Aanbevelingen voor het uitwerken van een genderneutrale tentoonstelling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aanbevelingen voor het uitwerken van een genderneutrale tentoonstelling"

Transcriptie

1 Aanbevelingen voor het uitwerken van een genderneutrale tentoonstelling Inleiding Dit document heeft als bedoeling aan te geven hoe Het Beroepenhuis in samenspraak met het productiehuis (Impressantplus) en de partners van Het Beroepenhuis het concept (de interactieve tentoonstelling en beroepenateliers) in Het Beroepenhuis op genderneutrale wijze heeft opgebouwd (teksten, beelden, interacties/opdrachten en begeleiding). Dit document wordt mee verspreid met het didactisch pakket Helden van elke dag dat op een genderneutrale wijze studieloopbaanbegeleiding van kinderen ondersteunt (3 e graad basisonderwijs). Het document is ook afzonderlijk raadpleegbaar op de website van Helden van elke dag voor tentoonstellingsbouwers of organisaties die een tentoonstelling of ander educatief materiaal willen ontwikkelen en dit op een onbevooroordeelde manier willen aanpakken. We verwijzen hiervoor ook naar de checklijsten van het didactisch pakket Helden van elke dag. Helden van elke dag Het Beroepenhuis is een educatief centrum voor alle jongeren van 11 tot 14 jaar oud, hun leraren, clb-begeleiders en hun ouders. Tieners uit de 3 de graad van het basisonderwijs en de 1 ste graad van het secundair onderwijs kunnen in de interactieve tentoonstelling op een speelse manier kennis maken met een brede waaier van praktisch uitvoerende en technische beroepen. Daarnaast gaan jongeren met concreet materiaal aan de slag in de beroepenateliers. Het Beroepenhuis wil jongeren aansporen om een bewuste en positieve keuze te maken voor een opleiding in het beroeps - of technisch secundair onderwijs en dit op basis van hun talenten. Die volwaardige en dynamische opleidingen leiden namelijk tot kansrijke beroepen. In de doe tentoonstelling gaan jongeren zelfstandig op zoek naar beroepen die ondergebracht worden in verschillende sectoren. Bij elk beroep kan de bezoeker iets doen. In de beroepenateliers kunnen jongeren experimenteren met materialen en gereedschappen. Ze kruipen eventjes in de huid van een vakspecialist. Het aanbod van de ateliers wordt regelmatig aangepast. Om een bezoek aan Het Beroepenhuis educatief te omkaderen (voorbereiding en nazorg) voor het basisonderwijs en de tentoonstelling genderneutraal uit te werken, 1

2 werd beroep gedaan op het Europees Sociaal Fonds. In het kader van het zwaartepunt rond gelijke kansen werd in samenwerking met de Artevelde Hogeschool het project Helden van elke dag opgestart. Helden van elke dag is een project dat aansluit bij de schoolloopbaanbegeleiding zoals die verloopt in de 3 de graad van het lager onderwijs. Een goede studiekeuzeoriëntatie in het lager onderwijs is cruciaal voor het kind. Daarbij is het vooral belangrijk dat kinderen kiezen op basis van de eigen talenten, interesses en mogelijkheden. Toch wordt er nog dikwijls gekozen vanuit bepaalde vooropgestelde verwachtingen: - kinderen en ouders denken nog teveel in duidelijk onderscheiden man/vrouwrollen - verschillende onderwijsvormen (ASO, TSO, BSO, KSO) worden verschillend gewaardeerd ( beter zo hoog mogelijk starten je kan dan nog altijd zakken ) Concept van Het Beroepenhuis Algemeen Om jongeren tussen 11 en 14 jaar te stimuleren tot het maken van een positieve en bewuste keuze voor een technische of beroepsopleiding, worden ze in Het Beroepenhuis op een leuke en concrete manier met technische beroepen in contact gebracht. Dit gebeurt op een genderneutrale manier en er is bovendien ook aandacht voor belangrijke randthema s als veiligheid en milieu. Het Beroepenhuis biedt de combinatie aan van een bezoek aan de interactieve tentoonstelling met meerdere beroepenateliers. Na een algemene introductie tot de beroepen en sectoren via een filmpje, gaan de leerlingen per 2 of 3 op ontdekking in de tentoonstelling. Er is 1 beroepenhuis - begeleider per maximaal 15 leerlingen. De kinderen krijgen van de begeleiders telkens nieuwe opdrachten en vraagjes, waardoor ze gericht op zoektocht gaan. Het bezoek aan de tentoonstelling wordt afgesloten met een quiz. Hier nemen verschillende teams van leerlingen het tegen elkaar op en krijgen de jongeren de kans om te tonen wat ze uit de tentoonstelling konden opsteken. Enkele voorbeelden van beroepenateliers zijn het horecaspel en het stapelspel. In het beroepenatelier voor de sector horeca leren de leerlingen een heerlijke alcoholvrije cocktail samenstellen en testen ze hun behendigheid met een dienblad. Ze kruipen in de huid van kelners en barpersoneel. In het stapelspel, het beroepenatelier voor de sector transport en logistiek, zijn de leerlingen de magazijnmedewerkers en planners van een fictief bedrijf en leren ze onder meer bestellingen klaarmaken en met een transpallet rijden. Zowel de tentoonstelling als de beroepenateliers nemen elk een uur tot anderhalf uur in beslag. Het volledige bezoek duurt ongeveer drie uur. Naast de schoolbezoeken van kinderen met hun leraren, ontvangt Het Beroepenhuis ook geregeld groepen leraren, CLB-medewerkers en pedagogisch begeleiders. Op termijn wordt het ook mogelijk voor ouders om met hun kinderen Het Beroepenhuis te bezoeken buiten de schooluren. 2

