuidoost- Nederland met daarin centraal gelegen Eindhoven, is een uitermate interessante verzorgingsgebied gebleken waar point-to-point luchtvaartmaatschappijen succesvol kunnen opereren. 6 Stratagem: Eindhoven Airport: Regionaal belang en marktpotentieel, november Stratagem: Monitoring business case Eindhoven Airport, Aandeel Eindhoven Airport in de regio, 18 november

9 Het onderzoek van Ecorys (zie bijlage 4) toont aan dat er een groot potentieel voorhanden is in Zuidoost-Nederland op basis waarvan Eindhoven Airport haar rol in de nationale capaciteitsdiscussie van luchthavens succesvol kan innemen. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat in 2007 slechts 23% (excl. ICA) van de vliegbehoefte in de regio door Eindhoven Airport werd ingevuld vanwege het ontbreken van de juiste bestemmingen. De conclusie is dat er een groot potentieel is voor verdere ontwikkeling van Eindhoven Airport. Zoals gesteld heeft 90% van de passagiers uit de regio een voorkeur voor Eindhoven Airport. Door het toevoegen van nieuwe bestemmingen die passen in de regionale ambitie zal het marktaandeel van Eindhoven Airport in de regionale marktvraag worden vergroot. 2.3 Vraag naar vliegverkeer vanaf Eindhoven Airport vanuit de rest van Nederland 33% van de Nederlandse passagiers van Eindhoven Airport komt uit Noord-Brabant. Ook landelijk gezien speelt Eindhoven Airport dus een rol van belang: 67% van de Nederlandse passagiers komt uit andere regio s dan Noord Brabant (zie figuur 2.3). Het verzorgingsgebied van Eindhoven Airport sterkt zich dus uit over een groter gebied dan de directe regio. Deze percentages worden constant verondersteld. Als gevolg van concurrentie op het gebied van ticketprijzen zijn de traditionele verzorgingsgebieden van luchthavens aan het veranderen. De huidige praktijk laat zien dat de reisbereidheid van passagiers van en naar luchthavens (landzijdig) toeneemt wanneer een lowcost vlucht wordt aangeboden. Hiermee verandert ook de omvang van het verzorgingsgebied. Alom geaccepteerd is nu dat een verzorgingsgebied van een regionale luchthaven 1 tot maximaal 2 uur reisafstand van de luchthaven bedraagt. Voor lowcost vluchten nemen passagiers zelfs een langere reistijd op de koop toe (tot 3 uur). Het verzorgingsgebied van Eindhoven Airport strekt zich dus uit over een groot deel van Nederland. Ook de zakelijke reiziger is bereid verder te reizen naar een luchthaven vanwege lagere ticketprijzen en/of lagere parkeertarieven. 8 Een onderzoek van vliegveldinfo.nl in december 2010/januari 2011 onder Nederlandse vliegreizigers toont aan dat Eindhoven Airport door maar liefst 43% van de geënquêteerden als favoriete Nederlandse luchthaven wordt beschouwd. Kortom, naast een goed ontwikkelde eigen regio is Eindhoven Airport ook landelijk een goed alternatief om een vliegreis te beginnen of te beëindigen. Figuur 2.3 Anders: voornamelijk landen uit Oost-Europa 8 Buck Consultants International, Limburg tussen de vliegvelden, een onderzoek naar de ontwikkelingen in de luchtvaartsector, toegespitst op Limburg, januari 2011, onderzoek uitgevoerd in opdracht van de Kamer van Koophandel Limburg

10 Bron: ProInfo, passagiersonderzoek november 2011, meetperiode november De vraag naar vliegverkeer vanaf Eindhoven Airport beperkt zich dus niet tot de regio. Door het combineren van de regionale vraag en een deel van de nationale vraag ontstaan er vervoersstromen die aantrekkelijk zijn voor luchtvaartmaatschappijen om met frequente, non-stop vluchten in te vullen. Zonder de passagiers uit het ruimere verzorgingsgebied zou het niet mogelijk zijn om een netwerk aan te bieden van Eindhoven Airport dat de regio ondersteunt. 2.4 Belang home carrier Inleiding Om het gewenste bestemmingenprofiel dat aansluit bij de ruimtelijk-economische visie te realiseren op een robuuste en duurzame manier is een regionale home carrier van belang. Dit is gebaseerd op een analyse ten behoeve van de Alderstafel Eindhoven door prof. J de Wit op basis van de operatie die gelijksoortige regionale luchthavens in Europa te zien geven. 9 Voor de business case van Eindhoven Airport is een home carrier met een maximale omvang van 4 toestellen, in ieder geval tot het moment van de evaluatie (2015) toereikend om de ambitie te realiseren. Professor De Wit komt in zijn analyse tot de volgende conclusie: Zonder een thuisbasis is de helft van het aantal potentiële nieuwe bestemmingen op Eindhoven Airport niet te realiseren. Wil Eindhoven Airport een robuuste ontwikkeling van het beoogde bestemmingenpakket realiseren dan is tenminste een home based carrier nodig. Doorgaan op basis van beperkte openstellingcondities maakt de kans op een netwerkontwikkeling die aansluit bij de ruimtelijk-economische visie klein. Eindhoven Airport kan zijn ontwikkelingskansen aan omringende luchthavens kwijtraken. Met een home carrier krijgt Eindhoven Airport (en de omgeving) meer zeggenschap in de ontwikkeling op de luchthaven doordat met de carrier gerichte afspraken kunnen worden gemaakt over een groot deel van de vluchten. Dit kan alleen succesvol met een home carrier en is zo goed als uitgesloten wanneer met tal van carriers die Eindhoven als bestemming opnemen afzonderlijk afspraken moeten worden gemaakt. Een home carrier biedt daarnaast een stabieler netwerk, grotere kans op een duurzame vloot en werkgelegenheid voor de regio door werving van lokaal cockpit-, cabine-, gronden onderhoudspersoneel. 9 J. de Wit en R. Lieshout, Operationeel model en openstellingsuren Eindhoven Airport

11 Aan het vestigen van een home carrier zijn wel voorwaarden verbonden. Een home carrier moet, wil hij een rendabele exploitatie kunnen krijgen, met ieder gestationeerd vliegtuig meerdere (en bij korte afstanden tot vier) slagen, dat wil zeggen een heen- en terugvlucht, kunnen maken. Daarnaast heeft de home carrier behoefte aan een operatie van zeven dagen in de week voor een dekkende exploitatie. Dit vindt z n weerslag in de vereiste openstelling (07.00 uur uur) Voordelen home carrier De voordelen van de aanwezigheid van een home carrier zijn de volgende: 1. Een thuisbasis vergroot de kans op een netwerk dat aansluit op de ruimtelijk economische visie van de regio en op de landelijke visie van het rijk op de selectieve verdeling van luchthavencapaciteit in Nederland. Home carriers zullen voor hun thuisbasis een actief bestemmingenbeleid ontwikkelen. De verwachte verkeersstroom van de regio naar een nieuwe bestemming zal een belangrijke factor zijn in de beslissing van de luchtvaartmaatschappij. Dit betekent automatisch dat een route niet tot stand komt als daar geen significante vraag aan ten grondslag ligt. Omgekeerd betekent het dat succesvolle nieuwe routes als vanzelfsprekend aansluiten bij de vraag van binnen en buiten de regio. 2. Eén of twee home carriers maken het aannemelijk dat Eindhoven Airport daadwerkelijk het marktpotentieel gaat invullen en een belangrijke rol gaat spelen in het landelijke beleid met betrekking tot de selectieve verdeling van luchthavencapaciteit. Het is niet realistisch aan te nemen dat Eindhoven Airport het marktpotentieel verder gaat invullen met enkel inkomend verkeer. Hiervoor zal een (te) groot aantal luchtvaartmaatschappijen nodig zijn die elk één of twee bestemmingen aanvliegt vanaf een andere thuisbasis Een home carrier geeft een stabielere basis onder de luchthaven. Het verbindingennetwerk blijft in stand, ook in moeilijke economische tijden. Een luchtvaartmaatschappij die een thuisbasis opent op Eindhoven Airport doet dat alleen op strategische gronden. Het stationeren van één of meerdere toestellen op een luchthaven leidt tot grote investeringen in onderhoudsfaciliteiten (hangar), personeel, kantoor, marketing en cockpit-/cabinebemanning. De luchtvaartmaatschappij moet ervan overtuigd zijn dat het toestel vanaf deze plek optimaal gaat renderen. Dit zijn besluiten voor de lange termijn die niet gemakkelijk worden herroepen. 4. De luchthaven heeft een belangrijke rol in het al of niet toelaten van een luchtvaartmaatschappij als home carrier. Eindhoven Airport kan bijvoorbeeld alleen een luchtvaartmaatschappij als home carrier toelaten die een moderne, stille en duurzame vloot heeft. Een home carrier zal veelvuldig gaan vliegen van de thuisbasis om de investering terug te verdienen. Meerdere toestellen zullen gestationeerd worden. Dit houdt in dat deze luchtvaartmaatschappij een groot gedeelte van de beschikbare milieuruimte zal gebruiken met een stille en duurzame vloot en dus minimale overlast voor de regio. 5. De home carrier verschaft extra werkgelegenheid voor de regio. De home carrier werft lokaal cockpit-, cabine-, grond en onderhoudspersoneel. Een home carrier met vier toestellen levert in Eindhoven 200 FTE extra aan werkgelegenheid bovenop de normale groei aan werkgelegenheid als gevolg van de groei van de luchthaven (tussen 300 en 400 FTE per 1 miljoen passagiers) 11 (zie ook hoofdstuk 4). 10 SEO economisch onderzoek, Openstellingsuren Eindhoven Airport (bijlage 9). 11 Stratagem BV, Werkgelegenheidseffecten Eindhoven Airport. Maart 2012 (bijlage 10)

