Straffen door de eeuwen heen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Straffen door de eeuwen heen"

Transcriptie

1 Straffen door de eeuwen heen Digiles over de geschiedenis van misdaad en straf in Nederland Ter voorbereiding, verwerking of verdieping van een bezoek aan het Gevangenismuseum. HANDLEIDING LEERKRACHT

2 Inhoud Didactische verantwoording 3 Doelgroep 3 Het gebruik van de opdrachten 3 Leerdoelen 3 Kerndoelen basisonderwijs 3 Benodigde leermiddelen 3 Lessuggesties voor de voorbereiding en evaluatie van de opdrachten 5 Voorbereiding beide opdrachten 5 Bij opdracht 1 5 Bij opdracht 2 5 Antwoorden bij de opdrachten 6 Opdracht 1 6 Opdracht 2 7 Bijlagen Opdracht 1 8 Opdracht 2 Dicke Dirck 9 Opdracht 2 Catootje de Muyter 10 Opdracht 2 Zwarte Sjaan 11 Opdracht 2 Peter Pang Cornelissen 12 Opdracht 2 Diederick Heemskerck van Duijvenroode 13 2

3 Didactische verantwoording Doelgroep De groepen 7 en 8 van het basisonderwijs. Het gebruik van de opdrachten De opdrachten kunnen op verschillende manieren gebruikt worden: Ter voorbereiding van het bezoek van uw leerlingen aan het Gevangenismuseum Ter verwerking van het bezoek van uw leerlingen aan het Gevangenismuseum Als les over de geschiedenis van misdaad en straf in Nederland van 1600 heden De opdrachten kunnen zelfstandig gemaakt worden, met of zonder klassikale inleiding. Het lesmateriaal bestaat uit twee opdrachten. Opdracht 1 geeft een overzicht van de geschiedenis van misdaad en straf in Nederland van 1600 heden. Opdracht 2 is een verdiepingsopdracht bij een periode uit de geschiedenis van detentie naar keuze. Alle informatie die nodig is voor het maken van de opdrachten is te vinden op de website Werken met dit lesmateriaal vraagt een tijdsinvestering van 1 tot 3 lesuren, inclusief nakijken. Leerdoelen Bij opdracht 1: De leerling maakt kennis met de belangrijkste ontwikkelingen in de geschiedenis van misdaad en straf De leerling leert historische gebeurtenissen in de tijd te plaatsen De leerling reflecteert op de opgedane kennis De leerling ontwikkelt een eigen mening m.b.t. detentie Bij opdracht 2: De leerling verdiept zich in een bepaalde periode in de geschiedenis van detentie De leerling zoekt historisch relevante begrippen op De leerling kan historisch relevante begrippen gebruiken in een tekst De leerling werkt aan de schrijfvaardigheid Kerndoelen voor het basisonderwijs Het lesmateriaal sluit aan bij meerdere kerndoelen uit diverse vakgebieden. Uit de leergebiedoverstijgende kerndoelen: Werkhouding o relevante informatie zoeken en gebruiken o plezier hebben in het leren van nieuwe dingen Gebruik van uiteenlopende leerstrategieën o relevante informatie zoeken en verwerken uit andere bronnen Nieuwe media 3

4 o een tekst maken en bewerken met een tekstverwerkingsprogramma op de computer o met behulp van een computer digitale leermiddelen gebruiken Uit de kerndoelen historisch besef : Leerlingen kunnen historische bronnen raadplegen. Bij deze bronnen gaat het in elk geval om: o teksten en illustraties, wandplaten, jeugdliteratuur en audiovisuele middelen. Uit de kerndoelen samenleving : De leerlingen kennen enkele hoofdzaken van staatsinrichting en de rol van de burger daarin. Het gaat in elk geval om: o de rechtbank. Benodigde leermiddelen Voor de opdrachten: één opdrachtblad per leerling (zij kunnen dit zelf downloaden en printen vanaf de webpagina), één computer met internetverbinding per leerling. Voor de evaluatie: de antwoorden, school- of digibord, de geprinte versies van de verhalen. 4

5 Lessuggesties voor de voorbereiding en evaluatie van de opdrachten Bekijk voor u begint het lesmateriaal, de opdrachten voor de leerling en de bijbehorende website. Voorbereiding beide opdrachten Introduceer het onderwerp en geef een korte uitleg bij de opdrachten. U kunt de opdrachten op het digibord laten zien en toelichten: Leerlingen kunnen de opdrachten tegelijkertijd individueel uitvoeren op een moment dat het u/hen goed past. Wanneer u de leerlingen de opdrachten in laat vullen op de computer in het worddocument, dienen zij het document eerst onder een andere naam op te slaan. Wanneer zij klaar zijn, kunnen zij de opdracht printen en inleveren. U kunt er ook voor kiezen de opdrachten eerst uit te printen de antwoorden handmatig in te laten vullen. Alle informatie die nodig is voor het maken van de opdrachten is te vinden op de website Bij opdracht 1 Voor deze opdracht moeten jaartallen of gebeurtenissen ingevuld worden in een tijdbalk. De antwoorden vindt u in het schema op een van de volgende pagina s. De door de leerling in te vullen informatie staat in rood cursief afgedrukt in het overzicht. Onder het schema wordt gevraagd naar de eigen mening van de leerlingen. Nabespreking opdracht 1. De extra informatie in het antwoordschema biedt voldoende aanknopingspunten voor een onderwijsleergesprek wanneer u de opdracht klassikaal zou nakijken. Het tweede deel van de opdracht kan aanleiding zijn voor een groepsdiscussie over straffen (Bijvoorbeeld aan de hand van vragen als: Waarom straffen we? Heeft het nut? Waaraan moet een straf voldoen?) Bij opdracht 2 Voor deze vrije opdracht kiezen de leerlingen een personage uit een bepaalde periode en schrijven een verhaal over diens leven, waarbij ze gebruik moeten maken van een aantal gegeven begrippen. De leerling moet voldoen aan de volgende eisen: Minimaal 5 van de 10 begrippen gebruikt (correct in de context) Een omvang van ongeveer één A4 bij lettergrootte 14 Nabespreking opdracht 2. Kies de drie beste verhalen en laat de leerlingen deze zelf voorlezen aan de groep. 5

