De geschiedenis van misdaad en berechting

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De geschiedenis van misdaad en berechting"

Transcriptie

1 Gevangenismuseum Module 4 Lange Leo vertelt over: De geschiedenis van misdaad en berechting Lespakket basisonderwijs; groep 5 en 6 Werkbladen voor de leerling

2 Misdaad en berechting door de eeuwen heen Inhoud De geschiedenis edenis van misdaad en berechting ; Straffen op het schavot ; Alleen in de cel 3 De 20 e eeuw; Veranderingen 4 De 21 e eeuw; Cellentekort en nieuwe straffen 5 Spreekwoorden 6 Tijdsbalk van 1500 tot nu Wat gaan we doen? Dit pakket hoort bij het Gevangenismuseum. Daar kun je van alles zien over de gevangenis. Hoe ziet een cel eruit? Hoe was het vroeger in de gevangenis? Wat is er in Veenhuizen? Je vindt hier verhalen en opdrachtjes. Je meester of juf zal je vertellen of je die alleen, in groepjes of met de hele klas gaat lezen of maken. Kom je met de klas naar het museum toe? In het Gevangenismuseum kun je van alles meemaken, van de middeleeuwen tot de moderne tijd. Illustraties: Natascha Stenvert Copyright Gevangenismuseum 2

3 De geschiedenis van misdaad en berechting Lange Leo s overgrootvader, Grijze Tinus, zat vroeger ook in de gevangenis in Veenhuizen. Grijze Tinus had het altijd over 'die goeie ouwe tijd'. En 'vroeger was alles beter'. Als verpleegde in Veenhuizen had Grijze Tinus het inderdaad niet slecht, al was het leven niet makkelijk. Maar hoe was het eigenlijk om vroeger als misdadiger in de gevangenis te zitten? Waren er wel gevangenissen? Hoe werden misdadigers eigenlijk gestraft? We gaan met Lange Leo terug in de tijd, om antwoord op deze vragen te krijgen ; Straffen op het schavot We beginnen rond 1600, omdat toen de eerste tuchthuizen kwamen. Een tuchthuis was een soort eerste gevangenis. Maar hoe ging het daarvóór dan eigenlijk? Vóór 1600 werden misdadigers niet opgesloten in een gevangenis. Dieven of moordenaars kregen heel andere soorten straf dan nu. Ze werden bijvoorbeeld ter dood veroordeeld! De doodstraf is pas in 1870 in Nederland afgeschaft. Je kon ook voor paal worden gezet. Ken je dat spreekwoord? Iemand die een wet had overtreden werd dan bijvoorbeeld aan een paal vastgebonden. Iedereen mocht hem dan uitschelden en rotte eieren naar hem toegooien. Dat was dus echt een schande, voor jezelf én je familie. Dit werd dan ook een schandstraf genoemd. Een andere schandstraf is het rondlopen met loodzware schandstenen om je nek of aan je been. Er waren ook lijfstraffen. Een lijfstraf was bijvoorbeeld Leo krijgt een schandstraf Een schandstraf betekent dat je voor gek werd gezet. Iedereen mocht naar je kijken, roepen en dingen naar je gooien. Iedere steen die Lange Leo draagt, weegt 18 kilogram en ook de ketting weegt aardig wat! zweepslagen. Bij een lijfstraf werd gekeken naar je misdaad. Bij een dief werd bijvoorbeeld de hand afgehakt. Of bij een leugenaar werd een gat in zijn tong geboord. Een gevangenisstraf is een vrijheidsstraf; je vrijheid wordt afgepakt. Er waren vroeger ook wel vrijheidsstraffen, maar die zaten heel anders in elkaar. In plaats van dat je werd opgesloten, werd je verbannen uit een stad of streek. Dat noemen we een banningsstraf. Heel lang zijn al deze lijfstraffen uitgevoerd. In afwachting van je straf en rechtszaak zat je in het cachot. Daarna werd de straf uitgevoerd, in het openbaar. Elke stad had een schavot, midden in de stad. Zo kon iedereen komen kijken en zien wie iets verkeerds had gedaan. De bedoeling was natuurlijk dat je je dan wel twee keer bedacht voor je ging stelen, je wist heel goed wat je te wachten stond! 3