3 Producten In de tentoonstelling wordt het genderthema op verschillende manieren benaderd. De hele tentoonstelling werd genderneutraal opgebouwd en op één plaats wordt specifiek rond het genderthema gewerkt nl. in het sanitair blok van Het Beroepenhuis. Dit is de enige plek in Het Beroepenhuis waar een onderscheid wordt gemaakt tussen jongens en meisjes nl. de jongens en meisjestoiletten. Er is een combinatie van opdrachten rond de wastafel (vraagjes bij de zoektocht) en van affiches die aan de toilethokjes zelf werden opgehangen. Op de wand rond de wastafel staat de opdracht strijkijzer of slijpschijf?. Zes soorten van werkkledij die met een bepaald praktisch - uitvoerend of technisch beroep gelinkt zijn (bv. kok), zijn afgebeeld. Op de plaats van het hoofd bevindt zich de spiegel dus je kunt zien hoe je zelf staat met een bepaalde werkoutfit. Hierbij staan ook lengtemeters afgebeeld die bij een bepaalde lengte een bepaalde uitspraak meegeven (bv. meisjes kunnen goed luisteren ). Daarbij wordt uitgelegd dat je lengte net zo min iets te maken heeft met je talenten als het feit of je nu een jongen of een meisje bent. Op de deuren van de toiletten werden posters gehangen met 7 verschillende portretten van mannen en vrouwen die (technische) beroepen uitoefenen en meisjes en jongens die bepaalde (technische) studierichtingen volgen (zie verder). Bij de afbeeldingen hoort een paspoort en een uitspraak van het model. Bedoeling is technische beroepen te promoten via roldoorbrekende beelden. Om de interactieve tentoonstelling te begeleiden, hanteren we in Het Beroepenhuis een zoektochtmethode waarbij leerlingen vragen trekken en op zoek gaan in de tentoonstelling naar het antwoord. De jongeren werken in groepjes van 2 of 3 en worden per 10 tot 15 leerlingen begeleid. Achteraf is er een afsluitende quiz. Het competitie-element is een extra motivatie voor de kinderen om in elke ontdekhoek een kijkje te gaan nemen en dus ook die sectoren te bezoeken die hen op het eerste zicht minder aantrekken. Zo worden meisjes bv. gestimuleerd om een kijkje te nemen in de zogenaamde harde sectorhoeken en omgekeerd. Tijdens de zoektocht in de tentoonstelling wordt door de begeleiders bijgehouden welke hoeken en beroepen bezocht werden zodanig dat iedereen naar zoveel mogelijk hoeken en beroepen wordt geleid zonder dat de leerlingen zich werkelijk begeleid voelen. Doordat de leerlingen in groepjes van 2 of 3 werken, heb je als begeleider vaak slechts enkele leerlingen bij je staan. Zo kan er ingespeeld worden op de individuele behoefte van elk kind. Er zijn immers moeilijke en makkelijke vraagjes en de kinderen kunnen rechtstreeks vragen stellen als ze iets niet begrijpen (zonder dat de hele groep meekijkt) en de begeleiders kunnen beter ingaan op de diverse thema s met iedere bezoeker individueel. Tenslotte geeft het ook de mogelijkheid aan de kinderen iets extra te vertellen, bv. als zij het beroep zien dat één van hun ouders uitoefent. Leerlingen zijn daar meestal erg fier over. 3

4 Algemene richtlijnen (zie ook checklists uit handleiding en map Helden van elke dag ) Algemeen Zelfconceptverheldering Het is belangrijk dat kinderen een voldoende realistisch, helder en positief zelfbeeld ontwikkelen. Als ouder, leraar of begeleider kan dat door aandacht te schenken aan datgene waar kinderen goed in zijn, zonder deze talenten als mannelijk of vrouwelijk te benoemen. Bovendien helpt het om heel regelmatig met kinderen te praten over: Wat kan ik goed? Wat lukt me niet goed? Wat doe ik graag? Wat wil ik ervoor doen? Wat wil ik kunnen?. Horizonverruiming Kinderen en hun ouders proberen hun weg te vinden in het ruime aanbod van studierichtingen en beroepsmogelijkheden. Leraren en andere begeleiders moeten de weg naar die kennis kunnen aangeven en moeten zelf ook over een zekere basiskennis hieromtrent beschikken, ook wat technische opleidingen en beroepen betreft. Hierbij moet aandacht worden besteed aan de leeftijdgenoten en het gezin waaruit het kind komt. De waarden die in die omgeving leven bepalen bij voorbaat de ruimte van de horizon. De leraar moet proberen die horizon open te trekken. Dan pas kunnen kinderen kiezen op basis van eigen talenten. Ze worden dan minder gedirigeerd door allerlei beperkende vooronderstellingen en verwachtingen uit hun omgeving. Diversiteit Het waarderen van verschillen in kenmerken, talenten en kwaliteiten is enorm belangrijk. Het aloude onderscheid tussen hoofd en handenarbeid is al lang voorbijgestreefd. Handenarbeid veronderstelt vaak heel wat hoofdarbeid. Een hogere waardering voor hoofdarbeid is dus misplaatst. Een bezoek aan Het Beroepenhuis geldt als toetssteen, als concrete leerervaring bij het lessenpakket Helden van elke dag. Sommige technische beroepen worden bovendien vaak aanzien als mannenberoepen. worden zij perfect toegankelijk gemaakt voor meisjes. Het ontdekken van talenten (zelfconceptverheldering en horizonverruiming) gebeurt in heel concrete mate door de thematiek van de interactieve tentoonstelling en met het zelf ondervinden van bepaalde (aspecten van) beroepen in de beroepenateliers. Alle mogelijke actoren worden betrokken in het uitdragen van de boodschap. Ouders, leraren en clb s oefenen immers een belangrijke invloed op de keuzes die kinderen maken. Blauwe en roze kenmerken Jongens en mannen hebben zogenaamde blauwe kenmerken en meisjes en vrouwen zogenaamde roze kenmerken. Feit is echter dat iedereen over zowel blauwe als roze kenmerken of talenten beschikt. Voor elk beroep zijn er zowel blauwe als roze talenten nodig. 4

