Geluidhinder in laboratoria beoordeeld met de NVN 3438 norm. ing. M. van der Steeg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geluidhinder in laboratoria beoordeeld met de NVN 3438 norm. ing. M. van der Steeg"

Transcriptie

1 Geluidhinder in laboratoria beoordeeld met de NVN 3438 norm ing. M. van der Steeg De heer Van der Steeg is werkzaam als veiligheidskundige en arbeidshygiënist bij de Dienst Veiligheid en Milieu van de Vrije Universiteit (VU) en het VU ziekenhuis Amsterdam Geluidhinder is een vaak onderbelicht aspect van de geluid belasting op de werkplek. Het accent is de laatste jaren meer verschoven van aandacht voor schadelijk geluid naar de aan dacht voor hinderlijk geluid. Door de toename van apparatuur op de werkplek en door meer stress bij de medewerkers vormt het aspect geluidhinder een niet te verwaarlozen factor bij het optimaliseren van de arbeidsomstandigheden. Al enige tijd geleden is de voornorm voor geluidshinder, NVN 3438, uitgebracht. Met deze norm is het mogelijk de streefwaarde voor het geluidsniveau op de werkplek aan de hand van de benodigde communicatie en concentratie in te schatten. Een onderzoek in laboratoria toonde aan dat de norm goed bruikbaar is, maar dat de streefwaarden niet te absoluut gebruikt moet worden. Veel klachten over geluidhinder Over schadelijk geluid is veel gepubliceerd. Dit geluidsniveau van 80 of hoger veroorzaakt schade aan het gehoor. Hinderlijk geluid, het niveau beneden de 80, veroorzaakt geen schade maar wel hinder. Hierover is veel minder gepubliceerd. Hinder wordt wel gedefinieerd als het negatief beleven van geluid. Hinder kan ontstaan door de blootstelling aan lawaai, of is het gevolg van een verstoring van de werkzaamheden of de communicatie. Een andere definitie is dat het bij hinderlijk geluid gaat om geluid beneden de schadegrens van 80. Op het werk blijkt geluidhinder echter een algemeen voorkomende klacht te zijn. Van de kantoormedewerkers klaagt 25% over ernstige geluidhinder bij ; praten blijkt een belangrijke bron van geluidhinder in kantoren. De Gezondheidsraad vermeldt een percentage van 35-40% ernstige hinder bij een equivalent geluidsniveau van Bij baliewerk bleek bij een inspectieproject van de Arbeidsinspectie bij 59% lawaai of storend geluid aanwezig te zijn. Oorzaken en effecten van geluidhinder Geluid beneden de 80 is niet schadelijk voor het gehoororgaan, maar kan wel andere effecten veroorzaken. Over de relatie tussen een bepaald geluidsniveau en de mate van hinder is veel minder bekend dan de relatie tussen het geluidsniveau en de gehoorschade die het veroorzaakt. Effecten van geluidhinder hebben meestal geen betrekking op het gehoororgaan. Hinder is een subjectief begrip en wordt door verschillende personen anders ervaren. Belangrijke factoren die de mate van geluidhinder bepalen zijn: de informatie-inhoud; de voorspelbaarheid, vermijdbaarheid en beheersbaarheid; taakeisen; motivatie, de houding van werknemer ten ten opzichte van het geluid; individuele gevoeligheid; nieuw of ongebruikelijk geluid; lokaliseerbaarheid; noodzaak. Indien het geluid onvoorspelbaar is, ongebruikelijk is, niet beheersbaar is, informatie bevat, niet lokaliseerbaar is en er geen noodzaak voor is, ontstaat meer hinder. Het geluid is minder hinderlijk als het samenhangt met een als nuttig ervaren activiteit. Daaruit blijkt dat hinder persoonsgebonden kan zijn en niet altijd `objectief' kan worden beoordeeld. Bij werknemers die technisch-adviserend werk verrichten bleek 40 % geluiden niet acceptabel te vinden, meestal geluid van stemmen. Ventilatoren, telefoons, kantoormachines en geluiden van buiten scoorden aanzienlijk lager. Bij kantoormedewerkers die (zeer) vaak bloot stonden aan duide lijk hoorbare geluiden is een statistisch hoger arbeidsverzuim gevonden, maar de onderzoeken vertoonden diverse manco's. De Gezondheidsraad trekt de conclusie dat er geen oorzakelijk verband is tussen arbeidsverzuim en blootstelling aan hinderlijk lawaai tijdens het werk in fabriek of kantoor, hoewel men dat wel zou verwachten.

2 Onderzoek in vele kantoorgebouwen in Nederland toonde het volgende aan: Bij achtergrondniveaus tussen de 50 en 65 ondervond een kwart tot bijna de helft van de medewerkers hinder. Er is een verband aangetoond tussen de verstoring van personen en de geluidsdosis afkomstig van buiten de werkruimte. Hinder wordt met name veroorzaakt door intern geluid (gesprekken, kantoorapparatuur) en in mindere mate door extern geluid (uit andere vertrekken, technische installaties, zonwering en geluid van buiten). De mate van hinder is niet afhankelijk is van leeftijd en sekse. In tegenstelling tot kantoren is er niet zo veel onderzoek gedaan naar de mate van geluidhinder in laboratoria. Dit geldt ook voor werkplaatsen en dergelijke. In laboratoria kan een combinatie van hoofd- en handarbeid aanwezig zijn. Omdat er in één ruimte vaak meerdere mensen werken en apparatuur aanwezig is, is de kans groot dat de werkzaamheden en spraak van de één (waarbij geluid wordt geproduceerd) tegelijk plaatsvindt met hoofdarbeid van een ander, waarbij concentratie noodzakelijk is. Door deze ongelijksoortige werkzaamheden, neemt het ontstaan van hinder toe. Uit risico-inventarisaties in een tweetal grote laboratoria is gebleken dat het klachtenpercentage over geluidhinder (varierend van regelmatig tot veel) tussen de 20 en 50% ligt. Dat is meer dan het gemiddelde van een vergelijkbare groep medewerkers binnen dezelfde organisatie (referentiepopulatie is 11% gehinderden). Intern en extern geluid Schadelijk geluid (> 80 ) komt in laboratoria niet zo heel vaak voor. Bepaalde apparaten kunnen schadelijk geluid produceren zoals centrifuges, ultrasoon-apparatuur of mixers. De meeste apparatuur veroorzaakt echter geen schadelijk geluid. Het geproduceerde geluid kan wel als hinderlijk worden ervaren. Deze hinder kan zich uiten door het zich niet kunnen concentreren op het werk, sneller afgeleid zijn of geïrriteerd raken. De methodiek van voornorm NVN 3438 is gebaseerd op het vaststellen van de mate van concentratie en communicatie volgens een schaalverdeling. De schalen zijn gerelateerd aan een geluidsniveau. Voor de mate van communicatie is een zes-puntsschaal opgesteld, voor de mate van concentratie een vier-puntsschaal. Bij het vaststellen van de uiteindelijke streefwaarden moet nog rekening worden gehouden met correctiefactoren zoals bij de basiswaarde voor communicatie voor de afstand tussen spreker en luisteraar. Bij de basiswaarde voor concentratie zijn er correcties voor de gelijkmatigheid, de informatie-inhoud en tonale componenten van het geluid. In tegenstelling tot schadelijk geluid, waarbij de schadelijkheid toeneemt met het geluidsniveau, is bij hinderlijk geluid de mate van hinder niet per definitie afhankelijk van het geluidsniveau. Een zoemende mug bijvoorbeeld kan iemand uit de slaap houden, terwijl het geluidsniveau van de mug bepaald niet hoog is. Andere factoren dan het geluidsniveau bepalen dus mede of een rol of het geluid als hinderlijk wordt ervaren of niet (zie tabel 2). Meten is dus niet altijd weten om de mate van hinder te kunnen bepalen. Om geluidhinderproblemen inzichtelijk te maken moet onderscheid worden gemaakt in `intern' en `extern' geluid. Intern geluid heeft een directe relatie met het werk, zoals gesprekken, loopgeluiden, geluid van printers. Extern geluid heeft geen relatie met het werk, zoals verkeerslawaai of geluid van vaste gebouwinstallaties (ventilatie, liften). Kenmerkend voor het externe geluid is dat het niet door de individuele gebruiker beinvloed kan worden. Onderzoek heeft aangetoond dat er meer verband is tussen het geluidsniveau van het externe geluid en de mate van hinder dan tussen het geluidsniveau van het interne geluid en de mate van hinder. Voornorm voor geluidhinder In het inmiddels ingetrokken publicatieblad van de Arbeidsinspectie blad P 30 `laboratoria' werd een hinder norm gehanteerd van 45. Deze `eenheidsnorm' is eigenlijk te star en een meer genuanceerdere benadering is nodig omdat het type werk per laboratorium uiteen kan lopen. In de voornorm NVN 3438 Beoordelingsmethode van geluid in arbeidssituaties met betrekking tot verstoring van communicatie en concentratie staat de benodigde concentratie en communicatie op de werkplek centraal. In de voornorm NVN 3438 wordt een relatie gelegd tussen het geluidsniveau en de mate van communicatie en concentratie die nodig is voor het werk. Vaak komt het voor dat er sprake is van een werkplek waar meerdere personen werkzaam zijn. Voor de gehele ruimte kan