12 6. Een thuisbasis geeft een betere spreiding over de dag en daarmee een efficiënter en duurzamer gebruik van de infrastructuur van de luchthaven. De vliegtuigen die als thuisbasis zijn gestationeerd, vertrekken c.q. komen aan op de momenten dat er geen inkomende toestellen te verwachten zijn die aankomen c.q. vertrekken en vice versa. Dit geeft een gelijkmatiger spreiding van vertrekkende en aankomende toestellen over de dag en dus een efficiënter en duurzamer gebruik van de infrastructuur. Overeenkomstig de conclusies van SEO wordt in de business case verondersteld dat de extra capaciteit van vliegbewegingen voor ongeveer de helft wordt gevlogen door de home carrier(s) en de andere helft door het zogenaamde gastverkeer. Zie figuur 2.4. Figuur Stand van zaken 2013 Vanaf het uitkomen van het Aldersadvies Eindhoven in 2010 zijn de volgende bestemmingen toegevoegd aan het aanbod van Eindhoven Airport: Malta, Sevilla, Salzburg, Las Palmas, Palma, Ibiza, Boekarest, Belgrado, Lanzarote, Vilnius, Barcelona, Nice, Marrakech, Krakow, Kaunas, Gdansk, Riga, Brno, Istanbul, Valencia, Lissabon, Venetië, Carcassonne, Madrid, Napels, Bologna, Kopenhagen, Cluj-Napoca, Debrecen, Skopje, Fez, Agadir, Chania en Bordeaux. In 2010 was het marktaandeel van Eindhoven Airport in de regionale marktvraag gestegen naar 30% als gevolg van het aanbieden van meer bestemmingen (zie bijlage 8). Eindhoven Airport heeft de afgelopen vijf jaren een groei in passagiersaantallen gekend. Ook voor 2013 wordt een groei verwacht naar 3,4 miljoen passagiers. De ontwikkeling van Eindhoven Airport in de praktijk toont aan dat de veronderstelde groei ook daadwerkelijk tot stand komt. Zie ook figuren 2.5 en

13 Figuur 2.5 passagiersgroei Eindhoven Airport passagiers Eindhoven Airport Figuur 2.6 groei vliegbewegingen Eindhoven Airport vliegbewegingen Eindhoven Airport Het vastleggen van de afspraken over fase 1 in publiekrechtelijke regelgeving (luchthavenbesluit en medegebruikvergunning) werd ten tijde van het uitkomen van het Aldersadvies in juni 2010 voorzien vóór Eind 2011 werd echter duidelijk dat deze planning niet gehaald zou worden; de inwerkingtreding van het luchthavenbesluit wordt niet eerder verwacht dan voorjaar Omdat regionale partijen toch uitvoering wensten te geven aan de gemaakte afspraken, en ook de Tweede Kamer had aangedrongen op een voortvarende aanpak van de uitvoering van het Aldersadvies, is in de zomer van 2012 met omwonenden en milieupartijen een aanvullende set afspraken gemaakt over een verantwoorde groei in de jaren 2013 en Deze set van afspraken vormt een verrijking van het Aldersadvies fase 1 en vormde tevens de basis voor een aangepaste vergunning voor het medegebruik voor de jaren 2013 en 2014 die medio 2012 is verleend door het Ministerie van Defensie. In 2013 geldt een maximum aantal vliegbewegingen van behorend bij een geluidsruimte van 5,5 km 2 van de 35 Ke zone, voor 2014 geldt volgens het akkoord geen maximum aantal 12 Dit is 22% meer dan de verwachte vliegbewegingen uit het scenario van figuur

14 vliegbewegingen 13 en een geluidsruimte van 6,0 km 2 van de 35 Ke zone. Daarnaast zijn afspraken gemaakt over een verruiming van de openstellingstijden. De gemaakte afspraken hebben geen invloed op de (inhoud van) het te nemen luchthavenbesluit ( civiele vliegbewegingen extra) en de hierbij behorende medegebruikvergunning vanaf het gebruiksjaar 2015 (waarvan de contouren reeds zijn geschetst in de verschenen Notitie Reikwijdte & Detailniveau). Vanaf 24 maart 2013 zal transavia.com een thuisbasis vestigen op Eindhoven Airport. Vanaf die datum zullen drie toestellen van deze luchtvaartmaatschappij op Eindhoven Airport worden gestationeerd. Ook Ryanair heeft aangekondigd vanaf 1 april 2013 een thuisbasis te zullen vestigen op Eindhoven Airport, met één toestel extra vliegbewegingen in 2020 Aangetoond is dat er voldoende potentiële vraag naar luchtvervoer bestaat binnen en buiten de regio. Dat wil niet nog niet automatisch zeggen dat er naar een specifieke bestemming voldoende vraag bestaat om rendabel een lijndienst te kunnen aanbieden. Er is onderzocht naar welke bestemmingen er voldoende vraag bestaat voor rechtstreekse luchtverbindingen. Dit is gebeurd door gebruik te maken van een intern marktonderzoek van Eindhoven Airport, uitgevoerd in 2008 door Airport Strategy and Marketing uit Manchester (bijlage 11). Het onderzoek van ASM combineert de verwachte vraag uit de regio, zoals ingeschat in de ruimtelijk-economische visie, met de vraag buiten de regio die ook via Eindhoven Airport wordt ingevuld. Op die manier ontstaat een haalbaar business model voor rechtstreekse verbindingen met Europese bestemmingen vanaf Eindhoven Airport. Uit dit onderzoek bleek dat op basis van geboekte tickets (Market Information Data Tapes, MIDT bestanden) er minimaal Europese bestemmingen bovenop het huidige aanbod voldoende potentieel hebben om rechtstreekse vluchten te rechtvaardigen. Dit vertaalt zich in een groei op nieuwe bestemmingen van ongeveer vliegbewegingen in het jaar Deze berekening is gebaseerd op de aanname dat er in nieuwe bestemmingen zullen zijn toegevoegd. De aanname daarbij is dat er 52 weken per jaar, 7 dagen per week, 2 vliegbewegingen per dag (start en landing), 1 rotatie per nieuwe bestemming wordt uitgevoerd. Daarnaast is er sprake van autonome groei op het bestaande netwerk. In 2007 werden op dat bestaande netwerk ongeveer vliegbewegingen uitgevoerd. Op basis van marktvraag en concurrentie tussen luchthavens is aangenomen dat de autonome groei zich onder andere vertaalt in extra vliegbewegingen. Uitgaande van een autonome groei van 3% per jaar leidt dit tot extra vliegbewegingen in 2020 op het in 2007 bestaande netwerk. In totaal is de geschatte groei dus vliegbewegingen, opgeteld bij de in 2009 leidt dat tot een totale vraag van vliegbewegingen in Aangenomen is dat de gemiddelde vliegtuiggrootte op de nieuwe routes niet veel afwijkt van de huidige (2013) gebruikte vliegtuigen. Ook de bezettingsgraad zal nagenoeg stabiel blijven. Het gevolg hiervan is dat in 2020 er (naar verwachting) vliegbewegingen met ca. 5 miljoen passagiersbewegingen op Eindhoven Airport zullen plaatsvinden (zie figuur 1.1). 13 Onder de huidige ontheffing op grond van art. 33 Luchtvaartwet vindt formele handhaving plaats op basis van aantal effectieve vliegbewegingen (vliegbewegingen x nachtstraffactor)