5 komt op een ervaringsgerichte manier naar voren dat deze verschillende talenten nodig zijn en dit doorheen de tentoonstelling maar vooral in de beroepenateliers, waar kinderen ze zelf ontdekken. De talenten worden ook telkens benadrukt tijdens de evaluaties na de ateliers, zonder bepaalde talenten als vrouwelijk of mannelijk te benoemen. Gendergevoelig beeldgebruik Elk beeld roept op om betekenis te geven, te interpreteren, te associëren. Met beelden wordt vaak de indruk gewekt dat iets vanzelfsprekend is. Ook hier betekent elke keuze kleur bekennen. Vandaar het belang van roldoorbrekende beelden. - Breng vrouwen en meisjes in beeld, laat ze aan het woord (als deskundige) en doorbreek rolpatronen. - Leg de nadruk op identiteit en zelfstandigheid en beeld vrouwen af als ze actief zijn. - Gebruik evenveel beelden van meisjes en jongens, zorg voor variatie in je beelden en voor gelijkwaardige beelden. - Zorg voor een fysiek gelijkwaardige plaats van mannen en vrouwen (bv. even hoog of laag in beeld). - Stel meisjes en vrouwen op een gewone manier voor, zonder extra nadruk te leggen op lichamelijkheid, uiterlijk, kledij, - Zorg voor diversiteit aan beelden. Werk ook hier roldoorbrekend. In de tentoonstellling zelf wordt steeds aandacht besteed aan genderneutrale beeldvorming. Dit gebeurt eerder op een indirecte manier. Door de aankleding van de stands, het gebruik van kleuren, het gebruik van beelden/foto s. Er wordt gewerkt met felle kleuren. Foto s beelden evenveel jongens als meisjes af en dit van allerlei nationaliteiten. De informatie is niet te belerend en kinderlijk. Kinderen kijken op naar een hogere leeftijdscategorie. Daar wordt rekening mee gebouden bij de voorstelling van de informatie. Een voorbeeld hiervan is een portret van een 15-jarige studente mechanica. De portretten in de toiletten beelden vrouwen en mannen en meisjes en jongens af terwijl ze bezig zijn met het uitoefen van hun beroep of opleiding. Het gaat om een student verpleegkunde, een operator in een voedingsbedrijf en een kelner (allen mannen) en een heftruckchauffeur, een laborante, een metselaar en een studente mechanica (allen vrouwen). Bij de afbeeldingen hoort een paspoort en een uitspraak van het model. Bedoeling is technische beroepen en opleidingen te promoten via roldoorbrekende beelden. 5

6 Gendergevoelige interactie - Wees bewust van je eigen manier waarop je naar meisjes en jongens kijkt. - Beschouw alle beroepen, studierichtingen als gelijkwaardig. - Wees een model in het serieus nemen van meisjes en bestrijd seksistische opmerkingen. - Geef aan jongens en meisjes evenveel en evenwaardige kansen om te antwoorden of te handelen. - Formuleer feedback op een zakelijke manier en beoordeel jongens en meisjes op een evenwaardige manier. - Zorg voor voldoende positieve feedback. - Zoek naar voorbeelden die zowel jongens als meisjes evenveel aanspreken en zorg voor variatie. - Varieer in werkvormen en zorg voor een evenwaardige spreiding van taken tussen jongens en meisjes. - Zorg voor evenwaardige normen bij het evalueren van meisjes en jongens. - Praat op dezelfde toon en zorg voor evenveel contact met jongens en meisjes. Begeleiding bij de tentoonstelling en de beroepenateliers is dus heel belangrijk. De manier waarop je met jongens en meisjes omgaat, heeft invloed op de studie en beroepsoriëntering. Roldoorbrekend werken alleen is niet voldoende. Expliciteren van de eigen visie is noodzakelijk, wil men enig effect bereiken. Brief je begeleiders dat er gendergevoelig moet worden omgegaan met kinderen. Bij de zoektocht in Het Beroepenhuis wordt er duidelijk gezegd aan de kinderen wat de visie van Het Beroepenhuis is vooraleer ze met de vraagjes over de genderthema s starten. Als begeleider is er een andere aanpak nodig naar meisjes en jongens toe. Zo merk je dat jongens vaker antwoorden bij het inleidende deel dat voor iedereen gezamenlijk wordt gegeven. Misschien heeft dit (ook) te maken met het feit dat hen wordt uitgelegd dat het over technische beroepen gaat en dat jongens zich dan meer aangesproken voelen. De begeleiders proberen hier ook de meisjes meer te betrekken. Tijdens de individuele begeleiding in de tentoonstelling wordt dat probleem vanzelf opgelost omdat je met kleine groepjes werkt en iedereen evenveel aan bod komt in de zoektocht. Ook bij de ateliers stelt dit probleem zich niet meer omdat iedere leerling bij elke fase van een beroepenatelier wordt betrokken en dat ook meisjes zich aangesproken voelen om de meer blauwe taken op zich te nemen. Een voorbeeld is het beroepenatelier rond het beroep magazijnmedewerker waar de kinderen bestellingen moeten klaarmaken, stapelen en leveren met een transpallet. Hier blijkt duidelijk dat meisjes zich even geroepen voelen als jongens om de dozen te stapelen en de transpallet te vervoeren, als ze er maar toe aangespoord worden. Begeleiders letten er bijvoorbeeld op dat er telkens een jongen en daarna een meisje enz. aan de beurt komen. Tenslotte wordt het cliché dat je sterk moet zijn om dit soort van beroep uit te oefenen, duidelijk doorbroken. 6