4 De geschiedenis van misdaad en berechting Vanaf het begin van de 17e eeuw kwamen er tuchthuizen in de grote steden. De tuchthuizen waren bedacht door Dirck Volckertszoon Coornhert. Hij schreef in 1587 een boek over het opnieuw opvoeden van misdadigers. In plaats van ze op het schavot te straffen, vond hij het beter ze een vak te leren. Zou dat niet veel beter zijn? Dan konden ze werken en hoefden niet meer te stelen. Hiervoor kwamen in 1595 de eerste tuchthuizen. In de tuchthuizen moest heel hard gewerkt worden. Vrouwen moesten wol spinnen. Al snel heette het tuchthuis voor vrouwen spinhuis. Mannen moesten tropisch hout raspen. Dat hout werd gebruikt om stof mee te verven. Al snel werd het mannentuchthuis het rasphuis genoemd. Jammer genoeg leerden de tuchtelingen geen vak. De goede ideeën van Coornhert werden snel vergeten. Met het werk in de tuchthuizen werd goed geld verdiend. Winst werd belangrijker dan de heropvoeding van misdadigers ; Alleen in i de cel Vanaf ongeveer 1850 veranderde er veel. Tot dan toe werden gevangenen allemaal samen opgesloten, in een vieze zaal waar ze ook moesten werken en slapen. Dat was toen heel gewoon. Daarna kwamen er allerlei wetenschappers met ideeën over misdaad en gevangenen. Bijvoorbeeld om gevangenen helemaal alleen op te sluiten, net zoals ze in Amerika al deden. Dat heet cellulaire opsluiting (in een cel in plaats van op zaal). Anderen vonden dat een raar idee. Als je de hele dag alleen was, zou je dan niet gek worden? Toch gingen ze het proberen. In 1850 werd in Amsterdam een nieuwe gevangenis gebouwd, met allemaal losse celletjes in plaats van grote zalen. Na een tijdje werd het een wet: overal moesten gevangenissen worden verbouwd. De eerste cellulaire gevangenen deden álles alleen. Bewaarders mochten niet tegen gevangenen praten. Een gedetineerde had zelden contact met de buitenwereld. Hij mocht één brief per week schrijven of ontvangen. Leo zit cellulair Vanaf 1850 worden gedetineerden helemaal alleen opgesloten. Sommigen werden daar langzaam gek van. Buiten de cel moest de gevangene een celkap opzetten, een soort masker met twee gaten voor de ogen. Op die manier konden ze elkaars gezicht niet zien. Zelfs in de kerk werden gevangenen in een soort kastje opgesloten. Zo zagen ze alleen het altaar en niet elkaar. Het altijd maar alleen zijn, was natuurlijk helemaal niet goed voor de gevangenen. Toen ze allemaal samen werden opgesloten, zoals we zagen bij de tuchthuizen, kwamen ze niet als beter mens uit de gevangenis. Maar de eenzame opsluiting was geen oplossing. Toch is dat in Nederland tot na de Tweede Wereldoorlog zo gedaan. Speciaal voor deze nieuwe manier van opsluiten, is de koepelgevangenis bedacht. Dat is een grote ronde gevangenis, met in het midden de bewaarder en rondom alle cellen. Zo kan de bewaarder alle cellen zien en de gevangenen alleen de bewaarder. 4

5 3 De 20 e eeuw; ; Veranderingen De geschiedenis van misdaad en berechting Aan het begin van de twintigste eeuw waren steeds meer mensen tegen het eenzame opsluiten. Toch veranderde er pas echt iets na de Tweede Wereldoorlog. In 1940 begon de Tweede Wereldoorlog. Die oorlog duurde tot Veel mensen werden toen door de Duitsers in de gevangenis opgesloten. Op die manier zagen steeds meer mensen hoe slecht het eigenlijk was in de Nederlandse gevangenissen. Ook rechters, politici en hoogleraren waren opgesloten. Zij merkten toen hoe erg het was om de hele dag alleen te zijn. Na de oorlog is een commissie ingesteld. De commissie ging kijken wat er allemaal zou moeten veranderen. In 1947 kwamen ze met een rapport dat leidde tot de invoering van de Penitentiaire Beginselenwet. Deze nieuwe wet werd in 1951 aangenomen. Dankzij deze wet heeft iedere gevangene voortaan recht op sporten, bibliotheekbezoek, arbeid, recreatie, sociaal werk en reclassering. Er bestaan nu ook open en halfopen gevangenissen. Die zijn bedoeld om een gedetineerde langzaam te laten wennen aan het vrij zijn. 4 De 21 e eeuw: Cellentekort en nieuwe straf Er is al een tijdje een groot cellentekort in Nederland. Daarvoor worden allerlei oplossingen verzonnen. Van ongeveer 1980 tot 2000 zijn er heel veel cellen bijgebouwd, maar nóg is er een groot cellentekort. Langzaam wordt duidelijk dat dat niet de oplossing is. Er worden allerlei alternatieve straffen verzonnen, zoals Elektronisch Toezicht. Elektronisch toezicht is een andere vorm van vrijheidsstraf. De veroordeelde moet dan met een soort enkelbandje thuis blijven (of een deel van de dag). Als hij tóch de deur uitgaat, gaat er een alarm af. Ook worden er 2 gevangenen in één cel gezet. En nu is er zelfs een proef met zes gevangenen op een cel. Iedere dag kun je wel iets over gevangenissen of straffen in de krant lezen. Dat straffen niet streng genoeg zijn. Of dat de doodstraf maar weer terug moet komen. Wat vinden jullie daarvan? Na de gevangenisstraf mag een ex-gevangene weer naar buiten. Maar dan hebben ze geen werk en misschien zelfs wel geen huis meer. Reclassering Nederland is een stichting die dan komt helpen. De Reclassering krijgt geld van het ministerie van Justitie om ex-gevangenen te helpen bij het opnieuw opbouwen van hun leven. Op die manier hoopt Justitie dat ze niet nóg een keer in de fout gaan. Leo kijkt naar de toekomst Als Lange Leo na 6 maanden vrijkomt, staat er een ambtenaar van de Reclassering klaar. Zij kijkt met hem naar de toekomst en de keuzes die hij nu moet gaan maken. 5

