Samenvatting (summary in Dutch)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting (summary in Dutch)"

Transcriptie

1 Individual Learning Accounts: a strategy for lifelong learning? 137 Samenvatting (summary in Dutch) Individuele LeerRekeningen (ILR) is een beleidsinstrument dat in 2001 werd geïnitieerd door de Nederlandse overheid met als doel de participatie van volwassenen aan educatieve activiteiten te vergroten. Het instrument was voornamelijk gericht op díe groepen in de samenleving, zoals laaggekwalificeerde en oudere werknemers, die gewoonlijk weinig deelnemen aan scholing of cursussen na afronding van de initiële opleiding. Vanaf 2001 faciliteerde de overheid een aantal organisaties in de samenleving met het ontwikkelen van manieren waarop individuele werknemers kunnen beschikken over een budget dat ze kunnen besteden aan scholing en cursussen (een leerrekening), waaraan werknemer, werkgever en andere partijen een bijdrage kunnen leveren. De ervaringen in het Verenigd Koninkrijk met een soortgelijke regeling dienden als voorbeeld voor het Nederlandse initiatief. Met deze leerrekening was het de bedoeling dat de werknemer zou beschikken over meer vrijheid om beslissingen te nemen over competentieontwikkeling en employability. Dit onderzoek concentreert zich op het effect van ILR op de plannen van lager geschoolde werknemers om vrijwillig deel te nemen aan formele en non-formele scholing. Deze plannen tot vrijwillige deelname worden in dit onderzoek met het begrip scholingsintentie geduid. Als uitgangspunt wordt voor dit effectonderzoek de Theorie van Gepland Gedrag van Ajzen genomen. Dit onderzoek exploreert de effecten van ILR op scholingsintentie van lager gekwalificeerde werknemers en op de onderliggende gedragsdeterminanten attitude, eigen effectiviteit, en de perceptie van de leercultuur op de werkplek. De centrale vraagstelling van dit onderzoek is: Welke effecten hebben Individuele LeerRekeningen op de scholingsintentie van laaggekwalificeerde werknemers? Hoofdstuk 2 bespreekt de beleidsachtergrond van waaruit het idee van ILR is ontstaan. Er wordt ingegaan op thema s rondom het educatiebeleid van de Europese Unie en supranationale organisaties als de OESO en UNESCO. Vervolgens wordt specifiek ingegaan op het educatie beleid van de Nederlandse overheid vanaf 1998 tot aan de invoering van de Tijdelijke Regeling Experimenten met ILR. Tenslotte worden in dit hoofdstuk de experimenten met ILR in Nederland vergeleken met het soortgelijke programma in het Verenigd Koninkrijk. In 1998, volgde de Nederlandse overheid een aantal adviezen voor beleidslijnen van de Europese Unie op door een aantal maatregelen te introduceren in het Nationale Actieplan een Leven Lang Leren (Ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap, 1998). De voorstellen in dit programma waren voornamelijk gericht op het bevorderen van de employability van burgers. Centraal in dit actieprogramma stonden de maatregelen voor belastingaftrek van werkgerelateerde scholingskosten.

2 138 Samenvatting Voorts werd er in het actieprogramma veel aandacht besteed aan de rol van sociale partners en werkgevers om investering in menselijk kapitaal te bevorderen. In Nederland wordt het grootste gedeelte van het aanbod van postinitiële scholing geleverd, gefinancierd en georganiseerd door de private sector (bedrijven, sociale partners en private scholingsaanbieders). Om scholing te financieren worden bedrijven vaak ondersteund door Opleidings- en Ontwikkelingsfondsen (O&Ofondsen). Deze fondsen hebben een zogenaamde vereffeningsfunctie, waamee het risico van scholing en employability-ontwikkeling wordt gespreid over de sector. Ondanks deze functie blijkt dat O&O-fondsen niet in staat zijn in voldoende mate laaggeschoolde werknemers en werknemers in kleine en middengrote bedrijven te bereiken. Nederland behoort weliswaar tot de vijf Europese lidstaten met de hoogste deelname aan postinitiële scholing, de groei van deze participatiegraad loopt achter in vergelijking met landen als Denemarken, Zweden en Finland. Mede daardoor richtte de Nederlandse overheid zich vanaf 2001 op maatregelen om de vraag naar scholing van volwassenen te versterken. Volgens de Onderwijsraad resulteerden deregulatieve strategieën van de overheid om de marktwerking in educatie en beroepsonderwijs te bevorderen niet in een flexibeler aanbod: een aanbod dat in staat is adequaat op de vraag van individuele burgers naar educatie in te spelen. De Sociaal Economische Raad stelde maatregelen voor om die vraagarticulatie een belangrijkere rol te laten spelen. In 2001 lanceerde het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap experimenten met ILR, geïnspireerd door eerdere initiatieven in het Verenigd Koninkrijk. Een aantal kritische aandachtpunten komt naar voren uit procesevaluaties van zowel de experimenten met ILR in Nederland als het systeem dat in het Verenigd Koninkrijk was ingevoerd. Eén van die aandachtspunten betreft de rol van de werkgever bij ILR. Zowel in het Verenigd Koninkrijk als in Nederland is aangetoond dat sommige bedrijven ILR gebruikten om hun eigen opleidingsbudget te financieren. In sommige gevallen waren de werknemers zich helemaal niet bewust van het feit dat ze een individuele leerrekening hadden. Uit ervaringen in beide landen komt verder de vraag naar voren in hoeverre een instrument als ILR in staat is om burgers met een lager scholingsniveau aan te spreken en erin zal slagen om hen te verbinden aan een leven lang leren. Hoofdstuk 3 bespreekt individuele financieringsmechanismen als ILR binnen het strategisch opleidingsbeleid van arbeidsorganisaties. Dit hoofdstuk gaat in op veranderende werkomgevingen met als gevolg de noodzaak die werkgevers voelen om hun werknemers te betrekken bij opleidingsbeslissingen die in het bedrijf worden genomen. Veranderingen in de werkomgeving eisen competenties zoals zelfmanagement and adequate leer- en denkstrategieën van werknemers. Er wordt in dit hoofdstuk ook aandacht besteed aan kritische kanttekeningen bij het principe dat werknemers meer actief in het strategisch opleidingsbeleid moeten worden betrokken. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de vraag hoe de individuele scholingsintentie optimaal kan worden gefaciliteerd in arbeidsorganisaties. ILR kan worden beschouwd als een marktregulerend beleidsinstrument, geïnitieerd door overheid en sociale partners om de positie van individuele consumenten van scholing te versterken en hun scholingsvraag te stimuleren. Er zijn stromingen binnen de Human Resource Development (HRD) en uitgangspunten van de volwassenen educatie die gelijkenis vertonen met het streven tot emancipatie en activering van de individuele werknemer/scholingsconsument. In de eerste plaats,