6 Antwoorden bij de opdrachten Opdracht 1 De tijdbalk is te vinden op: Jaartal Gebeurtenis 1595 Eerste tuchthuis wordt in Amsterdam geopend Omdat het Amsterdamse stadsbestuur vond dat niet iedereen die een klein misdrijf had begaan een lijfstraf (zoals het afhakken van een hand) hoefde te ondergaan, werd in 1595 het eerste tuchthuis opgericht. Het is tuchthuis is de voorloper van de gevangenis. Mannen raspten hardhout in een rasphuis, vrouwen sponnen wol in een spinhuis Invoering van het eerste landelijk wetboek van strafrecht Er komt voor het eerst een wetboek van strafrecht, dat voor heel Nederland geldt. Daarvoor had ieder gewest zijn eigen wetten en regels. We bevinden ons in de Franse tijd, het eerste wetboek werd ingevoerd door Lodewijk Napoleon. De meeste lijfstraffen worden in dit wetboek afgeschaft, maar zweepslagen en de doodstraf blijven bestaan Generaal van den Bosch richt de Maatschappij van Weldadigheid op In 1814 vertrokken de laatste Fransen uit Delfzijl. Na het vertrek van de Fransen is Nederland een arm land. Veel mensen zijn hun werk en hun huis kwijt. Zij houden zich in leven met bedelen en stelen. Generaal Johannes van den Bosch bedenkt voor hen een oplossing. Hij sticht in Frederiksoord een kolonie, waar arme mensen een boerderijtje en een stukje grond krijgen. Zo hebben ze eten en onderdak en hoeven ze niet meer te bedelen of te stelen Bouwjaar van de gestichten in Veenhuizen Van den Bosch kolonie in Frederiksoord bleek erg duur. Bovendien hadden arme mensen helemaal geen zin om naar Verweggistan Drenthe te verhuizen. Ook krijgt de Maatschappij van Weldadigheid in 1823 geldproblemen. Het helpen van armen lijkt een heel goed idee, maar het kost te veel geld. De Maatschappij van Weldadigheid bedacht daarom een nieuw plan en bouwde in Veenhuizen drie grote gebouwen. De gebouwen werden gestichten genoemd: het Eerste, Tweede en Derde Gesticht. In een van de oude gestichten is nu het Gevangenismuseum gevestigd Invoering van het cellulaire systeem Tot 1850 zaten alle misdadigers bij elkaar in één ruimte. In de tuchthuizen werden de gevangenen ziek en leerden ze veel slechte dingen van elkaar. Vanaf 1850 worden gevangenen daarom apart van elkaar opgesloten in cellen. Dat wordt ook wel eenzame opsluiting genoemd De Maatschappij van Weldadigheid gaat failliet Uiteindelijk blijkt het ook heel duur te zijn om de mensen in de gestichten te laten wonen. De kolonisten die in Veenhuizen wonen, zijn vaak zwervers en dronkenlappen. Ze kunnen niet zo hard werken. Rond 1850 komt de Maatschappij van Weldadigheid opnieuw in geldproblemen. Als het geld op 6

7 1980 tot is, stopt de Maatschappij. De regering neemt de gestichten over. Groei criminaliteit en/of groot cellentekort Vanaf 1980 tot 2000 zijn er heel veel cellen bijgebouwd, maar nog is er een groot cellentekort. Sommige gevangenen worden gewoon naar huis gestuurd, omdat er geen ruimte voor ze is. Invoering meerpersoonscel Om iets aan het cellentekort te doen, worden er vanaf dit jaar ook meerdere gevangenen op één cel geplaatst. De gevangenen worden samen op een normale cel geplaatst, die niet groter is dan een eenpersoons cel. Voor het tweede gedeelte van opdracht 1 wordt gevraagd naar de eigen mening van de leerlingen over wat zij een goede manier van straffen zouden vinden. Opdracht 2 Voor deze vrije opdracht zijn geen kant en klare antwoorden te geven. De leerling baseert het verhaal op de informatie die te vinden is bij de verschillende personages op de site van de Vloek van Veenhuizen. De bijbehorende begrippenlijst is te vinden op: 7

8 Opdracht 1: Straffen door de eeuwen heen Hieronder zie je een schema met jaartallen en gebeurtenissen. Sommige vakken zijn leeg. Opdracht: Vul de ontbrekende jaartallen en gebeurtenissen in. Maak gebruik van de tijdbalk die je op de website kunt vinden: ga naar bij door de eeuwen heen met Gaius vind je de tijdbalk. Of klik op de link in de tabel op de webpagina. Als er in de tekst woorden zijn die je niet begrijpt, kijk dan in de begrippenlijst: ga naar bij Marieke kun je een begrippenlijst downloaden. Of klik op de link in de tabel op de webpagina. Jaartal Gebeurtenis 1595 Invoering van het eerste landelijk wetboek van strafrecht Bouwjaar van de gestichten in Veenhuizen 1850 De Maatschappij van Weldadigheid gaat failliet 1980 tot 2000 Invoering meerpersoonscel Eigen mening Zoals je ziet is er veel veranderd aan de manier waarop we straf geven en ook aan het leven in de gevangenissen. Vroeger bijvoorbeeld werden er lijfstraffen uitgedeeld en er was ook een tijd dat alle misdadigers samen in één ruimte zaten. Schrijf op de achterkant een stukje over wat jij een goede manier van straffen vindt en waarom. 8

9 Opdracht 2: Schrijf een verhaal over Dicke Dirck, 1673 Je verhaal moet ongeveer één pagina (A4) lang zijn Gebruik in je verhaal minimaal 5 van de 10 begrippen uit de lijst hieronder. Wat je schrijft mag je helemaal zelf weten, maar de begrippen moeten wel kloppen (dus niet: er was een jongetje en hij heette Lijfstraf ). Dicke Dirck Dit is Dicke Dirck. Hij zit vast en wacht tot hij zijn straf krijgt. Wat heeft Dicke Dirck misdaan? Hoe loopt het met hem af? Hier lees je meer over Dicke Dirck: ga naar de website en klik op het portret van Dicke Dirck aan de rechterkant van de pagina. Of klik op de link in de tabel op de webpagina bij deze opdracht. Kies vijf van de volgende begrippen en gebruik ze in je verhaal: Cachot Schavot Schout Schepenen Beul Schandstraf Lijfstraf Verbanning Doodstraf Galgenveld Als er woorden zijn die je niet begrijpt, kijk dan in de begrippenlijst. Deze vind je op de website bij tips van Marieke. Of klik op de link in de tabel van opdracht 1 op de webpagina. 9

10 Opdracht 2: Schrijf een verhaal over Catootje de Muyter, 1835 Je verhaal moet ongeveer één pagina (A4) lang zijn Gebruik in je verhaal minimaal 5 van de 10 begrippen uit de lijst hieronder. Wat je schrijft mag je helemaal zelf weten, maar de begrippen moeten wel kloppen (dus niet: Er was een meisje en ze heette Gesticht ). Catootje de Muyter Dit is Catootje de Muyter. Catootje is naar Veenhuizen gestuurd omdat ze een weeskind is. Als Catootje volwassen is, wil ze graag als dienstmeisje gaan werken bij een rijke familie. Wat vindt Catootje van haar leven in Veenhuizen? Hoe gaat haar leven verder als ze het gesticht mag verlaten? Hier lees je meer over Catootje: ga naar en klik op het portret van Catootje de Muyter aan de rechterkant van de pagina. Of klik op de link in de tabel op de webpagina die bij deze opdracht hoort. Kies vijf van de volgende begrippen en gebruik ze in je verhaal: Veenhuizen Gesticht School Werk Weeskind Landloper Bedelaar Zwerver Zaalmoeder Dienstmeisje Maatschappij van Weldadigheid Als er woorden zijn die je niet begrijpt, kijk dan in de begrippenlijst. Deze vind je op de website bij tips van Marieke. Of klik op de link in de tabel van opdracht 1 op de webpagina. 10

11 Opdracht 2: Schrijf een verhaal over Zwarte Sjaan, 1930 Je verhaal moet ongeveer één pagina (A4) lang zijn Gebruik in je verhaal minimaal 5 van de 10 begrippen uit de lijst hieronder. Wat je schrijft mag je helemaal zelf weten, maar de begrippen moeten wel kloppen (dus niet: Er was een vrouw en ze heette Celkap ). Zwarte Sjaan Dit is Zwarte Sjaan. Zij is een kanjer in het namaken van bankbiljetten, maar haar vriend heeft haar verlinkt. Nu is ze veroordeeld tot 10 jaar cel. Waarom vervalste Zwarte Sjaan bankbiljetten? Hoe ziet haar leven in de gevangenis er uit? Schrijf haar levensverhaal! Hier lees je meer over Zwarte Sjaan: ga naar en klik op het portret van Zwarte Sjaan aan de rechterkant. Of klik op de link in de tabel op de webpagina bij deze opdracht. Kies vijf van de volgende begrippen en gebruik ze in je verhaal: Cellulaire opsluiting Koepelgevangenis Bewakers Cel Celkap Gevangenisuniform Getuige Vrijheidsstraf Valsemunterij Eenzaamheid Als er woorden zijn die je niet begrijpt, kijk dan in de begrippenlijst. Deze vind je op de website bij tips van Marieke. Of klik op de link in de tabel van opdracht 1 op de webpagina. 11

12 Opdracht 2: Schrijf een verhaal over Peter Pang Cornelissen, 1950 Je verhaal moet ongeveer één pagina (A4) lang zijn Gebruik in je verhaal minimaal 5 van de 10 begrippen uit de lijst hieronder. Wat je schrijft mag je helemaal zelf weten, maar de begrippen moeten wel kloppen (dus niet: Er was een man en hij heette Contrabande ). Peter Pang Cornelissen Dit is Peter 'Pang' Cornelissen, een groot smokkelaar van sigaretten, wapens en drugs... Lange tijd is hij iedereen te slim af, maar nu zit Peter in de gevangenis. Wat maakt hij mee in de gevangenis en hoe loopt het met hem af? Hier lees je meer over Peter Pang: ga naar en klik op het portret van Peter Pang Cornelissen aan de rechterkant van de pagina. Of klik op de link in de tabel op de webpagina. Bij deze opdracht. Kies vijf van de volgende begrippen en gebruik ze in je verhaal: Misdrijf Detentie Contrabande Arbeid Drugskoerier Ontvluchting Isoleercel Bezoek Luchten TV Als er woorden zijn die je niet begrijpt, kijk dan in de begrippenlijst. Deze vind je op de website bij tips van Marieke. Of klik op de link in de tabel van opdracht 1 op de webpagina. 12