6 De geschiedenis van misdaad en berechting 5 Spreekwoorden Ken jij spreekwoorden die met middeleeuwse straffen te maken hebben? Iets met een paal of een blok? Of andere spreekwoorden die iets met dit onderwerp te maken hebben? Schrijf ze hieronder op. Teken één van de spreekwoorden hieronder 6

7 6 Tijdsbalk van tot nu De geschiedenis van misdaad en berechting Hieronder zie je een tijdsbalk die loopt van 1500 tot nu. Vul de ontbrekende jaartallen of gebeurtenissen op de stippellijntjes in. In het lesmateriaal vind je allerlei jaartallen en gebeurtenissen. Nederlandse geschiedenis : 1600: Ontdekkers en hervormers 1588 Republiek der Z... Nederlanden 1500 Het gevangeniswezen / Veenhuizen 15.. Het eerste tuchthuis in Amsterdam : 1700: Tijd van regenten en vorsten 1600 Slag bij Het einde.-jarige oorlog 1600 Niet alle misdadigers gaan naar het tuchthuis. Er worden ook gemene straffen gegeven, op het waar iedereen mag komen kijken : 1800: Pruiken en revoluties 1795 Franse Tijd onder : 1900: Burgers en stoommachines Koninkrijk der Nederlanden Nederlandse Grondwet Generaal van den. richt de Maatschappij van Weldadigheid/Misdadigheid op Misdadigers worden in eenzaamheid opgesloten : 1950: De wereldoorlogen Eerste Wereldoorlog Wereldoorlog Vanaf 1950: De televisie en de computer Het gaat weer beter/slechter met Nederland na twee wereldoorlogen Nederlanders worden door de Duitsers gevangen gezet en zien dan pas hoe erg de gevangenis is Invoering van de Beginselenwet, gevangenen krijgen het nu beter tot nu Veel nieuwe en modernere gevangenissen. 7

Straffen door de eeuwen heen

Straffen door de eeuwen heen Straffen door de eeuwen heen Digiles over de geschiedenis van misdaad en straf in Nederland Ter voorbereiding, verwerking of verdieping van een bezoek aan het Gevangenismuseum. HANDLEIDING LEERKRACHT Inhoud

Nadere informatie

2. Straf: de bedoeling en de werkelijkheid blz De bedoeling 2.2. De werkelijkheid

2. Straf: de bedoeling en de werkelijkheid blz De bedoeling 2.2. De werkelijkheid Inhoudsopgave 1. Misdaad en straf blz. 3 2. Straf: de bedoeling en de werkelijkheid blz. 4 2.1. De bedoeling 2.2. De werkelijkheid 3. Vrijheid na detentie blz. 5 3.1. Recidive, eens een boef altijd een

Nadere informatie

EEUWIG STRAF. Straffen door de eeuwen heen ANTWOORDEN OPDRACHTEN. Na de rondleiding in het Gevangenismuseum

EEUWIG STRAF. Straffen door de eeuwen heen ANTWOORDEN OPDRACHTEN. Na de rondleiding in het Gevangenismuseum EEUWIG STRAF Straffen door de eeuwen heen Na de rondleiding in het Gevangenismuseum ANTWOORDEN OPDRACHTEN Antwoorden van de museumopdrachten Groep 1 Een misdadiger werd opgespoord door de baljuw en zijn

Nadere informatie

Lange Leo vertelt. Lerarenhandleiding groep 5/6. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie voor de leerkracht bij alle modules en het museumbezoek

Lange Leo vertelt. Lerarenhandleiding groep 5/6. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie voor de leerkracht bij alle modules en het museumbezoek Gevangenismuseum Basisonderwijs Lange Leo vertelt groep 5/6 Handleiding en informatie voor de leerkracht bij alle modules en het museumbezoek Gevangenismuseum Oude Gracht 1 9341 AA Veenhuizen T 0592-38

Nadere informatie

LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT MISDAAD EN STRAF. Toegangspoort

LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT MISDAAD EN STRAF. Toegangspoort LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT MISDAAD EN STRAF Toegangspoort VO & De Gevangenpoort was oorspronkelijk één van de drie toegangspoorten naar het Binnenhof en is het enige middeleeuwse poortgebouw dat

Nadere informatie

LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT

LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT MISDAAD EN STRAF LEERLINGEN & De Voorpoort - toegangspoort tot het Binnenhof De Gevangenpoort was oorspronkelijk één van de drie toegangspoorten naar het Binnenhof en is

Nadere informatie

De ontwikkeling van het Nederlandse gevangenisstelsel vanaf de 19 e eeuw.

