BULLETIN CULTUUR & SCHOOL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BULLETIN CULTUUR & SCHOOL"

Transcriptie

1 d a k l b c j m / BULLETIN CULTUUR & SCHOOL FEBRUARI CULTUURTRAJECT OP HET PLATTELAND, ZIE PAG. 4

2 ABONNEMENT? U kunt zich op het Bulletin Cultuur & School abonneren (gratis) door een briefje met uw naam en adres te sturen of te faxen naar: Cultuurnetwerk Nederland Cultuur en School t.a.v. Sabien Tegelaers Postbus AB Utrecht fax: U ontvangt dan een inschrijfformulier. U kunt zich ook direct opgeven via de website Cultuur & School (rubriek nieuws ) COVERSTORY 4 WANDELEN IN DE BEELDENTUIN Cultuurtrajecten op het platteland Tussen de kunstmenu s op de basisschool en CKV in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs bevindt zich een cultureel educatief vacuüm. Steeds meer scholen willen iets doen aan dit gapende gat in de basisvorming. Sinds enkele jaren worden her en der in het land Cultuurtrajecten uitgezet. Op succesvolle wijze, en niet alleen in de grote steden, zo laat de praktijk zien. Cultuur vind je ook op het platteland. RUBRIEK ZEEPBEL OF KAUWGUM Heeft u nog iets gehoord van Cultuur en School-project X? COLOFON BULLETIN CULTUUR & SCHOOL FEBRUARI 2001, JAARGANG 4, NUMMER 16 BULLETIN CULTUUR & SCHOOL WORDT EENS PER TWEE MAANDEN UITGEGEVEN OP INITIATIEF VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN IN HET KADER VAN HET PROJECT CULTUUR EN SCHOOL. HOOFDREDACTIE: MARTHE BAUWENS EINDREDACTIE: ANKE OOMEN ALS U TEKSTEN UIT DEZE UITGAVE WILT OVERNEMEN, NEEM DAN CONTACT OP MET DE REDACTIE VAN HET BULLETIN CULTUUR & SCHOOL DRAMATISCHE VISSERSLIEFDE EN DONKERE REMBRANDT Surinaamse tienermoeders bezoeken het Rijksmuseum en het Zuiderzeemuseum. Voorbeeld van een outreachproject waarin musea proberen nieuwe doelgroepen en doelgroeporganisaties binnen te halen. Wat kost het aan inspanningen en wat levert het op? Over de mogelijkheden van het belevenisconcept waarin ervaringen centraal staan: Ik vind dit de jurk van mijn dromen, zo romantisch. 12 REDACTIESECRETARIAAT: CULTUURNETWERK NEDERLAND TEL: FAX: AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE: RENÉE HEIJNEN, VLADIMÍR BÍNA, ANITA TWAALFHOVEN, YVONNE VAN EEKELEN, MARTIJN NICOLAAS, JOYCE VANHOMMERIG, BERT CORNELIUS REDACTIERAAD: MAARTEN HAMMEL, JOS VAN RUYVEN, YVONNE VAN EEKELEN, MICHIEL VAN DER KAAIJ, CO ENGBERTS ONTWERP EN OPMAAK: VORM VIJF ONTWERPTEAM BNO, DEN HAAG DRUK: DRUKKERIJ ANDO, DEN HAAG ISSN NUMMER:

3 RUBRIEKEN 8 ERFGOED ACTUEEL Content voor Kennisnet Museum Boijmans van Beuningen lanceert website-project voor primair onderwijs 12 ZEEPBEL OF KAUWGUM Heeft u nog wel eens iets gehoord van Cultuur en School-project X? Dramatische vissersliefde en donkere Rembrandt Project Surinaamse tienermoeders in het museum COVERSTORY 4 Wandelen in de beeldentuin Cultuurtrajecten op het platteland COLUMN INHOUD 15 UIT HET CIRCUIT Meningen over cultuureducatie Een postzak vol kunst ARTIKEL DE CHARME VAN EEN BELGISCHE BEBOUWING 16 Vlaams-Nederlandse conferentie Cultuur en Jeugd Vlaamse jongeren tonen meer belangstelling voor cultuur dan hun Nederlandse leeftijdgenoten, zo blijkt uit onderzoek. Het Vlaamse streven is dat cultuur het dagelijks lessenpakket doordesemt. Wat betekent dit voor het culturele landschap? De Vlaamse ruimtelijke ordening is iets anarchistischer dan wat de Nederlandse welstandscommissie toelaat. Enkele uitkomsten. RUBRIEK ERFGOED ACTUEEL CONTENT VOOR KENNISNET Museum Boijmans Van Beuningen lanceert website-project voor primair onderwijs Een eeuwenoud verhaal in een hypermodern jasje: kinderen op de basisschool kunnen interactief kennismaken met De Toren van Babel. Hoe internet kunst toegankelijk kan maken én museumbezoek stimuleert. 8 ARTIKELEN 10 The Beatles en Britney Spears in de klas De mogelijkheden van popmuziek op school 16 De charme van een Belgische bebouwing Vlaams-Nederlandse conferentie Cultuur en Jeugd EN VERDER 18 DITJES EN DATJES Weetjes voor en door de lezer 20 CONTACTPERSONEN CULTUUR EN SCHOOL IN DE REGIO Het project Cultuur en School Cultuur en School wil de samenwerking tussen culturele instellingen en scholen op het gebied van cultuureducatie een flinke impuls te geven. Cultuur en School beoogt: leerlingen in contact te brengen met verschillende cultuuruitingen scholen te stimuleren meer gebruik te maken van hun culturele omgeving cultuur ook een plaats te geven in andere dan de kunstvakken, zoals in geschiedenis, techniek en de talen culturele instellingen te stimuleren hun aanbod beter af te stemmen op de behoeften uit het onderwijs in het kader van het regulier onderwijsprogramma. COLUMN UIT HET CIRCUIT Meningen over cultuureducatie EEN POSTZAK VOL KUNST 15 Martijn Nicolaas, leraar Nederlands en kunstcoördinator aan het Haags Montessori Lyceum, wordt bedolven onder een enveloppenlawine. Het CKV-aanbod van culturele instellingen groeit hard en de informatiestroom neemt navenant toe. Maar hoe hou je als docent het overzicht op de wirwar aan activiteiten?

4 COVERSTORY LEERLINGEN VOLGEN EEN WORKSHOP BIJ HET PROJECT DE VERTONING IN HET KADER VAN CULTUURTRAJECT I IN DE AMSTERDAMSE MELKWEG FOTO: CHIEL VAN DER HEIJDEN WANDELEN IN DE BEELDENTUIN CULTUURTRAJECTEN OP HET PLATTELAND 4 In het basisonderwijs maken veel kinderen via kunstmenu s kennis met kunst en cultuur. Maar dan komen ze in de basisvorming van het voortgezet onderwijs. Wat een leegte ineens. Naast de reguliere lessen in een paar kunstvakken valt er aan voorstellingen, concerten en workshops nauwelijks iets te beleven. Pas ná de basisvorming wordt het menens: het vak CKV dient zich aan. En ineens moeten ze zich tot mondig consument ontwikkelen, iemand met een eigen smaak die keuzes maakt en zelfstandig naar de schouwburg en het museum gaat. Steeds meer scholen zien het gapende gat in de basisvorming en vinden dat de investering in kunst en cultuur in het basisonderwijs een aansluiting moet krijgen, als opmaat voor het CKV-onderwijs. Sinds enkele jaren worden er her en der in het land cultuurtrajecten uitgezet. Benut de eigen culturele omgeving, luidt het devies. In de grote stad, maar net zo goed op het platteland. VO Wegens succes geprolongeerd Het Cultuurtraject in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Uitgave van Vier Grote Steden kunsteducatie (2000). Info: Kunstweb, Conny van der Bijl, tel: Vijf jaar geleden nam Kunstweb uit Amsterdam, samen met nog negen steunfunctie-instellingen voor kunsteducatie, deel aan de eerste landelijke proef Cultuurtraject van het voormalige LOKV (nu: Cultuurnetwerk Nederland). Doel: de leerlingen van de onderbouw van het voortgezet onderwijs actief én receptief met kunst en cultuur in aanraking brengen. In Amsterdam deden zes scholen voor voortgezet onderwijs aan het project mee. Mond-tot-mondreclame Nu zijn er 26 Amsterdamse scholen bij het Cultuurtraject betrokken. Mond-tot-mondreclame doet het werk, zegt coördinator Conny van der Bijl. Scholen varen wel bij het Kunstweb-aanbod: van workshops en voorstellingen tot grootse manifestaties. Neem de jaarlijkse Vertoning in de Amsterdamse Melkweg, waar profs en amateurs zich in allerlei kunstdisciplines manifesteren en leerlingen workshops kunnen volgen. Of het Kunstkrakersweekend: een grootscheepse kennismaking met culturele instellingen en activiteiten in Amsterdam, bedoeld voor derdeklassers. Van der Bijl: Aanbod- en vraaggericht werken hebben wij gecombineerd. Wij benaderen scholen individueel met een voorstel, maar organiseren de activiteiten wel zo dat meerdere scholen er gebruik van kunnen maken. Het aanbod wordt samen met de culturele instellingen en in overleg met de scholen ontwikkeld. Wij weten zo langzamerhand wat leerlingen in de verschillende typen onderwijs boeit en raakt. Wij scouten activiteiten, weten hoe ze aan leerlingen zijn aan te passen en wat organisatorisch haalbaar is. Zijn er nog knelpunten? Van der Bijl: De veelheid in Amsterdam. Er zijn zoveel culturele instellingen die met ons willen samenwerken, er zijn zoveel scholen en leerlingen die nog niet bereikt worden.