3 Individual Learning Accounts: a strategy for lifelong learning? 139 worden HRD activiteiten besproken waarin de werknemer een centrale plaats inneemt (Kidd, 1996). Snelle veranderingen en ontwikkelingen in arbeidsorganisaties vereisen nieuwe competenties, zoals brede vakbekwaamheid (Onstenk, 2000). Traditionele trainingsmodellen, die zijn gebaseerd op probleemsituaties met vaste oplossingsstrategieën, lijken niet meer te voldoen aan de eisen van een dynamische arbeidsomgeving. Het belang van contextuele kennis (Barley, 1996) lijkt toe te nemen ten koste van zogenaamde handboekkennis, gericht op vaste probleemoplossende procedures. De HRD-benaderingen waarin de werknemers een centrale plaats innemen zijn er gedeeltelijk op gericht om de werknemer meer psychologische controle te verlenen over hun scholingsbeslissingen en over hun eigen leerproces. ILR kan worden beschouwd als een financiële component van deze benaderingen. Echter, het idee dat werknemers ondernemer zijn van hun eigen werk- en leerproces en pro-actief zijn in het nemen van weloverwogen scholingsbeslissingen lijkt alleen op te gaan voor hooggeschoolde werknemers in kennisintensieve bedrijven (Van der Kamp, 1997). Bovendien zal het idee dat werknemers centraal staan weinig betekenen als leidinggevenden hier niet aan mee willen werken. Leidinggevenden kunnen bijvoorbeeld vrezen controle te verliezen of bang zijn om rendement uit scholingsinvesteringen mis te lopen (Kidd, 1996). Daarnaast is het de vraag of managers, die de rol van ontwikkelaar van werknemers op zich nemen, wel over de juiste competenties beschikken. Het gaat hierbij om competenties als: evalueren en het stellen van doelen binnen geplande ontwikkelingsmogelijkheden, coachen en als mentor optreden. Tenslotte kan de vraag gesteld worden of managers bereid zijn in alle openheid informatie te verschaffen over mobiliteitsmogelijkheden en mogelijkheden voor training die niet direct gelieerd is aan de huidige functie. Hoofdstuk 4 bevat een kritische beschouwing over het uitgangspunt dat werknemers zelfsturend zijn en intrinsiek gemotiveerd zijn om te leren. Dit hoofdstuk behandelt een aantal onderzoeken en theorieën over interne en externe factoren die van invloed zijn op deelname aan leeractiviteiten van lager gekwalificeerde werknemers. Daarnaast wordt het concept scholingsintentie, dat een centrale plaats inneemt in deze studie, nader uitgediept. Tenslotte introduceert dit hoofdstuk een aantal gedrags determinanten die van invloed zijn op scholingsintentie. Deze determinanten zijn gebaseerd op de Theorie van Gepland Gedrag van Ajzen. Het onderzoeksmodel van deze studie wordt gepresenteerd en de basisaannamen die ten grondslag liggen aan de impacttheorie van het instrument ILR. Om de effecten van ILR in kaart te brengen wordt in dit onderzoek gebruik gemaakt van de Theorie van Gepland Gedrag van Ajzen (Ajzen, 1991). Volgens deze theorie wordt motivatie uitgedrukt in de intentie om gedrag uit te voeren. Gedragsintenties worden volgens deze theorie voorspeld door onderliggende determinanten. De gedragsdeterminant attitude verwijst in dit onderzoek enerzijds naar opvattingen over hoe leuk of hoe interessant leren en deelname aan scholingsactiviteiten is (affectieve attitude) en anderzijds naar de mate waarin het individu scholingsactiviteiten als nuttig ervaart of het gevoel heeft dat het hem voordeel oplevert (instrumentele attitude). Het construct perceived behavioural control omvat in de eerste plaats het begrip eigen effectiviteit en anderzijds de perceptie van beheersbaarheid. Eigen effectiviteit heeft in dit onderzoek te maken met opvattingen over de eigen capaciteit of bekwaamheid om deel te nemen aan scholingsactiviteiten. De perceptie van de beheersbaarheid verwijst in dit onderzoek naar opvattingen over in hoeverre