3 met deze methode de streefwaarde worden bepaald als alle medewerkers gelijksoortige werkzaamheden verrichten. Omdat de norm niet gerelateerd is aan een werkruimte, maar aan de mate van communicatie en concentratie, biedt deze norm een zekere flexibiliteit. De mate van concentratie of communicatie (varierend van geen tot hoog) die voor een functie bepalend is, is gerelateerd aan een streefwaarde (zie kader 2). Volgens de norm geldt als richtlijn dat een bepaalde werkzaamheid 10% (drie kwartier) van de werkdag moet omvatten om mee te tellen voor de uiteindelijke streefwaarde. De voornorm is een instrument om te beoordelen of het geluid in een arbeidssituatie storend is voor de voor de functie noodzakelijke concentratie en communicatie. Toetsing van het geluidsniveau op de arbeidsplaats aan streefwaarden tussen de 35 en 80 maakt het mogelijk een uitspraak te doen over de mate van verstoring. Deze streefwaarden zijn geen harde grenzen, maar geven een streefniveau aan. Om technische of economische redenen kan het mogelijk zijn dat deze streefwaarden niet zijn te realiseren. In die gevallen moet het aanwezige geluidsniveau de streefwaarde zo dicht mogelijk benaderen. De methode werkt als volgt (zie tabellen kader 2): bepaal de mate van communicatie; bepaal de mate van concentratie; neem de laagste van de gevonden basiswaarden; corrigeer deze waarde zonodig; de gevonden waarde is de streefwaarde; vergelijk de streefwaarde zo nodig met het aanwezige geluidsniveau. voorbeeld: Werkzaamheid communicatie concentratrie Correctie Streefwaarde Verrichten van fysische metingen geen 35 Geven van instructies bij analyse apparatuur afstand < 1m, Nagalmtijd Naast het geluidsniveau geeft de voornorm ook aan wat de streefwaarden zijn voor de nagalmtijd. De nagalmtijd is gerelateerd aan het volume van de ruimte en aan de concentratie-categorieën van de voornorm. Er zijn drie gradaties voor de nagalmtijden: de minst strenge (aanvaardbaar voor de concentratie-categorieën A en B), een gemiddelde (aanvaardbaar voor de concentratie-categorieën A t/m C) en de optimale nagalmtijden. Voor een ruimte van circa 100 m 3 (bijvoorbeeld kantoorruimte) is de minst strenge streefwaarde ruim 0,7 sec., voor de gemiddelde streefwaarde krap 0,6 sec. en voor de optimale situatie circa 0,5 sec. Voor grotere ruimtes rond de 1000 m 3 (groot laboratorium of werkplaats) lopen de streef waarden uiteen van 0,65 tot 1 sec. Building-in-use-strategie In de genoemde grote laboratoria is onderzoek gedaan om inzicht te krijgen in de hinderproblematiek en het gebruik van de voornorm. Via enquetes, werkplekbezoeken en geluidsmetingen werden de benodigde gegevens verzameld. Ter vergelijking werd ook in de aangrenzende ruimten van laboratoria, zoals zitkamers, de hinder onderzocht. In de enquete werd de medewerkers gevraagd om de voor de functie benodigde mate van concentratie en communicatie aan te geven. Op grond van deze gegevens kon een inschatting gemaakt worden van de streefwaarde van het geluidsniveau. De door de Arbo Management Groep (AMG) beschreven Building-in- Use-methode om

4 gebouwgerelateerde (klimaat) klachten op te lossen blijkt een goede basisstrategie voor de aanpak van hinderklachten. Eén van de kernpunten van deze methode is dat metingen worden gebruikt om de hypothetische diagnose te toetsen. Bij de conventionele methode worden metingen gebruikt om na te gaan of de klachten terecht zijn door de meetresultaten te vergelijken met `de norm'. Dat kan echter tot onjuiste conclusies leiden omdat er toch klachten kunnen zijn, ondanks het feit dat de metingen volgens de norm voldoen. Streefwaarden worden fors overschreden Om na te gaan wat de daadwerkelijke geluidsniveau's in de laboratoria waren, zijn enkele geluidsmetingen verricht. Deze zijn uitgevoerd in de laboratoria waar door de labmedewerkers de meeste hinder werd ondervonden. De geluidsniveaus van de onderzochte laboratoria liggen vrijwel allen boven streefwaarde (bepaald op basis van de door de medewerkers aangegeven mate van communicatie en concentratie). In de werkkamers ligt het geluidsniveau door de ventilatie tot maximaal 10 boven het streefniveau. In laboratoria zijn er grote verschillen van soms 30 tussen de gemeten geluidsniveaus en de streefwaarden (zie tabel 1). Op basis van de enquetes werd vastgesteld dat de mate van concentratie in laboratoria vergelijkbaar is met de mate van concentratie in kantoren. Tabel 1, resultaten laboratoria Laboratoria L eq Aangegeven streefwaarde Oorzaak Biologisch labs vacuümpomp - flowkasten - biohazardkasten Apparatuur lab ventilatie - apparatuur (koeling en ventilator) - akoestiek Analytisch lab ventilatie - apparatuur - akoestiek Synthese lab ventilatie zuurkast De meest opvallende conclusies uit het onderzoek zijn: In gedeelde werkkamers en laboratoria wordt meer geluid hinder ondervonden dan in individuele werkkamers; In alle werkruimten is het aspect concentratie van belang, voor laboratoria is dat bijna even belangrijk als voor kantoren; In laboratoria is het aspect communicatie van minder belang dan bij de kantoorruimten; Het storend geluid in individuele werkkamers en laboratoria bevat minder informatie dan in gedeelde werkkamers; Medewerkers in laboratoria ondervinden een behoorlijk deel van de werktijd hinder; De akoestiek werd niet als een knelpunt ervaren. De belangrijkste oorzaken van hinder zijn van bouwkundige en installatie-technische aard zoals ventilatie (inblaas- en zuurkasten), en laminaire flowkasten, biohazardkasten en sommige zuurkasten. Opmerkelijk is dat de mate van concentratie in laboratoria bijna gelijkwaardig scoort aan de kantoren. Communicatie speelt daarentegen een minder belangrijke rol in laboratoria als het gaat