13 Opdracht 2: Schrijf een verhaal over Diederick Heemskerck van Duijvenroode, 2011 Je verhaal moet ongeveer één pagina (A4) lang zijn Gebruik in je verhaal minimaal 5 van de 10 begrippen uit de lijst hieronder. Wat je schrijft mag je helemaal zelf weten, maar de begrippen moeten wel kloppen (dus niet: Er was een man en hij heette Vonnis ). Diederick Heemskerck van Duijvenroode Dit is Diederick Heemskerck van Duijvenroode. Hij knoeide met de boekhouding en stal miljoenen euro s. Hiervoor is hij een paar jaar geleden opgepakt en kreeg drie jaar celstraf. Hoe verliep Diederick s rechtszaak en zal hij zijn leven beteren? Hier lees je meer over Diederick: ga naar en klik op het portret van Diederick Heemskerck van Duijvenroode aan de rechterkant van de pagina. Of klik op de link in de tabel op de webpagina bij deze opdracht. Kies vijf van de volgende begrippen en gebruik ze in je verhaal: Arresteren Rechter Rechtbank Rechtszaak Vonnis Gevangenisstraf Cel Advocaat Officier van Justitie Fraude Als er woorden zijn die je niet begrijpt, kijk dan in de begrippenlijst. Deze vind je op de website bij tips van Marieke. Of klik op de link in de tabel van opdracht 1 op de webpagina. 13

De geschiedenis van misdaad en berechting

De geschiedenis van misdaad en berechting Gevangenismuseum Module 4 Lange Leo vertelt over: De geschiedenis van misdaad en berechting Lespakket basisonderwijs; groep 5 en 6 Werkbladen voor de leerling Misdaad en berechting door de eeuwen heen

Nadere informatie

EEUWIG STRAF. Straffen door de eeuwen heen ANTWOORDEN OPDRACHTEN. Na de rondleiding in het Gevangenismuseum

EEUWIG STRAF. Straffen door de eeuwen heen ANTWOORDEN OPDRACHTEN. Na de rondleiding in het Gevangenismuseum EEUWIG STRAF Straffen door de eeuwen heen Na de rondleiding in het Gevangenismuseum ANTWOORDEN OPDRACHTEN Antwoorden van de museumopdrachten Groep 1 Een misdadiger werd opgespoord door de baljuw en zijn

Nadere informatie

EEUWIG STRAF VERWERKINGSLES. Straffen door de eeuwen heen. Na de rondleiding in het Gevangenismuseum

EEUWIG STRAF VERWERKINGSLES. Straffen door de eeuwen heen. Na de rondleiding in het Gevangenismuseum EEUWIG STRAF Straffen door de eeuwen heen Na de rondleiding in het Gevangenismuseum VERWERKINGSLES Beste leerkracht, Fijn dat u met uw groep 7 of 8 het Gevangenismuseum heeft bezocht. Hopelijk was het

Nadere informatie

2. Straf: de bedoeling en de werkelijkheid blz De bedoeling 2.2. De werkelijkheid

2. Straf: de bedoeling en de werkelijkheid blz De bedoeling 2.2. De werkelijkheid Inhoudsopgave 1. Misdaad en straf blz. 3 2. Straf: de bedoeling en de werkelijkheid blz. 4 2.1. De bedoeling 2.2. De werkelijkheid 3. Vrijheid na detentie blz. 5 3.1. Recidive, eens een boef altijd een

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT

LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT MISDAAD EN STRAF LEERLINGEN & De Voorpoort - toegangspoort tot het Binnenhof De Gevangenpoort was oorspronkelijk één van de drie toegangspoorten naar het Binnenhof en is

Nadere informatie

LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT MISDAAD EN STRAF. Toegangspoort

LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT MISDAAD EN STRAF. Toegangspoort LESBRIEF MUSEUM DE GEVANGENPOORT MISDAAD EN STRAF Toegangspoort VO & De Gevangenpoort was oorspronkelijk één van de drie toegangspoorten naar het Binnenhof en is het enige middeleeuwse poortgebouw dat

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum

Nationaal Gevangenismuseum Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 4. Klik in de lik Les 4. Klik in de lik Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 2,5 uur Samenvatting van de les Deze les brengen de leerlingen een bezoek

Nadere informatie

Lange Leo vertelt. Lesmateriaal groep 1/2. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie over het museumbezoek

Lange Leo vertelt. Lesmateriaal groep 1/2. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie over het museumbezoek Gevangenismuseum Basisonderwijs Lange Leo vertelt Lesmateriaal groep 1/2 Handleiding en informatie over het museumbezoek Gevangenismuseum Oude Gracht 1 9341 AA Veenhuizen T 0592-38 82 64 info@gevangenismuseum.nl

Nadere informatie

Puzzel: Wie is wie in de kinderrechtszaal?

Puzzel: Wie is wie in de kinderrechtszaal? Puzzel: Wie is wie in de kinderrechtszaal? Korte omschrijving werkvorm De docent en leerlingen bekijken samen wie waar zit en wat doet in de rechtszaal. Hierbij staat de rol van het kind in de rechtszaal

Nadere informatie

1. Vrijheid, rechten en plichten blz Wat mag en moet jij?

1. Vrijheid, rechten en plichten blz Wat mag en moet jij? Inhoudsopgave 1. Vrijheid, rechten en plichten blz. 3 1.1. Wat mag en moet jij? 2. Regels en wetten. 2.1. Wetboeken 2.2. Regels voor de rechter blz. 4 2.3. Het Wetboek van Strafrecht blz. 5 3. Het Nederlandse

Nadere informatie

Lange Leo vertelt. Lesmateriaal groep 3/4. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie over het museumbezoek

Lange Leo vertelt. Lesmateriaal groep 3/4. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie over het museumbezoek Gevangenismuseum Basisonderwijs Lange Leo vertelt Lesmateriaal groep 3/4 Handleiding en informatie over het museumbezoek Gevangenismuseum Oude Gracht 1 9341 AA Veenhuizen T 0592-38 82 64 info@gevangenismuseum.nl

Nadere informatie

Thema: Nelson Mandela overleden. Handleiding en opgaven niveau A1. Opgave 1: Samen

Thema: Nelson Mandela overleden. Handleiding en opgaven niveau A1. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau A1 Thema: Nelson Mandela overleden Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. materiaal

Nadere informatie

Lange Leo vertelt. Lerarenhandleiding groep 5/6. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie voor de leerkracht bij alle modules en het museumbezoek

Lange Leo vertelt. Lerarenhandleiding groep 5/6. Gevangenismuseum. Handleiding en informatie voor de leerkracht bij alle modules en het museumbezoek Gevangenismuseum Basisonderwijs Lange Leo vertelt groep 5/6 Handleiding en informatie voor de leerkracht bij alle modules en het museumbezoek Gevangenismuseum Oude Gracht 1 9341 AA Veenhuizen T 0592-38

Nadere informatie

Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8

Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8 Lesbrief bij Mijn broer is een boef van Netty van Kaathoven voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief - Thema s in het boek - Lesopzet - Doel van de les - Uitwerking - Bijlage: opdrachtenblad Thema s

Nadere informatie

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO. docentenhandleiding

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO. docentenhandleiding Migratie Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 August 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44859 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum

Nationaal Gevangenismuseum Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 5. In beeld gevangen Les 5. In beeld gevangen Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les Deze les maken de leerlingen

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken VMBO 2. docentenhandleiding

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken VMBO 2. docentenhandleiding Migratie Ik vertrek - Zij vertrokken VMBO 2 docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Instructie: Rollenspel mishandeling

Instructie: Rollenspel mishandeling Instructie: Rollenspel mishandeling Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan samen een strafrechtszaak naspelen. In deze rechtszaak is het onderwerp mishandeling door ex-vriend. De leerlingen worden

Nadere informatie

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2 Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2 De Derde Kamer der Staten-Generaal deel 2 is een interactief lesprogramma over politiek voor leerlingen van groep 7 en 8. Met behulp van het Handboek

Nadere informatie

Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl

Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl pagina 2 van 14 Inhoudsopgave 1 Opdracht 1: Kennisvragen bij www.rechtvoorjou.nl 3 Werkblad 1:

Nadere informatie

Puzzel: De rechtszaal

Puzzel: De rechtszaal Puzzel: De rechtszaal Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen vullen in wie waar zit of staat in de rechtszaal. Leerdoel: De leerlingen kennen de opstelling van een rechtszaal en ze weten welke actoren

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal?

Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal? Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen een tekst en maken een puzzel in de vorm van de plattegrond van de Ridderzaal op Prinsjesdag. Afhankelijk van het

Nadere informatie

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam

Geloven - Ontstaan en verspreiding Islam Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 August 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44859 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

..VOORWOORD. In dit boekje vind je informatie over straffen die misdadigers en criminelen vroeger kregen.

..VOORWOORD. In dit boekje vind je informatie over straffen die misdadigers en criminelen vroeger kregen. 1 ..VOORWOORD Museum de Gevangenpoort is een heel oud gebouw midden in de stad Den Haag. Sinds 1882 is het al een museum, reken maar uit! Dat is al meer dan 120 jaar! De Gevangenpoort is niet altijd een

Nadere informatie

Wat voor tekst schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een poëziekaart. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan?

Wat voor tekst schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een poëziekaart. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan? Les 1: Een poëziekaart maken Wat voor tekst schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een poëziekaart Lees over Verbonden zijn. Verbonden zijn De Nieuwsbegrip leesles gaat over de ramadan. Tijdens de

Nadere informatie

WIE ZIT WAAR IN DE RECHTBANK?

WIE ZIT WAAR IN DE RECHTBANK? WIE ZIT WAAR IN DE RECHTBANK? APRIL 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #2 DE WERKVORM IN HET KORT De leerlingen vullen bij een plaatje van de rechtszaal in waar de rechter zit, en waar de verdachte, de advocaat,

Nadere informatie

200 JAAR STATEN-GENERAAL

200 JAAR STATEN-GENERAAL 200 JAAR STATEN-GENERAAL NOVEMBER 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #7 WAT HEB JE NODIG Knipblad met jaartallen (gekleurd papier) Knipblad met foto s/uitleg (wit papier) Magneetjes + magneetbord Uitgeknipte

Nadere informatie

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat?

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Scheiding der machten De rechters zijn gescheiden www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website*. Naam Leerling:...Klas:...

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum

Nationaal Gevangenismuseum Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 3. Bajespoëzie Les 3 Bajespoëzie Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 75 minuten (langer met uitbreiding) Samenvatting van de les In de derde les

Nadere informatie

Gerrit Eijlander. Periode door. Kamper genealogische en historische bronnen deel 36

Gerrit Eijlander. Periode door. Kamper genealogische en historische bronnen deel 36 Rechtspraak! in Kampen Periode 1690-1807 door Gerrit Eijlander Kamper genealogische en historische bronnen deel 36 Uitgegeven met medewerking van het archief der gemeente Kampen Rechtspraak in Kampen Periode

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland 1p 1 In 1848 werd de grondwet in Nederland veranderd. Dit had gevolgen voor de machtsverhouding tussen

Nadere informatie

Meningsvorming: jij en vluchtelingen

Meningsvorming: jij en vluchtelingen Meningsvorming: jij en vluchtelingen Korte omschrijving Het kan uw leerlingen bijna niet ontgaan zijn dat de Europese Unie te maken heeft met een grote stroom vluchtelingen. Sinds een paar maanden is dit

Nadere informatie

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO. docentenhandleiding

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO. docentenhandleiding Integratie Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Handleiding leerlingvolgsysteem

Handleiding leerlingvolgsysteem Handleiding leerlingvolgsysteem Het digikeuzebord waarbinnen een beredeneerd aanbod kinderen geobserveerd worden met een helder portfolio tot gevolg! Inleiding Welkom bij de handleiding voor het werken

Nadere informatie

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren 1. Inleiding Aan de hand van een concept cartoon verdiepen leerlingen zich in de vraag hoe het komt dat een meisje een meisje is. Een concept cartoon is een visuele

Nadere informatie

Ik houd mijn spreekbeurt over de jeugdgevangenis, omdat steeds meer kinderen hierin terecht komen. En daarom wilde ik daar wat over vertellen.

Ik houd mijn spreekbeurt over de jeugdgevangenis, omdat steeds meer kinderen hierin terecht komen. En daarom wilde ik daar wat over vertellen. Jeugdgevangenis Ik houd mijn spreekbeurt over de jeugdgevangenis Hoofdstuk 1: Waarom? Ik houd mijn spreekbeurt over de jeugdgevangenis, omdat steeds meer kinderen hierin terecht komen. En daarom wilde

Nadere informatie

Napoleon. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Napoleon. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Teleblik quizzen 18 November 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/47692 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

Handleiding voor de digitale les Internet in 2025 Kinderen tekenen de toekomst

Handleiding voor de digitale les Internet in 2025 Kinderen tekenen de toekomst Handleiding voor de digitale les Internet in 2025 Kinderen tekenen de toekomst Een digitale les voor groep 6, 7 en 8 van het primair onderwijs waarbij leerlingen nadenken over innovatieve toepassingen

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6

Lesbrief nr 1. voor Groep 5 + 6 Lesbrief nr 1 voor Groep 5 + 6 1 / 2016 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Wat is Samsam Junior? Samsam Junior is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid.

Nadere informatie

Bedenken: een tekening maken van de held

Bedenken: een tekening maken van de held Les 1: De uitdaging Wat ga je schrijven? In deze les ga je een verhaal schrijven. Je bent zelf de held van het verhaal. De held van je verhaal gaat een uitdaging aan. Iets wat spannend of moeilijk is om

Nadere informatie

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica

Titel Nederlandse troepen in Srebrenica Nederlandse troepen in Srebrenica Hoe zorg je voor vrede in moeilijke tijden? Korte lesomschrijving Leerlingen verwerven in deze les informatie over de burgeroorlog in Joegoslavië. Ook onderzoeken ze de

Nadere informatie

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1

Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Paragraaf 1: Griekse beschaving - TL 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Floris Sieffers 07 October 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/65623 Dit

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK HET WERKBOEKJE! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat de

Nadere informatie

DEMOCRATIE OF DICTATUUR?

DEMOCRATIE OF DICTATUUR? JUNI 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #4 WAT HEB JE NODIG (Kleuren)prints van de leestekst en werkbladen A en B. Elke leerling een pen of potlood. DE WERKVORM IN HET KORT Aan de hand van twee korte verhaaltjes

Nadere informatie

Wat is er gebeurd? HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52690

Wat is er gebeurd? HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52690 Wat is er gebeurd? HV 2 Auteurs VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52690 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Docentenhandleiding CBS in de Klas

Docentenhandleiding CBS in de Klas Docentenhandleiding CBS in de Klas Groep 7/8 Dit lesmateriaal is een initiatief van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De laatste jaren wordt er in het onderwijs steeds meer aandacht besteed

Nadere informatie

N O V E M B E R

N O V E M B E R A L G E M E E N De is ontwikkeld om tussendoor of als start van een les uit te voeren. Het is een korte opdracht waarbij leerlingen en wellicht ook uzelf worden geïnspireerd om met (een onderdeel van de)

Nadere informatie

STELLINGENSPEL. Tijd 10 minuten. Nodig Aanwijzingen voor de docent Stellingen Gekleurde kaartjes (1 per leerling) Flap en stift of bord en krijt

STELLINGENSPEL. Tijd 10 minuten. Nodig Aanwijzingen voor de docent Stellingen Gekleurde kaartjes (1 per leerling) Flap en stift of bord en krijt STELLINGENSPEL Tijd 40 minuten Opdracht geven Argumenten bedenken Klassikaal bespreken 5 minuten 10 minuten 25 minuten Nodig Aanwijzingen voor de docent Stellingen Gekleurde kaartjes (1 per leerling) Flap

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

WORKHOP OVERHEAD PROJECTIE. Opdracht 1: Computer en letters

WORKHOP OVERHEAD PROJECTIE. Opdracht 1: Computer en letters WORKHOP OVERHEAD PROJECTIE Opdracht 1: Computer en letters Start op een computer het programma Word. Kies jouw favoriete lettertypes. Type dit woord (naam van het lettertype) op 5 verschillende lettergroottes.

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK DE EDUCATIEVE KRANT! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat

Nadere informatie

Stappenplan bij de werkvorm tijdbalk maken. Werken met TimeRime.com

Stappenplan bij de werkvorm tijdbalk maken. Werken met TimeRime.com Werken met TimeRime.com TimeRime.com is een website waar je een tijdbalk kunt maken. Het invoeren van een gebeurtenis met de bijbehorende datum is voldoende. Het programma maakt er een nette presentatie

Nadere informatie

Maak het waar hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52446

Maak het waar hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52446 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 18 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/52446 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl geschiedenis en staatsinrichting II

Eindexamen vmbo gl/tl geschiedenis en staatsinrichting II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland 1p 1 De nieuwe grondwet van 1848 zorgde voor een verandering in het kiessysteem. De leden van de

Nadere informatie

Een poster voor een goed doel maken

Een poster voor een goed doel maken Een poster voor een goed doel maken Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Een reclameposter voor maken voor een zelfbedacht goed doel. instructieles oefenles Lesdoel: Leerlingen kunnen

Nadere informatie

LESBRIEF NR 1 OPDRACHT 1 FEEST! SAMSAM = 40 JAAR! VOOR GROEP 7 + 8 +

LESBRIEF NR 1 OPDRACHT 1 FEEST! SAMSAM = 40 JAAR! VOOR GROEP 7 + 8 + LESBRIEF NR 1 VOOR GROEP 7 + 8 + DOWNLOAD DEZE LESBRIEF OOK OP SAMSAM.NET Wat is Samsam? Samsam is een cross-mediale methode over wereldburgerschap en kinderrechten. Het doel van Samsam is leerlingen te

Nadere informatie

De ontwikkeling van het Nederlandse gevangenisstelsel vanaf de 19 e eeuw.

De ontwikkeling van het Nederlandse gevangenisstelsel vanaf de 19 e eeuw. De ontwikkeling van het Nederlandse gevangenisstelsel vanaf de 19 e eeuw. Mei 2004 Simone van Esch ANR 304542 Universiteit van Tilburg Inhoud 1.0 Inleiding 2.0 Gevangenisstelsels in de 18 e eeuw. 2.1 Het

Nadere informatie

Lezen - Plaats en tijd vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Lezen - Plaats en tijd vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 23 August 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74635 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Webkwestie Reclame. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/47066

Webkwestie Reclame. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/47066 Auteur Timo Lentjes Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 juni 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/47066 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum

Nationaal Gevangenismuseum Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Thema-overzicht Thema-overzicht Gevangen in beeld Groep 8 Gevangenismuseum Kern van het thema Als je iets fout doet, krijg je straf. Onze gevangenissen

Nadere informatie

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar).

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar). 5 oktober Inleiding In de serie beroepen voor de middenbouw gaat deze lesbrief over de leerkracht, de meester, de juf en ook nog een beetje over al die anderen, waarvan kinderen wat leren. Leren is zo

Nadere informatie

Werken met Paint 2014

Werken met Paint 2014 Groep: 5 Lesdoelen: - - De leerlingen begrijpen dat je niet zomaar een plaatje van internet kan plukken, dat het plagiaat is De leerlingen kunnen met behulp van Paint zelf een tekening in Paint maken.

Nadere informatie

Debat: Rollenspel Mishandeling

Debat: Rollenspel Mishandeling Debat: Rollenspel Mishandeling Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan samen een strafrechtszaak naspelen. In deze rechtszaak is het onderwerp mishandeling door ex-vriend. Omdat het onderwerp van

Nadere informatie

de instellingen van het bureaublad veranderen; datum en tijd, volumeinstellingen,

de instellingen van het bureaublad veranderen; datum en tijd, volumeinstellingen, Lesbeschrijving Overzicht Leerjaar 1 Vak Informatiekunde Onderdeel 1 Algemene Computervaardigheden Subonderdeel 1.1 Bureaublad Lesnummer 1 Titel van de les De computer en het bureaublad: aan de slag met

Nadere informatie

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? Docentenhandleiding

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? Docentenhandleiding Integratie Wat weten we over nieuwkomers? 3 HAVO-VWO Docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijkheid: Gebruiksaanwijzing:

Gebruiksvriendelijkheid: Gebruiksaanwijzing: Gebruiksvriendelijkheid: Elon Education is een tool waarmee online woordjes geleerd kunnen worden voor de vreemde talen. Ook is het mogelijk om met Elon Education de tafels te oefenen, werkwoorden enz.

Nadere informatie

Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding

Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding Kamer Cliptoetsen Derde Kamer docentenhandleiding Derde Kame Derde Kam Wie is de baas van Nederland? Hoe werken de verkiezingen? Wat is een Grondwet? En waarom is Prinsjesdag zo belangrijk? In het lespakket

Nadere informatie

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1 Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 1 De Derde Kamer der Staten-Generaal is een interactief lesprogramma over politiek voor leerlingen van groep 7 en 8. Wij raden aan om het lesprogramma

Nadere informatie

Deelnemers leren spelenderwijs over de rechtspraak; een paar veel gehoorde misverstanden over rechtspraak worden behandeld.

Deelnemers leren spelenderwijs over de rechtspraak; een paar veel gehoorde misverstanden over rechtspraak worden behandeld. QUIZ: BEFJE OM BEFJE AF KORTE OMSCHRIJVING Alle deelnemers vouwen van papier een witte bef en gaan staan. Het vouwen is heel simpel. Op pagina 6 staat een printvorm van een witte bef. Je stelt steeds een

Nadere informatie

1. Inleiding. Pagina 1

1. Inleiding. Pagina 1 Pagina 1 1. Inleiding Nederland is een van de weinige landen met een euthanasiewet. Alleen in België en Luxemburg is euthanasie net als bij ons in een wet geregeld. Veel mensen hebben een mening over euthanasie.