4 140 Samenvatting het individu het gevoel heeft dat hij zeggenschap heeft over beslissingen om deel te nemen aan scholingsactiviteiten. Daarnaast incorporeert de Theorie van Gepland Gedrag invloeden uit de sociale omgeving op het gedrag. Volgens Ajzen (1991), spelen mensen die belangrijk zijn voor het individu een beslissende rol bij de constructie van de subjectieve norm ten aanzien van het uitvoeren van het gedrag. Andere auteurs twijfelen eraan of subjectieve norm voor elk soort gedrag van belang is (Courneya, Plonikoff, Hotz, & Birkett, 2000; Rhodes & Courneya, 2003). Zij vragen zich af of normatieve opvattingen die voort komen uit de sociale omgeving een significante invloed hebben op gedrag dat in beginsel minder vrijwillig is. Courneya et al. (2000) laten zien dat voor bepaald (minder vrijwillig) gedrag sociale steun vanuit de omgeving belangrijker is dan subjectieve norm als voorspeller van gedragsintentie. Voor dit onderzoek is een concept ontwikkeld waarin getracht wordt ondersteunende communicatie vanuit de sociale werkomgeving te duiden. Op basis van een studie, uitgevoerd door Meijers (2003) is het concept dialogische leercultuur ontwikkeld. Dialogische Leercultuur verwijst naar de mate waarin het individu ervaart dat (a) hij of zij door leidinggevende en collega s wordt erkend als vakman/vakvrouw en de mate waarin het individu ervaart dat (b) er ruimte is op de werkvloer om persoonlijke en professionele ontwikkeling bespreekbaar te maken. Met werkvloer wordt in deze studie verwezen naar de sociale interacties met collega s en directe leidinggevenden in de directe werkomgeving van het individu. Volgens auteurs als Knowles (1970; 1984) is de basisaanname van volwasseneneducatie dat leren een intentioneel proces is gebaseerd op weloverwogen persoonlijke doelen. Dit alles vereist persoonlijke betrokkenheid en motivatie. In dit onderzoek wordt ervan uitgegaan dat cognitieve zelfsturing met betrekking tot een leven lang leren latent aanwezig is in volwassenen en de kans om eigen scholingsbeslissingen te maken hun motivatie om deel te nemen aan scholingsactiviteiten zal vergroten. Er wordt in dit onderzoek vanuit gegaan dat ILR een positief effect zal hebben op scholingsintentie en de onderliggende gedragsdeterminanten. Verder worden in dit onderzoek twee aspecten van de interventie onderscheiden die los staan van het principe ILR. Verschillende auteurs geven aan dat ILR als financieel mechanisme niet alleen kan functioneren (SER, 2002). Individuele werknemers, in het bijzonder zij die niet veel ervaring hebben met postinitiële scholing, hebben coaching en begeleiding nodig om leerbehoeften te formuleren. Ervaringen met begeleiding en coaching zullen naar alle waarschijnlijkheid invloed hebben op de scholingsintentie van een werknemer. Daarom zal de interventievariabele evaluatie van begeleiding en coaching in het kader van het ILR experiment in het onderzoeksmodel worden opgenomen. Daarnaast geeft ILR aan werknemers de kans om ervaringen op te doen met postinitiële scholing. Voor veel laaggeschoolde werknemers in de Nederlandse experimenten gold dat ILR hen de mogelijkheid gaf om sinds jaren weer deel te nemen aan scholingsactiviteiten. Een positieve evaluatie van de scholing gevolgd met de ILR heeft naar alle waarschijnlijkheid een positieve invloed op de intentie om in de toekomst weer deel te gaan nemen aan scholingsactiviteiten. Wanneer in dit onderzoek effecten van ILR op scholingsintentie en de onderliggende gedragsdeterminanten worden gevonden, zal de invloed van deze twee interventieaspecten worden gemeten.

5 Individual Learning Accounts: a strategy for lifelong learning? 141 Hoofdstuk 5 legt uit hoe het onderzoeksmodel zal worden toegepast teneinde de centrale vraagstelling van dit onderzoek te beantwoorden. Dit hoofdstuk bespreekt het onderzoeksontwerp dat aan de basis ligt van de impactevaluatie. Het onderzoek bevat twee studies in twee verschillende sectoren: het ILR experiment in de ouderenzorg en het voucher experiment in technische installatiebedrijven. De programmadoelen en de achtergronden van deze twee experimenten zullen achtereenvolgens worden uitgediept. Dit hoofdstuk legt uit hoe de kwantitatieve en de kwalitatieve methode van dataverzameling en -verwerking zich tot elkaar verhouden. Voorts wordt in dit hoofdstuk uitgelegd hoe de begrippen uit het onderzoeksmodel, dat in hoofdstuk 4 is besproken, worden geoperationaliseerd. Om een impactevaluatieonderzoek uit te voeren moeten experimenten voldoen aan een aantal criteria die een dergelijk onderzoek mogelijk maken. Voor dit onderzoek zijn twee projecten geselecteerd op basis van hun Programma Theorie. De experimenten in de ouderenzorg waren onderdeel van de Regeling Experimenten met ILR van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het project met individuele leervouchers was geïnitieerd door het O&O-fonds van technische installatiebedrijven (OTIB). De controlegroepen voor dit impactevaluatieonderzoek zijn samengesteld op basis van statistische vergelijking. Beide studies bevatten een meting tijdens het experiment en een nameting. Verder werden er interviews gehouden met respondenten en stafmedewerkers die verantwoordelijk waren voor de uitvoering van de experimenten in hun organisatie. Het kwalitatieve gedeelte van dit onderzoek heeft als doel de statistische uitkomsten te illustreren met beschrijvende verhalen over ervaringen met ILR, de educatieve biografie en significante leerervaringen van respondenten te exploreren en meningen over het ILR project weer te geven. Het kwalitatieve gedeelte van dit onderzoek heeft twee functies: een illustratieve functie en een methodologische functie. In de eerste instantie zullen citaten uit de interviews gebruikt worden om statistische uitkomsten te illustreren. Deze functie geldt voor beide studies. Ten tweede tracht dit onderzoek door middel van interviews de bias die is ontstaan door zelfselectie in het experiment in de ouderenzorg, het hoofd te bieden. De interviews in de ouderenzorg zijn in het bijzonder gericht op de doelen om aan het experiment mee te doen en de rol die het experiment heeft gespeeld in de persoonlijke educatieve biografie van respondenten. Hoofdstuk 6 behandelt de uitkomsten van het experiment met de leervouchers in kleine en middelgrote bedrijven in de technische installatiesector. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de resultaten met betrekking tot scholingsintentie en de perceptie van de dialogische leercultuur. De observaties die in dit hoofdstuk worden behandeld, laten zien dat het voucherexperiment een bescheiden effect heeft gehad op de scholingsintentie van werknemers in technische installatiebedrijven in de eerste meting. Het experiment bleek geen effect te hebben gehad op de onderliggende gedragsdeterminanten. De vouchers hadden slechts invloed op de intentie van werknemers om op korte termijn in het kader van het experiment aan scholingsactiviteiten deel te nemen. Daarnaast werd er een bescheiden effect gevonden op de lange termijn scholingsintentie van werknemers ouder dan 46 jaar. Analyse toonde een positief verband tussen de attitude van oudere werknemers ten opzichte van scholingsactiviteiten en de evaluatie van de begeleiding en coaching