5 om het bepalen van het gewenste geluidsniveau. Uit de door labmedewerkers gegeven antwoorden is op te maken dat de mate van communicatie varieert van `gering tot gemiddeld' en de mate van concentratie van `gemiddeld tot hoog'. Dit geeft aan dat de streefwaarden in een range van moeten liggen volgens de voornorm. Bij een hoger aanwezig geluidsniveau zal dan ook de concentratie waarschijnlijk het meest worden beïnvloed. Gebleken is dat het aanwezige geluid vaak niet beïnvloedbaar of beheersbaar is. Deze factoren dragen ook bij aan de hinder. Vooral in de biologische laboratoria hebben de flowkasten en biohazardkasten een geluidsniveau tussen de 68 en 72. Deze niveaus bepalen voor het grootste gedeelte het geluidsniveau in het gehele laboratorium. Omdat bij deze kasten ook instructies worden gegeven, waren er behoorlijk wat klachten. De spraakverstaanbaarheid is bij dergelijke geluidsniveaus moeilijk. Bruikbaarheid van de voornorm Het voordeel van de voornorm is de flexibiliteit: de te bereiken streefwaarde kan men per situatie of per persoon beoordelen. Een aantal opmerkingen omtrent het hanteren van de norm zijn: Opvallend is dat in een behoorlijk aantal laboratoria volgens de voornorm een streefwaarde bereikt moet worden in range tussen 35 en 55. De streefwaarden zijn tot stand gekomen doordat de medewerkers zelf het niveau van communicatie en concentratie aangaven; een andere streefwaarde kan tot stand komen door de situatie als arbodeskundige zelf in te schatten. Een verschil tussen de inschatting door `buitenstaanders' en de medewerkers over de mate van communicatie en concentratie is dus mogelijk. In laboratoria kan het wenselijke en haalbare op gespannen voet komen te staan bij een streefwaarde van 35. Dit lage niveau is vaak alleen al door de aanwezige apparatuur (nog) niet haalbaar. Er is wel een trend dat apparatuur stiller wordt. Voor bepaalde lawaaiige apparatuur zijn al geluidsarme uitvoeringen Het feit dat men vaak het concentratieniveau `hoog' aangeeft kan te maken hebben met de 4-staps schaalverdeling tussen de 35 en 80 voor de mate van concentratie te grof is; de 6-staps indeling van de mate van communicatie is wellicht wat nauwkeuriger. Er is 20 verschil tussen een `gemiddelde' en `hoge' mate van concentratie. Het onderscheid is niet altijd duidelijk, maar het maakt wel een groot verschil in de te bereiken streefwaarde. De NVN 3438 verwijst voor het verrichten van metingen naar NEN 3418 `oriënterende meetmethode' en NEN 3419 `uitgebreid onderzoek'. Gezien de theorieën achter geluidhinder en de doelstellingen van deze NEN normen namelijk het nagaan en verrichten van uitgebreid onderzoek waarbij de Leq hoger is dan 80, lijken deze methoden slechts in beperkte mate bruikbaar. Het bepalen van bijvoorbeeld een dagdosis is bijvoorbeeld voor geluidhinder nauwelijks relevant. Geluidsnorm biohazardkasten aangepast Richting fabrikanten en leveranciers van laboratorium- apparatuur kan de voornorm stimulerend werken om meer aandacht te geven aan het geluidsniveau van de apparatuur. Als commentaar op de ontwerp norm NEN-EN 12469, Biotechnologie. Prestatie-eisen voor microbiologische veiligheidswerkkasten is op basis van het onderzoek een voorstel ingediend om het voorgestelde geluidsniveau van 65 van de veiligheidswerkkasten te verlagen. In een gewijzigde ontwerpnorm is nu een aanbeveling opgenomen om het niveau niet boven de 55 uit te laten komen. Dit geeft aan dat ook via commentaar op concept-normen fabrikanten van apparatuur meer aandacht moeten gaan besteden aan het verlagen van geluidsniveaus. Tabel 2 - NVN 3438; basiswaarden voor het aspect communicatie Categorie Mate van communicatie in de werkzaamheid A Geen 80 B Zeer gering 75 C Gering 65

6 D Gemiddeld 55 E Ruim 45 F Hoog 35 correcties: - afstand spreker-luisteraar < 1 m.: 5 hoger - afstand spreker-luisteraar > 1 m. en < 3 m.: 0 - afstand spreker-luisteraar > 3 m.: 5 lager - de streefwaarde wordt nooit lager dan 35 Tabel 3 - NVN 3438; basiswaarden voor het aspect concentratie Categorie Mate van concentratie in de werkzaamheid A Geen 80 B Gering 75 C Gemiddeld 55 D Hoog 35 correcties (streefwaarden worden allen lager): - gelijkmatig geluid, in niveau variërend: 5 lager - plotselinge toenamen/tonale componenten: 10 lager - geluid met informatie: 10 lager - de streefwaarde wordt nooit lager dan 35 Tips ter voorkoming van geluidshinder Om geluidhinder in bestaande situaties te voorkomen zijn er niet altijd oplossingen voorhanden. Ventilatie en afzuigsystemen zijn relatief moeilijk te wijzigen voorzieningen. Gezien de klachten moet met name gelet worden op een preventieve aanpak bij nieuw- of verbouw (akoestiek, geluid van installaties, geluidwering), apparatuur (geluidsproductie, hoeveelheid, plaatsing) of organisatorische maatregelen. Bouw- en inrichting Formuleren van harde prestatienormen (op basis van de streefwaarden) bij nieuw- en verbouw; Meten van geluidsniveaus bij oplevering van een gebouw of installatie. Ventilatie Bij het ontwerpen van het ventilatiesysteem, zoals de dimensionering van luchtkanalen, rekening houden met de luchtsnelheid (lucht begint hoorbaar te worden bij circa 9 m/s en zelfs heel vervelend bij m/s). Zuurkasten altijd via een geluiddemper op de rest van de afzuiginrichting aan te sluiten. Een andere type inblaasrooster, een lagere inblaassnelheid, betere isolatie van motoren en dergelijke.