De ontwikkeling van het Nederlandse gevangenisstelsel vanaf de 19 e eeuw. De ontwikkeling van het Nederlandse gevangenisstelsel vanaf de 19 e eeuw. Mei 2004 Simone van Esch ANR 304542 Universiteit van Tilburg Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Gevangenisstelsels in de 18 e eeuw. 2.1 Het

Nadere informatie

1. Vrijheid, rechten en plichten blz Wat mag en moet jij?

1. Vrijheid, rechten en plichten blz Wat mag en moet jij? Inhoudsopgave 1. Vrijheid, rechten en plichten blz. 3 1.1. Wat mag en moet jij? 2. Regels en wetten. 2.1. Wetboeken 2.2. Regels voor de rechter blz. 4 2.3. Het Wetboek van Strafrecht blz. 5 3. Het Nederlandse

Nadere informatie

..VOORWOORD. In dit boekje vind je informatie over straffen die misdadigers en criminelen vroeger kregen.

..VOORWOORD. In dit boekje vind je informatie over straffen die misdadigers en criminelen vroeger kregen. 1 ..VOORWOORD Museum de Gevangenpoort is een heel oud gebouw midden in de stad Den Haag. Sinds 1882 is het al een museum, reken maar uit! Dat is al meer dan 120 jaar! De Gevangenpoort is niet altijd een

Nadere informatie

Lange Leo vertelt. Lesmateriaal groep 1/2. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie over het museumbezoek

Lange Leo vertelt. Lesmateriaal groep 1/2. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie over het museumbezoek Gevangenismuseum Basisonderwijs Lange Leo vertelt Lesmateriaal groep 1/2 Handleiding en informatie over het museumbezoek Gevangenismuseum Oude Gracht 1 9341 AA Veenhuizen T 0592-38 82 64 info@gevangenismuseum.nl

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Een kasteel in de buurt bezoeken

Een kasteel in de buurt bezoeken Een kasteel in de buurt bezoeken Als leerkracht heb je hier een begeleidende en sturende rol. Het is afhankelijk of jij als leerkracht de kinderen meeneemt en dingen aan ze verteld of dat er bijvoorbeeld

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum

Nationaal Gevangenismuseum Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 4. Klik in de lik Les 4. Klik in de lik Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 2,5 uur Samenvatting van de les Deze les brengen de leerlingen een bezoek

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Lange Leo vertelt. Lesmateriaal groep 3/4. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie over het museumbezoek

Lange Leo vertelt. Lesmateriaal groep 3/4. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie over het museumbezoek Gevangenismuseum Basisonderwijs Lange Leo vertelt Lesmateriaal groep 3/4 Handleiding en informatie over het museumbezoek Gevangenismuseum Oude Gracht 1 9341 AA Veenhuizen T 0592-38 82 64 info@gevangenismuseum.nl

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum

Nationaal Gevangenismuseum Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 3. Bajespoëzie Les 3 Bajespoëzie Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 75 minuten (langer met uitbreiding) Samenvatting van de les In de derde les

Nadere informatie

WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE. Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:.

WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE. Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:. WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE De Middeleeuwen Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:. 1 Hoi! Ik ben Tim de Wekker! Ik wil graag weten hoe vaak en hoe lang je bezig bent met een taak. Daarom heb ik een

Nadere informatie

Gevangenismuseum. Module 2. Lange Leo vertelt over: Veenhuizen. Lespakket basisonderwijs; groep 7 en 8 Werkbladen voor de leerling

Gevangenismuseum. Module 2. Lange Leo vertelt over: Veenhuizen. Lespakket basisonderwijs; groep 7 en 8 Werkbladen voor de leerling Gevangenismuseum Module 2 Lange Leo vertelt over: Lespakket basisonderwijs; groep 7 en 8 Werkbladen voor de leerling Inhoud 1 De geschiedenis van 2 Lange Leo en het verhaal van de opa van zijn vader 3

Nadere informatie

Gevangenismuseum. Module 2. Lange Leo vertelt over: Veenhuizen. Lespakket basisonderwijs; groep 5 en 6 Werkbladen voor de leerling

Gevangenismuseum. Module 2. Lange Leo vertelt over: Veenhuizen. Lespakket basisonderwijs; groep 5 en 6 Werkbladen voor de leerling Gevangenismuseum Module 2 Lange Leo vertelt over: Veenhuizen Lespakket basisonderwijs; groep 5 en 6 Werkbladen voor de leerling Veenhuizen Inhoud Veenhuizen 1 De geschiedenis van Veenhuizen 2 Lange Leo