6 142 Samenvatting gedurende het experiment. Attitude bleek ook positief samen te hangen met de evaluatie van de scholing gevolgd met de voucher. Voorts waren werknemers kritisch over de mogelijke implementatie van de voucher in het scholingsbeleid van hun bedrijf. Ze gaven aan uitsluitend cursussen te willen volgen waarmee ze hun werk beter zouden kunnen uitvoeren. De voucher moet volgens hen ten dienste staan van de kwaliteit van het werkproces en de verbetering van hun vakkundigheid. Door middel van scholing willen werknemers hun vaardigheden eerder verbreden en verdiepen, in plaats van promotie maken. Slechts enkele werknemers willen een hoger functie bekleden of ander werk uitvoeren buiten het bedrijf waar ze nu werken. Verder bleek uit analyse dat de voucher geen effect sorteerde op de perceptie van de dialogische leercultuur van werknemers. Ook de evaluatie van begeleiding en coaching in het kader van het voucherexperiment had hierop geen effect. Door het voucherproject is scholing en het volgen van cursussen niet meer dan anders onderwerp van gesprek geworden op de werkvloer. Ondanks dat er in het begin van het experiment met elkaar van gedachten werd gewisseld over scholing en ontwikkeling, verzwakte de aandacht voor dit onderwerp gedurende het experiment. Hoofdstuk 7 behandelt de uitkomsten van het experiment met ILR in organisaties voor ouderenzorg. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de resultaten met betrekking tot scholingsintentie en de perceptie van de dialogische leercultuur. In dit onderzoek zijn geen effecten gevonden van ILR op scholingsintentie of de onderliggende gedragsdeterminanten bij medewerkers in de ouderenzorg. Een klein significant verschil van attitudescore tussen de experimentgroep en de controle groep mag niet worden toegeschreven aan het ILR experiment. Scholingsintentie en scholingsattitude van medewerkers in deze sector blijken sterk samen te hangen met het functieniveau waarop de medewerker werkzaam is. Werknemers in lagere functies zijn minder geneigd om deel te nemen aan scholingsactiviteiten dan werknemers in hogere functieniveaus. Ondanks het feit dat het experiment werknemers heeft aangetrokken op alle functieniveaus had het experiment geen effect op de scholingsintentie van werknemers op lagere functieniveaus. Er bleek voorts een verband te zijn tussen de mate waarin rekeninghouders meer beslissingsbevoegdheid ervoeren en hun affectieve attitude ten opzichte van scholing. De financiële maatregel van ILR bood hen de kans om cursussen te volgen waarin ze zelf geïnteresseerd waren. In interviews gaven rekeninghouders echter aan dat hun positieve attitude ten opzichte van scholing al aanwezig was voor het experiment. Attitude en scholingsintentie blijken samen te hangen met eerdere ervaringen met opleiding en beroepskeuze. Ondanks dat werknemers zelf wel aangaven dat scholing en het volgen van cursussen meer een onderwerp van gesprek was onder collega s dan voor het experiment, heeft ILR geen significant effect gehad op de perceptie van de dialogische leercultuur. Directe leidinggevenden bleken bovendien weinig invloed te hebben op het maken van scholingsbeslissingen. Dergelijke besluitvorming vindt plaats op hoger managementniveau of wordt genomen door een professionele stafdienst. Uit de interviews met de stafmedewerkers verantwoordelijk voor de uitvoering van het ILR-project kwam naar voren dat in sommige gevallen medewerkers Personeel & Opleidingen geneigd zijn de rol van

7 Individual Learning Accounts: a strategy for lifelong learning? 143 directe leidinggevenden in het besluitvormingsproces over scholing te minimaliseren. Veelal zijn de trainingen die in de organisaties worden georganiseerd verplicht en maken onderdeel uit van het opleidingenbeleid van de organisatie. Dat is de reden waarom rekeninghouders door het ILR project meer vrijheid van en zeggenschap over het besluitvormingsproces hebben ervaren. Collega s bleken bij dit besluitvormingsproces een belangrijkere rol te spelen dan de stafmedewerkers die zijn aangesteld om hen daarbij te begeleiden. Er is echter geen aanwijzing dat deze ondersteunende interactie onder collega s deelname aan scholingsactiviteiten of scholingsintentie heeft beïnvloed. Het laatste hoofdstuk van dit proefschrift bespreekt een aantal thema s die uit de resultaten en conclusies naar voren komen. In dit hoofdstuk zullen beleidsintenties die ten grondslag liggen aan de experimenten met ILR kritisch worden beschouwd. Bediscussieerd wordt of ILR kan worden gezien als een strategie om een leven lang leren te bevorderen. Daarbij zullen we aandacht besteden aan de implementatie van een instrument als ILR in het landelijke educatiebeleid en in het HRD-beleid van arbeidsorganisaties. Tenslotte wordt er teruggekomen op het onderzoeksmodel en gaan we nader in op hoe dit onderzoek bijdraagt aan het discours rond participatie in een leven lang leren. Uit het onderzoek in de ouderenzorg komt naar voren dat ILR geen significante leerervaringen heeft opgeleverd. Daarbij moet worden benadrukt dat er een groot verschil is tussen de educatieve biografie van medewerkers in de ouderenzorg en werknemers in technische installatiebedrijven. Een belangrijk verschil heeft te maken met het feit dat oudere werknemers in technische installatiebedrijven minder ervaringen hebben met postinitiële scholing dan oudere medewerkers in de ouderenzorg. Waarschijnlijk daarom hebben de leervouchers enig invloed gehad op de scholingsintentie van oudere werknemers in de installatiesector. Het voucherexperiment gaf deze groep werknemers in het bijzonder de kans om na te denken over leren en ontwikkeling in hun werk. ILR kan inderdaad een kans bieden aan oudere en laaggeschoolde werknemers om cursussen en scholing te volgen. Lagergeschoolde werknemers zijn echter minder gemotiveerd om aan scholing deel te nemen. Hun besluitvormingsproces tot deelname hangt af van een complex van subjectieve factoren en is niet gedetermineerd door een rationeel proces van behoeftenassessment. Deze subjectieve factoren zijn moeilijk te beïnvloeden door een sociale interventie. Daarnaast blijkt ook dat de mate waarin de werknemers zeggenschap hebben over scholing afhangt van het type organisatie waarin ze werkzaam zijn. Deze studie toont verschillende uitkomsten aan in twee verschillende arbeidscontexten, die gelieerd zijn aan twee verschillende typen organisaties. De rol van begeleiding in het kader van ILR werpt een dilemma op. Aan de ene kant blijkt uit deze studie dat begeleiding op afstand niet effectief is; lager geschoolde medewerkers blijken geen gebruik te maken van de beschikbare mogelijkheden tot begeleiding, omdat ze de afstand als een barrière zien. Aan de andere kant zijn leidinggevenden op de werkvloer, die dichterbij de werknemer staan en een belang hebben bij de ontwikkeling van de werknemer, in mindere mate geneigd te investeren in de employability-ontwikkeling van hun werknemers. Waarschijnlijk kan een O&O-fonds een rol spelen om dit dilemma op te heffen. Er is reden om te twijfelen of individuele vraaggestuurde mechanismen voor scholing en educatie een strategie zouden kunnen zijn voor een leven lang leren. Om deelname te stimuleren is het