7 Akoestiek De lengte van labruimten beperken tot circa 10 m. Bij grotere labruimten kan bij een harde bekleding van wand en plafond een nagalmtijd ontstaan van meer dan 1 seconde, hetgeen ervaren wordt als geluidhinder. Letten op de keuze van de gebruikte inrichtings-materialen (plafond en vloeren, harde materialen verlengen de nagalmtijd wat meer hinder veroorzaakt). Apparatuur Formuleren van prestatienormen bij de aanschaf van apparatuur. Het is niet altijd mogelijk apparatuur aan te passen, maar een leverancier met eisen confronteren vóór de aanschaf is altijd beter dan achteraf. Het is aan te bevelen bij aflevering van apparatuur het geluidsniveau te meten. Ter vermindering van het geluidsniveau in de werkruimte kan het plaatsen van lawaai producerende apparatuur in aparte ruimten of het toepassen van een geluidsisolerende omkasting zinvol zijn. Een bron van hinder is ook de geluidsproductie van biohazardkasten. Vervanging van de oudere types en goed onderhoud kan extra geluidsproductie beperken. Scheiden van activiteiten Bij het (her)inrichten van laboratoria en nevenruimten rekening houden met de soort werkzaamheden, de bezetting van de ruimten en het aanwezige c.q. te verwachten geluidsniveau. Bij te verwachte problemen moeten voorzieningen (b.v. geluidsisolatie) in de begroting worden opgenomen. Het herindelen van ruimten indien er overlast is door gesprekken of het scheiden van ongelijksoortige functies. Aparte spreekkamers of werkkamers creëren indien een extra stille ruimte gewenst is. Minder lawaaigevoelige ruimten kunnen aan de `lawaaikant' van het gebouw worden geplaatst. Literatuur Baliewerk, P 192, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Sdu Uitgeverij, Den Haag, 1e druk, Binnenmilieufactoren voor kantoren, Stichting Bouwresearch, SBR publicatie 354, Rotterdam Ergonomie. Geluidhinder op de arbeidsplaats. Streefwaarden voor geluidniveau en nagalmtijden met betrekking tot verstoring van communicatie en concentratie, NVN 3438, Nederlands Normalisatie Instituut, Delft, september Geluid en gezondheid, Gezondheidsraad: Commissie Geluid en gezondheid. Den Haag, 1994, publicatie nr. 1994/15. Geluidsnorm moet laboratoria stiller maken, Mart van der Steeg, Laboratorium Praktijk oktober Hinderlijk geluid in arbeidssituaties, M. van der Steeg, scriptie opleiding arbeidshygiëne, Geluid, in: Danen, H. en P. van Lingen, Basisboek Risico-inventarisatie en -evaluatie, Houtgast, T., uitgeverij Kerckebosch Zeist 1995, p Hinder door geluid op de arbeidsplaats, Miedema, H.M.E., literatuurstudie. Rapport LA- DR van de ICG, Praktijkgids geluidhinder: van klacht naar aanpak, E. Marinus en M. van der Steeg, NIA `TNO Amsterdam, juli (c) 1999, NVVK Alle rechten voorbehouden. Niets van deze tekst mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Vraag 1 Komt het voor dat jeopje werk met stemverheffing moet praten als je op één meter afstand van je collega staat?

Vraag 1 Komt het voor dat jeopje werk met stemverheffing moet praten als je op één meter afstand van je collega staat? Checklist Geluidshinder in de Kinderopvang Vraag 1 Komt het voor dat jeopje werk met stemverheffing moet praten als je op één meter afstand van je collega staat? Ja: ga naar advies 1 Nee: ga naar vraag

Nadere informatie

Sportzalen: Arbo-eisen voor geluidniveaus onhaalbaar

Sportzalen: Arbo-eisen voor geluidniveaus onhaalbaar Sportzalen: Arbo-eisen voor geluidniveaus onhaalbaar 6e Kennisdag Bouwfysica 21 mei 2015 Jeroen Vugts Sportzalen: Arbo-eisen voor geluidniveaus onhaalbaar Aanleiding Richtlijnen/eisen Ruimteakoestiek Geluidniveaus

Nadere informatie

Schoolgebouwen kunnen beter met een goed akoestisch ontwerp

Schoolgebouwen kunnen beter met een goed akoestisch ontwerp M+P - raadgevende ingenieurs Müller-BBM groep geluid trillingen lucht bouwfysica Schoolgebouwen kunnen beter met een goed akoestisch ontwerp Ir. Theodoor Höngens Ir. Sara Persoon 1 M+P raadgevende ingenieurs

Nadere informatie

rust en persoonlijke ruimte op elke werkplek Sound and Vision

rust en persoonlijke ruimte op elke werkplek Sound and Vision Sound and Vision rust en persoonlijke ruimte op elke werkplek Geluidsgolven zetten de lucht in beweging, weerkaatsen, worden versterkt of geabsorbeerd. Het gedrag van geluidsgolven bepaalt de akoestische

Nadere informatie

Lawaai op school en gehoorschade Dr. A. Roelandt

Lawaai op school en gehoorschade Dr. A. Roelandt Lawaai op school en gehoorschade Dr. A. Roelandt Lawaaigeïnduceerd gehoorverlies Wereldwijd grootste irreversiebele beroepsziekte Industrie: veel aandacht Onderwijs, kribbes, : weinig studies Nederland:

Nadere informatie

Schadelijk geluid. Informatie voor werknemers en werkgevers

Schadelijk geluid. Informatie voor werknemers en werkgevers Schadelijk geluid Informatie voor werknemers en werkgevers Werken met machines of werken aan de kant van de snelweg of het spoor kan schadelijk zijn voor het gehoor. Als werknemers langdurig aan hard geluid

Nadere informatie

Brunelleschi. De Dom van Florence

Brunelleschi. De Dom van Florence Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv, Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Nagalmproblemen in Sportaccommodaties. ing. T. Appeldoorn Acour Lawaaibestrijding B.V.

Nagalmproblemen in Sportaccommodaties. ing. T. Appeldoorn Acour Lawaaibestrijding B.V. Nagalmproblemen in Sportaccommodaties Door: ing. T. Appeldoorn Acour Lawaaibestrijding B.V. Inleiding: Sportaccommodatie zijn vaak ruimtes met zeer veel nagalm. Dit is de consequentie van het grote volume

Nadere informatie

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Blootstelling aan geluid

Blootstelling aan geluid Basisinspectiemodule Blootstelling aan geluid Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven voor intern gebruik bij de arbeidsinspectie. Verder

Nadere informatie

Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting

Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting M+P MBBM groep www.mp.nl Mensen met oplossingen Geluid en akoestiek bij onderwijshuisvesting #GTL2015 ir. Theodoor Höngens 4 november 2015 2 inhoud formele regelgeving informele regelgeving ontwikkelingen

Nadere informatie

Spelen voor een gedragen huisvesting

Spelen voor een gedragen huisvesting Spelen voor een gedragen huisvesting Het werkplekspel - Rapportage TU Delft, bibliotheek Sandra Brunia Marion Beijer Dit onderzoek is uitgevoerd door: Sandra Brunia MSc Marion Beijer MSc Center for People

Nadere informatie

Basisinspectiemodule

Basisinspectiemodule Basisinspectiemodule Blootstelling aan geluid Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven voor intern gebruik bij de Inspectie SZW. Verder is

Nadere informatie

Proeftuinplan: Meten is weten!

Proeftuinplan: Meten is weten! Proeftuinplan: Meten is weten! Toetsen: hoog, laag, vooraf, achteraf? Werkt het nu wel? Middels een wetenschappelijk onderzoek willen we onderzoeken wat de effecten zijn van het verhogen cq. verlagen van

Nadere informatie

Peek Bouw & Infra BV. T.a.v. Mevr. N. van Hienen Postbus 250 3990 GB Houten. Betreft: Toetsing RI&E. Geachte mevrouw van Hienen,

Peek Bouw & Infra BV. T.a.v. Mevr. N. van Hienen Postbus 250 3990 GB Houten. Betreft: Toetsing RI&E. Geachte mevrouw van Hienen, Peek Bouw & Infra BV. T.a.v. Mevr. N. van Hienen Postbus 250 3990 GB Houten Betreft: Toetsing RI&E. Geachte mevrouw van Hienen, Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet Artikel 5 Risico Inventarisatie

Nadere informatie

Klimaat onderzoek Mobiliteitsbranche 2010

Klimaat onderzoek Mobiliteitsbranche 2010 Definitief Klimaat onderzoek Mobiliteitsbranche 2010 De heer M. Bakker, senior consultant/arbeidshygiënist: projectleider Paraaf Datum: februari 2011 KeurCompany Postbus 10.000 1970 CA IJmuiden Telefoonnummer

Nadere informatie

GIDS VOOR DE AKOESTIEK. De rol van plafonds in de actieve akoestiek PLAFOND SYSTEMEN. [Samen van idee tot werkelijkheid.