7 Wat werkvormen betreft, wordt een goede mix gemaakt van lezen en doen en dit op verschillende manieren zodat elk kind zich aangesproken voelt. Gendergevoelig taalgebruik Als je schrijft, kies je woorden, leg je accenten, hanteer je een bepaalde schrijfstijl, Die keuzes beïnvloeden de lezer en laten doorschemeren welk beeld en verwachtingen je hebt tegenover mannen en vrouwen, jongens en meisjes. - Schrijf je tekst zodanig dat het toepasbaar is voor beide geslachten, dat beide geslachten in de tekst voorkomen, dat zowel meisjes als jongens worden aangesproken, dat voorbeelden ook vervrouwelijkt worden. - Hierbij vermijd je stereotypen en past een zakelijke omschrijving van kenmerken en eigenschappen. - Woorden met man of vrouw erin gebruik je best niet. Hetzelfde geldt voor bezittelijke voornaamwoorden als haar of zijn. - Gebruik verder zoveel mogelijk sekseneutrale omschrijvingen en werk roldoorbrekend in het geven van voorbeelden. - Zowel mannelijke als vrouwelijke eigenschappen dienen te worden vermeld. In de tentoonstellling zelf wordt steeds aandacht besteed aan genderneutraal taalgebruik en dit eveneens door thema s en voorbeelden. Bij het beroep matrijzenbouwer bijvoorbeeld worden onder meer een gsm, een shampoofles en een barbiepop als voorbeelden gegeven van voorwerpen die met een matrijs worden gemaakt. Bij het beroep van kunststofverwerker hebben we het over auto s, treintjes, teenslippers en kleurrijke mapjes. Gender en technische beroepen Er is een duidelijke genderkloof op het gebied van de keuze voor technische of technologische richtingen. Veel minder meisjes kiezen er voor. Streef een positieve attitude voor techniek en technologie na door de maatschappelijke betekenis ervan aan bod te laten komen (voldoen aan menselijke behoeften bijvoorbeeld trekt meisjes aan). Bestrijd het mannelijke imago van technologie; verschillende talenten zijn nodig. Sluit aan bij de leefwereld van jongens én meisjes. Taken en werkomstandigheden zijn niet meer dezelfde als vroeger. Fysieke kracht werd in veel gevallen vervangen door technologische hulpmiddelen. De huidige werksituaties vereisen niet alleen specifieke technische vaardigheden, maar ook niet technische vaardigheden, zoals bv. teamwerking, communicatie, zin voor verantwoordelijkheid, zorgvuldigheid. Dit komt heel concreet aan bod in de tentoonstelling en de beroepenateliers. Bij het evalueren van de beroepenateliers wordt steeds afgesloten met de stelling voor dit soort van job moet je niet alleen met je handen kunnen werken, maar heb je ook je hoofd nodig. Daar komen de kinderen zelf achter. 7

8 Successen (in Het Beroepenhuis) hebben we het voordeel dat we met kinderen werken tussen 11 en 14 jaar. Hoe jonger het kind hoe minder maatschappelijk geconditioneerd het is tegenover studiekeuzes. De begeleidingsmethode met zoektocht en quiz zorgt ervoor dat alle kinderen in alle sectoren komen en met alle beroepen in aanraking komen. Er wordt individueel ingespeeld op het niveau van elke bezoeker. Daarnaast zorgen de begeleiders ook steeds voor een succesbeleving bij de kinderen. Als de vraagjes bijvoorbeeld te moeilijk blijken, wordt er overgeschakeld naar andere vragen of doorgevraagd op zaken die de leerlingen wel hebben opgemerkt bij de beroepen. Er wordt een goede mix gemaakt van lezen en doen (informatie, doe opdrachten en ateliers). De manier waarop de tentoonstelling is uitgewerkt (tekst, thema s maar ook gebruik van kleuren, afbeeldingen en een goede mix van interacties) spreekt meisjes en jongens evenveel aan. Doorheen de tentoonstelling en in de ateliers komt duidelijk aan bod dat er heel wat kwaliteiten nodig zijn om een bepaald beroep uit te oefenen (zowel mannelijke als vrouwelijke kwaliteiten) en de bezoekers ontdekken dit ook zelf. De factor mens wordt ook ten allen tijde benadrukt in de beelden en de teksten. Hierdoor helpen we mee om af te geraken van de idee dat techniek en technische beroepen niets met mensen te maken hebben. Ook het veiligheidsaspect en het milieuthema dragen hiertoe bij. Door de nieuwigheden die de bezoekers leren kennen (ze komen in aanraking met beroepen of aspecten die ze vaak niet kennen) wordt het effect van positieve waardering bereikt. Dat blijkt ook uit de evaluaties die kinderen zelf geven. Ze vinden een bezoek over het algemeen zeer leerrijk, leuk en merken vaak op dat ze versteld stonden van wat bijvoorbeeld een magazijnmedewerker moet kunnen. Zij moet immers niet alleen handig zijn maar ook kunnen plannen, in een team werken, verantwoordelijk zijn en logisch denken. Valkuilen en knelpunten (in Het Beroepenhuis) We dienen in de interactieve tentoonstelling zoveel mogelijk de officiële benaming te gebruiken van de beroepen. Vaak zijn deze benamingen niet sekseneutraal. Waar mogelijk, werd dit wel toegepast bv. barpersoneel ipv. barman/barvrouw. Aanvankelijk werd nog een andere opdracht in het sanitair blok uitgewerkt. Bij Doe de test was het de bedoeling om juist of fout te antwoorden op een aantal stellingen over jongens en meisjes. Door het feit dat deze opdracht in de toiletten zelf werd uitgebeeld, bleek na het uittesten dat het niet doenbaar is om hier steeds begeleiding bij te voorzien. De stellingen werkten, zonder de gepaste omkadering, soms rolbevestigend. Daarnaast was ook de vormelijke uitwerking niet goed. De opdracht werd dan ook afgekeurd en werd vervangen door portretten. Beelden blijken hier sterker dan tekst. 8

9 Bij de begeleiding moet je steeds rekening houden met de eigen conditionering van de begeleiders alsook met die van de leraren (naast die van de kinderen uiteraard). Een voorbeeld hiervan is een groepje van 2 meisjes die naar de sector bouw worden gestuurd om bepaalde zaken op te zoeken en de leraar reageert nogal spottend oeioei jullie twee bij die zware mannen van de bouw?. Een ander voorbeeld is de zo nu en dan voorkomende uitspraak er is hier toch weinig voor meisjes. Meestal worden afbeeldingen van kinderen gebruikt in de tentoonstelling, hier en daar vind je ook foto s terug (inleidend filmpje en interacties) maar we hebben dit zoveel mogelijk proberen vermijden omdat het niet evident is om goede en bruikbare foto s te vinden van vrouwen in bepaalde technische beroepen. Bronnen: Oriënto, didactisch pakket rond genderneutrale studie en beroepskeuze voor het vak Technologische Opvoeding in de 1 ste graad van het secundair onderwijs (ontwikkeld door de Artevelde Hogeschool met steun van het Europees Sociaal Fonds) Helden van elke dag (mbp. het didactisch pakket ontwikkeld door de Artvelde Hogeschool onder promotie van Het Beroepenhuis vzw met steun van het Europees Sociaal Fonds) Impressantplus, productiehuis verantwoordelijk voor de uitwerking van de interactieve tentoonstelling in Het Beroepenhuis 'Helden van elke dag' is mogelijk dankzij de financiële steun van het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het Vlaams Economisch en Sociaal Overlegcomité (VESOC). 'Esf: bijdragen tot de ontwikkeling van de werkgelegenheid door het bevorderen van inzetbaarheid, ondernemerschap, aanpasbaarheid en gelijke kansen en door het investeren in menselijke hulpbronnen.' 9

CHECKLIST BLAUWE EN ROZE KENMERKEN 1 kenmerken van mannen én vrouwen

CHECKLIST BLAUWE EN ROZE KENMERKEN 1 kenmerken van mannen én vrouwen OriënTO - Kattenberg 9 9000 GENT - 09-269 98 05 - www.oriento.be - info: peter.hantson@arteveldehs.be - karen.bruylandt@arteveldehs.be CHECKLIST BLAUWE EN ROZE KENMERKEN 1 kenmerken van mannen én vrouwen

Nadere informatie

Wat? = een educatief centrum voor jongeren tussen 11 en 14 jaar oud, hun ouders en hun

Wat? = een educatief centrum voor jongeren tussen 11 en 14 jaar oud, hun ouders en hun Wat? = een educatief centrum voor jongeren tussen 11 en 14 jaar oud, hun ouders en hun leerkrachten om op interactieve en ervaringsgerichte wijze kennis te maken met een brede waaier aan praktisch uitvoerende

Nadere informatie

PROJECT. controlelijsten

PROJECT. controlelijsten PROJECT controlelijsten bijlage 17 We willen met deze lijsten vooral bereiken dat elke betrokkene ieder op zijn/haar manier aandacht schenkt aan de talenten van kinderen, vrij van vooroordelen ten opzichte

Nadere informatie

Op bezoek in Het Beroepenhuis

Op bezoek in Het Beroepenhuis Op bezoek in Het Beroepenhuis Naam:... 1) Het Beroepenhuis Lees de folder van Het Beroepenhuis. Geef een antwoord op de vragen. Op bezoek met de klas In Het Beroepenhuis leer je ongeveer 50 beroepen kennen.

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur)

Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur) Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Horeca (beroepen: kelner en barpersoneel)

Lesvoorbereiding: Horeca (beroepen: kelner en barpersoneel) Lesvoorbereiding: Horeca (beroepen: kelner en barpersoneel) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector Horeca Beginsituatie: Leerlingen hebben verschillende

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker)

Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Lesvoorbereiding: Grafische sector (beroep: drukker) Klas: 3 de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de Grafische sector

Nadere informatie

Handleiding voor de begeleider: CLB-medewerker of leerkracht

Handleiding voor de begeleider: CLB-medewerker of leerkracht 1 Informatie over het medisch onderzoek door het CLB Handleiding voor de begeleider: CLB-medewerker of leerkracht Doel van deze flappenmap Tijdens hun schoolloopbaan komen kinderen en jongeren regelmatig

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien,

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector

Nadere informatie

Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus)

Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus) Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m.

Nadere informatie

Link met het secundair onderwijs

Link met het secundair onderwijs Link met het secundair onderwijs 1. Instroomprojecten 'Tutoraat' en 'Klimop' De moeizame doorstroom in het secundair onderwijs en de instroom naar het hoger onderwijs van kansarme en allochtone jongeren

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker)

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO techniek maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector Chemie, kunststoffen

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

STEM monitor 2015. 9 juni 2015 RITA DUNON

STEM monitor 2015. 9 juni 2015 RITA DUNON STEM monitor 2015 9 juni 2015 RITA DUNON Doelstellingen STEM-actieplan STEM-actieplan 2012-2020 streeft op middellange termijn naar: Meer starters en afgestudeerden in STEMopleidingen en richtingen die

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker)

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de sector

Nadere informatie

Uw ervaringen na 1 jaar M-decreet

Uw ervaringen na 1 jaar M-decreet Uw ervaringen na 1 jaar M-decreet Heeft u leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften door de invoering van het M-decreet in uw klas of school? Is uw rol als ondersteuner gewijzigd omwille van de invoering

Nadere informatie

Wervend Werven Neutrale functiebeschrijvingen

Wervend Werven Neutrale functiebeschrijvingen Wervend Werven Neutrale functiebeschrijvingen Met de ondersteuning van de dienst Emancipatiezaken De Vlaamse overheid wil zoveel mogelijk mensen uit de kansengroepen aantrekken voor vacatures. Daarom is

Nadere informatie

Huistaakbeleid. BS GO! Europaschool Genk en BS GO! Europaschool Genk campus Sledderlo Keinkesstraat 19 3600 GENK 089/35.53.35

Huistaakbeleid. BS GO! Europaschool Genk en BS GO! Europaschool Genk campus Sledderlo Keinkesstraat 19 3600 GENK 089/35.53.35 Huistaakbeleid BS GO! Europaschool Genk en BS GO! Europaschool Genk campus Sledderlo Keinkesstraat 19 3600 GENK 089/35.53.35 Inleidende tekst Om op een degelijke manier aan huistaakbeleid te doen moeten

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

Talentenkijker: instructie voor beroepsbeoefenaars

Talentenkijker: instructie voor beroepsbeoefenaars Talentenkijker: instructie voor beroepsbeoefenaars Talentenkijker is een lessenserie van vijf lessen waarin leerlingen uit groep 7 en 8 van het basisonderwijs kennismaken met beroepen in (exacte) Wetenschap

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

3.3. Doelgroep Identiteit. Tools en en instructies. halve dag. Praktisch

3.3. Doelgroep Identiteit. Tools en en instructies. halve dag. Praktisch 3.3 Doelgroep Tijdens de workshop doelgroep baken je de groepen af waarvoor je wil werken. Dit kunnen primaire doelgroepen zijn: zij die rechtstreeks participeren in jouw werking, of secundaire doelgroepen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 3 e graad basisonderwijs Leervak: WO Technologie - Maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

ONTBIJT OP SCHOOL. Voorbereiding van het ontbijt. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

ONTBIJT OP SCHOOL. Voorbereiding van het ontbijt. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS ONTBIJT OP SCHOOL De jongeren organiseren zelf een ontbijt op school. Ze bepalen hoe het ontbijt er zal uitzien en staan ook in voor de praktische organisatie. Hiervoor moeten ze een heel aantal zaken

Nadere informatie

INTERVISIE ALGEMEEN INLEIDING

INTERVISIE ALGEMEEN INLEIDING INTERVISIE ALGEMEEN 1 INLEIDING Met deze waaier kunnen intervisiegroepen (en begeleiders daarvan) nieuwe, aantrekkelijke en dynamische werkvormen kiezen die intervisie tot een succes maken. Nieuwe werkvormen

Nadere informatie

TIME OUT PROJECTEN. Samen. Aan Toekomst. Werken VZW ELEGAST

TIME OUT PROJECTEN. Samen. Aan Toekomst. Werken VZW ELEGAST TIME OUT PROJECTEN Samen Werken Aan Toekomst Wat is SWAT? SWAT staat voor Samen Werken Aan Toekomst. Het is een intensief begeleidingstraject voor jongeren die dreigen uit te vallen binnen het onderwijs.

Nadere informatie

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Introductie Er gebeuren allerlei activiteiten binnen een technisch bedrijf. Meer dan we ons

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO Alle ruimte voor jou w groei COGNOSCO Cognosco Campus Het Spoor Mol 02 Inleidend woordje Campus Het Spoor biedt naast het traditionele onderwijs ook het succesvolle Cognosco-onderwijs. De leerlingen kiezen

Nadere informatie

Studiek e uze. Neem je tijd voor belangrijke stappen!

Studiek e uze. Neem je tijd voor belangrijke stappen! Studiek e uze Neem je tijd voor belangrijke stappen! Alles over studiekeuze Vlaamse infolijn - Onderwijs tel. 1700 (gratis nummer) Onderwijskiezer www.onderwijskiezer.be Departement Onderwijs www.onderwijs.vlaanderen.be

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende)

Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende) Lesvoorbereiding: Haven en binnenvaart (beroepen: binnenvaartkapitein, havenluitenant, matroos, expeditie bediende) Klas: 3 e graad Basisonderwijs Leervak: Wereldoriëntatie Onderwerp: Atelier i.v.m. de

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder)

Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder) Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de sector Bouw Beginsituatie:

Nadere informatie

Ronde 6. Wordt u ook pro bso-contractwerk? 1. Inleiding

Ronde 6. Wordt u ook pro bso-contractwerk? 1. Inleiding Waarom is het een probleem? (= wat zijn de negatieve gevolgen van het probleem? Wat zijn de gevolgen van de beperking?) Wat zijn de oorzaken van het probleem? Hoe kan het probleem opgelost/aangepakt worden?

Nadere informatie

Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau

Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau Een exploratieve studie naar de relatie tussen geïntegreerd STEM-onderwijs en STEM-vaardigheden op secundair niveau dr. H. Knipprath ing. J. De Meester STEM Science Engineering Technology Mathematics 2

Nadere informatie

AFKORTINGEN EN BEGRIPPENKADER Ervaringsbewijs begeleider buitenschoolse kinderopvang

AFKORTINGEN EN BEGRIPPENKADER Ervaringsbewijs begeleider buitenschoolse kinderopvang AFKORTINGEN EN BEGRIPPENKADER Ervaringsbewijs begeleider buitenschoolse kinderopvang BKO BSO CVO CVS ERSV ESF EVC EVK IBO K&G PLOT POP RESOC SERR SERV VBJK VCOK VDAB VDKO VLOR VSPW VZW Buitenschoolse Kinderopvang

Nadere informatie

Doelstelling Testen of u onbewuste vooroordelen hebt ten aanzien van mannen en vrouwen in de wetenschap.

Doelstelling Testen of u onbewuste vooroordelen hebt ten aanzien van mannen en vrouwen in de wetenschap. Activiteit: Impliciete Associatietest Doelstelling Testen of u onbewuste vooroordelen hebt ten aanzien van mannen en vrouwen in de wetenschap. Materialen Computer met internettoegang Werkmethodes De IAT

Nadere informatie

NAAR SCHOOL IN VLAANDEREN

NAAR SCHOOL IN VLAANDEREN NAAR SCHOOL IN VLAANDEREN Je leest een tekst over de organisatie en de structuur van het onderwijs in Vlaanderen. Wat moet je doen? 1. Kijk naar de woordenlijst op blad 1 (deze pagina) 2. Lees eerst de

Nadere informatie

INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES

INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES WAAROM DEZE BIJSCHOLING? DE LEERDRIEHOEK Luisteren 5 tot 8% Lezen 11% Zien / horen (avm) 22% Leerkracht: docent Leerkracht: mediator Zien / horen (demo) 32% Erover

Nadere informatie

Vooroordelen, waar komen die vandaan?

Vooroordelen, waar komen die vandaan? HANDLEIDING Vooroordelen, waar komen die vandaan? Korte omschrijving werkvorm Vooroordelen, iedereen heeft ze, maar waarom eigenlijk? En wanneer is het erg, wanneer heb jij of hebben anderen er last van?

Nadere informatie

hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek

hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek Groep 7 & 8 Team van maximaal 4 leerlingen Leerling materiaal TECHNIEK TOERNOOI hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek Verdeel de rollen Je werkt in een groepje van vier leerlingen. Iedereen in je groepje

Nadere informatie

Communiceren is teamwork

Communiceren is teamwork Communiceren is teamwork Je werkt vaak zelfstandig, maar blijft altijd onderdeel van je team. Samen met je collega s zorg je zo goed mogelijk voor jullie cliënten. Samenwerken vereist veel communicatie.

Nadere informatie

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso)

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso) (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad Techniek-wetenschappen Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Logisch denken Laboratoriumwerk

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp:

Nadere informatie

Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee te nemen voor een meeloopdag.

Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee te nemen voor een meeloopdag. Nationale Zorgvernieuwingsprijs Hoe zorg je ervoor dat meer mannen voor een baan in de zorg kiezen? Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee

Nadere informatie

Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika

Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika Plan van aanpak horizon verbreden Zuid-Afrika Welk gebied heb je gekozen? Het gekozen thema voor horizon verbreden is Zuid-Afrika. Ik ben zelf 4 keer in Zuid-Afrika geweest voor vrijwilligerswerk en ga

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Vind de ideale studierichting

Vind de ideale studierichting Vind de ideale studierichting Handleiding voor leerkrachten van het 5de en 6de leerjaar lager onderwijs BESTE LEERKRACHT, Je leerlingen maken binnenkort de overstap van de lagere naar de secundaire school.

Nadere informatie

Handleiding sectoronderzoek V4 2014-2015

Handleiding sectoronderzoek V4 2014-2015 Handleiding sectoronderzoek V4 2014-2015 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Het kompas 3 2.1 Aanleiding 3 2.2 Betekenis 3 2.3 Doelen 3 2.4 Definitie van sectoronderzoek gereed 4 2.5 Waarde 4 2.6 Kompas 5

Nadere informatie

Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen

Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen Verslag van dataverzameling in functie van het onderzoek van de NTU naar het schrijfleven van leerlingen Data verzameld in de derde graad van de basisschool en verslag opgesteld door Amber Van Geit Opleiding:

Nadere informatie

Kiezen na de basisschool

Kiezen na de basisschool Kiezen na de basisschool WATHOE LEREN KIEZEN Wat gebeurt er in de klas? Het werkboekje WATHOE leren kiezen WATHOE het secundair onderwijs Hoe ziet het secundair onderwijs eruit? Wat kan ik er leren? Het

Nadere informatie

Voorstelling kennismakingspakket logistiek. Dept. MOW 26/01/2011 Genk

Voorstelling kennismakingspakket logistiek. Dept. MOW 26/01/2011 Genk Voorstelling kennismakingspakket logistiek Dept. MOW 26/01/2011 Genk Agenda Inleiding Doel kennismakingspakket logistiek Toelichting kennismakingspakket logistiek Inleiding L-Pack voor de leerling: doos,

Nadere informatie

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer.

Niet Normaal. Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. LEIDRAAD VOOR BEGELEIDERS Niet Normaal Hetero s zijn niet normaal, ze zijn gewoon met meer. Het project Niet Normaal wil seksuele diversiteit bespreekbaar maken bij (Gentse) jongeren van 14 tot 18 jaar.

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

De middenschool is ten einde. Iedereen vertrekt naar een andere school

De middenschool is ten einde. Iedereen vertrekt naar een andere school De middenschool is ten einde Iedereen vertrekt naar een andere school Een stapsgewijs proces Een gezamenlijk proces Leerling Ouders School CLB STAP 1: werken aan keuzerijpheid Wie ben ik? Rapportonderzoek

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Technologische Opvoeding Onderwerp:

Nadere informatie

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten.

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Werkvorm 1 Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Stap 2 Vervolgens formuleren ze vragen over wat ze

Nadere informatie

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult.

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult. Deel 2 Kwaliteitsbeleid Deze leidraad is gebaseerd op de digitale leermodules van Kind & Gezin. Die modules zijn bedoeld om de verschillende onderdelen van het kwaliteitshandboek uit te werken. Die modules

Nadere informatie

Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie

Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie Datum: 12 november 2013 1 Deelnemers Belangrijk om op te merken in elke communicatie is dat deze enquête peilde bij een 500-tal jongeren over

Nadere informatie

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren 1. Inleiding Aan de hand van een concept cartoon verdiepen leerlingen zich in de vraag hoe het komt dat een meisje een meisje is. Een concept cartoon is een visuele

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, )

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Klas: 1ste graad secundair onderwijs A stroom / B - stroom Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector

Nadere informatie

Ronde van Vlaanderen Hasselt Leuven Oostende DOORSTROMING & ORIENTERING

Ronde van Vlaanderen Hasselt Leuven Oostende DOORSTROMING & ORIENTERING Ronde van Vlaanderen Hasselt Leuven Oostende DOORSTROMING & ORIENTERING ONDERZOEKEN HIVA synthese van verschillende onderzoeken uit het verleden - S. GROENEZ Sociale factoren bepalen succes en mislukking

Nadere informatie

Hoek 10 Sector: Bouw

Hoek 10 Sector: Bouw Hoek 10 Sector: Bouw Stellingbouwer Brede bruggen, hoge gebouwen, stellingen,.. allemaal hebben ze meer nodig dan enkel sterke materialen. Ze moeten op de juiste manier gebouwd worden! Laat de kinderen

Nadere informatie

Visie in de praktijk

Visie in de praktijk Gastlessen voor studenten 2 e leerjaar PW 3 en 4 Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar - Docentenhandleiding Visie in de praktijk Gastles visie in de praktijk - Docentenhandleiding Theorie over dit onderwerp:

Nadere informatie

Op welke manier spelen jullie in op de interesses van de leerlingen? Hoe komen afspraken en regels bij jullie in de klas en de school tot stand?

Op welke manier spelen jullie in op de interesses van de leerlingen? Hoe komen afspraken en regels bij jullie in de klas en de school tot stand? Vraag Afspraken maken Beter samen leven in de klas en in de school. Samen leven en samen leren kan niet zonder de nodige afspraken en regels. Ook hier zijn er tal van mogelijkheden om leerlingen inspraak

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Rachel van der Pijl P14EhvADT De Springplank. Eindhoven

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Studiek e uze. Neem je tijd voor belangrijke stappen!

Studiek e uze. Neem je tijd voor belangrijke stappen! Studiek e uze Neem je tijd voor belangrijke stappen! Alles over studiekeuze Vlaamse infolijn - Onderwijs tel. 1700 (gratis nummer) Onderwijskiezer www.onderwijskiezer.be Departement Onderwijs www.ond.vlaanderen.be

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Hoe zorg je er voor dat meer mannen een baan in de zorg kiezen?