15 Hoofdstuk 3: Bedrijfseconomische onderbouwing In dit hoofdstuk wordt aangetoond dat Eindhoven Airport in staat is de business case uit te voeren. Het beschrijft allereerst waarom luchtvaartmaatschappijen kiezen voor Eindhoven Airport. Dit wordt o.a. geïllustreerd aan de hand van een overzicht van de slotaanvragen voor de zomerseizoenen 2011, 2012 en Daarna volgt een financieeleconomische analyse. 3.1 De keuze van luchtvaartmaatschappijen voor Eindhoven Airport Brainport is inmiddels de tweede economie van Nederland en heeft de ambitie onderdeel uit te maken van de top economische en hightech regio s in Europa. Eindhoven Airport ligt in een dichtbevolkt gebied met grote steden en hoge inkomens. Dit draagt ook bij aan een goed vlieggebied. Uit het perspectief van luchtvaartmaatschappijen scoort Eindhoven beter dan Lelystad, met name gezien de aanwezigheid van een eigen markt en verzorgingsgebied, dat ook over de landsgrenzen valt. Eindhoven Airport ligt slechts 28 km van de Belgische grens en ongeveer 60 km van de Duitse grens. Empirisch onderzoek toont aan dat de stelling dat Eindhoven Airport een sterk verzorgingsgebied heeft, gestalte krijgt door de ervaring van luchtvaartmaatschappijen dat Eindhoven een hogere bezettingsgraad en yield (gemiddelde ticketprijs/passagier) kent dan een vergelijkbare bestemming vanaf een andere Nederlandse regionale luchthaven met hetzelfde product (vliegtuigtype, luchtvaartmaatschappij, etc). Het gevolg hiervan is dat luchtvaartmaatschappijen, indien zij de keuze hebben tussen Nederlandse regionale vliegvelden, hun voorkeur hebben voor Eindhoven. Voor een voorbeeld van de bezettingsgraad verdeling zie figuur 3.1. Figuur 3.1 Bron: Eindhoven Airport (meetweek 21 (2011), maatschappij: Ryanair) Naast Eindhoven Airport is er geen andere (regionale) luchthaven in Nederland die de volgende ingrediënten voor een succesvolle luchthaven met tevreden luchtvaartmaatschappijen in combinatie bezit: 1. Eigen markt c.q. verzorgingsgebied met zowel leisure als zakelijke reizigers; zie ook paragraaf Door de goede bereikbaarheid en geografische ligging ook een aantrekkelijk alternatief voor passagiers uit andere delen van Nederland. Eindhoven is goed bereikbaar over de weg. Eindhoven ligt op een knooppunt van snelwegen uit alle delen van Nederland: de A2, A67, A50 en A58 komen bij Eindhoven bij elkaar. Ook is Eindhoven een knooppunt voor railverbindingen en een intercitystation voor treinen uit de richting Maastricht/Roermond, Amsterdam/Utrecht,

16 Rotterdam/Tilburg en Arnhem/Nijmegen. Eindhoven Airport wordt een knooppunt in het regionale HOV-netwerk (zie ook paragraaf 4.4). 3. Interessante (zakelijke) bestemming voor buitenlanders (inkomende reizigers) door de sterk ontwikkelde regionale economie. Ca. 38% van de passagiers van Eindhoven Airport zijn afkomstig uit het buitenland. Zie hiervoor ook paragraaf 2.3 figuur Goede infrastructuur met name de lengte van de baan (3 km lang, 45 m breed) en de aanwezigheid van luchtverkeersleiding. 5. Weinig gehinderden ten opzichte van andere luchthavens. Bij spreiding van de capaciteit richting Eindhoven zijn er per saldo minder gehinderden dan bij doorgroei van Schiphol of bij spreiding naar andere luchthavens. 3.2 Slotaanvragen De belangstelling van luchtvaartmaatschappijen voor Eindhoven Airport blijkt ook uit het aantal slotaanvragen, dat inmiddels het aanbod aan slots ruimschoots overschrijdt. Zie figuur 3.3 voor een overzicht van de slotaanvragen voor de zomerseizoenen 2011 t/m 2013, waarbij meer slots zijn aangevraagd dan de huidige capaciteit toelaat. Figuur 3.3 Maatschappij Aangevraagde slots 2011 Verleende slots 2011 Aangevraagde slots 2012 Verleende slots 2012 Aangevraagde slots 2013 Verleende slots 2013 Adria Airways Air France/CityJet Amsterdam Airlines Arkefly Balkan holidays Corendon Airlines Corendon Dutch Airlines Onur Air Ryanair Sky Airlines Sunexpress Thomas Cook/LDE Transavia.com Wizzair XL Airways 6 6 Germany TOTAAL PERCENTAGE 131,2% 100% 165,8% 100% 146% 100% 3.3 Financieel-economische analyse In de business case van Eindhoven Airport is een inschatting gemaakt van de noodzakelijke extra kosten die verband houden met de groei van het civiele deel van de luchthaven, de hinderbeperkende maatregelen en extra openstelling. De groei van de luchthaven noodzaakt tot investeringen in de infrastructuur van de luchthaven om de grotere passagiersaantallen en extra vliegbewegingen te faciliteren (bijv. terminal- en platformuitbreiding). De ruimere openstelling van het civiele deel van de luchthaven noodzaakt tot een ruimere bezetting en dus hogere kosten bij functies die verband houden met deze openstelling. Naast de reguliere kosten zullen ook de extra kosten als gevolg van het geïntensiveerde civiele medegebruik door Eindhoven Airport aan het Ministerie van Defensie worden vergoed, op marktconforme basis, via de medegebruiksovereenkomst. In 2010 hebben Eindhoven Airport en het Ministerie van Defensie overeenstemming bereikt over een meerjarenovereenkomst voor het

17 medegebruik, waarin een verrekeningssystematiek voor genoemde extra kosten is opgenomen. Uit onderzoek van SEO uit (bijlage 13) is te herleiden dat het niet uitvoeren van de business case 2020 van het Aldersadvies voor Eindhoven Airport een omzetverlies zou betekenen van ca. 18 miljoen in Daarmee is het voor Eindhoven Airport van groot belang dat wel uitvoering kan worden gegeven aan de afgesproken groei van de luchthaven. Eindhoven Airport N.V. heeft een aantal investeringen gepland om de geplande groei te kunnen accommoderen. Momenteel wordt reeds uitvoering gegeven aan een uitbreiding van de terminal, waarmee deze een capaciteit krijgt tot ca. 5 miljoen passagiers (oplevering voorjaar 2013). Ook wordt een hotel gerealiseerd (oplevering voorjaar 2013), is in 2012 een nieuwe parkeergarage gebouwd en wordt ook op termijn verder geïnvesteerd in parkeeraccommodatie, platformuitbreiding en volledige herinrichting van het voorterrein van de luchthaven. De vennootschap kan de groei en de daarvoor benodigde investeringen kostendekkend uitvoeren: Figuur 3.4 resultaat-ontwikkeling ( x 1,0 mln.) omzet 32,9 33,7 40,9 45,2 48,9 51,3 53,7 56,2 kosten 26,9 27,6 33,5 35,5 37,5 38,7 39,8 41,0 resultaat voor belasting 5,9 6,1 7,4 9,7 11,4 12,6 13,9 15,2 Investeringen ( x 1,0 mln.) investeringen 38,1 61,1 13, : betreft met name infrastructurele (capaciteits-) projecten, zoals de bouw van: - terminal: airside vergroting (aankomst en vertrek) - terminal: voorzone (commerciële activiteiten, horeca en retail) - terminal: herinrichting naar efficiënte passagiers-flow - hotel: Tulip Inn Eindhoven Airport, 120 kamers - parkeergarage P4 14 SEO Economisch onderzoek, Economische effecten van de invoering van de eenderderegeling op Eindhoven Airport. Amsterdam, augustus 2011 (bijlage 13)

18 : betreft voltooiing infrastructurele bouw parkeergarage P5 - voorterrein herinrichting - platform-vergroting : een relatief beperkt investeringsniveau: de capaciteit van gebouwen, terreinen, platform en autoparkeren is voldoende voor de ontwikkeling in verkeer en vervoer tot en met 2020 ratio's Ebitda ( x 1,0 mln. ) operationele cashflow 10,6 11,2 13,7 15,9 17,3 18,3 19,4 20,4 cashflow ( x 1,0 mln. ) -9,3-1,8-16,0 7,0 8,4 9,5 10,7 11,8 excl. financiering/ aflossing VV Rona na belasting 8,2% 7,4% 8,0% 8,5% 9,4% 9,8% 10,3% 10,8% exploitatieresultaat / boekw vaste activa EV / TV % eigen vermogen t.o.v. totaal vermogen 47% 50% 46% 51% 58% 67% 76% 86%