8 144 Samenvatting voornamelijk belangrijk om werknemers scholingsmogelijkheden aan te bieden en hen persoonlijk te begeleiden bij het ontwikkelingsproces. Voor het aanbieden van deze faciliteiten is er sprake van een gedeelde verantwoordelijkheid van werkgevers, sociale partners en scholingsaanbieders. Het is onwaarschijnlijk dat een financiële regeling alleen, zelfgereguleerde beslissingen over een leven lang leren kan stimuleren. Ook zal een dergelijke regeling bedrijven niet kunnen stimuleren om werknemers centraal te stellen in hun HRD-beleid noch scholingsaanbieders ertoe kunnen bewegen trajecten op maat aan te bieden. De nadruk van een vraaggestuurd mechanisme als ILR ligt enerzijds op de individuele scholingsconsument en anderzijds op de deelname aan formele en non-formele scholing. ILR heeft geen invloed op hoe leren op de werkplek of in de gemeenschap wordt gefaciliteerd. In dit proefschrift wordt ervan uit gegaan dat een instrument als ILR het beste kan worden ingezet op basis van individuele scholingsbehoeften die naar voren komen uit waardering van leerervaringen die buiten het formele aanbod om zijn verkregen. Op deze manier kan ILR de kloof tussen informeel en (non)formele scholing overbruggen en een bijdrage leveren aan een bredere deelname aan een leven lang leren.

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

Samenvatting / Dutch summary

Samenvatting / Dutch summary Samenvatting / Dutch summary De verantwoordelijkheid die mensen al dan niet nemen voor hun eigen leven is een centraal thema op dit moment, zowel binnen de politieke als de publieke discussie: we gaan

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 s Samenvatting Door de hogere participatiegraad van oudere werknemers en de afname van de aanwas van jongere werknemers door daling van het geboortecijfer (ontgroening) vergrijst de beroepsbevolking.

Nadere informatie

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten Samenvatting Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten De beroepsbevolking in Nederland, maar ook in andere westerse landen, vergrijst in een rap tempo. Terwijl er minder kinderen

Nadere informatie

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid?

EmployabilityDriver. Waarom een strategische discussie over employability beleid? EmployabilityDriver Waarom een strategische discussie over employability beleid? We weten al een tijd dat door vergrijzing en ontgroening de druk op de arbeidsmarkt toeneemt. Het wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers

Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers Introductie Wat we (denken te) weten over competentieontwikkeling Middel tot het versterken van inzetbaarheid

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Evaluatie van het Smaaklessen groentemenu onderzoek. 12 maart 2015

Evaluatie van het Smaaklessen groentemenu onderzoek. 12 maart 2015 Evaluatie van het Smaaklessen groentemenu onderzoek 12 maart 2015 Opbouw presentatie Waarom onderzoek Voorgaand onderzoek naar Smaaklessen Resultaten van het Smaaklessen groentemenu onderzoek Waarom effectonderzoek?

Nadere informatie

Individuele leerrekening al strategie voor een leven lang leren - Begripsbepaling en instrumentontwikkeling -

Individuele leerrekening al strategie voor een leven lang leren - Begripsbepaling en instrumentontwikkeling - Individuele leerrekening al strategie voor een leven lang leren - Begripsbepaling en instrumentontwikkeling - Albert G. Renkema Inleiding Een leven lang leren is de beleidslijn van de Nederlandse en andere

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Deze studie onderzocht seksueel risicogedrag van homoseksuele mannen in vaste relaties, voornamelijk onder mannen die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studies onder Homoseksuele

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting In Nederland is het Cerebro Vasculair Accident (CVA= hersenbloeding of herseninfarct) de derde doodsoorzaak. Van degenen die getroffen worden door een CVA overleeft ongeveer 75%. Veel van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen

Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen Stand van zaken leven lang leren in Nederland Om goed mee te kunnen is scholing cruciaal. De snel veranderende

Nadere informatie

Enquêteresultaten Nationaal onderzoek strategisch opleiden en HR

Enquêteresultaten Nationaal onderzoek strategisch opleiden en HR Enquêteresultaten Nationaal onderzoek strategisch opleiden en HR Uw gegevens: O Test organisatie 2 N Paul Kemper E p.kemper@pat.nl T 1234567890 Inleiding Deze enquête geeft inzicht in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com EMMA Pilots MOOCs Meerdere talen #EUMoocs Aggregator http://europeanmoocs.eu/

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews PLATO - Centre for Research and Development in Education and Lifelong Learning Leiden University Content Vraagstellingen voor case studies m.b.t.