GIDS VOOR DE AKOESTIEK. De rol van plafonds in de actieve akoestiek PLAFOND SYSTEMEN. [Samen van idee tot werkelijkheid. PLAFOND SYSTEMEN [Samen van idee tot werkelijkheid.] CI/SfB (35) Xy Septembre 2006 GIDS VOOR DE AKOESTIEK De rol van plafonds in de actieve akoestiek AKOESTISCH COMFORT VEILIG & GEZOND VISUEEL COMFORT

Nadere informatie

Lichtgewicht akoestisch plaatmateriaal

Lichtgewicht akoestisch plaatmateriaal Lichtgewicht akoestisch plaatmateriaal AKOESTISCHE OPLOSSINGEN In de hedendaagse architectuur wordt vaak gebruik gemaakt van materialen als beton, glas en staal. Op akoestisch gebied laten deze vaak te

Nadere informatie

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID 5 METHODEN VAN ONDERZOEK 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID Auteur: T. van Daal 1987 Bij de conversie naar een elektronisch beschikbaar document zijn er kleine tekstuele en inhoudelijke wijzigingen

Nadere informatie

AKOESTISCH COMFORT BIJ OPEN KANTOORCONCEPTEN

AKOESTISCH COMFORT BIJ OPEN KANTOORCONCEPTEN 24 4 2011 Bouwfysica www.nvbv.org AKOESTISCH COMFORT BIJ OPEN KANTOORCONCEPTEN EEN NIEUWE MEETNORM (DIS/ISO 3382-3) EN EEN VOORBEELDPROJECT: PILOTPROJECT AFDELING D&C, RIJKSGEBOUWENDIENST Op de 4e Kennisdag

Nadere informatie

DAIDALOS PEUTZ. bouwfysisch ingenieursbureau. Inhoud. Ghislain Gielen Technical Engineer AirDeck Tel. 0032476295763 e-mail: ghislain@airdeck.

DAIDALOS PEUTZ. bouwfysisch ingenieursbureau. Inhoud. Ghislain Gielen Technical Engineer AirDeck Tel. 0032476295763 e-mail: ghislain@airdeck. DAIDALOS PEUTZ bouwfysisch ingenieursbureau Europese groep adviesbureaus in bouwfysica, akoestiek, lawaaibeheersing, milieutechniek, brandveiligheid Ghislain Gielen Technical Engineer AirDeck Tel. 0032476295763

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederland sinds 1814. Nr. 5329 29 maart 2011 Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zak Werkgelegheid van 21 maart 2011, nr. G&VW/AA/2011/3996,

Nadere informatie

Natuurlijke ventilatie van leslokalen

Natuurlijke ventilatie van leslokalen Natuurlijke ventilatie van leslokalen Seminar Actiflow - CFD in de bouw 20 mei 2011 ir. Henk Versteeg Inhoud presentatie Introductie LBP SIGHT Binnenmilieu basisscholen Ventilatie basisschool De Schakel

Nadere informatie

DieselMotorEmissie. Kijk op www.arbomobiel.nl voor meer informatie

DieselMotorEmissie. Kijk op www.arbomobiel.nl voor meer informatie DieselMotorEmissie DieselMotorEmissie (DME of dieselrook) is een sluipend gevaar. De kleine roetdeeltjes zijn kankerverwekkend en je hebt niet meteen in de gaten dat ze zo schadelijk zijn. Het is belangrijk

Nadere informatie

Juryrapport Goede Praktijken competitie Europese Week Weg met de Herrie 2005

Juryrapport Goede Praktijken competitie Europese Week Weg met de Herrie 2005 Juryrapport Goede Praktijken competitie Europese Week Weg met de Herrie 2005 Het Europees Agentschap voor de veiligheid en gezondheid op het werk organiseert jaarlijks een goede praktijken competitie tijdens

Nadere informatie

Geluid ongehoord? Invloed van geluid op de gezondheid van leraren in onderwijsgebouwen. Ruud Geerligs Concept developer education

Geluid ongehoord? Invloed van geluid op de gezondheid van leraren in onderwijsgebouwen. Ruud Geerligs Concept developer education Geluid ongehoord? year-month-date/creator Invloed van geluid op de gezondheid van leraren in onderwijsgebouwen Ruud Geerligs Concept developer education Ecophon Parallelweg 17 4878 AH Etten-Leur 076-50

Nadere informatie

naa Globale beoordeling binnenakoestiek en geluid arbeidsplaats in sporthal

naa Globale beoordeling binnenakoestiek en geluid arbeidsplaats in sporthal Globale beoordeling binnenakoestiek en geluid arbeidsplaats in sporthal Uitgevoerd door Behandeld door Noordelijk Akoestisch Adviesburo BV Noorderstaete 26 9402 XB Assen Postbus 339 9400 AH Assen telefoon

Nadere informatie

Tekst: Cees van de Sande

Tekst: Cees van de Sande Het lijkt zo vanzelfsprekend als we zeggen dat klaslokalen zijn gemaakt om optimaal te kunnen leren. Helaas is dat niet altijd het geval. Het klimaat in klaslokalen kan zelfs een negatief effect op de

Nadere informatie

Buitenschoolse opvang aan de Van Ruysdaellaan 97. Memorandum

Buitenschoolse opvang aan de Van Ruysdaellaan 97. Memorandum Buitenschoolse opvang aan de Van Ruysdaellaan 97 Memorandum 1 gemeente Leidschendam-Voorburg afdeling KCC dhr. K. Mohammadi Per e-mail: K.Mohammadi@leidschendam-voorburg.nl Vlissingen, 10-06-2013 Betreft:

Nadere informatie

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014 1 Kosten, bereikbaarheid, aantal parkeerplaatsen en het imago van het bedrijf zijn veelal de factoren die vastgoedbeslissers bij de keuze voor een kantoorpand meenemen en het zijn allemaal factoren die

Nadere informatie

Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven. Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009

Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven. Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009 Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven ir. Henk Versteeg Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009 Lichtveld Buis & Partners BV Raadgevende ingenieurs

Nadere informatie

Woongeluiden, voor velen een probleem! Een goede woning. Eddy Gerretsen. Level Acoustics BV Eindhoven University of Technology

Woongeluiden, voor velen een probleem! Een goede woning. Eddy Gerretsen. Level Acoustics BV Eindhoven University of Technology Woongeluiden, voor velen een probleem! Een goede woning Eddy Gerretsen Level Acoustics BV Eindhoven University of Technology 1 Inhoud Inleiding Kwaliteitsklassen NEN 1070 Ontwikkeling in Europa Slotopmerkingen

Nadere informatie

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen De wetgeving met betrekking tot machines en arbeidsmiddelen is niet eenvoudig. Er zijn diverse richtlijnen en wetten binnen de Europese Unie en

Nadere informatie

Figuur 1B: Kans op blijvende gehoorschade in functie van het gemiddeld geluidsniveau (uitgedrukt in dba) en de blootstellingsduur.

Figuur 1B: Kans op blijvende gehoorschade in functie van het gemiddeld geluidsniveau (uitgedrukt in dba) en de blootstellingsduur. Figuur 1A: De A-weging om de geluidsterkte te corrigeren voor het menselijk oor. Bij 1000 Hz wordt geen correctie uitgevoerd: de weging is daar 0 db. Bij 100 Hz bedraagt de weging -20 db. Een mens hoort

Nadere informatie

Presentatie voor de Gemeente Roermond

Presentatie voor de Gemeente Roermond Presentatie voor de Gemeente Roermond Geschiedenis en huidige status Wat is de Mosquito (niet)? Veel gehoorde kritiek Hoe en waarom werkt de Mosquito? Het gaat om de toon, niet het volume. Verantwoorde

Nadere informatie

Installatiegeluid in woningen

Installatiegeluid in woningen Installatiegeluid in woningen Hoe voldoe ik aan de nieuwe geluidseisen van bouwbesluit 2012 Piet Jacobs Nieuwe eis installatiegeluid in bouwbesluit 2012 Is de nieuwe eis ambitieus? Hoeveel mensen hebben

Nadere informatie

Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705

Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705 Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705 Doel Initiëren, coördineren, stimuleren en bewaken van Arbo- en Milieuwerkzaamheden binnen een, binnen de bevoegdheid van de leidinggevende,

Nadere informatie

Hoeveel db? Wanneer gehoorschade? Waar?