5 Hunebedmuseum Het Drentse Borger moet het doen zonder een keur aan schouwburgen, concertzalen, pop- en jazzpodia, musea en bioscopen. De dichtstbijzijnde schouwburgen vind je twintig tot veertig kilometer verderop zoals in Stadskanaal, Emmen en Groningen, vertelt docent handvaardigheid Janny Heres van het Esdal College, locatie Borger. Wil je daarheen met je leerlingen, dan kost dat tijd én veel geld. Maar ook in en rond Borger is er veel te halen, heeft Heres gemerkt. Je moet er alleen meer je best voor doen dan in de grote stad. Het theatertje op de deel staat niet altijd keurig in de gemeentegids vermeld. De vmbo-school van Heres (200 leerlingen, twintig docenten) is betrokken bij proefproject Cultuurtraject II, waarin ditmaal de situatie op het platteland centraal staat. Ondersteuning komt van de provinciale steunfunctie-instelling Kunst&Cultuur Drenthe. Janny Heres van het Esdal College: De dichtstbijzijnde schouwburgen liggen twintig tot veertig kilometer verderop. We zijn nog in het stadium van inventariseren van de mogelijkheden in onze directe omgeving, legt Heres uit. Voor alle vier leerjaren hebben we in schema gezet wat we al te bieden hebben in de kunstdiverse disciplines, wat we graag willen en hoe dat is te regelen. Op het verlanglijstje staan een bezoek aan het nieuwe Hunebedmuseum (architect: Aldo van Eijck), een kunstrondje per fiets door de omgeving en bezoek aan voorstellingen in de kerk die ook als cultureel centrum fungeert. Afgelopen zomer heeft de school samengewerkt met het Borger openluchttheater. Leerlingen adopteerden de zomervoorstelling en hebben interviews met medewerkers gehouden over acteren, de belichting, de decors, de kleding. Dat was leuk, maar ook moeizaam, zegt Heres. Je merkte duidelijk dat de kinderen niet gewend zijn de deur uit te gaan, afspraken te maken, vragen te stellen en een presentatie te houden. En wij hadden te weinig tijd genomen om met de mensen van het openluchttheater een en ander goed door te spreken. Dat gaan we beter regelen. Menu en maatwerk Over de kwaliteit van lokale kunst en cultuur valt nu en dan te twisten, onderkent Bert Harskamp, coördinator voortgezet onderwijs bij Kunst&Cultuur Drenthe. Maar de nadelen van de provincie moet je omzetten in kansen, vindt hij. De doelstelling van CKV, met name in het vmbo, is toch: participeren in het culturele aanbod in je eigen omgeving. Er zijn genoeg kleine musea, galeries en ateliers in Drenthe. Er zijn bibliotheken. Ook de amateurkunst en het verenigingsleven bieden perspectieven. Denk aan de jazzgymnastiekvereniging, de harmonie, het door vrijwilligers gerunde streekmuseum, de amateurfotoclub. Of neem zo n openluchttheater in Borger. Harskamp: Wat is nou belangrijker? Dat kinderen een heel productieproces meemaken of dat ze eenmalig een professionele voorstelling bezoeken? Bert Harskamp van Kunst&Cultuur Drenthe: De nadelen van de provincie moet je omzetten in kansen. Zijn ideaal is een doorgaande leerlijn van vier tot en met achttien jaar. De kunstmenu s zijn al breed verankerd in het Drentse basisonderwijs. Vier scholen voor voortgezet onderwijs zijn nu bij het Cultuurtraject betrokken. De strategie: de scholen worden heel individueel benaderd. Wat wil de school, wat kan ze zelf, wat heeft de directe omgeving te bieden, wat moet er van buiten gehaald? Deze werkwijze is echter zo arbeidsintensief dat daarmee lang niet alle Drentse scholen te bereiken zijn. Harskamp hoopt dan ook dat de inventarisatie van lokale lees verder op pag. 6 5 ILLUSTRATIE: BERT CORNELIUS

6 6 vervolg van pag. 5 mogelijkheden in de nabije toekomst wordt gestimuleerd door de CKV-netwerken die al voor havo/vwo functioneren en voor het vmbo in aanbouw zijn. Om ervoor te zorgen dat scholen niet alleen aangewezen zijn op de lokale kunst en cultuur wil Harskamp, met geld van het Actieplan Cultuurbereik, een provinciebreed, kwalitatief goed aanbod van kunst en cultuur samenstellen. Een soort kunstmenu voor de eerste twee jaar in de basisvorming, waarop alle scholen kunnen intekenen. In februari is duidelijk of de provincie daar ook wat in ziet. Visie vereist Wellicht komt er ook provinciegeld vrij voor het broodnodige, maar kostbare leerlingenvervoer. Naar galerie annex beeldentuin Dehullu bijvoorbeeld: daar zou Janny Heres uit Borger graag komend jaar met haar leerlingen willen rondwandelen. De beeldentuin ligt in het dorp Gees, dertig kilometer van Borger, net te ver om te fietsen. Maar zeer de moeite waard, zegt Heres, die Dehullu met collega-docenten al heeft bezocht. De jeugd heeft de toekomst, verklaart galeriehoudster Hieke de Hullu. Toen het vak CKV zich aandiende, hebben zij en haar man zelf het initiatief genomen voor samenwerking met het onderwijs. Via een bevriende kunstenaar kwamen ze bij Kunst&Cultuur Drenthe terecht. Er is voor de leerlingen een kijkwijzer gemaakt en een mailing verstuurd naar scholen in Friesland, Groningen en Drenthe. Eerste resultaat: honderd leerlingen uit Schoonebeek, Drenthe, bezochten afgelopen zomer de galerie en beeldentuin. Hieke de Hullu: Ik zat m een beetje te knijpen die eerste keer, maar het was heel erg leuk. Je merkt dat er mooie discussies ontstaan, als die leerkrachten maar meegaan met de opmerkingen die hun leerlingen maken. Een goede voorbereiding op school en voldoende begeleiding bij het bezoek zijn essentieel. Dat liep in dit geval perfect, vindt De Hullu, die overigens op het schoolbezoek voorlopig nog geld toelegt. Jan Draaijer van Edu-Art Gelderland: Veel VO-docenten hebben er geen idee van dat hun leerlingen op de basisschool al jaren kunstmenu s hebben gevolgd. Ook in de Achterhoek willen de lokale culturele instellingen wel, is de ervaring van Jan Draaijer. Hij is als consulent voortgezet onderwijs namens Edu-Art Gelderland bij Cultuurtraject II betrokken. De contacten in landelijke gebieden zijn informeel, de lijnen meestal kort. En de culturele instellingen zijn flexibel; waar het geld vandaan moet komen zien ze later wel. Maar de scholen: die stribbelen nogal tegen. Daar moet eerst van alles besproken met de directie, een Cultuurtraject past niet in de jaarplannen, en niet als laatste is daar de vraag: hoe zit het met het geld? Draaijer: Dat scholen er het nut nog van moeten inzien: dat is de grootste bottleneck. Veel docenten in het voortgezet onderwijs hebben er geen idee van dat hun leerlingen op de basisschool al jaren kunstmenu s hebben gevolgd. En vervolgens verbazen ze zich erover dat die leerlingen, na drie jaar basisvorming zonder kunst en cultuur, bij CKV zo weinig achtergrondkennis hebben. Een heldere visie op die doorgaande lijn van kunst en cultuur in het onderwijs: dat is een eerste vereiste, bij scholen én hun gemeentes. Is die er eenmaal, dan komt dat geld er heus wel, daar is Draaijer van overtuigd. LEERLINGEN VAN HET HONDSRUG COLLEGE UIT SCHOONEBEEK BEZOEKEN GALERIE EN BEELDENTUIN DEHULLU. FOTO: GEERT DE ROO

7 Voorbij de horizon van De Peel Kijk maar naar het Limburgse Bouwens van der Boije College, gevestigd in Panningen, gemeente Helden. Sector-directeur Theo Huskes schetst de omgeving: een aantal dancings en veel, heel veel cafés. De dichtstbijzijnde steden Venlo, Roermond en Venray zijn cultureel niet de meest sprankelende plekken. EXCURSIE NAAR MUSEUM VAN BOMMEL VAN DAM TE VENLO IN HET KADER VAN CULTUURTRAJECT II. FOTO: VAN BOMMEL VAN DAM Theo Huskes van het Bouwens van der Boije College: Kunst en cultuur worden vanaf het allereerste jaar in de lesprogramma s geïntegreerd. Het arbeidsintensieve speuren naar geschikte voorstellingen en activiteiten is in goede handen bij gemeentelijk kunstcoördinator Ad Gijzels, degene die de school ook bij het proefproject heeft betrokken. Binnen school staat er een forum van jaarcoördinatoren klaar voor de praktische uitvoering en buigt een denktank uit allerlei vaksecties zich over de invulling van het programma. Niet iedereen op school vindt het schitterend, hoor, relativeert Huskes, want het betekent telkens een afwijking van het reguliere lesrooster. Maar de directie onderschrijft het beleid, er is een infrastructuur én - heel belangrijk - er is die traditie. Organisatorisch valt er nog wel wat uit te zoeken: met alle tweedeklassers in één keer naar een museum is bijvoorbeeld niet aan te raden, kleinschaligheid is essentieel. Want wat Huskes te allen tijde wil voorkomen is die sfeer die hij nog uit zijn eigen schooltijd kent: Die akelige sfeer van kunst of je leven. Daar moeten we vanaf. RENÉE HEIJNEN freelance journalist en tekstschrijver 7 Cultuurtraject I en II Info: Cultuurnetwerk Nederland Paul Vogelezang tel: Zijn brede scholengemeenschap voor vmbo tot en met gymnasium is bewust een school met een lange traditie op het gebied van kunst en cultuur, want je moet die leerlingen toch meegeven dat de horizon niet ophoudt aan de rand van De Peel. Daarom worden er op het schoolpodium literaire voorstellingen gehouden; begeleidt een docent die een regiecursus heeft gevolgd de schooltoneelclub die banden onderhoudt met een amateurgezelschap in Venlo; en leerlingen gaan op excursie naar musea en theaters in onder andere Amsterdam, Leiden, Tilburg en Venlo. En om de paar jaar gaat er een schoolbreed voorbereide mega-productie in première. Na Hair en West Side Story is dat dit jaar Grease. Wat moet zo n school nog met een project Cultuurtraject? Huskes: De meeste activiteiten waren gericht op leerlingen uit de hogere leerjaren. Door deelname aan Cultuurtraject II worden kunst en cultuur nu vanaf het allereerste jaar in de lesprogramma s geïntegreerd. Via een driejarig kunstmenu maken alle leerlingen in de basisvorming kennis met theater, dans, muziek, beeldende kunst, audiovisuele kunst en literatuur. CULTUURTRAJECT I & II Op initiatief van het LOKV (nu: Cultuurnetwerk Nederland) is in 1995 onder de noemer Cultuurtraject een eerste proefproject van start gegaan, met als doel leerlingen van de onderbouw van het voortgezet onderwijs zowel onder als na schooltijd actief én receptief met kunst en cultuur in aanraking brengen en de samenwerking tussen scholen en culturele instellingen te bevorderen. Negen steunfunctie-instellingen voor kunsteducatie uit middelgrote steden en Kunstweb uit Amsterdam hebben hieraan meegewerkt. Kunstweb maakt inmiddels deel uit van een netwerk van instellingen in de vier grote steden (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht) die alle een vorm van cultuurtraject hebben ontwikkeld en onderling ervaringen uitwisselen. Op andere plekken heeft het project een intensievere samenwerking van scholen en culturele instellingen tot gevolg gehad, met de steunfunctieinstellingen in de rol van bemiddelaar, adviseur, ontwikkelaar en programmeur. In 2000 is een tweede proefproject Cultuurtraject II van start gegaan, waarbij vijf (steunfunctie-)instellingen in Groningen, Drenthe, Gelderland en Limburg zijn betrokken. Het accent ligt dit keer op samenwerking tussen scholen en culturele instellingen in plattelandsgebieden en de mogelijkheden die ontstaan door regionale en provinciale financiering en inhoudelijke ondersteuning.