Nadere informatie

HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK

HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK COMPLETE DOCENTENINFORMATIE: HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK DE TIJDSWINKEL VOOR GROEP 3-4 HET LEVEN VAN MENSEN IN VERSCHILLENDE TIJDSPERIODEN AAN DE HAND

Nadere informatie

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar)

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar) 14 januari Inleiding In de serie beroepen voor de middenbouw gaat deze lesbrief over de dokter, arts, genezer of welke andere term dat beroep ook wordt aangeduid. Het beroep dokter is waarschijnlijk een

Nadere informatie

Landelijk Hoofdluis Protocol voor het Primair Onderwijs Quick start Schoolenik.nl voor de School Coördinator Hoofdluis

Landelijk Hoofdluis Protocol voor het Primair Onderwijs Quick start Schoolenik.nl voor de School Coördinator Hoofdluis Landelijk Hoofdluis Protocol voor het Primair Onderwijs Quick start Schoolenik.nl voor de School Coördinator Hoofdluis 1.1 Inleiding Schoolenik.nl is het sociale netwerk van jouw school. In Schoolenik.nl

Nadere informatie

Thema: Problemen voor V&D. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen

Thema: Problemen voor V&D. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau AA Thema: Problemen voor V&D Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. Benodigd

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 7 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Juul Lelieveld, Frederike Pals, Jacques van der Pijl Controle historische

Nadere informatie

Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan?

Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan? Les 1: Een poëziekaart maken poëziekaart Lees over Verbonden zijn. Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een Verbonden zijn De Nieuwsbegrip leesles gaat over de ramadan. Tijdens de ramadan voelen

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer

Eindexamen maatschappijleer Opgave 3 Criminaliteit in Nederland tekst 1 2 30 3 40 4 In Nederland worden per jaar zo n vijf en een half miljoen misdrijven gepleegd. Ruim anderhalf miljoen daarvan komt ter kennis van de politie. Uiteindelijk

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Ontstaan islam vmbo12

Ontstaan islam vmbo12 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 19 juni 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63409 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Instructieblad Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Onderzoeken is leuk omdat je wat over jezelf leert: wat je kunt en hoe creatief je bent. Ook leer je over je omgeving en de wereld.

Nadere informatie

Jodendom vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Jodendom vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 05 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77304 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Anders voeren. Les b r i e f

Anders voeren. Les b r i e f Anders voeren Les b r i e f Uitgave: Amsterdams NME Centrum Anders voeren Les b r i e f Een samenwerkingsproject van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Amsterdam en het Amsterdams NME Centrum met ondersteuning

Nadere informatie

Lezen - Plaats en tijd vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Lezen - Plaats en tijd vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74516 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

4 manieren om Samsam te gebruiken

4 manieren om Samsam te gebruiken sam samsam Lesbrief wereldburgerschap Samsam gaat over alle thema's van wereldburgerschap. Door met de onderstaande opdrachten een les samen te stellen, sluit u altijd aan bij één van de kerndoelen van

Nadere informatie

INHOUD DE TIJDSWINKEL. groep 3-4 HOE MENSEN IN VERSCHILLENDE TIJDEN LEVEN

INHOUD DE TIJDSWINKEL. groep 3-4 HOE MENSEN IN VERSCHILLENDE TIJDEN LEVEN ERFGOEDEDUCATIE Het zinvol beleven van het erfgoed is een centraal begrip in de didactiek voor erfgoededucatie. Het werken met het erfgoed wordt gestuurd door het stellen van betekenisvolle vragen. De

Nadere informatie

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen Inleiding Nieuwe zaken koppelt geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek aan actualiteit. Met aantrekkelijke en flexibel inzetbare lessen op basis van het laatste nieuws, brengt Nieuwe zaken wekelijks

Nadere informatie

Een brief schrijven aan Anne Frank

Een brief schrijven aan Anne Frank Thema: Bestaat vrede? Geschiedenis Belangrijke mensen Anne Frank Moeilijkheid; **** Tijd: *** Juf Yvonne Een brief schrijven aan Anne Frank Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven van Anne Frank.

Nadere informatie

Handleiding KIJK! webbased

Handleiding KIJK! webbased Handleiding KIJK! webbased 1 Copyright Bazalt november 2013 Inhoud Welkom... 3 1. Inloggen en uitloggen... 4 2. Gebruikers invoeren... 5 3. Groepen invoeren... 6 4. Gebruikers koppelen aan groepen... 7

Nadere informatie

Ontstaan islam vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Ontstaan islam vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 05 August 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63409 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

;k;lk. Les 1 Verschillende soorten nieuws

;k;lk. Les 1 Verschillende soorten nieuws Les 1 Verschillende soorten nieuws Voorbereiding: U kunt zich aanmelden voor de Nieuwsservice op http://www.nieuwsindeklas.nl/mijn-account/bestellingen en kosteloos dagen weekbladen aanvragen. Deze krijgt

Nadere informatie

BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING. Doel van de lessenserie

BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING. Doel van de lessenserie BIJLAGEN DOCENTENHANDLEIDING Doel van de lessenserie De lessenserie is ontworpen met het oog op inzicht te geven over het schrijfproces. Als de leerlingen nu weten hoe een tekst te schrijven en die kennis

Nadere informatie

Werken met Adobe Acrobat 4. Auteur: Pierre Gorissen Kenmerk: Gor00-AcrobatV01

Werken met Adobe Acrobat 4. Auteur: Pierre Gorissen Kenmerk: Gor00-AcrobatV01 Werken met Adobe Acrobat 4 Auteur: Pierre Gorissen Kenmerk: Gor00-AcrobatV01 Inleiding...3 Acrobat en Acrobat...4 Het maken van een Acrobat bestand...5 Opslaan van een webpagina in een Acrobat bestand...7

Nadere informatie

Strategietoets niveau C versie 2. Vooraf

Strategietoets niveau C versie 2. Vooraf Vooraf Je gaat een toets maken. In de toets krijg je twee teksten. Je moet telkens de tekst goed lezen en de opdrachten maken die erbij horen. De opdrachten heb je eerder gehad bij Nieuwsbegrip of lijken

Nadere informatie