Hoeveel db? Wanneer gehoorschade? Waar? Bescherm je gehoor! Bescherm je gehoor! Als werknemer in de Sector Drankverstrekkende bedrijven (o.a. cafés, discotheken) willen we je graag informeren waar je op moet letten als je werkt bij hoge geluidsniveaus

Nadere informatie

Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen. Door: ir. E.N. t Hooft

Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen. Door: ir. E.N. t Hooft Nieuwe wegen in comfort van kantoorgebouwen Door: ir. E.N. t Hooft 1 INHOUD PRESENTATIE Inleiding Binnenmilieu Thermisch comfort Beoordelingsmethoden Consequenties ATG-methode Conclusie 2 FASEN IN BOUWPROCES

Nadere informatie

Woongeluiden: eisen we genoeg? Presentatie NSG - Gertjan Verbaan @DGMR Adviseurs

Woongeluiden: eisen we genoeg? Presentatie NSG - Gertjan Verbaan @DGMR Adviseurs Woongeluiden: eisen we genoeg? Presentatie NSG - Gertjan Verbaan @DGMR Adviseurs Voorbeeld van geluid 2 Wat blijft er over? 3 Percentage gehinderden 4 Relatie met geluidisolatie Onderzoek RIGO 1997 sociale

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Slimline & Geluidisolatie

Slimline & Geluidisolatie Slimline & Geluidisolatie Samenvatting van diverse onderzoeken naar de geluidisolatie van het Slimline vloersysteem. dhr. G. van der Zanden en dhr. G. Wesdorp 2009 Slimline Buildings BV, Westplein 6, 3016

Nadere informatie

Rgd. Akoestisch comfort

Rgd. Akoestisch comfort Rgd 7 Akoestisch comfort Het akoestisch comfort in de huisvesting moet zodanig zijn dat gebruikers en bezoekers op normale wijze met elkaar kunnen spreken en er voldoende privacy is. Voor het aspect akoestisch

Nadere informatie

CONVENANT PREVENTIE GEHOORSCHADE MUZIEKSECTOR. Inleiding:

CONVENANT PREVENTIE GEHOORSCHADE MUZIEKSECTOR. Inleiding: CONVENANT PREVENTIE GEHOORSCHADE MUZIEKSECTOR Inleiding: De partijen onderkennen gehoorschade door te harde muziek als een breed maatschappelijk probleem, met gezondheids- en sociale problemen en kosten

Nadere informatie

Best of both worlds! Licht & Akoestiek. Ir. Theodoor Höngens

Best of both worlds! Licht & Akoestiek. Ir. Theodoor Höngens Best of both worlds! Licht & Akoestiek Ir. Theodoor Höngens even voorstellen... 2 3 akoestiek? 4 akoestiek? 5 akoestiek? 6 akoestiek? akoestiek: 1. de leer van het geluid 2. de eigenschappen van een ruimte

Nadere informatie

Chauffeur. De belangrijkste risico's voor de chauffeur zijn: Lawaai Onveiligheid Trillingen

Chauffeur. De belangrijkste risico's voor de chauffeur zijn: Lawaai Onveiligheid Trillingen Chauffeur Onder de verzamelnaam chauffeur valt ook de chauffeur-monteur. De chauffeur heeft door zijn werk onder andere kans op een verkeersongeval en het ontwikkelen van gehoorschade door lawaai. Verder

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Geluidsmetingen in Bunnik

Geluidsmetingen in Bunnik 1 Geluidsmetingen in Bunnik Geluidsmetingen uitgevoerd naar aanleiding van het Ontwerp Inpassingsplan (OIP) voor de aanleg van de Rijsbruggerweg van Houten naar de A12 Inhoud 1. Inleiding 2. Samenvatting

Nadere informatie

Printen zonder adem halen

Printen zonder adem halen Printen zonder adem halen Het gaat om ozon, toner en overige chemische stoffen. Het is vooral de ozon die bij gebruikers de directe aanleiding kan zijn tot klachten, omdat dit gas nogal prikkelend werkt.

Nadere informatie

Annemarie van Beek Milieu en Natuurplanbureau Annemarie.van.Beek@mnp.nl Jan Hooghwerff M+P raadgevende ingenieurs JanHooghwerff@mp.

Annemarie van Beek Milieu en Natuurplanbureau Annemarie.van.Beek@mnp.nl Jan Hooghwerff M+P raadgevende ingenieurs JanHooghwerff@mp. 1/8 Annemarie van Beek Milieu en Natuurplanbureau Annemarie.van.Beek@mnp.nl Jan Hooghwerff M+P raadgevende ingenieurs JanHooghwerff@mp.nl Samenvatting Door M+P Raadgevende Ingenieurs is een onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Grafiek 1:Programma materiaal Top 40 Spectra zie bijlage 1 voor nummers

Grafiek 1:Programma materiaal Top 40 Spectra zie bijlage 1 voor nummers 1. Muziek en Spectra 1.1 Standaard spectra Voor het bepalen van de toelaatbare geluidsniveaus in horeca inrichtingen moet er door de adviseurs gekozen worden of er met het zogenaamde Popspectrum of met

Nadere informatie

de weerstandscoëfficiënt van de bochten is nagenoeg onafhankelijk van het slangtype.

de weerstandscoëfficiënt van de bochten is nagenoeg onafhankelijk van het slangtype. TNO heeft een onderzoek naar de invloed van een aantal parameters op de wrijvings- en weerstandscoëfficiënten van DEC International -slangen en -bochten uitgevoerd (rapportnummer 90-042/R.24/LIS). De volgende

Nadere informatie

KANTOREN VERKOOP.NL. Grotestraat 341 WAALWIJK HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32.

KANTOREN VERKOOP.NL. Grotestraat 341 WAALWIJK HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32. Grotestraat 341 WAALWIJK HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP augustus 2013 Grotestraat 341, WAALWIJK Kwaliteiten Circa 2 minuten van rijksweg A12 Herontwikkelingspotentie Flexibel indeelbare vloeren

Nadere informatie

Self Assessment in de Schoenherstelsector. Het zelf meten van blootstelling aan oplosmiddelen. Notitie

Self Assessment in de Schoenherstelsector. Het zelf meten van blootstelling aan oplosmiddelen. Notitie Notitie Aan De Schoenherstelbranche Auteurs Selma Hertsenberg Marc Lurvink Dick Brouwer Maikel van Niftrik Erik Tielemans Onderwerp Rapportage onderzoek naar "Self Assessment" en blootstelling aan oplosmiddelen

Nadere informatie

GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015

GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015 GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015 Rekening houden met akoestiek Waarom? Net als licht, lucht en warmte is akoestiek onderdeel van bouwfysica Bouwfysica wordt in ontwerp geregeld'

Nadere informatie

De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten. Datum 7 oktober 2013

De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten. Datum 7 oktober 2013 De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten Datum 7 oktober 2013 De vetzuursamenstelling van producten vleesbereiding en vleesproducten 27 februari 2013 Inhoud Samenvatting...