8 CONTENT VOOR KENNISNET MUSEUM BOIJMANS VAN BEUNINGEN LANCEERT WEBSITE-PROJECT VOOR PRIMAIR ONDERWIJS Eind vorig jaar kreeg een handjevol instellingen subsidie om culturele internetprojecten te maken voor Kennisnet. Het Nederlands Audiovisueel Archief, Naturalis, het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en Museum Boijmans Van Beuningen zijn vier pioniers die interactieve projecten ontwikkeld hebben om Kennisnet meer culturele content te geven. De Toren van Babel, een project van Boijmans Van Beuningen, geïnspireerd op het gelijknamige schilderij van Bruegel, is sinds een paar weken online. 8 PO De Toren van Babel is een eeuwenoud verhaal in een hypermodern jasje. Het project is bedoeld voor de groepen zeven en acht van het primair onderwijs en te volgen via de website De makers, Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam en communicatiebureau BHM LaVerbe, hebben bewust geen lesbrief of ander gedrukt begeleidend materiaal bij de website ontwikkeld. Dat is niet de bedoeling van internet, vindt Chris Will, educatief conservator van Boijmans. De Toren van Babel-website staat op zichzelf en is een onderdeel van Kennisnet. Hoe de leerkrachten het in hun klas willen gebruiken, laten we aan hen over. We zijn wel van plan om op de website een korte handleiding voor leerkrachten te zetten. DE TOREN VAN BABEL VAN PIETER BREUGHEL FOTO: TOM HAARTSEN

9 ERFGOED ACTUEEL Zeven verdiepingen Het schilderij van Pieter Bruegel en het bijbelverhaal zijn volgens Will een ideaal uitgangspunt voor een project. De Toren van Babel is een schilderij waar we al langer iets mee wilden doen, zegt hij. Het behandelt zoveel thema s; taal, bouwkunde, religie, geschiedenis, kunst, alles komt aan bod. Het project is opgebouwd uit zeven deelthema s die op de website zijn vormgegeven als zeven verdiepingen van de toren. De eerste laag draait om het bijbelverhaal van De Toren van Babel; de tweede laag gaat over de geschiedenis van de toren en de opgravingen in Irak. De thema s worden via korte tekstjes en spelletjes behandeld. Dit is de eerste keer dat het museum een internetproject voor het primair onderwijs maakt. Will is ervan overtuigd dat het werken via een website de kinderen van groep zeven en acht en hun leerkrachten zal aanspreken. Onze ervaring met het voortgezet onderwijs is dat website-projecten goed bezocht worden en zélfs een stijging van het museumbezoek tot gevolg heeft. Voor de basisschool heb je maar een paar computers per klas nodig, omdat er vooral individueel aan het project wordt gewerkt. De Toren van Babel is additioneel en sluit aan bij verschillende schoolvakken. Daarnaast is het project goed te gebruiken als individuele opdracht als er tijd over is. Blijven aanpassen BHM LaVerbe, gespecialiseerd in de ontwikkeling van educatieve (internet)projecten, is verantwoordelijk voor de productie van De Toren van Babel. Internet is een zeer krachtig middel in het toegankelijk maken van kunst, vindt projectleider Henk Beerten. Scholen ontdekken steeds meer dat internet toegang geeft tot oneindig veel informatie. De tijd dat een leerling in het documentatiecentrum een boekje met een heel verhaal erin gaat lezen en vervolgens een paar vragen beantwoordt, is voorbij. BHM LaVerbe heeft De Toren van Babel meerdere malen getest met kinderen van groep zeven en acht. We blijven het project in de gaten houden en stellen het bij als dat nodig is, zegt Beerten. Het is geen boek dat kant en klaar gedrukt is. Zodoende kan dit project jaren mee, het is tijdloos. CKV1 en vmbo Boijmans Van Beuningen wil in de toekomst ook een CKV1-versie van De Toren van Babel te maken, maar daar is meer subsidie voor nodig. Voor de vmbo-versie van De Toren van Babel ligt al wel een concreet plan klaar. Stichting Parlotura uit Utrecht gaat Boijmans hierbij assisteren. Parlotura heeft al eerder een papieren project ontwikkeld voor het vmbo met als uitgangspunt het schilderij De Aardappeleters van Vincent van Gogh. De vmbo-versie moet een spel worden, een methode waar Parlotura met De Aardappeleters zeer goede ervaring mee heeft. Bij dit actieve internetspel, Towerbuilding, bouwen twee groepen leerlingen een toren. De scholieren spelen verschillende rollen, zoals die van een architect, de overheid en timmerlieden. De leerlingen leren zo goed te overleggen, raken vertrouwt met internet en maken kennis met organisatorische processen. Interactief spelen en leren gaan zo prima samen. JOYCE VANHOMMERIG freelance journalist 9 Meer informatie: Museum Boijmans Van Beuningen Chris Will, BHM LaVerbe Stichting Parlotura Ellen van Helden Tel

10 THE BEATLES EN BRITNEY SPEARS IN DE KLAS DE MOGELIJKHEDEN VAN POPMUZIEK OP SCHOOL Buiten schooltijd gaan trends in de popmuziek en trends in de jongerencultuur hand in hand. Maar kan popmuziek ook een plek krijgen binnen de cultuureducatie op school? Popmuziek en educatie lijkt een tegenstelling. Pop en popidolen horen bij de cultuur van de straat en de disco, en niet bij school en educatie. Maar over popmuziek valt veel te leren en bovendien is popmuziek een aantrekkelijke ingang om jongeren voor andere muziekstijlen te interesseren. VO MUZIEK 10 Al sinds The Beatles hun eerste hits lanceerden, heeft popmuziek een grote uitstraling op het leven van jongeren. Popmuziek dringt op steeds jongere leeftijd door in het leven van kinderen. Kleuters imiteren al de dansjes van Britney Spears of The Backstreet Boys en de Engelse teksten kennen ze ook al snel uit hun hoofd. Je zou dan ook verwachten dat popmuziek het eerste is waar iedere docent aan denkt bij de combinatie jeugd en cultuur. Maar om het niveau van de mini-playbackshow te ontstijgen is goed lesmateriaal noodzakelijk. Aan welke eisen moet dit lesmateriaal voldoen? Popleerplan Louis Jansen heeft als specialist popmuziek bij het voormalige LOKV leerplannen voor de muziekscholen ontwikkeld. Naar zijn mening zijn deze methodes ook geschikt te maken voor het onderwijs. Het heeft lang geduurd voordat popmuziek een plek kon krijgen in het muziekonderwijs. Evenals op de conservatoria domineerde de aandacht voor de klassieke muziek. Maar nu zijn er ook geschikte leerplannen voor popmuziek. Als je gitaar leert spelen krijg je les in alle genres: R&B, soul, hiphop, reggae, rock en blues. De muziekscholen hebben zo langzamerhand allemaal popmuziek in het pakket. De popdocenten die daar werken kun je nu ook inzetten voor het primair en voortgezet onderwijs. Toch zitten hier haken en ogen aan. De methodes voor de muziekscholen zijn gemaakt voor instrumentalisten en samenspel. Terwijl je in het onderwijs meestal voor grote groepen leerlingen staat, die lang niet allemaal een muziekinstrument bespelen. Muziekdocent Martijn Breebaart werkt met popmuziek in het voortgezet onderwijs. Hij lost dit probleem in de praktijk op. Met klassieke muziek ben je gebonden aan strenge normen en waarden. Maar met jazz- en popmuziek kun je improviseren. Als er in de klas vier leerlingen zijn die een muziekinstrument bespelen en een niet, kun je die leerling toch een plek geven. Met human beatbox ritmes slaan op je lichaam kun je zelfs de hele klas zonder instrumenten ritmes laten spelen. Bij zang kies ik liever voor close harmony. Maar met de klas popliedjes zingen en de docent achter de piano kan natuurlijk ook. Triangels of computers Jan van der Plas, projectmedewerker bij het Nationaal Popinstituut, heeft kritiek op het reguliere muziekonderwijs. Het bestaande muziekonderwijs sluit niet altijd goed aan bij de manier waarop de leerlingen popmuziek beleven. Het is vaak onderwijs in popmuziek, vanuit de gedachte van de klassieke muziek. Voor jongeren is popmuziek hun belevingswereld en hun cultuurgoed. Je moet aansluiten bij het gevoel dat zij voor pop hebben, anders gaat het bij hen het ene oor in het andere oor uit. Als leerlingen enthousiast zijn voor popmuziek, geef je ze toch geen triangel of xylofoon? Van der Plas ziet mogelijkheden in de nieuwe muziektechnologie. Met de muzikale software die er nu op de markt is, kun je zelf een complete band maken. Zo is het programma Band in a box letterlijk een band in een doos. Achter de computer kun je combinaties maken. Zo kun je kiezen voor een g in reggae-stijl, langzaam of snel en met verschillende instrumenten. Het is belangrijk dat docenten meegaan in de nieuwe ontwikkelingen. Anders kom je voor de situatie te staan dat de leerlingen thuis op computers en keyboards muziek componeren, terwijl de docent nog niet zover is. Martijn Breebaart deelt zijn kritiek: Docenten denken al snel dat ze met popmuziek bezig zijn als ze een popliedje op de klassieke manier behandelen. Je ziet het ook bij de eindexamenvragen van het vak muziek over pop. De leerlingen krijgen dan een vraag over de strijkpartijen in een nummer van The Beatles. Langzamerhand komt hier verandering in, zeker nu in Tilburg een HBO Rock-opleiding is gestart, die ook docenten opleidt. Popeducatie Zelf muziek maken is niet de enige ingang om in de klas met popmuziek bezig te zijn. Ook het luisteren naar muziek en analyseren van stijlen is een vorm van popeducatie. Vooral als

11 het gaat om leerlingen die voor het vak CKV1 een popconcert willen bezoeken. Louis Jansen: De huidige jeugd heeft een brede kijk op muziek. Ze kennen Mozart, The Beatles en de nieuwste hits van MTV. Maar ze hebben moeite om het te plaatsen. Daar kun je op inspelen door ze bijvoorbeeld een liedje te laten horen dat een aantal keren is gecovered. Zo kun je ze met verschillende stijlen kennis laten maken. Je kunt ook invalshoeken kiezen om de geschiedenis in te gaan, waardoor ook oude muziek voor hen gaat leven. Martijn Breebaard: Ik geef vaak lessen popgeschiedenis in de klas, als een muzikaal hoorcollege. Maar je kunt op school ook de hit van de dag behandelen. Als ik het nummer Que Si, Que No laat horen, is dat een opstap naar muziek uit Midden-Amerika. Ook kun je de muziekindustrie, die zo n Jody Bernal ineens tot ster bombardeert, onder de loep nemen. Wiskunde-rap Is er voldoende lesmateriaal te vinden? Louis Jansen: In de bibliotheek van Cultuurnetwerk Nederland, het voormalige LOKV, is inmiddels aardig wat lesmateriaal verzameld. Zo is er informatie rond stijlen in de popmuziek met bijbehorende luisterbanden. Maar de ontwikkelingen zijn haast niet bij te benen. In de jaren zestig kon je met The Beatles en The Stones globaal twee stijlen onderscheiden, nu zijn dat er meer dan 350. Jan van der Plas vindt internet een goede bron. De trends veranderen zo snel dat een geschiedenisoverzicht al is verouderd tegen de tijd dat een tekst is gedrukt. Internet is een 11 sneller medium. De Centrale Discotheek in Rotterdam is begonnen met een site op Kennisnet over R&B, die voortdurend wordt geactualiseerd. Popmuziek kan ook in andere schoolvakken dan muziek een plek krijgen. In de lessen Engels of Frans kunnen leerlingen liedteksten vertalen. Voor vakken als geschiedenis of wereldoriëntatie biedt popmuziek een ingang om bewegingen in de jongerencultuur als Flower Power of Punk onder de loep te nemen. En de marketing in de popindustrie kan een plek krijgen in de economieles. In Amerika zetten wiskunde-docenten hun formules zelfs om in rap. Inspirerende voorbeelden zijn er steeds meer. De praktijk laat zien: popmuziek in het (vakoverstijgend) onderwijs is Meer informatie: leerzaam en leuk. Nationaal Popinstituut in Amsterdam, tel ANITA TWAALFHOVEN Centrale Discotheek Rotterdam, freelance journalist tel Fontys Rock Academie in Tilburg, tel Cultuurnetwerk Nederland, tel ZELF MUZIEK MAKEN: VOOR VELEN IS DE COMPUTER NIET MEER WEG TE DENKEN FOTO: FRANK DRIES