Nadere informatie

EEUWIG STRAF VERWERKINGSLES. Straffen door de eeuwen heen. Na de rondleiding in het Gevangenismuseum

EEUWIG STRAF VERWERKINGSLES. Straffen door de eeuwen heen. Na de rondleiding in het Gevangenismuseum EEUWIG STRAF Straffen door de eeuwen heen Na de rondleiding in het Gevangenismuseum VERWERKINGSLES Beste leerkracht, Fijn dat u met uw groep 7 of 8 het Gevangenismuseum heeft bezocht. Hopelijk was het

Nadere informatie

Strategietoets niveau C versie 2. Vooraf

Strategietoets niveau C versie 2. Vooraf Vooraf Je gaat een toets maken. In de toets krijg je twee teksten. Je moet telkens de tekst goed lezen en de opdrachten maken die erbij horen. De opdrachten heb je eerder gehad bij Nieuwsbegrip of lijken

Nadere informatie

Q&A s Levenslange gevangenisstraf (vragen en antwoorden)

Q&A s Levenslange gevangenisstraf (vragen en antwoorden) Q&A s Levenslange gevangenisstraf (vragen en antwoorden) 1. Hoeveel levenslanggestraften zijn er nu in NL? Op dit moment zijn er 33 mensen onherroepelijk veroordeeld tot levenslang. Dat betekent dat zij

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 6 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 6 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Eerste

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inhoud Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inleiding Je hoort of leest vaak over mensenrechten. Maar kun je ook een paar mensenrechten opnoemen?

Nadere informatie

1. Waarom? 2. Hoe? Beantwoord de volgende vragen en vul in bij je digitale paspoort:

1. Waarom? 2. Hoe? Beantwoord de volgende vragen en vul in bij je digitale paspoort: Beantwoord de volgende vragen en vul in bij je digitale paspoort: 1. Waarom? Waarom is het voor jou belangrijk om slim naar reclame te kijken en je niet zomaar te laten beïnvloeden door reclame trucjes?

Nadere informatie

SaNdWiCh RoBoT. Wat leren leerlingen van deze les?

SaNdWiCh RoBoT. Wat leren leerlingen van deze les? SaNdWiCh RoBoT leer programmeren zonder een computer te gebruiken! Bij deze les speelt de leraar of gastdocent de rol van een robot. Een robot die boterhammen maakt met boter en hagelslag. De leerlingen

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

STI B AT. bovenbouw 2008/2009. Docentenkaart 2 (1 van 2) Verwerking

STI B AT. bovenbouw 2008/2009. Docentenkaart 2 (1 van 2)  Verwerking STI B AT Docentenkaart 2 (1 van 2) Voorbereiding Kopieer voor alle kinderen werkblad 2A, 2B en 2C. Zorg voor knip- en plakspullen en blanco papier. Leg enkele geschiedenislesboeken klaar. Lesdoel Kinderen

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Rijk Romeins Leven. Museum Park Matilo Cultuurlijn Tijd Groep 5. Handleiding voorbereidende les

Rijk Romeins Leven. Museum Park Matilo Cultuurlijn Tijd Groep 5. Handleiding voorbereidende les Les Rijk Romeins Leven Museum Park Matilo Cultuurlijn Tijd Groep 5 Handleiding voorbereidende les Rijk Romeins Leven INHOUD Inleiding Kader Begrippen Leerdoelen Aansluiting kerndoelen De lessen INLEIDING

Nadere informatie

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Belangen: Democraten versus Republikeinen

Belangen: Democraten versus Republikeinen Belangen: Democraten versus Republikeinen Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen lezen de tekst en proberen daarna met de opgedane kennis het standpunt te bepalen van de Democratische en de Republikeinse

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

De vorm van het verhaal

De vorm van het verhaal Over dit boek Het verhaal van Reinaart de vos is een van de oudste verhalen in het Nederlands. Het is geschreven in de 13 de eeuw door Willem. Wie die Willem precies was, weten we niet. Willem heeft het

Nadere informatie

www.kinderrechtswinkel.be juni 2008 Voor kinderen die meer willen weten over de rechtbank, wetten en de rechter Voor kinderen die meer willen weten over de rechtbank, wetten en de rechter Hebben kinderen

Nadere informatie

VAN DRAPENIERLAAN TOT HANDJESGRAS. Thema: verhalen

VAN DRAPENIERLAAN TOT HANDJESGRAS. Thema: verhalen DOCENT Binnen het thema verhalen houden zich bezig met de straatnamen in. Waar komen deze straatnamen vandaan? En wat betekenen ze? En waar komt de naam zelf vandaan? Bij een bezoek aan het Historisch

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Naam: Samenvatting Gouden Eeuw.