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Samenvatting (Summary in Dutch) Achtergrond Het millenniumdoel (2000-2015) Education for All (EFA, onderwijs voor alle kinderen) heeft in ontwikkelingslanden veel losgemaakt. Het

Nadere informatie

Mobiliteitscentrum Glastuinbouw

Mobiliteitscentrum Glastuinbouw Mobiliteitscentrum Glastuinbouw Eindrapport project Scholingsconsulenten Glastuinbouw 2010 René Scholte 7 februari 2011 Inhoud 1. Aanleiding 3 2. Doel 3 3. Aanpak 3 Werkzoekenden Bedrijven Scholen Brancheorganisaties

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het is een uitdaging om ouderen te identificeren die baat kunnen hebben bij een interventie gericht op de preventie van beperkingen in het dagelijks leven op het moment dat dergelijke

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

De inzetbaarheid van oudere medewerkers

De inzetbaarheid van oudere medewerkers De inzetbaarheid van oudere medewerkers In vergrijzende samenleving is er een toenemende noodzaak om langer door te werken Sterk oplopende kosten pensioenuitkeringen. Sterk toenemende vervangingsbehoefte

Nadere informatie

Portfoliobegeleidingsbijeenkomst. Centrale vraag. Hoe kan ik het leren op mijn werkplek zo. inrichten, dat ik mijn beroepscompetenties

Portfoliobegeleidingsbijeenkomst. Centrale vraag. Hoe kan ik het leren op mijn werkplek zo. inrichten, dat ik mijn beroepscompetenties Agenda Welkom Kennismaking Werkplekleren en portfolio Portfoliobegeleidingsbijeenkomst Afsluiting Welkom Kennismaking Centrale vraag In tweetallen: Opdracht 1: Stel elkaar onderstaande vragen: Wie ben

Nadere informatie

Overgewicht, obesitas, sedentair gedrag en afname van de lichamelijke

Overgewicht, obesitas, sedentair gedrag en afname van de lichamelijke SAMENVATTING 209 Preventie van diabetes en hart-en vaatziekten in de eerstelijns gezondheidzorg -- het Leefstijl Onderzoek West-Friesland -- Type 2 diabetes (suikerziekte) en hart-en vaatziekten zijn gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Het meten van regula e-ac viteiten van docenten

Het meten van regula e-ac viteiten van docenten Samenvatting 142 Samenvatting Leerlingen van nu zullen hun werk in steeds veranderende omstandigheden gaan doen, met daarbij horende eisen van werkgevers. Het onderwijs kan daarom niet voorbijgaan aan

Nadere informatie

Figuur 1 Precede/Proceed Model

Figuur 1 Precede/Proceed Model Nederlandse samenvatting Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen die vooral bij angstklachten en slaapstoornissen worden voorgeschreven. Ze vormen de op één na meest voorgeschreven middelen in Nederland. Tien

Nadere informatie

Trainen en opleiden. Van POP-gesprek tot opleidingsplan!

Trainen en opleiden. Van POP-gesprek tot opleidingsplan! Trainen en opleiden Van POP-gesprek tot opleidingsplan! Direct aan de slag met opleidingsplannen, modellen, fiscale regelingen voor scholingen, procedure EVC en opleidingscriteria Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur:

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage <Naam onderwijsinstelling> Datum: Opdrachtgever: Auteur: HPC-O 1 HPC-O Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur: 24 april 2008 drs M.G. Wildschut HPC-O

Nadere informatie

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten Samenvatting Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten 1 Introductie De beroepsbevolking in westerse landen vergrijst. Door het stijgen

Nadere informatie

Overzicht kerntaken, werkprocessen, prestatie-indicatoren gekoppeld aan examenproducten

Overzicht kerntaken, werkprocessen, prestatie-indicatoren gekoppeld aan examenproducten Overzicht kerntaken, werkprocessen, prestatie-indicatoren gekoppeld aan examenproducten Kerntaak 1 Organiseert het leerproces van de (lerende) medewerker in de praktijk Werkproces Prestatie-indicator Examenproduct

Nadere informatie

Evaluatie van training en opleiding

Evaluatie van training en opleiding ? how to... #contact - de menselijke factor in customer service Evaluatie van training en opleiding Opleiders en trainers zien het gestructureerd evalueren van hun eigen programma s en activiteiten vaak

Nadere informatie

Gezond blijven werken, ook met mantelzorg

Gezond blijven werken, ook met mantelzorg Onderzoeken De gegevens in dit leaflet zijn afkomstig uit verschillende onderzoeken: 1. Tussen 2011 en 2013 voerden de Vrije Universiteit in samenwerking met het Expertisecentrum Mantelzorg onderzoek uit

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) (Summary in Dutch) Impulsieve keuzes voor aantrekkelijke opties zijn doorgaans geen verstandige keuzes op de lange termijn (Hofmann, Friese, & Wiers, 2008; Metcalfe & Mischel, 1999). Wanneer mensen zich

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) De economie van India is snel gegroeid sinds aan het begin van de jaren 90 verregaande hervormingen werden doorgevoerd in o.a. het handels- en industriebeleid. Groei van

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

evc ervaringscertificaat laat zien wat je waard bent!

evc ervaringscertificaat laat zien wat je waard bent! evc ervaringscertificaat laat zien wat je waard bent! wat is evc? iedereen leert in verschillende situaties elke dag bij; op het werk, op school of gewoon thuis. het is voor werkgevers hierdoor vaak niet

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

Opleiding Chief Happiness Officer

Opleiding Chief Happiness Officer WWW.HEART4HAPPINESS.NL ti Opleiding Chief Happiness Officer Geluk als bijzondere positie op werk! Dirk Jan Verheijen & Sheila Neijman 2015-2016 Geluk is een 'levenskunst' I N F O @ H E A R T 4 H A P P

Nadere informatie

Motiveren om te leren

Motiveren om te leren Motiveren om te leren Een succesvol opleidingsbeleid is afhankelijk van verschillende factoren. De keuze van een goede opleidingsaanbieder speelt een rol, net zoals een grondige behoeftedetectie en de

Nadere informatie

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld.

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld. 155 Sport- en spelactiviteiten bevorderen over het algemeen de gezondheid. Deze fysieke activiteiten kunnen echter ook leiden tot blessures. Het proefschrift beschrijft de ontwikkeling en evaluatie van

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Inhoudsopgave: Inleiding Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Hoofdstuk 2: De Team Leadership Competence Questionnaire 2.1 : Opbouw van de lijst 2.2 :

Nadere informatie

De leergang LHBM start bij voldoende belangstelling (minimaal acht deelnemers). Het streven is de leergang minimaal één maal per jaar te houden.

De leergang LHBM start bij voldoende belangstelling (minimaal acht deelnemers). Het streven is de leergang minimaal één maal per jaar te houden. Deelnemers aan deze leergang verbreden hun kennis op verschillende bedrijfskundige domeinen en passen deze direct toe in hun eigen werkomgeving. Aan het eind van de leergang zijn de kosten van de opleiding

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont Whitepaper ontwikkelen loont! Inleiding Gemiddeld geeft een organisatie ieder jaar zo n 2% van de loonkosten uit aan opleiden en ontwikkelen. Is deze investering de moeite waard? Zijn medewerkers tevreden

Nadere informatie

Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers?

Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers? Vragen en antwoorden over outsourcing-projecten Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers? Outsourcingprojecten zijn relevant voor medewerkers als een bedrijf niet alleen ICT-diensten

Nadere informatie

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Werken aan een gezonde toekomst Kom in beweging! 2 Wat gaan we doen? Kennismaking: Wie zijn wij? Actieve kennismaking Ik ga

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING In de gezondheidszorg is decubitus nog steeds een veel voorkomend zorgprobleem. Decubitus betekent voor de patiënt pijn en overlast en kan

Nadere informatie

Badkuipmanagement. Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat

Badkuipmanagement. Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat Badkuipmanagement Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat KPMG Advisory N.V. NVvA Symposium Zeist, 23 april 2009 Agenda Conclusie: Niets is wat het lijkt dat het is Badkuipmanagement

Nadere informatie

Voorwoord 1 Proloog 1 1 Opleiden en leren in een kenniseconomie 2 2 Actoren organiseren HRD! 4

Voorwoord 1 Proloog 1  1 Opleiden en leren in een kenniseconomie 2 2 Actoren organiseren HRD! 4 Inhoud Vo o r w o o r d 15 P r o l o o g 17 J o s e p h K e s s e l s e n R o b P o e l l d e e l i perspectieven op leren, werken en ontwikkelen 25 1 O p l e i d e n e n l e r e n i n e e n k e n n i

Nadere informatie

Trots op het werk en plezier met de collega s. Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche

Trots op het werk en plezier met de collega s. Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche Trots op het werk en plezier met de collega s Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche Trots op het werk en plezier met de collega s Medewerkers in de uitzend- en recruitmentbranche zijn er voornamelijk

Nadere informatie

1 Ontwikkelgericht leren als doel van competentiemanagement

1 Ontwikkelgericht leren als doel van competentiemanagement 1 Ontwikkelgericht leren als doel van competentiemanagement Competenties en competentiemanagement beginnen gevleugelde woorden te worden. Veel organisaties zien competentiemanagement als een mogelijkheid

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting 119 Hoofdstuk 1 - Algemene inleiding Hoofdstuk 1 bevat algemene informatie over type 2 diabetes, waarin onderwerpen aan bod komen zoals: risicofactoren voor het ontwikkelen van type 2 diabetes, de gevolgen

Nadere informatie

Checklist: handleiding voor het selecteren van een leermethode voor MKB bedrijven

Checklist: handleiding voor het selecteren van een leermethode voor MKB bedrijven Checklist: handleiding voor het selecteren van een leermethode voor MKB bedrijven Het is voor het MKB belangrijk om competenties binnen het bedrijf te ontwikkelen. In dit Leonardo da Vinci project genaamd

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Tien &ps om de kloof tussen training en werkplek te overbruggen

Tien &ps om de kloof tussen training en werkplek te overbruggen Tien &ps om de kloof tussen training en werkplek te overbruggen Een leertraject kan nog zo mooi zijn, en de reac&es van de deelnemers nog zo posi&ef, maar dat betekent nog niet dat het traject effec&ef

Nadere informatie

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent?

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Onderwijs en opleiding Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Wolff, Ch. J. de, R. Luijkx en M.J.M. Kerkhofs (2002), Bedrijfsscholing en arbeidsmobiliteit, OSA A-186, Tilburg. Scholing van werknemers

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN. ICCO Onderzoek 2015

MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN. ICCO Onderzoek 2015 MENSENRECHTEN & BEDRIJFSLEVEN ICCO Onderzoek 2015 Inhoud 1. Uitgangspunten 2. Onderzoek Demografie Bedrijfsgegevens Functie van de respondent Landen Wat zijn mensenrechten? Waarom mensenrechten? Six step

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Het voornaamste doel van dit proefschrift is nieuwe methoden te ontwikkelen en te valideren om de effectiviteit van customization te kunnen bepalen en hoe dataverzameling kan worden verbeterd. Om deze

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid en ouder worden op het werk? Dr. Annet H. de Lange

Duurzame inzetbaarheid en ouder worden op het werk? Dr. Annet H. de Lange Duurzame inzetbaarheid en ouder worden op het werk? Dr. Annet H. de Lange Agenda 1. Wat is duurzame inzetbaarheid? 2. Ouder worden en Werkvermogen? 3. Antecedenten duurzame inzetbaarheid? 4. Onderzoek

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 vormt de algemene inleiding van het proefschrift. In dit hoofdstuk beschrijven wij de achtergronden, het doel, de relevantie en de context van het onderzoek, en de

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Goed werk nog beter werkend! Sophie Janssen ARBOPLAATS

Goed werk nog beter werkend! Sophie Janssen ARBOPLAATS Goed werk nog beter werkend! Sophie Janssen ARBOPLAATS 1 (Duurzame) Inzetbaarheid Inzetbaarheid Hier en nu; medewerkers hun werk naar behoren (kunnen) laten doen Duurzame inzetbaarheid In goede gezondheid

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Tjepkema, S. (2002) The learning infrastructure of self-managing work teams. Enschede, Universiteit Twente, 263 pagina s. ISBN 90 3651 852 0

Tjepkema, S. (2002) The learning infrastructure of self-managing work teams. Enschede, Universiteit Twente, 263 pagina s. ISBN 90 3651 852 0 Proefschrift Tjepkema, S. (2002) The learning infrastructure of self-managing work teams. Enschede, Universiteit Twente, 263 pagina s. ISBN 90 3651 852 0 Aanleiding en probleemstelling Zelfsturende teams

Nadere informatie

Werkgroep. Duurzame Inzetbaarheid van medewerkers, Lean en Vitale, Productieve medewerkers. Inventarisatie en start bijeenkomst

Werkgroep. Duurzame Inzetbaarheid van medewerkers, Lean en Vitale, Productieve medewerkers. Inventarisatie en start bijeenkomst Werkgroep Duurzame Inzetbaarheid van medewerkers, Lean en Vitale, Productieve medewerkers Inventarisatie en start bijeenkomst Dinsdagmiddag 2 september van 13.00 17.00 uur Bosweg 15 te Zwolle. Lean Innovation

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking Blijvend beter inzetbaar Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking mogelijkheden Aanleiding Door vergrijzing en ontgroening kan in de nabije toekomst het aantal mensen dat met pensioen

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Maatschappelijke waardering door de ogen van de TTALIS leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP)

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) In de voorbereiding op het Pop gesprek stelt de medewerker een persoonlijk ontwikkelingsplan op. Hierbij maakt de medewerker gebruik

Nadere informatie

gegevens analyseren Welk onderzoekmodel gebruik je? Quasiexperiment ( 5.5) zonder controle achtergronden

gegevens analyseren Welk onderzoekmodel gebruik je? Quasiexperiment ( 5.5) zonder controle achtergronden een handreiking 71 hoofdstuk 8 gegevens analyseren Door middel van analyse vat je de verzamelde gegevens samen, zodat een overzichtelijk beeld van het geheel ontstaat. Richt de analyse in de eerste plaats

Nadere informatie

interview Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Joseph Kessels

interview Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Joseph Kessels interview Joseph Kessels Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Hoe zet je als industrieel bedrijf het opleiden van medewerkers strategisch in, zodat dit bijdraagt aan je organisatiedoelstellingen?

Nadere informatie

Het traceren en ontwikkelen van potentieel leidinggevenden rechtbank Amsterdam 2013.

Het traceren en ontwikkelen van potentieel leidinggevenden rechtbank Amsterdam 2013. Het traceren en ontwikkelen van potentieel leidinggevenden rechtbank Amsterdam. 1. Doel Door het formeren van een managementpool wil de rechtbank: - medewerkers binnen de rechtbank, die zich onderscheiden

Nadere informatie

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak 1 Achtergrond van het onderzoek Bedrijven vertrouwen meer en meer op social media om klanten te betrekken

Nadere informatie

Reddin s 3D Leiderschap Model

Reddin s 3D Leiderschap Model Reddin s 3D Leiderschap Model stijl van leidinggeven situatie effectiviteit Input actieplan Output effectiviteitsgebieden effectiviteitsmaatstaven doelstellingen W.J.Reddin & Associates Nederland BV 1

Nadere informatie

Ethisch Leiderschap in de zorg

Ethisch Leiderschap in de zorg Ethisch Leiderschap in de zorg Ranking en Toezicht NVLO, 26 september 2014 Drs. Marlies Akemann-vanWerkhoven Adviseur Advies & Beleid, Kennemer Gasthuis Haarlem Introductie Wie heb ik voor me? Leiderschapstijlen

Nadere informatie

Concreet aan de slag: checklist strategisch vto-beleidsplan

Concreet aan de slag: checklist strategisch vto-beleidsplan Concreet aan de slag: checklist strategisch vto-beleidsplan De weg is belangrijker dan de wegwijzer Tussen de wil om het huidige vormingsbeleid meer af te stemmen op de uitdagingen inzake toenemende kwaliteitseisen

Nadere informatie

Symposium Duurzaam Excelleren in het mkb 26 januari 2012 Den Haag

Symposium Duurzaam Excelleren in het mkb 26 januari 2012 Den Haag Symposium Duurzaam Excelleren in het mkb 26 januari 2012 Den Haag Excelleren.nu, is het project van MKB Nederland en de ministeries van OC&W en SZW waarbij wordt geïnvesteerd in de leercultuur in het mkb.

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt Methodiekbeschrijving Januari 2008 Laat Zien Wat Je Kunt Deel 1: Methodiekbeschrijving Het is bij de juiste methodiekvaststelling bepalend uit welke personen de doelgroep bestaat. De methodiek is vooral

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting In deze studie is de relatie tussen gezinsfunctioneren en probleemgedrag van kinderen onderzocht. Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar het ontstaan van probleem-gedrag van kinderen in de

Nadere informatie

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit Praktijkonderzoek Joke van Adrichem & Toos van der Smit W A T I S H E T E F F E C T V A N D E S O R T E E R T A A K O P H E T T E K S T B E G R I P V A N L E E R L I N G E N U I T 4 V W O V A N H E T H

Nadere informatie

850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur

850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur 850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur Het delen van informatie, reflectie op het eigen functioneren, onderling vertrouwen, de deskundigheid van bestuurders en

Nadere informatie

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen Kenmerken van rampen- en crisisbestrijding Crisissen of rampen hebben een aantal gedeelde kenmerken die van grote invloed zijn op de wijze waarop ze bestreden worden en die tevens de voorbereiding erop

Nadere informatie

Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen

Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen This chapter is part of: Griffioen, D.M.E. (2013). Research in Higher Professional Education: A Staff Perspective. Chapter

Nadere informatie

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel

Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijspersoneel Loopbanen in het onderwijs? Analyse van de loopbaanontwikkeling van onderwijs 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten Karin Jettinghoff en Jo Scheeren, SBO Januari 2010 2 1. Inleiding Tot voor kort

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20771 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20771 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20771 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Verberg, Christel Title: The characteristics of a negotiated assessment procedure

Nadere informatie

Ondernemerschaponderwijs. Kansloze onderneming?

Ondernemerschaponderwijs. Kansloze onderneming? Ondernemerschaponderwijs Kansloze onderneming? Probleemstelling Theoretisch kader Methode van Onderzoek Resultaten Conclusie Discussie Effectiviteit van Ondernemerschaponderwijs Probleemstelling Belang

Nadere informatie