19 Hoofdstuk 4: Macro-economische effecten In dit hoofdstuk worden de macro-economische effecten van (uitvoering van) de business case beschreven. Allereerst zal worden ingegaan op het effect op de werkgelegenheid en de maatschappelijke kosten en baten. Daarna volgt een beschrijving van de afspraken over het beperken van de negatieve effecten van hinder, de afspraken over duurzaamheid en over landzijdige bereikbaarheid. Het hoofdstuk sluit af met een beschrijving van de afweging van de regionale en nationale belangen. 4.1 Werkgelegenheid De toekomstige directe en indirect achterwaartse werkgelegenheid wordt voornamelijk bepaald door twee ontwikkelingen, namelijk de groei van het aantal passagiers en het wel of niet vestigen van een basis op Eindhoven Airport. Voor de groei van het aantal passagiersbewegingen wordt uitgegaan van de verhouding 100% groei passagiers = 30% groei directe werkgelegenheid. In het minimumscenario wordt uitgegaan van 100 passagiers per vlucht (gelijk aan de veronderstelling in de business case Alderstafel). In het maximumscenario wordt uitgegaan van 120 passagiers per vlucht (situatie 2011). Voor de basis wordt uitgegaan van vier vliegtuigen. Volgens opgave van Transavia zijn er zo n 15 piloten per vliegtuig in dienst. Voor vier vliegtuigen zijn dat 60 piloten. Wat betreft het cabinepersoneel wordt uitgegaan van internationale regelgeving. Voor een vliegtuig met een capaciteit tussen 150 en 199 stoelen zijn minimaal vier flight attendants nodig. Met dezelfde multiplier als voor piloten betekent dit 30 flight attendants per vliegtuig. In totaal zijn er 45 FTE benodigd per vliegtuig. Daarnaast zal er onderhoud (Line Maintenance) en schoonmaak worden verricht. In de berekeningen voor toekomstige werkgelegenheid wordt uitgegaan van 50 FTE per gestationeerd vliegtuig. Het is mogelijk dat ook de indirecte achterwaartse werkgelegenheid zal stijgen wanneer bijvoorbeeld de catering op de thuisbasis wordt aangeleverd. Dit is afhankelijk van de luchtvaartmaatschappij die de basis gaat vestigen. Een tweede effect van de langere openstelling van de luchthaven is het aantal luchtverkeersleiders. Hierdoor stijgt de werkgelegenheid, die toe te rekenen is aan het medegebruik van de vliegbasis van 20 naar 32 FTE in Op basis van deze aannames wordt de ontwikkeling van de werkgelegenheid op Eindhoven Airport geschat. Met vier vliegtuigen gestationeerd op Eindhoven Airport stijgt de werkgelegenheid naar FTE in 2013, dat zijn FTE per mln passagiersbewegingen. In 2011 komt dat getal uit op 300 FTE per mln passagiersbewegingen. Dit past in de intervallen van onderzoek 15 uit 2006 waar de directe werkgelegenheid zonder basis wordt geschat op FTE per mln passagiersbewegingen en met basis op FTE per mln passagiersbewegingen. Naarmate het aantal gestationeerde toestellen stijgt, neemt de directe werkgelegenheid toe. Een studie 16 voor Duitse luchthavens hanteert 500 banen (1 baan = 0,8 FTE) per 1 mln. passagiersbewegingen. In deze studie wordt ook gewezen op de stijgende arbeidsproductiviteit, waardoor de werkgelegenheid per miljoen passagiersbewegingen, terugloopt. Verdringingseffecten op de regionale arbeidsmarkt zijn beperkt. In de directe werkgelegenheid zal de groei van Eindhoven Airport ten koste gaan van Schiphol, Niederrhein, Brussel en Düsseldorf. Hier is dus geen sprake van verdringing op regionaal niveau. Er is voorts sprake van autonome groei door uitbreiding van de base airline, 15 Buck Consultants International, getoetst door SEO, Richard Klophaus, The impact of additional passengers on airport employment the case of German Airports. Trier University,

20 zonder verdringingseffecten met betrekking tot bestaande luchtvaartmaatschappijen op de luchthaven. De benodigde arbeid om de directe effecten te realiseren ligt op het lager en middelbaar opleidingsniveau. De regio biedt volop aanbod. Wat betreft inkomend toerisme is er sprake van nieuwe toeristen, die anders niet naar Eindhoven zouden zijn gekomen. Bewoners uit de regio Eindhoven die voor toeristische (leisure) doeleinden van Eindhoven Airport gebruik maken, deden dat al in grote mate buiten de regio (bijvoorbeeld in Noord-Nederland, België en Frankrijk). Conclusie De directe werkgelegenheid als gevolg van de luchtvaartactiviteiten op Eindhoven Airport is volgens verwachting gegroeid. Indien op de luchthaven vliegtuigen worden gestationeerd, zal de directe werkgelegenheid een impuls krijgen door het aantrekken van piloten, flight attendants, onderhoud- en schoonmaakpersoneel. Ook kunnen de indirecte achterwaartse effecten toenemen door het bevoorraden van de vliegtuigen. Uiteindelijk zullen in 2015 totaal FTE werkgelegenheid direct en indirect achterwaarts als gevolg van de voorziene activiteiten op Eindhoven Airport gerealiseerd worden. De werkgelegenheidseffecten van Eindhoven Airport worden in onderstaande tabel weergegeven: Figuur 4.1 Passagiers EIN Directe werkgelegenheid Indirecte werkgelegenheid Totale werkgelegenheid (FTE) Achterwaarts (FTE) (FTE) 1,1 miljoen ,65 miljoen Tussen 3 en 3,6 miljoen Bron: Stratagem, Werkgelegenheidseffecten Eindhoven Airport, maart 2012 (bijlage 10) 4.2 Maatschappelijke kosten en baten In 2011 heeft SEO Economisch Onderzoek een MKBA gedaan naar de economische effecten van het wegvallen of toevoegen van vliegbewegingen op Eindhoven Airport (zie bijlage 13). In dit rapport worden de maatschappelijke kosten (omzetderving voor de luchthaven, arbeidsplaatsenverlies en reiskostennadeel) van het wegvallen van vliegbewegingen op Eindhoven Airport ten opzichte van de business case Aldersadvies 2020 afgezet tegen de maatschappelijke baten (milieuwinst). Het nulalternatief dat derhalve in deze analyse is gehanteerd, is de business case Aldersadvies Uit de resultaten van de analyse kan berekend worden wat het totale welvaartseffect zou zijn als de business case 2020 uit het Aldersadvies (ca vliegbewegingen) wordt uitgevoerd. Uitgaande van het verschil in aantal vliegbewegingen in 2011 en het geschatte aantal vliegbewegingen volgens het Aldersadvies, loopt het totale welvaartseffect (dus de maatschappelijke baten minus de maatschappelijke kosten) bij het uitvoeren van de business case 2020 per jaar op, naar 71,3 miljoen in

PRESENTATIE Eindhoven Airport. Airneth 14 februari 2013

PRESENTATIE Eindhoven Airport. Airneth 14 februari 2013 PRESENTATIE Eindhoven Airport Airneth 14 februari 2013 Ondernemingsvisie Eindhoven Airport Een goede internationale bereikbaarheid faciliteert de regio Zuidoost-Brabant bij de economische ontwikkeling.

Nadere informatie

Werkgelegenheidseffecten Eindhoven Airport. Uitgevoerd door Stratagem Strategic Research BV

Werkgelegenheidseffecten Eindhoven Airport. Uitgevoerd door Stratagem Strategic Research BV Werkgelegenheidseffecten Eindhoven Airport Uitgevoerd door Stratagem Strategic Research BV 12 maart 2012 1 Inleiding In 2007 hebben Stratagem en Ecorys onderzoek verricht naar de toenmalige en mogelijk

Nadere informatie

, 5 FEB 2009. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

, 5 FEB 2009. Ministerie van Verkeer en Waterstaat Ministerie van Verkeer en Waterstaat > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De heer J.G.M. Alders Ubbo Emmiussingel 41 9711 BC GRONINGEN Plesmanweg 1-6 2597 )G Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den

Nadere informatie

Bijlage 2. 1 Uit de lijst van de Ruimtelijke Economische Visie (Ecorys), zoals deze in 2009 is opgesteld als onderlegger

Bijlage 2. 1 Uit de lijst van de Ruimtelijke Economische Visie (Ecorys), zoals deze in 2009 is opgesteld als onderlegger Bijlage 2 Toetspunt A Business case 1. Een nulmeting is vastgesteld op het pakket brainportbestemmingen (in termen van aandeel vliegtuigbewegingen) op het moment van het van kracht worden van het luchthavenbesluit

Nadere informatie

Advies Lelystad Airport

Advies Lelystad Airport Advies Lelystad Airport Toelichting op uitwerking en resultaat van opdracht aan Alderstafel Lelystad door Hans Alders 1 Context Alderstafel Advies Alderstafel Schiphol (2008) en reactie kabinet en Kamer

Nadere informatie

Management samenvatting: Business case Eindhoven Airport. Algemeen

Management samenvatting: Business case Eindhoven Airport. Algemeen Management samenvatting: Business case Eindhoven Airport Algemeen In het kader van de Alderstafel is aan Eindhoven Airport gevraagd een business case uit te werken (heden 2020). Het doel van de business

Nadere informatie

Jaarverslag 2011 van de Alderstafel Eindhoven

Jaarverslag 2011 van de Alderstafel Eindhoven Jaarverslag 2011 van de Alderstafel Eindhoven Conform de afspraken aan de Alderstafel wordt jaarlijks verslag gedaan aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu en aan de Minister van Defensie.

Nadere informatie

Factsheet Eindhoven Airport

Factsheet Eindhoven Airport Factsheet Eindhoven Airport Geschiedenis: - 1932 Vliegveld Welschap geopend - 1984 Passagiers terminal gebouwd - 2002 Komst Ryanair - 2006 Komst Wizz Air en Transavia - 2009 KLM stopt - 2013 Ryanair opent

Nadere informatie

Evaluatie Eindhoven Airport fase 1

Evaluatie Eindhoven Airport fase 1 Evaluatie Eindhoven Airport fase 1 Preambule Het kabinet en de Kamer hebben het Aldersadvies van 22 juni 2010 over Eindhoven Airport overgenomen. Daarmee is het advies staand beleid geworden, inclusief

Nadere informatie

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen:

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen: Beslisdocument Voortzetting samenwerking komende periode en beëindiging huidig Convenant ontwikkeling luchthaven Lelystad tussen Provincie Flevoland, Gemeente Lelystad, Schiphol Group en Lelystad Airport.

Nadere informatie

Raads Informatiebrief

Raads Informatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer 09.R2959.OOI Inboeknummer ogbstooggr Dossiernummer 907.307 ro februari zoog Raads Informatiebrief Betreft opdrachtbrief Alderstafel. Inleiding Op 5 februari 2009 heeft de

Nadere informatie

Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport

Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Trends in de luchtvaart 2 3 SWOT Lelystad Airport 2 4 Scenario s 5 5 Economische betekenis 5 6 Hoe nu verder? 7

Nadere informatie

Kosten-batenanalyse Luchthaven Twente

Kosten-batenanalyse Luchthaven Twente Kosten-batenanalyse Luchthaven Twente Wijzigingen bij 2,4 miljoen passagiers Opdrachtgever: Vliegwiel Twente Maatschappij ECORYS Nederland BV Rotterdam, 23 september 2009 ECORYS Nederland BV Postbus 4175

Nadere informatie

HANS ALDERS. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Mevrouw W. J. Mansveld Postbus 20906 2000 EX Den Haag. Groningen, 5 juni 2014.

HANS ALDERS. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Mevrouw W. J. Mansveld Postbus 20906 2000 EX Den Haag. Groningen, 5 juni 2014. - de - hinderbeperking - het naar als HANS ALDERS Aan De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Mevrouw W. J. Mansveld Postbus 20906 2000 EX Den Haag Groningen, 5 juni 2014. Geachte mevrouw Mansveld,

Nadere informatie

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen.

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen. Kan Schiphol de reizigers nog wel aan in 2020? Eric Kroes Directeur van Significance Hoeveel luchtreizigers zijn er op Schiphol te verwachten in 2020? Kan de luchthaven die aantallen nog wel aan? Levert

Nadere informatie

Business case en ruimtelijk economische structuur Lelystad Airport

Business case en ruimtelijk economische structuur Lelystad Airport Business case en ruimtelijk economische structuur Lelystad Airport Uitgevoerd door Stratagem Strategic Research BV 7 september 2011 Inhoud 1 Inleiding... 4 2 Ontwikkeling, business case en effecten...

Nadere informatie

Betreft: Ontwerp Luchthavenbesluit Eindhoven Airport Best, 26-3-2014

Betreft: Ontwerp Luchthavenbesluit Eindhoven Airport Best, 26-3-2014 Tweede Kamer der Staten-Generaal Commissie Infrastructuur en Milieu Tav I.B. Sneep griffier Postbus 20018 2500 EA Den Haag Betreft: Ontwerp Luchthavenbesluit Eindhoven Airport Best, 26-3-2014 Geachte Commissielid,

Nadere informatie

Oostroute Lelystad Airport

Oostroute Lelystad Airport Oostroute Lelystad Airport In opdracht van: Natuur en Milieu Flevoland en Staatsbosbeheer To70 Postbus 43001 2504 AA Den Haag tel. +31 (0)70 3922 322 fax +31 (0)70 3658 867 E-mail: info@to70.nl Door: Ruud

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 6

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 6 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 6 Datum: 15 mei 2012. Deelsessie: 19.55 20.45 uur in de Presentatiezaal. Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Advies Alderstafel over Lelystad Airport (2). Toelichting: Een studie

Nadere informatie

F a c t s h e e t Voorstel voor een nieuw normen- en handhavingstelsel Schiphol

F a c t s h e e t Voorstel voor een nieuw normen- en handhavingstelsel Schiphol ALDERSADVIES F a c t s h e e t Voorstel voor een nieuw normen- en handhavingstelsel Schiphol Aldersadvies: Voorstel voor een nieuw normen- en handhavingstelsel voor Schiphol Als onlosmakelijk onderdeel

Nadere informatie

Vliegverkeer Eindhoven Noord

Vliegverkeer Eindhoven Noord Vliegverkeer Eindhoven Noord Toenemende overlast Eindhoven Airport Document voor Dorpsraad Acht Achtergrond, aanleiding, feiten, aanbevelingen Voorbereid: 9 juni 2016 Toenemende overlast Eindhoven Airport

Nadere informatie

Notitie Eindhoven Airport. Duurzame luchthavenontwikkeling

Notitie Eindhoven Airport. Duurzame luchthavenontwikkeling gemeente Eindhoven Notitie Eindhoven Airport. Duurzame luchthavenontwikkeling In de vergadering van de gemeenteraad van 4 november jl. heeft wethouder Van Dorst de toezegging gedaan om in het 1 ste kwartaal

Nadere informatie

Schiphol en omgeving. Aanpassing vertrekroutes Zwanenburgbaan. Regionale beelden. Inleiding. Achtergrond. Vliegverkeer boven de regio

Schiphol en omgeving. Aanpassing vertrekroutes Zwanenburgbaan. Regionale beelden. Inleiding. Achtergrond. Vliegverkeer boven de regio Schiphol en omgeving Regionale beelden Inleiding Deze factsheet heeft als doel om u te informeren over de wijziging in de ligging van vertrekroutes van de Zwanenburgbaan. De factsheet gaat daarbij in op

Nadere informatie

Ruimtelijk-economische visie Brainport-Airport Eindhoven

Ruimtelijk-economische visie Brainport-Airport Eindhoven Ruimtelijk-economische visie Brainport-Airport Eindhoven Opdrachtgever: Gemeente Eindhoven & Provincie Noord-Brabant ECORYS Nederland BV Gilbert Bal Robert Kok Robert Piers Gerlof Rienstra Rotterdam, 7

Nadere informatie

De leefomgeving en toekomstige

De leefomgeving en toekomstige De leefomgeving en toekomstige ontwikkelingen RTHA Mini master class 2 juni 2015 Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland Natuur en Milieufederatie Zuid- Holland De Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland

Nadere informatie

& Droogleever. U heeft mij gevraagd ter adviseren ter zake van het volgende.

& Droogleever. U heeft mij gevraagd ter adviseren ter zake van het volgende. New Babylon Bezuidenhoutseweg 57 2594 AC Den Haag Postbus "756 2502 AT Den Haag telefoon (070) 5'5 3000 www.pelsrijcken.nl Pels Rijeken & Droogleever Fortuijn advocaten en notarissen De heer J.G.M. Alders

Nadere informatie

Het passagierspotentieel van de Luchthaven Twente

Het passagierspotentieel van de Luchthaven Twente Amsterdam, mei, 2010 In opdracht van Vereniging Omwonenden Luchthaven Twente Het passagierspotentieel van de Luchthaven Twente Jan Veldhuis Roetersstraat 29-1018 WB Amsterdam - T (+31) 20 525 1630 - F

Nadere informatie

Inzet Aalsmeerbaan als startbaan

Inzet Aalsmeerbaan als startbaan Inzet Aalsmeerbaan als startbaan veelgestelde vragen winter 2013/2014 >>> Veelgestelde vragen Is de Aalsmeerbaan in de winterperiode 2013/2014 vaker ingezet als startbaan dan in de periode daarvoor? >>>

Nadere informatie

Ondernemingsplan. Lelystad Airport

Ondernemingsplan. Lelystad Airport Ondernemingsplan Lelystad Airport member of Group Maart 2014 Ondernemingsplan Lelystad Airport Ondernemingsplan Lelystad Airport 1 Inhoudsopgave Managementsamenvatting 3 H1 Introductie 7 H2 Kaders voor

Nadere informatie

INVESTEREN IN UW REGIO

INVESTEREN IN UW REGIO INVESTEREN IN UW REGIO HEEFT DE TOEKOMST AIRPORTHOLLAND O B L I G A T I E S - O N T W I K K E L I N G - V A S T G O E D Looptijd 3 jaar Vast rendement van 8% Rente per 4 weken uitgekeerd Inhoudsopgave

Nadere informatie

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering Kanttekeningen bij de Begroting 2015 Paragraaf 4 Financiering Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Financieringsbehoefte = Schuldgroei... 4 3 Oorzaak van Schuldgroei : Investeringen en Exploitatietekort... 5 4 Hoe

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 31 936 Luchtvaartbeleid Nr. 115 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Bandbreedte veronderstellingen bij berekening passagiersaantallen d.d. 9 maart 2010

Bandbreedte veronderstellingen bij berekening passagiersaantallen d.d. 9 maart 2010 Passagiersaantallen luchthaven Twente Bandbreedte veronderstellingen bij berekening passagiersaantallen d.d. 9 maart 2010 Colofon Uitgave Provincie Overijssel Datum juni 2010 Auteur L. de Jong Project/kenmerk

Nadere informatie

Toets Economische Onderbouwing Luchthavenbesluit Twente

Toets Economische Onderbouwing Luchthavenbesluit Twente Toets Economische Onderbouwing Luchthavenbesluit Twente Definitief Op verzoek van: Ministerie van I&M, directie Luchtvaart Contactpersoon: december 2013 Inhoud 1 Achtergrond en doel. 1.1 Achtergrond 1

Nadere informatie

Convenant behoud en versterking mainport functie en netwerkkwaliteit luchthaven Schiphol

Convenant behoud en versterking mainport functie en netwerkkwaliteit luchthaven Schiphol Convenant behoud en versterking mainport functie en netwerkkwaliteit luchthaven Schiphol ONDERGETEKENDEN: I De naamloze vennootschap N.V. Luchthaven Schiphol, statutair gevestigd te Schiphol, ten deze

Nadere informatie

Toets op het onderzoek Nut en Noodzaak Vervoersmix Maastricht Aachen Airport

Toets op het onderzoek Nut en Noodzaak Vervoersmix Maastricht Aachen Airport Advies, project en interim management met inhoud Toets op het onderzoek Nut en Noodzaak Vervoersmix Maastricht Aachen Airport In opdracht van: Ministerie van Verkeer en Waterstaat, DGLM Contactpersoon:

Nadere informatie

Economische betekenis van General Aviation in Nederland

Economische betekenis van General Aviation in Nederland Economische betekenis van General Aviation in Nederland Inhoud Blz. 1 Achtergrond en aanleiding 1 2 General Aviation in Nederland 2 3 Trends en ontwikkelingen in de GA-sector 3 4 Economische betekenis

Nadere informatie

Ondernemingsplan. Lelystad Airport

Ondernemingsplan. Lelystad Airport Ondernemingsplan Lelystad Airport member of Group Maart 2014 Ondernemingsplan Lelystad Airport Ondernemingsplan Lelystad Airport 1 Inhoudsopgave Managementsamenvatting 3 H1 Introductie 7 H2 Kaders voor

Nadere informatie

Strategie Schiphol Group

Strategie Schiphol Group Strategie Schiphol Group Om de preferred airport in Europa te blijven, wil Schiphol Group de luchthaven verder ontwikkelen als hoogwaardige hub. Daartoe werken we nauw samen met onze homecarrier KLM, die

Nadere informatie

Promotie zweefvliegcentrum Someren. LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum in Someren

Promotie zweefvliegcentrum Someren. LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum in Someren pagina 1 van 8 Page 1 LTA-Someren Secretariaat LTA-Someren P/a J. van Lierop Limburglaan 36 5712PM Someren info@heidehoeve.nl - 1 - Datum 7 juni 2014 Onderwerp: LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum

Nadere informatie

Overschrijdingen grenswaarden geluid Schiphol Gebruiksjaar 2007

Overschrijdingen grenswaarden geluid Schiphol Gebruiksjaar 2007 Datum Overschrijdingen grenswaarden geluid Schiphol Gebruiksjaar 2007 2 van 11 1. Probleemstelling Ingevolge artikel 8.22 van de Wet luchtvaart schrijft de Inspecteur-Generaal Verkeer en Waterstaat (hierna:

Nadere informatie

Procedures RTHA 2014

Procedures RTHA 2014 Procedures RTHA 2014 Steven van der Kleij Manager Informatie, Capaciteit en Beleid Ontwikkeling vliegverkeer Luchthavenbesluit (Operationele vergunning) Geluidsruimte Jaarlijkse Emmer geluid Mag niet overstromen

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 31 936 Luchtvaartnota D VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 27 augustus 2014 Ordening 1 hebben kennis genomen van het voorgehangen

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Groningen Airport Eelde

Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Groningen Airport Eelde Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Groningen Airport Eelde Opdrachtformulering & Offerteverzoek In opdracht van : Provincie Drenthe Ondersteund door: : Provincie Groningen, Gemeente Tynaarlo, Gemeente

Nadere informatie

- het bkl-verkeer uit te breiden tot een omvang van ca. 120.000 vliegtuigbewegingen per jaar;

- het bkl-verkeer uit te breiden tot een omvang van ca. 120.000 vliegtuigbewegingen per jaar; Ministerie van Verkeer en Waterstaat > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De heer J.G.M. Alders Hoogte Kadijk 31 b 1018 BE Amsterdam Plesmanweg 1-6 2597 lg Den Haag Postbus 2090 1 2500 EX Den Haag

Nadere informatie

Procedures RTHA 2014

Procedures RTHA 2014 Procedures RTHA 2014 Steven van der Kleij Manager Informatie, Capaciteit en Beleid Procedures Bestemmingsplan Luchthavenbesluit Procedure bestemmingsplan Regelt de ontwikkeling van het terrein (ruimtelijke

Nadere informatie

Inzet Schiphol- Oostbaan

Inzet Schiphol- Oostbaan Veel gestelde vragen Banenstelsel Schiphol Inzet Schiphol- Oostbaan januari 2015 Versie 1.1 1. Algemeen Schiphol beschikt over vijf lange start- en landingsbanen en één kortere en is een knooppunt van

Nadere informatie

Actualisatie quick scan MKBA Schiphol en Lelystad Airport Middellange termijn. Bijschaling en actualisatie kengetallen en scenario s

Actualisatie quick scan MKBA Schiphol en Lelystad Airport Middellange termijn. Bijschaling en actualisatie kengetallen en scenario s Actualisatie quick scan MKBA Schiphol en Lelystad Airport Middellange termijn Bijschaling en actualisatie kengetallen en scenario s OPGESTELD IN OPDRACHT VAN: Ministerie van Infrastructuur en Milieu OPGESTELD

Nadere informatie

Datum 14 januari 2011 Onderwerp Actualisatie Luchtvaartnota "Concurrerende en duurzame luchtvaart voor een sterke economie"

Datum 14 januari 2011 Onderwerp Actualisatie Luchtvaartnota Concurrerende en duurzame luchtvaart voor een sterke economie a 1 De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag Uw kenmerk - Bijlage(n) - Datum 14 januari 2011 Onderwerp Actualisatie

Nadere informatie

Persbericht. Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies o o

Persbericht. Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies o o Halfjaarresultaten 2010 Schiphol, 30 augustus 2010 Persbericht Hoofdpunten Netto omzet van EUR 545 miljoen en nettoresultaat van EUR 69,2 miljoen. Business area Aviation lijdt een operationeel verlies

Nadere informatie

Employmentplan Vliegveld Twente

Employmentplan Vliegveld Twente Employmentplan Vliegveld Twente Exploitatiemaatschappij Vliegveld Twente B.V. 16-5-2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...1 1. Inleiding...2 2. Begripskader en eerder onderzoek...3 2.1 Typen werkgelegenheid...4

Nadere informatie

EINDHOVEN AIRPORT EN DE WERKGELEGENHEID: FEITEN EN FICTIE

EINDHOVEN AIRPORT EN DE WERKGELEGENHEID: FEITEN EN FICTIE EINDHOVEN AIRPORT EN DE WERKGELEGENHEID: FEITEN EN FICTIE Voorstanders van de Eindhovense luchthaven zwaaien ermee, en het vliegveld doet daar zelf ijverig aan mee: de arbeidsplaatsen van de luchtvaart.