Naam: Samenvatting Gouden Eeuw. Samenvatting Gouden Eeuw. In het kort: De zeventiende eeuw (1600-1700) werd ook wel de Gouden Eeuw genoemd. De Gouden Eeuw was een periode waarin het erg goed ging met Nederland. Het ging goed met de schilderkunst

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen met je

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Handelingen 16,25-34 - Vertel het door

Handelingen 16,25-34 - Vertel het door Handelingen 16,25-34 - Vertel het door Gezinsdienst Vertel het door!! met kinderkoor De Ljochtpuntsjes Liturgie Welkom Stil gebed Votum en zegengroet Kinderkoor Zingen met kinderkoor: Alles wat je wilt

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6 Werkvorm 6: voor de opleider (1) Hoe kun je lesgeven over Anne Frank in groep 5 en 6? De bezoekers van het Anne Frank Huis worden steeds jonger. In 2009 kwamen er 13.000 kinderen tussen de 5 en 10 jaar

Nadere informatie

Lesbrief: Mediawijs Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst

Lesbrief: Mediawijs Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst Lesbrief: Mediawijs Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Dat mensen gebruik maken van media is niet nieuw. Er zijn

Nadere informatie

Werkblad: Vind me dan

Werkblad: Vind me dan Werkblad: Vind me dan Stap 1 Stap 2 Wat is het probleem? Vraag het de natuur! Hoe lost de natuur dit probleem op? Hoe zorgen planten en dieren ervoor dat ze niet opvallen? Kennen jullie voorbeelden? Schrijf

Nadere informatie

De Gevangenpoort is al meer dan 700 jaar oud en heeft dus een hele lange geschiedenis. Maar wat is de Gevangenpoort eigenlijk voor een gebouw?

De Gevangenpoort is al meer dan 700 jaar oud en heeft dus een hele lange geschiedenis. Maar wat is de Gevangenpoort eigenlijk voor een gebouw? In dit boekje leer je alles over de Gevangenpoort als gevangenis en de straffen die misdadigers vroeger kregen. Ook vergelijken we de straffen van vroeger met de straffen van nu. Soms zie je een woord

Nadere informatie

Samen met Jezus op weg

Samen met Jezus op weg Samen met Jezus op weg KERK & WERELD Korte Schipstraat 16 2800 Mechelen Tekst: Myrjam De Keyser 1. De laatste keer samen Jezus en zijn leerlingen willen graag het paasfeest vieren. Daarvoor zijn ze naar

Nadere informatie

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers 3 Thema 6.2 Regenten en vorsten 6 Thema 6.3 Pruiken en revoluties 9 Thema 6.4 Burgers en stoommachines 11 Eigentijds Eigentijds 6.1 Ontdekkers en hervormers 1.

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Openbaar Ministerie. Dossierstuk: 9.1/2013/de-zaak-V. Onderwerp: Voorbereiding jury. Betreft: Voorbereiding jury

Openbaar Ministerie. Dossierstuk: 9.1/2013/de-zaak-V. Onderwerp: Voorbereiding jury. Betreft: Voorbereiding jury Openbaar Ministerie Dossierstuk: 9.1/2013/de-zaak-V. Onderwerp: Voorbereiding jury Betreft: Voorbereiding jury Opdracht Verdeel de volgende onderwerpen onder de juryleden: 1) gevangenisstraf 2) geldboete

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

Jeremia 1: Vertel het door!

Jeremia 1: Vertel het door! Jeremia 1:4-19 - Vertel het door! Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Een brief schrijven aan Anne Frank

Een brief schrijven aan Anne Frank Thema: Bestaat vrede? Geschiedenis Belangrijke mensen Anne Frank Moeilijkheid; **** Tijd: *** Juf Yvonne Een brief schrijven aan Anne Frank Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven van Anne Frank.

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

M i j n o u d e r s g a a n s c h e i d e n

M i j n o u d e r s g a a n s c h e i d e n M i j n o u d e r s g a a n s c h e i d e n W E R K B O E K E C H T S C H E I D I N G, S T E U N J E K I N D M I J N W E R K B O E K Dit werkboek is speciaal voor kinderen met gescheiden ouders. Er zijn

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN Dit thema is opgesplitst in drie delen; gevoelens, ruilen en familie. De kinderen gaan eerst aan de slag met gevoelens. Ze leren omgaan met de gevoelens van anderen. Daarna

Nadere informatie

Annie van Gansewinkel. Vast

Annie van Gansewinkel. Vast Annie van Gansewinkel Vast 4 Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen De groeten Je krijgt de groeten van je vader. Jim haalt zijn schouders op. Hij blijft tegen de bal schoppen. De bal knalt tegen

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Dilia Couwenberg P14EhvADT t Startblok Eindhoven Mentor