12 ZEEPBEL OF KAUWGOM HEEFT U NOG WEL EENS IETS GEHOORD VAN CULTUUR EN SCHOOL-PROJECT X? Elk jaar worden er tal van cultuureducatieve projecten voor jongeren ontwikkeld. In Zeepbel of kauwgom bekijken we telkens een voorbeeldproject, ergens in Nederland uitgevoerd. Is het een eenmalig project of is het iets dat beklijft? Wat kun je doen met de opgedane ervaringen, zodat valkuilen vermeden kunnen worden? Deze keer het outreachproject Tienermoeders uit de Bijlmer. DRAMATISCHE VISSERSLIEFDE EN DONKERE REMBRANDT SURINAAMSE TIENERMOEDERS IN HET MUSEUM Of het een blijvertje is, is nog niet bekend. Maar dat het een uniek project was met positieve effecten, staat al vast. Het project Tienermoeders uit de Bijlmer van het VSB Fonds bracht het afgelopen najaar tien Surinaamse tienermoeders uit de Bijlmer naar het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen, en vijf van hen naar het Amsterdamse Rijksmuseum. Het maakte de deelnemers enthousiast voor een vervolg. En de musea hebben nieuwe contacten opgebouwd voor andere projecten. 12 PROJECT Tienermoeders uit de Bijlmer is een voorbeeld van een outreachproject : het actief benaderen en binnenhalen van nieuwe doelgroepen met doelgroeporganisaties. Outreaching is inmiddels een bekend begrip in de museumwereld. In vergelijking met Angelsaksische musea wordt het in Nederland nog maar sporadisch toegepast. In het kielzog van het rijksbeleid concentreren de musea zich hier op cultuur in het onderwijs; niet zozeer op het bereiken van nieuwe doelgroepen buiten schoolverband. Laat staan dat zij, zoals in Engeland, worden verplicht kansarme groepen en nieuwkomers educatieprogramma s aan te bieden op straffe van het dichtdraaien van de subsidiekraan. In ons land hebben de musea een educatieve, geen sociale verantwoordelijkheid. Ervaring boven kennis Het outreachproject Tienermoeders uit de Bijlmer is daarom een uniek experiment. Het is allereerst bedoeld om de meisjes te laten kennismaken met het museum. Het VSB Fonds wil hiermee bovendien musea stimuleren hun sociale verantwoordelijkheid vorm te geven en hun publiek te verbreden met allochtone doelgroepen. Op initiatief van het Fonds ontwikkelden het Rijksmuseum, het Zuiderzeemuseum en het opvanghuis voor de tienermoeders, Mi oso es mi kas in de Bijlmer, een programma voor drie achtereenvolgende zondagen: twee museumbezoeken en een evaluatiemiddag. Thema was Verliefd en Verloren, geïnspireerd op een bestaand educatief programma voor de basisvorming in het Zuiderzeemuseum. SURINAAMSE TIENERMOEDERS KRUIPEN IN DE HUID VAN URKER VISSERS

13 PROJECT Pilotproject Tienermoeders uit de Bijlmer van het VSB Fonds in samenwerking met het Zuiderzeemuseum, het Rijksmuseum en opvanghuis Mi oso es mi kas in Amsterdam Zuidoost. Tien tienermoeders gingen naar het Zuiderzeemuseum. Vijf van hen naar het Rijksmuseum, gevolgd door een evaluatie. Verslag van het project in de gelijknamige publicatie, te bestellen bij het VSB Fonds, tel.: , TIPS Zoek contact met doelgroeporganisatie(s), inventariseer de vraag, ook bij de doelgroep zelf. Formuleer een gezamenlijke doelstelling, waarin ieders rol en belang zijn vastgelegd. Stel een programma samen dat zoveel mogelijk in één ontmoeting/museumbezoek kan worden afgewerkt. Benoem via het museum een projectleider die bekend is met de doelgroep. Een intermediair en adviseur zijn wenselijk. Bepaal een thema dat aansluit bij de belevingswereld van de doelgroep. In de inhoudelijke uitwerking tenminste twee varianten aanbrengen; afhankelijk van de behoefte kan de informatie meer of minder diep gaan. Een benadering volgens het belevenisconcept - zelf doen, mening vormen en presenteren - blijkt effectief. Kleed het programma aan met een hapje en een drankje, maak bij voorkeur gebruik van georganiseerd vervoer. Evalueer met de doelgroep en doelgroeporganisatie. Om effectiviteit van het museumbezoek te vergroten kan worden gedacht aan een presentatie c.q. kleine tentoonstelling. De twee musea kozen voor het Angelsaksische belevenisconcept. Dit omvat allerlei soorten ervaringen: voelen, mooi of lelijk vinden, leren en zelf doen. Deze ervaringen worden belangrijker gevonden dan feitelijke kennis over de objecten. Door zelf opdrachten uit te voeren leren de bezoekers de collectie spelenderwijs beter kennen. Fokelien Renckens-Stenneberg van het Zuiderzeemuseum: Wij zagen dat deze benadering goed aansloeg bij de tienermoeders. Ze reageerden enthousiast en deden meteen mee. Verliefd en Verloren De makers van het tienermoederproject werden bijgestaan door een adviseur, directeur Ernestine Comvalius van het Krater Theater Zuidoost, en de standup comedian Howard Komproe, die de meisjes bij het museumbezoek begeleidde. De eerste zondag gingen de moeders per bus naar Enkhuizen, waar ze een boottocht maakten over het IJsselmeer en uitleg kregen over de geschiedenis van het vissersbestaan. De meisjes praatten met de personages die het bestaan van Urker vissers rond 1900 uitbeelden. De opdracht was een oud filmpje over een visserliefde af te maken. De meisjes moesten zelf het slot bedenken en fotograferen met wegwerpcamera s. Op diverse locaties van het museum werden de scènes van twee broers die vochten om de gunst van hetzelfde meisje gefotografeerd door de filmcrew ; de andere meisjes waren acteurs in Volendammer kostuums op de set. De tweede zondagmiddag bezochten vijf van de tien meisjes het Rijksmuseum. Bij aankomst kregen zij een aantal ansichtkaarten met objecten - een schilderij, beeld of kostuum - uit de Zuidvleugel, waaruit zij een keuze moesten maken. Deze objecten sloten zoveel mogelijk aan bij het thema Verliefd en Verloren, zoals een bruidsjurk uit de collectie Six. Maar er waren ook topstukken uit de Aziatische collectie gekozen, zoals de 12de-eeuwse Dansende Shiva. En schilderijen die aansloten bij de belevingswereld van de moeders, zoals kinderportretten. De meisjes zochten de objecten in de Zuidvleugel op en vertelden er zelf een verhaal over. Narayda Seymonson, een van de tienermoeders koos de bruidsjurk. Ik vind dit de jurk van mijn dromen, zo romantisch. Ik zie me er al in lopen al zal ik met die brede zijkanten niet zomaar door de deur kunnen. De meisjes vertelden elkaar waarom ze het object gekozen hadden en welke associaties het bij hen opriep. lees verder op pag

14 vervolg van pag. 13 Daarna gaf Fieke Tissink van het Rijksmuseum kunsthistorische uitleg over De Nachtwacht, immers het belangrijkste schilderij van het Rijksmuseum. De meisjes maakten vergelijkingen tussen de schilderijen en praatten met elkaar over hun oordeel: Rembrandt is mooi maar wel erg donker. Na bezichtiging van onder meer de kunstnijverheidszalen gingen ze per watertaxi naar het Centraal Station. Sneeuwbaleffect We vonden het een waardevol, hartverwarmend en fascinerend project, waar we veel van hebben geleerd, vertelt Tissink. De musea hebben dankzij dit project contact gelegd met het Krater Theater waaruit activiteiten voor andere kansarme groepen uit Amsterdam Zuidoost kunnen voortvloeien. Gedacht wordt aan outreachprojecten voor jeugdgevangenen, allochtone vrouwen in het Rijksmuseum en cultuureducatie voor - allochtone - scholieren uit de Bijlmer in het Zuiderzeemuseum. De meisjes willen graag meedoen aan een vervolg. Het opvanghuis, dat cultuur voor deze kansarme groep belangrijk vindt, is inmiddels met enkele tienermoeders naar de theatervoorstelling De koningin van Paramaribo in Krater geweest. Met de museumjaarkaart bezoeken zij binnenkort het Tropenmuseum. Hiermee is het beoogde sneeuwbaleffect bereikt. Onderschat ze niet Er is ook kritiek geleverd op dit project. Het was arbeidsintensief; de besprekingen tussen het Fonds, de musea en het opvanghuis omvatten circa 12 bijeenkomsten van zo n twee uur, verspreid over een jaar. Dat is een relatief grote investering in verhouding tot een deelnemersgroep van maximaal tien meisjes; een aantal waarvoor overigens bewust gekozen was om de saamhorigheid van de groep te bevorderen. De musea, ook de directies, vonden de inspanning echter de moeite waard. Ondanks het feit dat een aantal meisjes gedurende het project afhaakten. Ze vonden de claim van drie zondagen achter elkaar te zwaar. Ook inhoudelijk was er kritiek. De musea kozen voor een universeel thema; ze waren beducht voor een allochtoon onderwerp. Volgens Mi oso en Comvalius van het Krater Theater is er echter geen enkele reden om voorzichtig met allochtone doelgroepen om te gaan. Comvalius: Juist door een thema te kiezen uit hun eigen cultuurgeschiedenis kunnen de meisjes verbanden leggen met de collectie. Zij hadden ook een zwaarder educatief programma aan gekund, zo bleek achteraf. Als het gaat om kleinschalige projecten gericht op specifieke doelgroepen, lijken de thematische opzet en het belevenisconcept zeker geschikt voor herhaling. YVONNE VAN EEKELEN freelance journalist TIENERMOEDERS OP DE URKER FILMSET 14