Nadere informatie

Onderwerp Kabinetsreactie op het advies van de Alderstafel over de toekomst van Schiphol en de regio voor de middellange termijn (tot en met 2020)

Onderwerp Kabinetsreactie op het advies van de Alderstafel over de toekomst van Schiphol en de regio voor de middellange termijn (tot en met 2020) abcdefgh Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Contactpersoon - Datum 10 oktober 2008 Ons kenmerk VenW/DGLM-2008/1181 Doorkiesnummer - Bijlage(n) 1 Uw kenmerk

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 van de Alderstafel Eindhoven

Jaarverslag 2014 van de Alderstafel Eindhoven Jaarverslag 2014 van de Alderstafel Eindhoven Zoals afgesproken aan de Alderstafel wordt jaarlijks verslag gedaan aan de Staatsecretaris van Infrastructuur en Milieu en aan de Minister van Defensie over

Nadere informatie

Aan de Provinciale Staten van Flevoland Postbus 55 8200 AB Lelystad. Uitbreidingsplannen Lelystad Airport

Aan de Provinciale Staten van Flevoland Postbus 55 8200 AB Lelystad. Uitbreidingsplannen Lelystad Airport Aan de Provinciale Staten van Flevoland Postbus 55 8200 AB Lelystad Werkgroep Vliegop uit Biddinghuizen Dorpsbelangen Biddinghuizen Postbus 2 8256ZG Biddinghuizen www.dorpsbelangen.net secretariaat@dorpsbelangen.net

Nadere informatie

Vueling breidt netwerk met 61% uit op Amsterdam Schiphol in zomer 2016

Vueling breidt netwerk met 61% uit op Amsterdam Schiphol in zomer 2016 Vueling breidt netwerk met 61% uit op Amsterdam Schiphol in zomer 2016 De maatschappij voegt zeven nieuwe routes toe; van Amsterdam naar London- Luton, Milaan-Malpensa, Napels, Catania, Porto, Lissabon

Nadere informatie

Werkgelegenheidsmonitor Lelystad Airport

Werkgelegenheidsmonitor Lelystad Airport Werkgelegenheidsmonitor Lelystad Airport Amsterdam, mei, 2010 In opdracht van Gemeente Lelystad Werkgelegenheidsmonitor Lelystad Airport J. Zuidberg G. Burghouwt J. de Wit Roetersstraat 29-1018 WB Amsterdam

Nadere informatie

Rotterdam The Hague Airport

Rotterdam The Hague Airport Maatschappelijke kostenbatenanalyse ontwikkeling Rotterdam The Hague Airport Eindrapportage Opdrachtgever: Rotterdam Airport BV Rotterdam, 21 september 2015 Maatschappelijke kostenbatenanalyse ontwikkeling

Nadere informatie

Lelystad Airport: een unieke kans

Lelystad Airport: een unieke kans Lelystad Airport: een unieke kans Argumenten voor, argumenten tegen en de mening van het gezamenlijke Flevolandse bedrijfsleven Lelystad, 5 maart 2007 VNO-NCW MKB Kamer van Koophandel Flevoland Vereniging

Nadere informatie

Compensatie CDA s in de late avond Alderstafel Schiphol - November 2012

Compensatie CDA s in de late avond Alderstafel Schiphol - November 2012 Compensatie CDA s in de late avond Alderstafel Schiphol - November 2012 Op 15 maart 2012 is door partijen aan de Alderstafel vastgesteld, dat voor de integrale uitvoering van de afspraken uit het Aldersakkoord

Nadere informatie

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust De impact op recreatie en toerisme -Addendum bij de studie uit 2014- Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Omvang van de impact (actualisatie) 3 3 Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu Genodigden: Blok 1: Alderstafel (14.00-14.20 uur) Dhr. J.G.M. Alders, voorzitter van de Alderstafel

vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu Genodigden: Blok 1: Alderstafel (14.00-14.20 uur) Dhr. J.G.M. Alders, voorzitter van de Alderstafel Den Haag, 13 juni 2014 2e HERZIENE CONVOCATIE (agendapunt toegevoegd*) Voortouwcommissie: vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu Activiteit: Rondetafelgesprek Datum: woensdag 25 juni 2014 Tijd:

Nadere informatie

Technische bijlage. Notitie Aanvulling MER luchthavenbesluit Twente (adt140617.bijlage), 19 juni 2014 1

Technische bijlage. Notitie Aanvulling MER luchthavenbesluit Twente (adt140617.bijlage), 19 juni 2014 1 Technische bijlage Onderwerp : Aanvulling MER luchthavenbesluit Twente Kenmerk : adt140617.bijlage Opgesteld door : ir. I. Achterberg Datum : 19 juni 2014 In deze bijlage worden de invoergegevens weergegeven

Nadere informatie

Schiphol Group. Jaarverslag

Schiphol Group. Jaarverslag Schiphol Group Jaarverslag 2013 Businessmodel Businessmodel Schiphol Group kent vier kernactiviteiten: Aviation, Consumer Products & Services, Real Estate en Alliances & Participations. Gezamenlijk bepalen

Nadere informatie

De oorspronkelijk business case van Eindhoven Airport is in de tabel hieronder weergegeven.

De oorspronkelijk business case van Eindhoven Airport is in de tabel hieronder weergegeven. Toelichting op de motie ontwikkeling Eindhoven Airport VERTRAAG, FASEER EN CONDITIONEER 1. Inleiding Het Aldersadvies van 2010 is bedoeld om Schiphol te ontlasten en de business case van Eindhoven Airport

Nadere informatie

inhoud Jaarverslag 2012 Eindhoven Airport N.V.

inhoud Jaarverslag 2012 Eindhoven Airport N.V. inhoud Feiten en cijfers 3 Belangrijke momenten en gebeurtenissen 4 Voorwoord 5 Bericht van de Raad van Commissarissen 7 Aviation 9 Non-aviation 10 Operations 11 Corporate Responsibility 12 Milieumanagementsysteem

Nadere informatie

Groningen, 13 juni 2007

Groningen, 13 juni 2007 HANS ALDERS Aan De minister van Verkeer en Waterstaat en de minister van VROM De heer C. Eurlings en mevrouw J. Cramer Groningen, 13 juni 2007 Geachte ministers, Graag breng ik u op de hoogte van de uitkomsten

Nadere informatie

Notitie Verkenning Marktontwikkelingen Luchtvaart

Notitie Verkenning Marktontwikkelingen Luchtvaart Notitie Verkenning Marktontwikkelingen Luchtvaart 5 juni 2014 1. Achtergrond 1.1. Adviesvraag en -kader In uw verzoek d.d. 26 maart j.l. vraagt u mij ten behoeve van de besluitvorming over het ontwerp-luchthavenbesluit

Nadere informatie

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN Datum: 28januari 2015 Onze ref. NL221-30019 Deze rapportage geeft de resultaten weer van de actualisatie van de maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) daken en gevelpanelen,

Nadere informatie

Second opinion Business Case Lelystad Airport Eindrapport

Second opinion Business Case Lelystad Airport Eindrapport Second opinion Business Case Lelystad Airport Eindrapport Uitgevoerd door Stratagem Strategic Research BV 12 mei 2014 Inhoud Samenvatting en conclusies... 3 1. Inleiding... 5 2. Vervoersprognoses... 6

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Geacht College,

gemeente Eindhoven Geacht College, gemeente Eindhoven Inboeknummer STR11bst02386 Beslisdatum B&W 20 december 2011 Dossiernummer 11.51.103 2.7.1 Raadsvragen van het raadslid mw. A. Heesterbeek (SP) over de voorgenomen inzet van NOMOS als

Nadere informatie

Luchthavens in Nederland

Luchthavens in Nederland Fact Sheet Luchthavens in Nederland In deze fact sheet worden de belangrijkste feiten, cijfers en ontwikkelingen weergeven die over de Nederlandse luchthavens gaan. Alleen de luchthavens die aangesloten

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Naleving milieuregels Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Referentienummer 2016/SP/PERF/5300 Status Definitief Versienummer 1.0 Classificatie Openbaar Versiedatum 3 februari 2016

Nadere informatie

BELEVINGSONDERZOEK VLIEGVELD EINDHOVEN: 2 e METING 2014 met vergelijkende analyse 1 e meting 2012 Concept versie GGD

BELEVINGSONDERZOEK VLIEGVELD EINDHOVEN: 2 e METING 2014 met vergelijkende analyse 1 e meting 2012 Concept versie GGD BELEVINGSONDERZOEK VLIEGVELD EINDHOVEN: 2 e METING 2014 met vergelijkende analyse 1 e meting 2012 Concept versie GGD 27-5-15 Dit onderzoek is een vervolg op het belevingsonderzoek van begin 2012 (dat ging

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Memo Commissie Ruimte en Vastgoed Commissie Economie en Mobiliteit Betreft Eindhoven Airport. Mobiliteitsopgave

gemeente Eindhoven Memo Commissie Ruimte en Vastgoed Commissie Economie en Mobiliteit Betreft Eindhoven Airport. Mobiliteitsopgave gemeente Eindhoven Commissie Ruimte en Vastgoed Commissie Economie en Mobiliteit Strategie Van C. Wildeboer Schut Kamer 7.89 Telefoon (040) 238 22 68 20 mei 2012 Memo Betreft Eindhoven Airport. Mobiliteitsopgave

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 29 665 Evaluatie Schipholbeleid Nr. 36 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VERKEER EN WATER- STAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Inspraaknotitie MER Lelystad

Inspraaknotitie MER Lelystad WNS Werkgroep Nulgroei Schiphol Provincie Flevoland Aanwijzing Luchtvaartterrein Lelystad Postbus 55, 8200 AB LELYSTAD Inspraaknotitie MER Lelystad Ondergetekende dient namens de Werkgroep Nulgroei Schiphol

Nadere informatie

Schiphol. Lelystad Airport. Greun. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Mjlleu mevrouw WJ. Mansveld Postbus 2091 2500 EX Den Haag

Schiphol. Lelystad Airport. Greun. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Mjlleu mevrouw WJ. Mansveld Postbus 2091 2500 EX Den Haag Greun Airport # nhi) nt Schiphol Iij) De Staatssecretaris van Infrastructuur en Mjlleu mevrouw WJ. Mansveld Postbus 2091 2500 EX Den Haag Telefoonnummer Bilef nummer [.1w schrijven d.d. dci. 0320-284770

Nadere informatie

Risico Beschouwing Waardering (aard en omvang risico) 1. Politiek/bestuurlijk risico

Risico Beschouwing Waardering (aard en omvang risico) 1. Politiek/bestuurlijk risico Bijlage 8 bij Statenvoorstel PS 45/09 AA Risicokaart Joint Venture Stork/Fokkerterrein Provincie Noord-Brabant, 8 oktober 2009 Risico Beschouwing Waardering (aard en omvang risico) 1. risico Er vindt bij

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

Persbulletin maart 2008 SWISS

Persbulletin maart 2008 SWISS Persbulletin maart 2008 SWISS Deze uitgave: SWISS op koers, jaarcijfers 2007 Shuttle service Zürich Samenwerkingsverband tussen Kuoni en SWISS Welkom in Zermatt Extra vluchten naar Kameroen SWISS uitbreiding

Nadere informatie

Voorwoord. drs. Joost Meijs Algemeen Directeur Eindhoven, 4 maart 2011

Voorwoord. drs. Joost Meijs Algemeen Directeur Eindhoven, 4 maart 2011 Jaarverslag 2010 01 Voorwoord In 2010 zijn we over de grens van twee miljoen passagiers gegaan met een totaal van 2,14 miljoen. Een groei van 25%, wat uniek is gezien de economische situatie in Nederland.

Nadere informatie

Naleving milieuregels 2012 Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol. Luchtverkeersleiding Nederland

Naleving milieuregels 2012 Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol. Luchtverkeersleiding Nederland Naleving milieuregels Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Luchtverkeersleiding Nederland Naleving milieuregels Luchtverkeersleiding Nederland - /SP/PF/443, 23 november Niets uit

Nadere informatie

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting

Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Monitor HH(T) 4 e kwartaalmeting Marlijn Abbink-Cornelissen Marcel Haverkamp Janneke Wilschut 5 April 2016 1 Samenvatting Samenvatting Dit is het vijfde rapport van de monitor HH(T). Deze monitor inventariseert

Nadere informatie

Advies over uitvoering selectiviteitsbeleid Schiphol

Advies over uitvoering selectiviteitsbeleid Schiphol Advies over uitvoering selectiviteitsbeleid Schiphol Commissie Shared Vision, Hans Alders, voorzitter Marcel van Gastel, op voordracht van de Staat Herman Hazewinkel, op voordracht van de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

van de het raadslid dhr. F. van den Broek (VVD) over parkeren Eindhoven Airport

van de het raadslid dhr. F. van den Broek (VVD) over parkeren Eindhoven Airport gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6402 Inboeknummer 15bst00960 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.2) Raadsvragen van de het raadslid dhr. F. van den Broek (VVD) over parkeren Eindhoven

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Beoordeling van het strategisch plan van Groningen Airport Eelde

Beoordeling van het strategisch plan van Groningen Airport Eelde Beoordeling van het strategisch plan van Groningen Airport Eelde Amsterdam, januari 2014 In opdracht van de Noordelijke Rekenkamer Beoordeling van het strategisch plan van Groningen Airport Eelde R. Lieshout

Nadere informatie

Evaluatie Gebruiksprognose 2013

Evaluatie Gebruiksprognose 2013 Evaluatie Gebruiksprognose 2013 1 november 2012 t/m 31 oktober 2013 Document: Evaluatie _Gebruiksprognose_2013_1.0 Versie: 1.0 Datum: 29 april 2014 Luchthaven Schiphol Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2.

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

1. Huidige aandelenverhouding en verliesbijdrage

1. Huidige aandelenverhouding en verliesbijdrage 11 november 2003 Nr. 2003-19.448, EZ Nummer 38/2003 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen inzake aandelenoverdracht en baanverlenging van Groningen Airport Eelde N.V.

Nadere informatie

Nieuwe waardering van tijd: Implicatie voor reizigersgedrag, - modellen en beleid Jan Veldhuis SEO Economisch Onderzoek

Nieuwe waardering van tijd: Implicatie voor reizigersgedrag, - modellen en beleid Jan Veldhuis SEO Economisch Onderzoek Nieuwe waardering van tijd: Implicatie voor reizigersgedrag, - modellen en beleid Jan Veldhuis SEO Economisch Onderzoek www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Airneth Seminar Den Haag, 25 september

Nadere informatie

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Sigrid Schenk Irene Pohl Rotterdam, januari 2014 Aanleiding voor verdieping NWW / Botlek Page 2 BRON: HBR Het Botlekgebied / Pernis vormt het

Nadere informatie

Schiphol. Lelystad. : Airport. Groun. Schiphel (irq

Schiphol. Lelystad. : Airport. Groun. Schiphel (irq Groun 1 Lelystad : Airport Schiphel (irq De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu mevrouw Wj. Mansveld Postbus 2091 2500 EX Den Haag Telefoonnummer Brlefnummer Uw chrljven dd. 1oIysed dd. 0320-284770

Nadere informatie

Decentrale groei : Generatie of Kannibalisatie? Hugo Gordijn Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid

Decentrale groei : Generatie of Kannibalisatie? Hugo Gordijn Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid Decentrale groei : Generatie of Kannibalisatie? Hugo Gordijn Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid Airneth seminar Regionale luchthavens 14 februari 2013 Decentrale groei : Generatie of Kannibalisatie?

Nadere informatie

4. Reactie Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu o Brief Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu dd 8 januari 2014, kenmerk

4. Reactie Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu o Brief Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu dd 8 januari 2014, kenmerk 4. Reactie Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu o Brief Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu dd 8 januari 2014, kenmerk IENM/BSK-2013/284294, Ontvangstbevestiging aanvraag luchthavenbesluit

Nadere informatie