Nadere informatie

er schilders katholiek en vervaardigen ze religieuze stukken. Ook is de rol van het hof niet te vergelijken met die van Frankrijk of Engeland.

er schilders katholiek en vervaardigen ze religieuze stukken. Ook is de rol van het hof niet te vergelijken met die van Frankrijk of Engeland. Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Glas en akoestische isolatie Decibels berekenen

Glas en akoestische isolatie Decibels berekenen Geluid Algemeen Geluid wordt veroorzaakt door trillingen of golven die zich voortplanten in de lucht, een vloeistof of vaste materie zoals een muur. Het gaat om minieme veranderingen in de luchtdruk die

Nadere informatie

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 1.1 Een vervelende ervaring of de kroon op je studie? 1.2 Hoe dit boekje te gebruiken 2. Het begin 2.1 De gouden basisregels 2.2 Het kiezen van een onderwerp 3. Onderzoeksopzet

Nadere informatie

ERGONOMIE BESTAANDE CHAUFFEURSCABINE VRACHTWAGEN

ERGONOMIE BESTAANDE CHAUFFEURSCABINE VRACHTWAGEN ERGONOMIE BESTAANDE CHAUFFEURSCABINE VRACHTWAGEN Wettelijke grondslag De maatregelen beschrijven op welke wijze werkgevers en werknemers invulling kunnen geven aan de wettelijke bepalingen uit de Arbowet.

Nadere informatie

KANTOREN VERKOOP.NL. Blekerssingel 1-5 AMERSFOORT HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32.

KANTOREN VERKOOP.NL. Blekerssingel 1-5 AMERSFOORT HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32. Blekerssingel 1-5 AMERSFOORT HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP augustus 2014 BLEKERSSINGEL 1-5, AMERSFOORT Kwaliteiten Volledige bezetting (single tenant) Langdurig verhuurd (6 jaar) Flexibel indeelbare

Nadere informatie

Wonen in kantoren, werkt dat?

Wonen in kantoren, werkt dat? Wonen in kantoren, werkt dat? De lettergrootte voor bijschriften is 12 Erik Cremers Adviseur Duurzame Leefomgeving Inleiding DGMR heeft uitgebreide ervaring renovaties en herbestemmingen Advisering van

Nadere informatie

GGD Zuid Holland Zuid t.a.v. Mevrouw I. Akkersdijk. Gemeente Dordrecht / Afd. Bouw en Wonen t.a.v. Mevrouw G. Norden. Geachte heer, mevrouw,

GGD Zuid Holland Zuid t.a.v. Mevrouw I. Akkersdijk. Gemeente Dordrecht / Afd. Bouw en Wonen t.a.v. Mevrouw G. Norden. Geachte heer, mevrouw, GGD Zuid Holland Zuid t.a.v. Mevrouw I. Akkersdijk Gemeente Dordrecht / Afd. Bouw en Wonen t.a.v. Mevrouw G. Norden uw brief van uw kenmerk reactie op onderwerp Onderzoeksresultaten Stomerij Vrieseweg

Nadere informatie

C.V.I. 9.5 Geluid in de vleeswarenindustrie

C.V.I. 9.5 Geluid in de vleeswarenindustrie 9 ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 9.5 GELUID IN DE VLEESWARENINDUSTRIE Auteur : Ir. S.P. van Duin februari 1998 blad 1 van 7 INHOUDSOPGAVE 1 WAT IS GELUID................................................... 3 2 HOE

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

Lawaai. Ook buiten kunnen alledaagse geluiden het moeilijk maken te horen en gehoord te worden.

Lawaai. Ook buiten kunnen alledaagse geluiden het moeilijk maken te horen en gehoord te worden. Lawaai Zoals uit onze recente studie blijkt, is het ook een steeds groter probleem. Open kantoren met weinig akoestische inrichting versterken vaak het geluid. Ook buiten kunnen alledaagse geluiden het

Nadere informatie

KANTOREN VERKOOP.NL. Luifelstede 42-56 NIEUWEGEIN HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32.

KANTOREN VERKOOP.NL. Luifelstede 42-56 NIEUWEGEIN HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32. Luifelstede 42-56 NIEUWEGEIN HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP augustus 2014 LUIFELSTEDE 42-56, NIEUWEGEIN Kwaliteiten Gelegen tegenover Sint Antonius ziekenhuis Op loopafstand van stadscentrum

Nadere informatie

Jeroen Lavrijsen Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid

Jeroen Lavrijsen Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid 1 of 5 Geluidsoverlast is een belangrijke vorm van hinder: in Vlaanderen wordt 27% van de bevolking in enige mate gehinderd door geluid (bron: SLO 2008, zie artikel 'Beleving van geluidshinder in Vlaanderen').

Nadere informatie

Omgevingswet en geluid, tijd voor lokale afwegingsruimte! Nieuwe geluidregels en normen voor het bouwen (BBL)

Omgevingswet en geluid, tijd voor lokale afwegingsruimte! Nieuwe geluidregels en normen voor het bouwen (BBL) Omgevingswet en geluid, tijd voor lokale afwegingsruimte! Nieuwe geluidregels en normen voor het bouwen (BBL) 5 april 2016 - Spoorwegmuseum Utrecht - 30 minuten Hans J.A. van Leeuwen DGMR Adviseurs voor

Nadere informatie

29/04/2013. Nieuwe Geluidsnormen. Wat houdt het in? Hoe gaan we er mee om?

29/04/2013. Nieuwe Geluidsnormen. Wat houdt het in? Hoe gaan we er mee om? Nieuwe Geluidsnormen Wat houdt het in? Hoe gaan we er mee om? 1 2 1 GELUID Wat is geluid? geluid = golven Wat is lawaai? Geluid dat als overlast ervaren wordt 3 GELUID Geluid meten: geluiddruk-niveau wordt

Nadere informatie

Monitor naleving rookvrije werkplek 2006

Monitor naleving rookvrije werkplek 2006 Monitor naleving rookvrije werkplek 2006 METINGEN 2004 EN 2006 B. Bieleman A. Kruize COLOFON St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam:

Nadere informatie

KANTOREN VERKOOP.NL. Rivium 1e straat 61-79 CAPELLE AAN DEN IJSSEL

KANTOREN VERKOOP.NL. Rivium 1e straat 61-79 CAPELLE AAN DEN IJSSEL Rivium 1e straat 61-79 CAPELLE AAN DEN IJSSEL HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP augustus 2014 Rivium 1e straat 61-79, Capelle aan den Ijssel Kwaliteiten Circa 2 minuten van Rijksweg A16 Parkeernorm

Nadere informatie

SITUATIONEEL LEIDERSCHAP EN VERZUIM

SITUATIONEEL LEIDERSCHAP EN VERZUIM Trefwoorden Leiderschapsstijl Leidinggeven Verzuim JORINDE MOEKE SITUATIONEEL LEIDERSCHAP EN VERZUIM Waarom wordt er binnen het ene bedrijf of op die ene afdeling veel meer verzuimd dan bij een andere

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Inspirerende oplossingen voor. akoestiek in gebouwen met betonkernactivering (TABS)

Inspirerende oplossingen voor. akoestiek in gebouwen met betonkernactivering (TABS) Inspirerende oplossingen voor akoestiek in gebouwen met betonkernactivering (TABS) TABS gebouwen bieden kansen op het gebied van ontwerp en functionaliteit TABS staat voor Thermisch Actieve Bouwsystemen,

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Stilte wordt in Nederland steeds schaarser. En dat terwijl veel mensen behoefte hebben aan plekken waar nog rust heerst. Lawaai is niet langer een probleem in alleen de stedelijke

Nadere informatie

s tichting ouw esearch Geluidisolatie: ankerloze spouwmuur of enkelvoudige muur Copyright SBR, Rotterdam

s tichting ouw esearch Geluidisolatie: ankerloze spouwmuur of enkelvoudige muur Copyright SBR, Rotterdam s tichting ouw esearch Geluidisolatie: ankerloze spouwmuur of enkelvoudige muur stichtingbouwi-esearch Geluidisolatie: ankerloze spouwmuur of enkelvoudige muur Rotterdam, 1988 De stichting stelt zich

Nadere informatie

FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire

FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire METEN VAN HET LAWAAI 1. Welke kenmerken heeft een geluidsmeter?...1 2. Welk meetapparaat moet worden gekozen?...2 3. Hoe moeten de metingen worden uitgevoerd?...3 4. Hoe wordt

Nadere informatie

KANTOREN VERKOOP.NL. Planetenbaan 1 MAARSSEN HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32.