15 UIT HET CIRCUIT MENINGEN OVER CULTUUREDUCATIE Martijn Nicolaas, leraar Nederlands en kunstcoördinator aan het Haags Montessori Lyceum, schrijft over de stapel post met CKV-activiteiten van culturele instellingen. Een pleidooi om het aanbod te bundelen? EEN POSTZAK VOL KUNST MARTIJN NICOLAAS Een doordeweekse ochtend in januari. Het is koud. Het eerste wat me opvalt als ik de school binnenkom, zijn enveloppen die op de grond liggen. Ze liggen overal verspreid in de gang, in een lange rij richting de lerarenkamer. Het is alsof de conciërge, die de post sorteert, spoorzoekertje aan het spelen is. Ik denk: kom, ik speel het spel mee en loop in de richting waar de laatste envelop onder de deur van de lerarenkamer verdwijnt. In de lerarenkamer gaat de stroom enveloppen verder. Ik volg het spoor naar de bron. Als mijn ogen schoenen tegenkomen, gaat mijn blik langzaam omhoog en zie ik wat de enveloppenregen veroorzaakt heeft: de conciërge staat, of liever gezegd bukt, met een enorme beige overvolle postzak op haar rug. Ze balanceert als een zwarte piet met een zak vol cadeautjes op het dak, buigend naar de schoorsteen. De schoorsteen die ze zoekt moet een van de postvakjes zijn. Als ik toeschiet om haar te helpen, kijkt ze me bevrijdend aan. Neem hem maar helemaal over, zegt ze, alles wat er in zit, is voor jou. COLUMN Ik moet even slikken. Dat ik veel post krijg als CKV-coördinator ben ik gewend, maar dat het zoveel is geworden, is iets waar ik blijkbaar de laatste weken onbewust mijn ogen voor gesloten hield. Met alle kracht die ik s ochtends vroeg in me heb, sleep ik mijn postzak naar een bankje in de lerarenkamer. Met frisse moed begin ik aan de eerste post, ik neem een duik in de zak en haal een stapeltje enveloppen naar boven. De buit bevat: een envelop met het programma van het filmhuis, een uitnodiging voor een CKV-presentatie, een envelop met flyers en een poster van een theaterproject of toneelstuk, een brief met een herinnering aan een leuk artotheekproject, een folder van de Koninklijke Schouwburg, een brochure over jongerencabaret, een envelop met het cursusaanbod van een lerarenopleiding, een.... De telefoon gaat in de lerarenkamer. Het is voor mij. Wie kan dat zijn? Een verontruste ouder? Ik loop met een envelop van het Gemeentemuseum naar de telefoon en zeg mijn naam. Het theater zus en zo aan de lijn: of ik de post van die en die dag over dat en dat CKV-project gelezen heb. Ik geloof dat ik die wel gelezen heb, ja. Of ik nog interesse heb, want het begint al volgende week. Ik geloof dat ik dat wel erg kort dag vind. Of ik het überhaupt een leuk idee vond. Ik geloof het wel, ja. Zeker. Weer iemand teleurgesteld denk ik als ik naar mijn postzak terugloop. Wat zullen ze wel niet denken bij die culturele instellingen? Dat het imago van stugge, grijze vijftiger die niet wil improviseren waarschijnlijk toch klopt, of zoiets. Dat ze in dat onderwijs zoveel mogelijk bij het stoffige oude willen laten. Dat het niet aan hen zal liggen als dat nieuwe vak een totale mislukking zal blijken. Ze moesten eens weten, ik zucht onder de tucht van een rooster en een jaarprogramma. Als ik mij goed en wel weer voor mijn postzak geïnstalleerd heb, gaat de telefoon opnieuw. Weer is het voor mij. En ook nu gaat het over CKV. Volgend weekend is er een try-out bij mij in de buurt waar ik met een groep leerlingen voor een habbekrats naartoe kan. Of ik interesse heb. Die heb ik zeker, maar nu die leerlingen nog, die moeten ook maar net kunnen. Ik loop weer naar m n zak. Voor diezelfde week zit er ook een uitnodiging in voor een museumweekend. Had ik dat eerder geweten... Als de bel gaat voor het volgende lesuur heb ik een derde van de zak gehad. De conciërge komt met een steekkarretje aangereden en zegt: Hou deze kar maar in je lokaal, dan kun je morgen je post direct bij mij komen ophalen. MARTIJN NICOLAAS 15

16 DE CHARME VAN EEN BELGISCHE BEBOUWING VLAAMS-NEDERLANDSE CONFERENTIE CULTUUR EN JEUGD CONFERENTIE Dat de Nederlandse jeugd bepaald niet overloopt van belangstelling voor traditionele cultuur is geen geheim. Het bezoek aan theaters, concertzalen of musea onder adolescenten en jongvolwassenen is zeker geen favoriete vorm van vrijetijdsbesteding. Sinds de jaren zeventig neemt de cultuurparticipatie in deze leeftijdscategorie - 15 tot 24 jaar - alsmaar af. Daarentegen tonen Vlaamse jongeren aanzienlijk meer belangstelling voor cultuur. Sinds de jaren tachtig is die alleen maar toegenomen. Dit gegeven vormde de aanleiding voor de Vlaams-Nederlandse conferentie Cultuur en Jeugd, op 24 november Naast enkele onderzoekers namen ongeveer 40 departementale ambtenaren en andere beleidsmakers uit Vlaanderen en Nederland deel. Enkele interessante verschillen. ILLUSTRATIE: BERT CORNELIUS In het Vlaamse onderwijs valt cultuur veel minder op dan in het Nederlandse schoolsysteem. Muzische vorming is een onderdeel in het basisonderwijs en de eerste twee jaren van het voortgezet onderwijs. Daarna is culturele vorming geen apart vak meer. Leerkrachten proberen het culturele aspect zoveel mogelijk te integreren in andere disciplines. Het streven luidt dat cultuur het dagelijks lessenpakket doordesemt, zoals de Vlaamse minister van Cultuur in zijn recente nota stelt. Daarentegen is, dankzij CKV, cultuur in het Nederlandse voortgezet onderwijs een apart, regulier vak geworden: leerlingen schrijven verslagen en werkstukken en leggen examens af. Door deze zelfstandige positie van CKV bestaat echter ook het gevaar dat in andere vakken - zoals de talen, geschiedenis of aardrijkskunde minder aandacht is voor het culturele aspect. Tijdens de Vlaams-Nederlandse conferentie, georganiseerd door de Directie Algemeen Cultuurbeleid van het ministerie van OCenW, merkten verschillende deelnemers op dat je het ene moet doen en het andere niet moet laten: culturele vorming mag niet beperkt blijven tot een eenmalig impuls, maar 16

17 moet kunnen beklijven. Dus niet alleen cultuureducatie in CKV, maar ook als een integraal onderdeel van het dagelijks lessenpakket. Cultuurspreiding Sinds de jaren tachtig is kwaliteitsbeoordeling door professionele deskundigen dominant in het Nederlandse cultuurbeleid. Als gevolg daarvan beweegt gesubsidieerde cultuur zich steeds meer in de richting van een reincultuur, geschikt voor het stimuleren van de artistieke kwaliteit. Dat kan echter ten koste gaan van publieke belangstelling; de cultuuruitingen die de voorkeur genieten van experts zijn zelden de meest populaire. Het Vlaamse cultuurbeleid is minder uitgezuiverd, minder esthetisch van aard dan het Nederlandse. De zorg voor cultuurspreiding in Vlaanderen is toevertrouwd aan de zogeheten cultuurcentra, waarvan er inmiddels meer dan honderd zijn. Deze centra zijn een kruising tussen theater en buurthuis. Ze beschikken, behalve over een podium, ook over oefenruimten voor amateurs, tentoonstellingruimte en vergaderzalen. Het plaatselijk cultureel en verenigingsleven speelt zich grotendeels in zo n centrum af. Het programma is hoofdzakelijk op jongeren gericht. De programmeurs werken vaak samen met maatschappelijke organisaties. Zo is, in samenwerking met de Bond van Grote en Jonge Gezinnen het project Tinteltenen opgezet. De leden van deze Bond, in totaal 1,5 miljoen volwassenen en kinderen, kunnen tegen een sterk gereduceerde prijs een breed palet voorstellingen en uitvoeringen bezoeken: van klassiek ballet tot levenslied, van modern toneelstuk tot poppentheater. Cultuurlandschap Buitenlandse waarnemers kijken niet zelden met bewondering naar de transparante wijze waarop in Nederland cultuur wordt gesubsidieerd. Het Nederlandse cultuurbeleid lijkt sterk op de ruimtelijke ordening: de rooilijnen zijn heilig; de welstandscommissie heeft het voor het zeggen. Zowel op centraal, als op regionaal en plaatselijk niveau ontbreekt het in Vlaanderen aan eenduidige, onderling afgestemde doelstellingen, criteria en procedures. Vlaamse beleidsmakers zijn dan ook vaak jaloers op het netjes aangeharkte Nederlandse cultuurlandschap. Toch biedt de Belgische bebouwing ook onmiskenbare voordelen. Juist omdat het minder consistent is, biedt dit stelsel namelijk meer kansen aan verschillende initiatieven. Wie in Nederland eenmaal is afgewezen, gewoonlijk omdat de kwaliteit van zijn of haar project te wensen zou overlaten, kan het verder meestal wel vergeten. In Vlaanderen is het daarentegen makkelijker in zo n geval alsnog een subsidiepotje te vinden. Het ietwat anarchistische Vlaamse cultuurbeleid mondt dus uit in een grotere diversiteit van het cultuuraanbod. Die verscheidenheid is ook voor cultuureducatie van belang. Culturele vorming is vooral dan zinvol als ze aanzet tot een verdere culturele loopbaan, zodat je eenmaal de schoolbanken ontstegen je eigen smaak, je eigen culturele voorkeur verder kunt ontwikkelen. Zo n opstapje is gemakkelijker als het aanbod ruim is; zodat je iets kunt kiezen waaraan je werkelijk plezier kunt beleven. Ook als die keuze buiten de culturele canon valt, buiten de selectie die de Raad voor Cultuur van een kwaliteitskeurmerk heeft voorzien. VLADIMÍR BÍNA onderzoekscoördinator Cultuur, Directie Algemeen Cultuurbeleid Ministerie van OCenW Bronnen: Cultural Statistics in the EU: Final Report of the LEG. Luxembourg: Eurostat, Pag Sociaal en Cultureel Rapport Den Haag: SCP, Pag BEZOEKERSAANTALLEN NEDERLANDSE EN VLAAMSE JEUGD AAN CULTURELE ACTIVITEITEN Klassiek concert: Nederland 8% Vlaanderen 46% Popconcert: Nederland 38% Vlaanderen 59% Museumbezoek: Nederland 26% Vlaanderen 50% Theatervoorstelling: Nederland 25% Vlaanderen 50%

18 WEETJES VOOR EN DOOR DE LEZER 18 DITJES EN DATJES Website Cultuur & School aangepast De website van Cultuur en School is onlangs aangepast. Allereerst is de bereikbaarheid verbeterd. Er is een nieuw, gemakkelijker te onthouden adres gekomen: Overigens blijft ook het oude toegangsadres (www.minocw.nl/c&s) geldig. De inhoud is overzichtelijker en consequenter geworden. De website geeft informatie over de projectgroep Cultuur en School, achtergronden van het beleid, en de daaruit voortvloeiende activiteiten. Dit is beknopter, maar ook duidelijker. Uiteraard is het projectloket, met beschrijvingen van de projecten Cultuur en School in de praktijk, gebleven. Zo kunt u zien wat dankzij Cultuur en School tot stand is gekomen. Bovendien zijn alle projecten van Cultuur en School en Erfgoed Actueel bij elkaar gevoegd, evenals projectbeschrijvingen die Cultuurnetwerk Nederland verzamelt. Zo is het overzicht volledig. U kunt deze geïntegreerde versie raadplegen vanaf de website van Cultuur en School, maar ook vanaf een nieuwe site: de docentengids op het cultuurplein van Kennisnet (cultuurplein.kennisnet.nl). Het doel van deze site is om docenten ondersteuning en tijdsbesparing te bieden door al het materiaal dat voor cultuur in het onderwijs relevant is bijeen te brengen. Zo ontstaat een platform waar docenten elkaar kunnen informeren of aan discussies kunnen deelnemen. Het cultuurplein is geopend op de Nationale Onderwijstentoonstelling (NOT). Met uw hulp en reacties wordt de inhoud continu aangevuld en verbeterd. CKV-docenten die naar het festivalterrein van Cultuur en School gekomen waren: Ik wil een half miljoen gulden uitgeven aan podiumkunstenaars die voorstellingen willen maken voor vmbo-jongeren. Het vmbo-aanbod is nodig omdat de leerlingen die CKV-bonnen krijgen, een jaar jonger zijn dan de havo/vwo-leerlingen die CKV volgen. De sprong van cultuureducatieve activiteiten naar het volwassenentheater is groot: jongerentheater voor veertien- tot zestienjarigen is een mooie tussenlanding. Het gaat dan niet alleen om theater, maar ook om dans en muziektheater. Juist daar is te weinig aanbod in. Toen Van der Ploeg twee maanden geleden de site cultuurbereik.nl opende, stelde hij de gemeentelijke en provinciale partners de vraag: Waar kan ik deze week s avonds uit met vmbo-jongeren? Voornamelijk naar cabaret, bleek al snel. Van der Ploeg verwacht dat de cultuurwereld zeker zal reageren op de vraag naar vmbovoorstellingen. Een voorstelling als Ja Zuster, Nee zuster van het Ro-theater en de workshops van Introdans geïnspireerd op de bewegingstaal van voetballers, laten zien dat cultuur voor vmbo-leerlingen zich zeker niet hoeft te beperken tot de zogenoemde low culture. Wordt vervolgd ILLUSTRATIE: BERT CORNELIUS NOT 2001: Van der Ploeg belooft een half miljoen voor vmbo-voorstellingen De staatssecretaris zei het bijna terloops, terwijl hij op 24 januari tijdens de NOT de CKV-taart aansneed en uitdeelde aan de vele