Hoe zorg je er voor dat meer mannen een baan in de zorg kiezen? Hoe zorg je er voor dat meer mannen een baan in de zorg kiezen? Samenvatting Om meer mannen in de zorg te krijgen is het belangrijk om al op jonge leeftijd het imago van de zorg te versterken. Daarom is

Nadere informatie

LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN

LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN LESBRIEF BIJ STAGE LOPEN WAAROM DIT BOEKJE? 1. Denk jij, na het lezen van deze bladzijde dat dit boekje nuttig voor jou kan zijn? a. Ja,.. b. Nee, want c. Dat weet ik nog niet, omdat 2. Wat hoop jij na

Nadere informatie

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Doelgroep Methodiek Thema s 11 ouders van jongeren in secundaire scholen (2014) Waarderende benadering Ouderbetrokkenheid- Communicatie Ondersteuning

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

werkbladen, telefoons en opnametoestel

werkbladen, telefoons en opnametoestel DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Vooroordelen, waar komen die vandaan?

Vooroordelen, waar komen die vandaan? HANDLEIDING Vooroordelen, waar komen die vandaan? Korte omschrijving werkvorm Vooroordelen, iedereen heeft ze, maar waarom eigenlijk? En wanneer is het erg, wanneer hebben jij of anderen er last van? Met

Nadere informatie

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN

EERLIJKE MENING: ANONIMITEIT: ONDERDELEN Deze vragenlijst sluit aan op de vragenlijst die je eerder hebt ingevuld over wetenschap en techniek in het basisonderwijs. Door de eerste en de tweede vragenlijst van een groep leerkrachten te vergelijken

Nadere informatie

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad...

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad... Studiegebied (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad... Techniek-wetenschappen STUDIEGEBIED CHEMIE Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting...

Nadere informatie

EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT

EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT Monitoraat op maat Academisch Nederlands 1 EEN E MAIL STUREN NAAR EEN DOCENT De communicatie tussen een student en een docent verloopt vaak per e mail. Een groot voordeel van het medium is namelijk de

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, groep 7/8. Algemeen. Titel. Lang leve je lijf. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, groep 7/8. Algemeen. Titel. Lang leve je lijf. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Uitdager van de maand Lang leve je lijf Natuur & Techniek, groep 7/8 Algemeen Titel Lang leve je lijf Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Inzicht in gezonde eetgewoontes en voedingsmiddelen

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE HOE-FILES: HOE ZIE IK ER SEXY UIT?

LEERKRACHTGEDEELTE HOE-FILES: HOE ZIE IK ER SEXY UIT? LEERKRACHTGEDEELTE HOE-FILES: HOE ZIE IK ER SEXY UIT? Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen een lijst met tips over hoe je er goed kan uitzien en wat je zeker niet mag doen als je er goed

Nadere informatie

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO

Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Mijn lichaam is goed! Doe-opdrachten rond lichaamsbeeld voor 5-6 BaO Hieronder vind je een lesvoorbereiding voor twee lesuren rond lichaamsbeeld bij kinderen van 10 tot 12 jaar. Het bevat verschillende

Nadere informatie

KIJKWIJZER: THUISTAAL IN DE BUITENSCHOOLSE KINDEROPVANG

KIJKWIJZER: THUISTAAL IN DE BUITENSCHOOLSE KINDEROPVANG KIJKWIJZER: THUISTAAL IN DE BUITENSCHOOLSE KINDEROPVANG AANPAKFACTOR IN DE OPVANG Specificaties Specifiek toegespitst op thuistaal/thuiscultuur Aanbod / Een rijke omgeving Infrastructuur Poppen-, lees-,

Nadere informatie

Presenteren. Oriëntatie

Presenteren. Oriëntatie Oriëntatie Dit ga je doen Je gaat een stand (marktkraam) inrichten om te laten zien wat je gedaan hebt tijdens dit project en wat je eindresultaat is. Je probeert jullie stand zo te maken dat het aantrekkelijk

Nadere informatie

BEGELEIDINGSINSTRUMENT INDIVIDUELE BEROEPSOPLEIDING

BEGELEIDINGSINSTRUMENT INDIVIDUELE BEROEPSOPLEIDING BEGELEIDINGSINSTRUMENT INDIVIDUELE BEROEPSOPLEIDING De Individuele Beroepsopleiding (IBO) is bedoeld voor jobs waar ondernemers geen geschikte kandidaten voor vinden. De ondernemer kan via dat systeem

Nadere informatie

Voor de leerling. 2) In Het Beroepenhuis zullen we beroepen zoals popster of politieagent niet tegenkomen. Welke beroepen zullen we wel leren kennen?

Voor de leerling. 2) In Het Beroepenhuis zullen we beroepen zoals popster of politieagent niet tegenkomen. Welke beroepen zullen we wel leren kennen? Voor de leerling Naam: 1) Luisteroefening. Vul in: 1) Hoeveel beroepen zullen we ontdekken in Het Beroepenhuis? 2) In Het Beroepenhuis zullen we beroepen zoals popster of politieagent niet tegenkomen.

Nadere informatie

Werkvorm 1: "Je laatste Whatsapp, Sms, Ping of Tweet"

Werkvorm 1: Je laatste Whatsapp, Sms, Ping of Tweet Werkvorm 1: "Je laatste Whatsapp, Sms, Ping of Tweet" Doel: Leerlingen komen in gesprek over hun persoonlijke leefwereld Vanaf A2/ F1 Vertel je gesprekspartner gedurende een /twee minuten over je laatste

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

Antwoordsleutel. Op stap naar het secundair onderwijs - handleiding begeleider

Antwoordsleutel. Op stap naar het secundair onderwijs - handleiding begeleider Antwoordsleutel p stap naar het secundair onderwijs - handleiding begeleider 37 INLEIDING 1. p stap 2. Het secundaire watte??? Filmpje klasse Probeer na het bekijken van het filmpje deze vraagjes in te

Nadere informatie

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs KiesWijzer een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs Inleiding Met veel plezier presenteert Intermijn de les KiesWijzer. Uw leerlingen staan in het nieuwe schooljaar weer voor grote keuzes. Welk

Nadere informatie