Nadere informatie

Historisch denken. Historische benaderingen

Historisch denken. Historische benaderingen Historisch denken Inleiding Mensen hebben een besef van verleden, heden en toekomst. Ze hebben een bepaald beeld van wat er in hun leven is gebeurd tot op de dag van vandaag. Ze kunnen hun bestaan in het

Nadere informatie

Gerrit Eijlander. Periode door. Kamper genealogische en historische bronnen deel 36

Gerrit Eijlander. Periode door. Kamper genealogische en historische bronnen deel 36 Rechtspraak! in Kampen Periode 1690-1807 door Gerrit Eijlander Kamper genealogische en historische bronnen deel 36 Uitgegeven met medewerking van het archief der gemeente Kampen Rechtspraak in Kampen Periode

Nadere informatie

Bedenken: een tekening maken van de held

Bedenken: een tekening maken van de held Les 1: De uitdaging Wat ga je schrijven? In deze les ga je een verhaal schrijven. Je bent zelf de held van het verhaal. De held van je verhaal gaat een uitdaging aan. Iets wat spannend of moeilijk is om

Nadere informatie

Werkbladen basisonderwijs. Naam leerling:

Werkbladen basisonderwijs. Naam leerling: Werkbladen basisonderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film Jerusalem. Een film die gaat over Jeruzalem, een van de oudste steden ter wereld. Ontdek waarom Jeruzalem

Nadere informatie

Lesbrief: Woonwijk van de toekomst Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst

Lesbrief: Woonwijk van de toekomst Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst Lesbrief: Woonwijk van de toekomst Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding In de toekomst zal onze samenleving er anders

Nadere informatie

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2

Platform Mensenrechteneducatie WERKBLADEN - 2 INTRODUCTIELES OP MIJN RECHTEN = JOUW RECHTEN De snelle mensenrechtenquiz Vul de vragen snel in zonder al te lang na te denken. Je krijgt er maar drie minuten voor! 1) Geef je eigen definitie van een mensenrecht.

Nadere informatie

Inventaris van de archieven van de Strafinstellingen te Rotterdam, (1814) 1839-1975 (1985)

Inventaris van de archieven van de Strafinstellingen te Rotterdam, (1814) 1839-1975 (1985) Nummer archiefinventaris: 3.05.10 Inventaris van de archieven van de Strafinstellingen te Rotterdam, (1814) 1839-1975 (1985) Auteur: A. Versteege Nationaal Archief, Den Haag 1991 Copyright: cc0 This finding

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600); tijd van regenten en vorsten (1600 1848). 40. De leerling leert

Nadere informatie

200 JAAR STATEN-GENERAAL

200 JAAR STATEN-GENERAAL 200 JAAR STATEN-GENERAAL NOVEMBER 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #7 WAT HEB JE NODIG Knipblad met jaartallen (gekleurd papier) Knipblad met foto s/uitleg (wit papier) Magneetjes + magneetbord Uitgeknipte

Nadere informatie

Meisjes van nu Linda Duits

Meisjes van nu Linda Duits Meisjes van nu Linda Duits Wat is promoveren Nadat je afgestudeerd bent, kan je aan de universiteit nog verder komen. Je gaat dan een lang onderzoek doen waarover je een boek schrijft. Zo n boek heet een

Nadere informatie

verdedigers doel hakjes geven panna s maken

verdedigers doel hakjes geven panna s maken Vroeger Ik heb voetbal niet altijd gehaat. Vroeger was ik er gek op. Net als David, mijn tweelingbroer. Dat is niet zo raar. Onze vader is tenslotte een voetballer. En niet zomaar een voetballer! Onze

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

HERDENKING JOODS MONUMENT

HERDENKING JOODS MONUMENT HERDENKING JOODS MONUMENT Op vrijdag 9 maart zullen de leerlingen aanwezig zijn bij de herdenking van het Joods monument op het terrein van voormalig Groot Bronswijk. Tijdens deze herdenking zullen de

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum

Nationaal Gevangenismuseum Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Thema-overzicht Thema-overzicht Gevangen in beeld Groep 8 Gevangenismuseum Kern van het thema Als je iets fout doet, krijg je straf. Onze gevangenissen

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Puzzel: Wie is wie in de kinderrechtszaal?

Puzzel: Wie is wie in de kinderrechtszaal? Puzzel: Wie is wie in de kinderrechtszaal? Korte omschrijving werkvorm De docent en leerlingen bekijken samen wie waar zit en wat doet in de rechtszaal. Hierbij staat de rol van het kind in de rechtszaal

Nadere informatie

Wat ga je schrijven: een verhaal over een held die een uitdaging aangaat

Wat ga je schrijven: een verhaal over een held die een uitdaging aangaat Les 1: De uitdaging Wat ga je schrijven: een verhaal over een held die een uitdaging aangaat In deze les ga je een verhaal verzinnen. Je bent zelf de held van het verhaal. In het verhaal ga je als held

Nadere informatie

Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek)

Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek) Naam: Werkboek Werkblad 1 (Bij bladzijde 2 en 3 van het lesboek) Op het plaatje hieronder zie je de beurs nog een keer. Dit keer zie je ook vier tekstballonnetjes. De mannen die een tekstballon boven hun

Nadere informatie

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22.