KANTOREN VERKOOP.NL. Planetenbaan 1 MAARSSEN HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32. Planetenbaan 1 MAARSSEN HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP augustus 2014 PLANETENBAAN 1, MAARSSEN Kwaliteiten Circa 3 minuten gelegen vanaf de Rijksweg A2, afrit 6. Flexibel indeelbare vloeren Herontwikkelingspotentie

Nadere informatie

Minder verhuisbewegingen wordt ook gewenst door de directeuren en medewerkers, maar de

Minder verhuisbewegingen wordt ook gewenst door de directeuren en medewerkers, maar de Renovatie en innovatie? Een onderzoek naar het gebruik en de beleving van twee Haagse locaties van het ministerie van LNV Auteurs: M. Maarleveld, D.J.M. van der Voordt Center for People and Buildings Samenvatting

Nadere informatie

Plafonds. systemen. Samen van idee tot werkelijkheid. Akoestische plafonds voor het. onderwijs. www.armstrong.nl/plafonds

Plafonds. systemen. Samen van idee tot werkelijkheid. Akoestische plafonds voor het. onderwijs. www.armstrong.nl/plafonds Plafonds systemen Samen van idee tot werkelijkheid plafonds voor het onderwijs www.armstrong.nl/plafonds 4 criteria om de juiste keuze te maken 1 AKOESTISCH In het onderwijs kan ongecontroleerd geluid

Nadere informatie

Acoustair legt lawaai het zwijgen op!

Acoustair legt lawaai het zwijgen op! Wie is Acoustair Acoustair is één van de meest gerenommeerde specialisten op het gebied van geluidsbeheersing, waarbij met name klantspecifieke oplossingen en turn-key projecten centraal staan. Gedegen

Nadere informatie

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Seminar Swegon Air Academy 11 november 2008 ir. Froukje van Dijken BBA Binnenmilieu 010-2447025 www.binnenmilieu.nl Dagelijks 20.000 leerlingen

Nadere informatie

Slimline & Geluidisolatie

Slimline & Geluidisolatie Slimline & Geluidisolatie Conclusies geluidsoverdracht bouwknoop Slimline vloersysteem Onderzoek TU/e Laboratorium voor Akoestiek en TNO Delft Meetgegevens trillingsoverdracht d.d. juni 2009 en in de praktijk

Nadere informatie

KANTOREN VERKOOP.NL. Wijnhaven 65 ROTTERDAM HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32.

KANTOREN VERKOOP.NL. Wijnhaven 65 ROTTERDAM HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP VOOR MEER INFORMATIE BEL +31 (0)33 763 08 32. Wijnhaven 65 ROTTERDAM HET ONLINE PLATFORM VOOR KANTORENVERKOOP augustus 2014 Wijnhaven 65, Rotterdam Kwaliteiten - Circa 5 minuten van rijksweg A16 - Hoog voorzieningenniveau directe omgeving - Centrale

Nadere informatie

Geluid van binnenstedelijk wegverkeer De motor uit en rustig doorrijden

Geluid van binnenstedelijk wegverkeer De motor uit en rustig doorrijden Studiedag 15 februari 2010 NS-Trefpunt, Utrecht 'Op weg naar een stiller (stedelijk) Nederland Geluid van binnenstedelijk wegverkeer De motor uit en rustig doorrijden (35 minuten) Mark Bakermans / Hans

Nadere informatie

Rapportage Klimaatonderzoek Gemeentehuis Drimmelen Archiefruimte

Rapportage Klimaatonderzoek Gemeentehuis Drimmelen Archiefruimte Rapportage Klimaatonderzoek Gemeentehuis Drimmelen Archiefruimte Datum: 11-11-2014 Projectnummer: 125003A Versie: 02 Opgesteld door: Klictet Advies bv Postbus 470 5140 AL Waalwijk 0416 66 99 99 0416 33

Nadere informatie

DieselMotorEmissie (DME)

DieselMotorEmissie (DME) DieselMotorEmissie (DME) DieselMotorEmissie (DME of dieselrook) is een sluipend gevaar. De kleine roetdeeltjes zijn kankerverwekkend en je hebt niet meteen in de gaten dat ze zo schadelijk zijn. DME wordt

Nadere informatie

Vakantiewerk in het mkb 2004

Vakantiewerk in het mkb 2004 Vakantiewerk in het mkb 2004 Koninklijke Vereniging MKB-Nederland Delft, 3 augustus 2004 Contactpersoon: dhr. drs. A. van Delft : 015 21 91 255, e-mail: delft@mkb.nl Copyright Koninklijke Vereniging MKB-Nederland,

Nadere informatie

VEILIG WERKEN MET LASERBRONNEN

VEILIG WERKEN MET LASERBRONNEN VEILIG WERKEN MET LASERBRONNEN VEILIG WERKEN MET LASERBRONNEN In april 2010 is de Europese Richtlijn Kunstmatige optische straling, als verdere uitwerking van de ARBO-richtlijn, in werking getreden. Dit

Nadere informatie

Schade aan het gehoor

Schade aan het gehoor Bescherm je oren! Als werknemer in de podiumsector kun je in deze folder lezen waarop je moet letten als je werkt bij de hoge geluidsniveaus die in podiumsector voorkomen. Bescherm in ieder geval je oren,

Nadere informatie

Bouwkostennota 2001. 1.4. Kostenverdeelsleutel

Bouwkostennota 2001. 1.4. Kostenverdeelsleutel 1.4. Kostenverdeelsleutel Voor de afsplitsing van de bouwkosten naar gebruik bestaat een vrij duidelijke omschrijving van de verdeling van de kosten. Om financieel onderscheid te kunnen maken tussen de

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai?

Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai? Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Gevaarlijke decibellen 1. Geef voorbeelden van harde geluiden waar je zelf mee te maken

Nadere informatie

Productoverzicht Akoestische oplossingen voor een comfortabel binnenklimaat

Productoverzicht Akoestische oplossingen voor een comfortabel binnenklimaat lindab we simplify construction Productoverzicht Akoestische oplossingen voor een comfortabel binnenklimaat Akoestische oplossingen voor een comfortabel binnenklimaat Moet stilte een luxe zijn? We worden

Nadere informatie

Akoestisch onderzoek Norit Nederland B.V. te Klazienaveen 11 op 12 december 2008

Akoestisch onderzoek Norit Nederland B.V. te Klazienaveen 11 op 12 december 2008 Akoestisch onderzoek Norit Nederland B.V. te Klazienaveen 11 op 12 december 2008 Onderzoek geluidsuitstraling naar de omgeving van Norit Nederland B.V. te Klazienaveen In de nachtperiode van 11 op 12 december

Nadere informatie

Akoestiek in gebouwen

Akoestiek in gebouwen Akoestiek in gebouwen Het begrip goede akoestiek kan op een aantal verschillende manieren worden gebruikt, met verschillende bedoelingen. In het algemeen verwijst het begrip naar een balans tussen nagalmtijd,

Nadere informatie

Internet jaarrapportage werk.nl 2013

Internet jaarrapportage werk.nl 2013 werk.nl 2 van 10 Samenvatting In stond de online dienstverlening van UWV veel in de belangstelling. Werkzoekenden en werkgevers maken steeds meer gebruik van de online dienstverlening van UWV die onder

Nadere informatie