19 INGEZONDEN BRIEVEN Gea Groot, lerares beeldende vakken op het Petrus Canisiuscollege (scholengemeenschap voor VMBO, HAVO en VWO) te Alkmaar, vraagt zich af of je intercultureel kunt werken met VMBO-leerlingen, en of er al geschikte methoden op de markt zijn. Eeke Wervers, coördinator kunstvakken bij de SLO, Specialisten in Leerprocessen, beantwoordt haar vraag. Geachte redactie, Als lerares beeldende kunstvakken (tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen) kom ik elke dag leerlingen uit het vmbo tegen die afkomstig zijn uit verschillende culturen. Een reden te meer om aandacht te geven aan Inter Cultureel Onderwijs (ICO), vooral binnen de kunstvakken. ICO wordt vaak ter discussie gesteld door leraren. Is het wel zinvol om vmbo-leerlingen kennis te laten maken met kunst uit diverse culturen? Nog niet zo lang geleden wees een leerlinge van Pakistaanse afkomst mij er op dat ze in haar schoolboeken niets kon terugvinden over andere culturen. Er zijn dus leerlingen die dit blijkbaar wel belangrijk vinden. Hoe komt het dan toch dat er nog zo weinig aandacht is voor ICO in het voortgezet onderwijs? Kunstenaars kijken graag over hun eigen (culturele) grenzen heen. Hiervan zijn talrijke voorbeelden te vinden zoals de uitwisseling tussen de beeldend kunstenaars Ru van Rossem (Nederlander) en Onobrakpeya (Nigeriaan), en de invloed van de Afrikaanse- op de moderne choreografie. Genoeg mogelijkheden om in de nieuwe methoden voor CKV in het vmbo aandacht te geven aan ICO. Een foto laten zien van een Surinamer die betrokken is bij het ontwerpen van kostuums voor theater, zoals ik in een CKV1-methode vond, bedoel ik daar niet mee! Professionele ontwikkelaars met kennis van ICO - zouden betrokken moeten worden bij het ontwerpen van methoden. Nu zijn het echter overwegend leraren die hierbij betrokken zijn. Deze leraren zijn opgeleid aan instituten die vaak nog niet weten hoe ze aanstaande leraren moeten introduceren in het ICO. CKV in het vmbo zou zoveel mogelijkheden kunnen bieden aan ICO. Wanneer dat op een goede manier in methoden wordt verwerkt, kan dit voor leraren een enorme steun zijn. Graag zou ik antwoord willen hebben op de vraag of er al methoden voor CKV in het vmbo zijn die aandacht besteden aan intercultureel onderwijs. GEA GROOT 19 Beste mevrouw Groot, Uw vraag of intercultureel werken met vmbo-leerlingen bij CKV mogelijk is, kan ik niet anders dan met een volmondig ja beantwoorden. Sterker nog, ik denk dat je er niet aan ontkomt. Bij CKV staan vier culturele activiteiten centraal. Door middel van die activiteiten komen leerlingen in contact met voor hen nieuwe vormen van kunst en cultuur. De definitie van kunst en cultuur is breed: Nederlandse en niet-nederlandse kunst en cultuur vallen eronder, maar ook jongerencultuur, cultureel erfgoed en de amateurkunst. Leerlingen kunnen activiteiten kiezen die aansluiten bij hun eigen achtergrond, hun eigen cultuur. Daarom zijn er juist bij CKV veel mogelijkheden voor intercultureel onderwijs, voor kennismaking met en uitwisseling van kunst- en cultuuruitingen. Er is een methode voor CKV die alle ruimte biedt voor intercultureel onderwijs: Full color. Deze methode is door SLO ontwikkeld en mede gebaseerd op de ervaringen van zestien scholen die twee jaar met CKV hebben geëxperimenteerd. Voor CKV is een speciale methodiek ontworpen, die leerlingen zelfstandig laat werken en veel ruimte biedt aan een eigen inbreng. Methodiek en methode zijn ontwikkeld in samenwerking met vmbo-docenten, die een zeer waardevolle inbreng hebben gehad, onder andere door hun ervaring met allochtone leerlingen. Full color en de methodiek geven veel ruimte aan culturele diversiteit, zoals ook duidelijk zichtbaar is in kunstdossiers en presentaties. Omdat we bij SLO een interculturele aanpak belangrijk vinden, blijven we er aandacht aan besteden, ook bij CKV voor het vmbo. U hoort nog van ons. Met vriendelijke groet, EEKE WERVERS Meer informatie Lesmethode Full Color: SLO, Willy Geelhoed, telefoon

20 CONTACTPERSONEN CULTUUR EN SCHOOL IN DE REGIO Wilt u meer weten over de diverse activiteiten die ondernomen worden in het kader van het project Cultuur en School of wilt u zelf een projectaanvraag indienen, dan kunt u contact opnemen met één van de volgende personen. Zij kunnen u naar de juiste instanties doorverwijzen. 20 HET NOORDEN Provincie Drenthe Luchiena Lanjouw tel Postbus AC ASSEN Provincie Friesland Mark Stuijt tel Postbus HM LEEUWARDEN Provincie Groningen Rudi de Vries tel Postbus AP GRONINGEN Gemeente Emmen Mw. A.J. Zingstra tel Postbus RA EMMEN Gemeente Groningen Tineke Bennema tel Postbus AG GRONINGEN Gemeente Leeuwarden Stina van der Ploeg tel Postbus JA LEEUWARDEN HET WESTEN Provincie Noord-Holland Ellen Koning tel Postbus DA HAARLEM Provincie Zuid-Holland Aty de Wolf Mary-Ann Koster tel Postbus GA DEN HAAG Gemeente Alkmaar Dhr. H. Batelaar tel Postbus BC ALKMAAR Gemeente Delft Mw. C.T. Lafeber tel Postbus CV DELFT Gemeente Dordrecht Dhr. H. Aberson tel Vest TT DORDRECHT Gemeente Haarlem Noortje Benne tel Postbus DH HAARLEM Gemeente Haarlemmermeer Mw. A. Booms tel Postbus AB HAARLEMMERMEER Gemeente Leiden Ben van der Ree tel Postbus PC LEIDEN ZEELAND ZAANSTAD HAARLEM HAARLEMMERMEER HET WESTEN LEIDEN ALKMAAR DEN HAAG ZOETERMEER DELFT ROTTERDAM MIDDELBURG ZUID-HOLLAND Gemeente Zaanstad Mw. M. Romeijnders tel e Postbus AK ZAANSTAD Gemeente Zoetermeer Mw. M. Worms tel Postbus AA ZOETERMEER HET OOSTEN Provincie Gelderland Floor Viveen tel Postbus GX ARNHEM Provincie Overijssel Rianne Brouwers tel Luttenbergstraat EE ZWOLLE Gemeente Apeldoorn Mevr. C. Pelgröm tel Postbus ES APELDOORN Gemeente Arnhem Gitta Vis Afdeling CEWES tel Postbus EG ARNHEM Gemeente Enschede Irmgard Klaas tel Postbus AA ENSCHEDE NOORD-HOLLAND DORDRECHT BREDA ALMERE AMSTERDAM UTRECHT HET ZUIDEN NOORD-BRABANT LELYSTAD LEEUWARDEN HET MIDDEN UTRECHT TILBURG FRIESLAND FLEVO- LAND AMERSFOORT s HERTOGENBOSCH EINDHOVEN Gemeente Hengelo Margreet Weide tel Erik Vos tel Postbus AA HENGELO GELDERLAND NIJMEGEN Gemeente Nijmegen Conny Verberne tel Postbus HG NIJMEGEN Gemeente Zwolle Allard van Lenthe tel Postbus BA ZWOLLE HET ZUIDEN LIMBURG Provincie Limburg Frank Gielen tel Postbus MA MAASTRICHT ZWOLLE HET OOSTEN APELDOORN HEERLEN MAASTRICHT Provincie Zeeland Jack van Aspert tel Postbus AD MIDDELBURG Provincie Noord-Brabant Eddie Lint tel Marianne Vaessen tel Postbus MC s HERTOGENBOSCH GRONINGEN HET NOORDEN DRENTHE OVERIJSSEL ARNHEM GRONINGEN ASSEN EMMEN HENGELO ENSCHEDE Gemeente Breda Thomas Heesters tel Postbus RH BREDA Gemeente s Hertogenbosch Mevrouw H. Kroonberg tel Postbus GZ S HERTOGENBOSCH Gemeente Eindhoven Hanneke Wiersma tel e Postbus CJ EINDHOVEN Gemeente Heerlen Dhr. A. Vincken tel Postbus AA HEERLEN Gemeente Maastricht Paul Lambrechts tel Henk de Pijper tel Postbus BZ MAASTRICHT Gemeente Tilburg Michiel Borgman tel Postbus LH TILBURG HET MIDDEN Provincie Flevoland Heleen Geluk tel Postbus AB LELYSTAD Provincie Utrecht Fanny Huisman tel Postbus TH UTRECHT Gemeente Almere Dhr. J. Riemersma tel e Postbus AE ALMERE Gemeente Amersfoort Mw. A.A. Steyn tel e Postbus EA AMERSFOORT Gemeente Utrecht Liesbeth Droffelaar tel Postbus CE UTRECHT AMSTERDAM Gemeente Amsterdam Harm Rasterhoff tel Postbus BV AMSTERDAM DEN HAAG Gemeente Den Haag Peter Spijkers tel Postbus DP DEN HAAG ROTTERDAM Gemeente Rotterdam Olga Smit tel Postbus KP ROTTERDAM

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs

Beweging die nu te zien is m.b.t. cultuureducatie binnen het primair onderwijs Bijlage 2 Aanvraag Cultuureducatie met Kwaliteit in het Primair Onderwijs 2013 2016 Opgesteld door Cultura in samenwerking met de en besproken met Fonds Cultuurparticipatie. Lokale Situatie en context

Nadere informatie

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Seizoen 2012-2013 Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Liefde voor muziek De Zeister Muziekschool is hèt trefpunt voor muziek in Zeist. Iedereen die iets met muziek wil doen - van spelen tot luisteren,

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle klassen 9 3 Kunstproject voor VMBO

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor VMBO/HAVO/VWO 9 2.1 Kies je Kunst 9

Nadere informatie

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Dario Fo, ondernemers in de kunst Poeldijk, 13 december 2012 Inleiding Op de vraag van de gezamenlijke basisscholen uit De Lier voor een

Nadere informatie

Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen

Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen Visie muziekonderwijs en beeldende vorming Terneuzen INHOUDSOPGAVE 1.0 INLEIDING... 3 2.0 UITGANGSPUNTEN ONDERZOEK EN DEFINITIE MUZIKALE EN BEELDENDE VORMING... 3 2.1 UITGANGSPUNTEN... 3 2.2 DEFINITIE

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Centrum voor de kunsten

Centrum voor de kunsten regio Ontdek jezelf bij De Muzehof 2014 2015 Centrum voor de kunsten Muzehof Coehoornsingel 1, Zutphen - info@muzehof.nl - muzehof.nl muzehof Centrum voor de kunsten is dé ontmoetingsplek op het gebied

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017 Beleidsspeerpunt Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen en wie Cultuureducatie Meer kinderen maken kennis met amateurkunst/ kunsteducatie en worden lid van een amateurkunstvereniging Verbetering

Nadere informatie

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF Uitgewerkt door: Thijs Oud kunst- en cultuurcoördinator Kunst & COO Langezwaag, juni 2011 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF De opdracht voor Kunst & COO INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

Hoofdstuk 21. Cultuur

Hoofdstuk 21. Cultuur Hoofdstuk 21. Cultuur Samenvatting Evenals in 2003, heeft driekwart van de Leidenaren in de afgelopen 12 maanden één of meerdere culturele voorstellingen of voorzieningen bezocht. De bioscoop is veruit

Nadere informatie

Gymnasium. Op lariks. www.csvincentvangogh.nl. Ook tweetalig onderwijs!

Gymnasium. Op lariks. www.csvincentvangogh.nl. Ook tweetalig onderwijs! Gymnasium Ook tweetalig onderwijs! Op lariks Inhoud Welkom! Het gymnasium aan CS Vincent van Gogh Eerste fase Tweede fase Romereis Gymnasium en tweetalig onderwijs Activiteiten Gymnasiumteam Viva Vox Contact

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle groepen 9 3 Kunsteducatieproject voor

Nadere informatie

Projectinformatie. Onverwachte ontmoetingen. Groep 7-8 Beeldend keuzeproject Primair Onderwijs

Projectinformatie. Onverwachte ontmoetingen. Groep 7-8 Beeldend keuzeproject Primair Onderwijs Projectinformatie Onverwachte ontmoetingen Groep 7-8 Beeldend keuzeproject Primair Onderwijs BESTE LEERKRACHT Graag informeren wij u over het project Onverwachte ontmoetingen waaraan uw school binnenkort

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Scheffer aan het werk in het grote atelier bij zijn woonhuis te Parijs Lamme, Ary Johannes 1851 Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud

Nadere informatie

Terugblik op deel twee van het Huizer Erfgoed pilotproject januari juni 2015.

Terugblik op deel twee van het Huizer Erfgoed pilotproject januari juni 2015. Terugblik op deel twee van het Huizer Erfgoed pilotproject januari juni 2015. Doel van het project In 2015 is het tweede deel van het pilotproject door de coördinator erfgoed van de bibliotheek voortgezet.

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Ik bied. Voortgezet Onderwijs Alle niveaus

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Ik bied. Voortgezet Onderwijs Alle niveaus Docentenhandleiding Educatieprogramma Ik bied Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud Het Dordrechts Museum p. 3 Algemene doelstelling programma p. 3 Aansluiting bij kerndoelen p. 3-4 Programma Ik Bied.

Nadere informatie

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs

Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs Cultuuruitingen spelen een belangrijke rol in de samenleving en in het leven van mensen. Cultuur vertegenwoordigt daarbij zowel een maatschappelijke, een artistieke

Nadere informatie

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering...

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... Inhoud 1. Visie op cultuureducatie... 1 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... 5 4. De volgende culturele instellingen leveren een bijdrage

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

Projectinformatie MUZIEK MAKEN MET APPS. Leerjaar 3 Muziek Voortgezet Onderwijs

Projectinformatie MUZIEK MAKEN MET APPS. Leerjaar 3 Muziek Voortgezet Onderwijs Projectinformatie MUZIEK MAKEN MET APPS Leerjaar 3 Muziek Voortgezet Onderwijs BESTE DOCENT Graag informeren wij u over het project Muziek maken met apps waaraan uw school binnenkort mee doet. In dit document

Nadere informatie

Docentenhandleiding Buitenspel

Docentenhandleiding Buitenspel Docentenhandleiding Buitenspel Museumles bij de tentoonstelling De heksen van Bruegel (19 september 2015 t/m 31 januari 2016) Museum Catharijneconvent Utrecht Museum Catharijneconvent, 2015 Inleiding U

Nadere informatie

Museum De Hermitage in Amsterdam

Museum De Hermitage in Amsterdam Museum De Hermitage in Amsterdam Beschrijving van het arrangement voor talentontwikkeling Onder de naam De Hermitage voor Kinderen besteedt het museum sinds tien jaar veel aandacht aan educatie en talentontwikkeling

Nadere informatie

Welkom. op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00

Welkom. op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00 Welkom op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00 Zelf vinden we onze school gewoon, omdat je bij ons een diploma kunt halen dat past bij jouw inzet en capaciteiten. Maar wij denken dat je op Markenhage

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Zicht op... Cultureel erfgoed

Zicht op... Cultureel erfgoed CULTUURNETWERK_ nl Expertisecentrum cultuureducatie Zicht op... Cultureel erfgoed Deze uitgave is een oorspronkelijke uitgave van het voormalige LOKV Nederlands Instituut voor Kunsteducatie. Cultuurnetwerk

Nadere informatie

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer WIE ERGENS NAAR TOE WIL, MOET WETEN (ONTDEKKEN) WAAR HIJ VANDAAN KOMT Erfgoededucatie is omgevingsonderwijs: het leren in, van omgeving tot

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

PRESENTEERT. onderwijsteam MIKspecials. onderwijsteam MIKxer. onderwijsteam deskundigheidsbevordering

PRESENTEERT. onderwijsteam MIKspecials. onderwijsteam MIKxer. onderwijsteam deskundigheidsbevordering PRESENTEERT onderwijsteam MIKspecials onderwijsteam MIKxer onderwijsteam deskundigheidsbevordering Deskundigheidsbevordering De nieuwe beleidsperiode voor cultuureducatie is op 1 januari 2013 van start

Nadere informatie

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 9. Muziek Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets mooi vindt. Een gesprek voeren over muziek. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0 INHOUDSOPGAVE Voorwoord Inhoudsopgave Docentenhandleiding Leerlingenbladen: Jonge Harten Theaterfestival FILMmmmmmmmm Wie werkt er mee aan een voorstelling? Opdracht Papagaaienjas Kijkwijzer LESBRIEF HARTENJAGERS

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

historischcentrumoverijssel

historischcentrumoverijssel Met de klas... Educatief aanbod voor primair, voortgezet en beroepsonderwijs Eikenstraat 20 8021 WX Zwolle T 038 426 63 00 twitter: @HCOverijssel educatie@.nl volg ons! Met de klas... Educatie bij het

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Welkom bij De provinciale staat van cultuurbeleid! Tilburg, 4 maart 2015

Welkom bij De provinciale staat van cultuurbeleid! Tilburg, 4 maart 2015 Welkom bij De provinciale staat van cultuurbeleid! Tilburg, 4 maart 2015 Loek Sijbers Dagvoorzitter twitter mee via #PS15 Ocker van Munster Directeur LKCA Brigite van Haaften-Harkema Gedeputeerde provincie

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit. Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl KUNSTHUIS

Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit. Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl KUNSTHUIS Leeswijzer bij www.reizenindetijd.nl Reizen in de tijd Leren van de plek waar je opgroeit Reizen in de Tijd is een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs. De activiteiten gaan over de leerlingen en de plek

Nadere informatie

Cultuureducatie in het PO en SO

Cultuureducatie in het PO en SO Cultuureducatie in het PO en SO 04-10-2015/JD Inhoud Introductie 1. PR8cultuurprogramma 2. Expertisecentrum Kunst en Scholen 3. Cultuureducatie met Kwaliteit 4. Aanvullende educatieve projecten Introductie

Nadere informatie

SEZ/U200600082 Lbr. 06/09

SEZ/U200600082 Lbr. 06/09 Brief aan de leden T.a.v. het college informatiecentrum tel. (070) 373 8022 onderwerp handreiking en typetest popbeleid Samenvatting uw kenmerk ons kenmerk SEZ/U200600082 Lbr. 06/09 bijlage(n) 4 datum

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken

Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken Plaats: Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Datum: 21 maart 2013 Om de twee maanden organiseert het Fonds Vrijetijdsparticipatie een themanamiddag

Nadere informatie

Cultuureducatie VO onderwijs 2013. Stedelijk Museum Amsterdam

Cultuureducatie VO onderwijs 2013. Stedelijk Museum Amsterdam Cultuureducatie VO onderwijs 2013 Stedelijk Museum Amsterdam Kunstvakken per niveau VMBO Kunstvakken 1 Kunstvakken 1 bestaat uit twee verplichte onderdelen: het leergebied Kunst en cultuur (kerndoelen,

Nadere informatie

Grafiek 23.1a Bezoek aan culturele voorstellingen en voorzieningen de afgelopen 12 maanden, 2002-2013 29% 26% 26% 26% 19% 17% 12% 10%

Grafiek 23.1a Bezoek aan culturele voorstellingen en voorzieningen de afgelopen 12 maanden, 2002-2013 29% 26% 26% 26% 19% 17% 12% 10% 23 CULTUURPARTICIPATIE De bekendheid en het gebruik van de diverse culturele voorzieningen, instellingen, plekken en festivals staan centraal in dit hoofdstuk. Daarnaast wordt ingegaan op de mate waarin

Nadere informatie

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer?

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? In deze kennissessie vertelden Lisette de Wildt van DTV en Kim Ruijs van XTNT over hun verkeerseducatie projecten om

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen 12 november 2014 Speciaal M voor erfgoedinstellingen CCA in Amsterdam organiseerde de MoccaAcademie op 12 november een netwerkbijeenkomst. In een eerder verstuurde

Nadere informatie

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis.

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis. Het Ludger College Jouw talent is er thuis. Algemene informatie over het Ludger College Het Ludger College is een school voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) in Doetinchem. Er is ook een programma

Nadere informatie

Armando Museum social inclusion projecten. Landschap van herinneringen Armando in Beeld

Armando Museum social inclusion projecten. Landschap van herinneringen Armando in Beeld Armando Museum social inclusion projecten Landschap van herinneringen Armando in Beeld Het Armando Museum voor de brand in 2007 Kinderateliers in de Ladderkamer van het museum Kunstkoppen (po) op de vloer

Nadere informatie

BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE

BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE BINK 36 BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE BINK 36 RUIMTE TONEN: GANG BINK 36 RUIMTE TONEN: BINK 36 VESTIA EN JOHAN DE WITT SCHOLENGROEP PRESENTEREN: MEDIA OPEN/INSPIREREND GALERIERUIMTES/PRESENTATIES INDUSTRIEEL/WERKEN

Nadere informatie

Stevige basis voor je toekomst

Stevige basis voor je toekomst Stevige basis voor je toekomst Technologie ipad Jij de baas Loopbaan Oriëntatie Begeleiding met mavo of mavo + op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Een stevige

Nadere informatie

De onweerstaanbare verleiding om van kunst te genieten

De onweerstaanbare verleiding om van kunst te genieten OPEN ACADEMIE LINGEWAARD De onweerstaanbare verleiding om van kunst te genieten Kunst en cultuur zijn essentieel om ons staande te houden BEELDENDE KUNST THEATER FOTO/VIDEO D A N S M U Z I E K Lingewaard,

Nadere informatie

www.shine-houten.nl mail@shine-houten.nl 06-26340416 SHINE THE PLACE TO BE FOR PEOPLE WITH A ARTISTIC FLAVOUR!

www.shine-houten.nl mail@shine-houten.nl 06-26340416 SHINE THE PLACE TO BE FOR PEOPLE WITH A ARTISTIC FLAVOUR! www.shine-houten.nl mail@shine-houten.nl 06-26340416 SHINE THE PLACE TO BE FOR PEOPLE WITH A ARTISTIC FLAVOUR! Shine Wij zijn SHINE, een centrum voor podiumkunsten. Graag willen wij u hierbij kennis laten

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format

Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format Subsidie CemK aanvragen: scenario s en format In deze paragraaf wordt een format beschreven dat de Drentse basisscholen kunnen hanteren bij het aanvragen van subsidie Cultuureducatie met kwaliteit 2013-2016

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Educatieprogramma Sprekende Portretten Wouter van Riessen, zelfportret met luchtbel, aankoop 2000 Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud Het Dordrechts Museum.... p. 3 Algemene

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

Wat is de kunstklas? Kunstklaslessen op school

Wat is de kunstklas? Kunstklaslessen op school 1 kunstklas Intro Op het Haags Montessori Lyceum is er een kunstklas in de onderbouwklassen (klas 1 tot en met 3). Er zijn immers veel leerlingen, die kunstzinnige interesses en talenten hebben. Op het

Nadere informatie

Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op]

Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op] Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op] +31613021720 Info@muziekschoolmontauban.nl www.muziekschoolmontauban.nl Over Muziekschool Montauban Muziekschool Montauban staat voor de bereikbaarheid van muziekles voor

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 18. Het 10-minutengesprek. Wat leert u in deze les? Vergelijkingen maken. Zeggen hoe vaak iets gebeurt. Verkleinwoordjes. Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Fotograaf: Maarten van Haaff - Orkestproject Vredenburg. primair onderwijs kunst- en cultuurmenu

Fotograaf: Maarten van Haaff - Orkestproject Vredenburg. primair onderwijs kunst- en cultuurmenu Fotograaf: Maarten van Haaff - Orkestproject Vredenburg primair onderwijs kunst- en cultuurmenu kunst en cultuur beleven Utrecht onderscheidt zich door topaanbod van kennis en cultuur. Goed cultuuronderwijs

Nadere informatie

Cultuurplan basisschool De Regenboog

Cultuurplan basisschool De Regenboog Cultuurplan basisschool De Regenboog (2015-2016) Dukdalf 28 3961 LA Wijk bij Duurstede 1 Dit beleidsplan omvat de volgende punten: Wat is onze visie op cultuur? Wat willen we dit jaar veranderen? Hoe pakken

Nadere informatie

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO SAGAAM IN DE KLAS Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO 1 Hoe meer mensen worden aangezet tot schrijven hoe meer ze gaan lezen Adriaan van Dis Colofon Auteur: Tom Blok Huisstijl:

Nadere informatie

danstheater Iedereen kan dansen KUNSTHUIS Danstheater IMPRO VI stimuleert het plezier in beweging via expressie het is toegankelijk voor iedereen.

danstheater Iedereen kan dansen KUNSTHUIS Danstheater IMPRO VI stimuleert het plezier in beweging via expressie het is toegankelijk voor iedereen. danstheater Iedereen kan dansen Danstheater IMPRO VI stimuleert het plezier in beweging via expressie het is toegankelijk voor iedereen. KUNSTHUIS open academie lingewaard www.openacademie.nl t is de lazersklas?

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Willibrordus: cultuur in ons hart

Willibrordus: cultuur in ons hart 1. Willibrordus: cultuur in ons hart De huidige maatschappij vraagt om creatieve burgers die nieuwe ideeën kunnen bedenken en uitwerken. Daarom mag je op de Willibrordus door spelen wijs(er) worden! Kom

Nadere informatie

LelyStadsGeluiden. De mening van de inwoners gepeild. Theaterbezoek van Lelystedelingen in 2006

LelyStadsGeluiden. De mening van de inwoners gepeild. Theaterbezoek van Lelystedelingen in 2006 LelyStadsGeluiden De mening van de inwoners gepeild Theaterbezoek van Lelystedelingen in 2006 In november 2006 is aan leden van het LelyStadsPanel een vragenlijst voorgelegd over hun bezoek aan theater.

Nadere informatie

Elke dag inspirerend. vwo / havo. elke dag een uitdaging

Elke dag inspirerend. vwo / havo. elke dag een uitdaging Elke dag inspirerend vwo / havo elke dag een uitdaging Samen met uw zoon of dochter staat u voor een belangrijke keuze. Op basis van het advies van de basisschool ligt de uitdaging op vwo of havo-niveau.

Nadere informatie

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011

CKE koers 2014. van care naar share. Eindhoven, september 2011 CKE koers 214 van care naar share Eindhoven, september 211 Doelstellingen CKE heeft in mei deze verkenning gestart naar aanleiding van de druk op het subsidie en de wens adequaat in te kunnen spelen op

Nadere informatie

Culturele hoofdstad van Europa

Culturele hoofdstad van Europa Expertisecentrum Kunsttheorie www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl. Het initiatief Het Europese Parlement roept jaarlijks 1 of 2 Europese steden uit tot culturele hoofdstad. Het is bedoeld om zowel de

Nadere informatie

Projectinformatie 1,2,3 STA STIL. Groep 1-2 Project Nieuwe Media Primair Onderwijs

Projectinformatie 1,2,3 STA STIL. Groep 1-2 Project Nieuwe Media Primair Onderwijs Projectinformatie 1,2,3 STA STIL Groep 1-2 Project Nieuwe Media Primair Onderwijs BESTE LEERKRACHT Graag informeren wij u over het project Grote Kunst voor kleine mensen - 1,2,3 Sta stil! waaraan uw school

Nadere informatie

Beleef extra veel op het CLV, onder schooltijd en ook daarbuiten! Ruimte voor ontwikkeling. Gymnasium Kunst & Cultuurklas Sportklas

Beleef extra veel op het CLV, onder schooltijd en ook daarbuiten! Ruimte voor ontwikkeling. Gymnasium Kunst & Cultuurklas Sportklas Ruimte voor ontwikkeling Beleef extra veel op het CLV, onder schooltijd en ook daarbuiten! Jij krijgt de ruimte om te ontdekken wat het beste bij je past en om enthousiast mee te doen. scholengemeenschap

Nadere informatie

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe!

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! HAVO/ VWO Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! VAN ONDER - NAAR BOVENBOUW Wie binnen Openbare Scholengroep Sevenwolden overgaat van het tweede leerjaar basisvorming naar het derde leerjaar havo of vwo,

Nadere informatie

JE CULTURELE ZELFPORTRET

JE CULTURELE ZELFPORTRET JE CULTURELE ZELFPORTRET Dit is het culturele zelfportret van Vul alles in hele antwoordzinnen in. Gebruik een ander lettertype of een andere kleur voor de antwoorden. Plak hier je pasfoto Film/tv 1 Ga

Nadere informatie

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen Wij verzoeken u vriendelijk de volgende vragen over cultuureducatie op uw school te beantwoorden. Uw antwoorden zijn voor ons van groot belang om de ondersteuning van cultuureducatie op de scholen de komende

Nadere informatie

Cultuur op school; een hele kunst

Cultuur op school; een hele kunst G:\Beleid & Regelingen\Beleid\Cultuur op school een hele kunst.doccultuur op school; een hele kunst - 1 - ONDERWIJSPR PR1MAIR Openbaar Primair Onderwijs Krimpenerwaard, Montfoort & Oudewater Cultuur op

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen School en computers School en computers Computers zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Kinderen van nu spelen vaak al computerspelletjes voor ze naar groep 1 gaan. Op school nemen computers een

Nadere informatie

Programma Kinderen Maken Muziek

Programma Kinderen Maken Muziek Programma Kinderen Maken Muziek Periode 2015-2017 Inleiding Kinderen Maken Muziek wil een bijdrage leveren aan het versterken van de sociale cohesie door kinderen samen een instrument te leren bespelen.

Nadere informatie

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend

Cultuureducatiebeleid. in Purmerend Cultuureducatiebeleid in Purmerend Kenmerken Over de gemeente Aantal inwoners 30.000-90.000 inwoners (middelgrote gemeente) Soort gemeente stadsgemeente Regiofunctie centrumgemeente van de regio Contactgegevens

Nadere informatie

Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie

Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie Een uniek lespakket laat uw leerlingen zelf alles ontdekken over (duurzame) energie VOOR BOVEN-, MIDDEN- EN ONDERBOUW ZEER COMPLEET PRAKTISCH EN SPANNEND MODULAIR MULTIMEDIAAL EN INTERACTIEF PAST BIJ VERSCHILLENDE

Nadere informatie

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP)

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Met het Budget Educatie en Participatie Projecten willen de provincie Groningen en het Rijk een aantal doelstellingen bereiken. We hanteren daarbij een

Nadere informatie

UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding

UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding UTRECHT AAN ZEE: Hoe houd jij droge voeten? Docentenhandleiding DOCENTENHANDLEIDING UTRECHT AAN ZEE: HOE HOUD JIJ DROGE VOETEN? 2 April 2011 Utrecht aan Zee: hoe houd jij droge voeten? is ontwikkeld door

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle groepen 9 3 Kunsteducatieproject voor

Nadere informatie

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Probleemomgeving Roots2Share is een internationaal samenwerkingsverband van twee Nederlandse musea (Museum Volkenkunde

Nadere informatie

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE Keizersgrach T 020-6 info@mocca-amsterdam.nl Factsheet Basispakket, Overgangsregeling Kunstkijkuren en de Cultuurbus Amsterdam Juli 2014 Inhoud Het Basispakket Kunst- en Cultuureducatie 2 MoccaAcademie

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

'Laat kinderen ook zelf kunst maken'

'Laat kinderen ook zelf kunst maken' 'Laat kinderen ook zelf kunst maken' Leren van duurzame verandering 'Laat kinderen ook zelf kunst maken' Amsterdam - Amsterdam Kunsteducatie in Nederland richt zich te weinig op het zélf maken van kunst.

Nadere informatie

Evaluatie Topondernemers groepen 8. 8 april 2015

Evaluatie Topondernemers groepen 8. 8 april 2015 Evaluatie Topondernemers groepen 8 8 april 2015 In april 2015 is door de kinderen van groep 8 een aantal vragen over de methodiek Topondernemers beantwoord. Gekozen is voor deze groepen omdat zij het vergelijk

Nadere informatie

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www. MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1 MCO Educatie Voortgezet Onderwijs Muziek moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.mco/educatie MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 2 Muziek moet je

Nadere informatie