FOUT VRIENDJE? PAS OP! Hulp. Internet. Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. PAS OP! Hulp Heb je vragen? Bel dan naar Meldpunt Jeugdprostitutie, tel.: 0900 044 33 22. Internet Wil je meer lezen? Kijk op www.jipdenhaag.nl/loverboys En test jezelf op www.loverboytest.nl Dit is een

Nadere informatie

LESMATERIAAL BOVENBOUW. Lespakket CliniClowns Geen kinderachtig effect. Vo or Groep 5-

LESMATERIAAL BOVENBOUW. Lespakket CliniClowns Geen kinderachtig effect. Vo or Groep 5- LESMATERIAAL BOVENBOUW Lespakket CliniClowns Geen kinderachtig effect Vo or 8 Groep 5- LESMATERIAAL CLINICLOWNS, GEEN KINDERACHTIG EFFECT _ GROEP 5-8 In deze handleiding staat de lesbeschrijving voor groep

Nadere informatie

Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de tentoonstelling over het kindertransport vanuit Vught. Kamp Vught 5 juni 2011

Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de tentoonstelling over het kindertransport vanuit Vught. Kamp Vught 5 juni 2011 Toespraak van Kamervoorzitter Gerdi Verbeet bij de opening van de tentoonstelling over het kindertransport vanuit Vught. Kamp Vught 5 juni 2011 Dames en heren, Bij de tentoonstelling die wij hier vandaag

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 5

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 5 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 5 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 5 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Stenen

Nadere informatie

Verdrag over de rechten van het kind

Verdrag over de rechten van het kind Verdrag over de rechten van het kind Een verdrag is een afspraak tussen landen. Op 20 november 1989 is in New York het Verdrag over de Rechten van het Kind gesloten. Dit Verdrag is een afspraak tussen

Nadere informatie

Strafuitvoeringsrechtbanken

Strafuitvoeringsrechtbanken Strafuitvoeringsrechtbanken Op 1 februari 2007 traden de strafuitvoeringsrechtbanken in werking. Heel wat beslissingen die vroeger door de minister van justitie genomen werden, zullen nu door een rechter

Nadere informatie

Strafuitvoeringsrechtbanken

Strafuitvoeringsrechtbanken Strafuitvoeringsrechtbanken v.u.: Jos Vander Velpen, Gebroeders De Smetstraat 75, 9000 Gent Gebroeders De Smetstraat 75 9000 Gent foto s: Lieven Nollet tijdstip eerste publicatie: februari 2007 - herwerking:

Nadere informatie

Koopkracht: de waarde van geld

Koopkracht: de waarde van geld Koopkracht: de waarde van geld 1. Leerlingenblad Inleiding Wat is het doel? Wat is het onderwerp? Wat is het middel? Inzicht krijgen in de waarde van geld Koopkracht: de waarde van geld Een presentatie

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht. (Deze gelijkenis kun je lezen in : Mattheüs 18:21-35 )

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht. (Deze gelijkenis kun je lezen in : Mattheüs 18:21-35 ) De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht. (Deze gelijkenis kun je lezen in : Mattheüs 18:21-35 ) Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was,

Nadere informatie

Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden. Over TBS

Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden. Over TBS Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden Over TBS In deze folder vertellen wij u graag meer over Forensisch Psychiatrisch Centrum de Kijvelanden en in het bijzonder over tbs. De Kijvelanden behandelt

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Alle rechten op een rij:

Alle rechten op een rij: Alle rechten op een rij: voor iedereen 18 JAAR onder de 8 Kinderrechtenverdrag voor kinderen en jongeren Artikel 01 Wie is een kind? Een persoon die jonger dan achttien jaar is, is een kind. Alles wat

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. Eindverslag 86. Extra opdrachten 90. Tips voor op school 94

Inhoud. Inleiding 7. Eindverslag 86. Extra opdrachten 90. Tips voor op school 94 Inhoud Inleiding 7 deel 1 lees- en kijkbio Hoofdstuk 1 Verhalen vertellen 10 Hoofdstuk 2 Zelf verhalen vertellen 12 Hoofdstuk 3 Voorlezen 16 Hoofdstuk 4 Verhalen lezen 18 Hoofdstuk 5 Verhalen in boeken

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene informatie 3. Opbouw van de les 4. Voorbereiding en lestips 1 Door het stof kruipen De gemeente Hoogezand-Sappemeer

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Napoleon. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Napoleon. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Teleblik quizzen 18 November 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/47692 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie