Brunelleschi. De Dom van Florence

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Brunelleschi. De Dom van Florence"

Transcriptie

1 Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv, Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, digitaal, door fotokopieën of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Brunelleschi DeDomvanFlorence DeBasilicadiSantaMariadelFioreofkortwegdeDuomo(dom)ishetbekendstesymboolvan destadflorence.hetisdeopdrienagrootstekathedraalvaneuropa. In1296werdmetdebouwvandekathedraalbegonnen.Debouwvandekathedraalheeft eenaantaleeuwengeduurd.deeerstebouwmeestervandekathedraal,arnolfodicambio, kwamomhetleveninhetbeginvandeveertiendeeeuw,datleveredvertragingopvoorde verderebouw.laterebouwmeesterswaren;francescotalenti,giottoengiovannidilapo Ghini.Uiteindelijkwerddekathedraalafgebouwdmetdeberoemdekoepeloverwelvingvan hetkoordoorfilippobrunelleschi. DebeheerdersvandeSantaMariadelFiorekwamensamenmetdeconsulsvanhetwolgilde endeplaatselijkearchitecteneningenieursteneindetebesprekenhoedekoepelzouworden gebouwd.filippo sadviesluiddedatmenhetgebouwmoestoptrekkenvanafhetdak, waartoeeenvijftienelhogetrommeldiendetewordengemaaktmetinhetmiddenvanelke zijdeeenrondvenster,wantditzounietalleendedrukopdedraagkoepelsverlichten,maar ookhetaanzettenvandegrotekoepelvergemakkelijken.

2 VervolgensbleefhijmaandenlanginFlorence,waarhijinhetgeheimmodellenen werktuigenvervaardigde,allesvoordebouwvandekoepel. Toenhijopeenmorgenhoordedatmenvanplanwaseenaantalingenieurseensomgeld toetekennenomdekoepeltekunnenbouwen,haaldehijhetinzijnhoofdomweernaar Rometerugtekeren,wanthijmeendedatzijnreputatiegroterzouzijnalshijweervan buitendestadgehaaldmoestworden,danwanneerhijinflorencebleef.eninderdaad, terwijlhijzichinromebevond,besprakmenteflorencedebouwplannen,waarbijmen opmerktehoescherphoescherphetvernuftwasdatinfilippo'strefzekereplannenlag besloten:eendurfzoalsbijanderemeestersnietwerdaangetroffen.menbeslootalle aspectenvandeonderneminggoeddoortenemenenergingeenbriefnaarfilippoinrome methetverzoeknaarflorenceterugtekeren.daarditprecieswaswathijwilde,voldeedhij zeerbeleefdaanhetverzoek.opdebijeenkomstvanhetwolgilde,waarbijookalle bouwmeestersaanwezigwarensprakhijdevolgendewoorden:"herenbeheerders,uiteraard hebbengroteprojectenaltijdvoormoeilijkhedengezorgd;enwelheelinhetbijzonderisdat hetgevalbijditprojectvanu,meerzelfsdanuwellichtbeseftwantikvraagmeafofzelfsde oudenooiteengewelfhebbendoenverrijzendatzoontzagwekkendwasalsditzalworden enikhebvaaknagedachtoverdearmaturen,zoweldieaandebinnen alsdieaande buitenkant,enhoemenhierveiligaanzoukunnenwerken,maareenoplossingvoordeze problemenhebiknooitkunnenvinden:ikstaversteld,zowelvandeomvangalsvande hoogtevanditbouwwerk;immers,alsdekoepelrondzoukunnenzijn,dankonmende methodevolgendiederomeinenhebbentoegepastbijhetoptrekkenvanhetpantheonte Rome,ikbedoeldeRotonda;maarwijmoetenhierwerkenmetachtzijden,en verbindingsbalkenenstenensluitingen,watveelmoeilijkhedenzalopleveren.maaralsik bedenkdatdezetempelisgewijdaangodenaandemaagd,vertrouwikeropdatzij,daar hetomeenwerkteharergedachtenisgaat,beslistvoordekenniszalzorgdragenwaarhet onsnuaanontbreekt,daaraankracht,wijsheidenvernufttoegevoegdvoordetoekomstige scheppervaneendergelijkgebouw.alsuweedelhedentothetbesluitkomendatdekoepel moetwordengebouwd,danzultugenoodzaaktzijnuwlichttevensbijanderenoptesteken, ennietslechtsbijmij,wantikgeloofnietdatubijeenzaakzogewichtigalsdezemetmijals raadgeverkuntvolstaan;nee,uzultkostenmoetenmakenenverordenerendaterbinnen eenjaar,opeennadervasttestellendatum,architectennaarflorencekomen,nietalleenuit ToscaneenItalië,maarookuitDuitslandenFrankrijk,envanallenationaliteiten,omhundit werkvoorteleggen,enalsaldiemeestersdeproblemenhebbenbesprokenenopgelost,zal menkunnenbeginnenendeopdrachtaandiegenegevendiehetmeestconcretebewijs heeftgeleverdvaneengoedemethodeeneenjuistinzichtindezezaak.eenanderadvieskan ikunietgeven." DeconsulsenbeheerderswareningenomenmetFilippo'splanenmetzijnadvies,maarze haddengraaggeziendathijeveneenseenmodelhadgemaakteneroverhadnagedacht.hij deedechteralsofhethemonverschilliglietenzeidathijbrievenuitromehadontvangen waarinhijwerdverzochtterugtekerenennamafscheid. InRomedachthijonophoudelijknaoverhoediekoepelgebouwdmoestworden,plannen makendenzichvoorbereidendopditgroteproject. DeuitnodigingvandeanderearchitectenhadFilippoalleenmaargedaanopdatzijgetuigen zoudenzijnvanzijnenormevernuft,ennietzozeeromdathijdachtdatzijinstaatzoudenzijn eenbouwplantemakenvoordeoverwelvingvandetribune,laatstaandatzijeendergelijke opdrachtzoudenaanvaarden,wantdiewasveeltezwaar.zogingerveeltijdoverheen voordatdearchitectenuithunverschijnendelandenvanherkomstindestadwaren gearriveerdmenhadnamelijkvanuitflorencedeinfrankrijk,hetduitserijk,engelanden SpanjewoonachtigeFlorentijnsekoopliedenopdrachtgegevenarchitectenuittenodigenen

3 nietopgeldtekijken,waarheteromgingvandevorstenaldaargedaantekrijgendatzede moestervarenenwaardevollegeestenverlofzoudengeventevertrekken. In1420tenslottewarenaldezemeestersvanbovendeAlpeninFlorencebijeen,samenmet dieuittoscaneenallekundigeontwerpersuitdestadzelf:duskeerdeookfilippouitrome terug.zekwamenbijeenindedomfabriekvandesantamariadelfiore,inaanwezigheidvan deconsuls,debeheerderseneenkeurvandemeestdeskundigeburgers,opdatmen,navan eeniedertehebbengehoordwathijeroverdacht,toteenbesluitzoukunnenkomenover hoedetribunezouwordenoverwelfd;duswerdenallearchitectenterzittingontvangen, menhoordevanelkopzijnbeurtwathijervanvondenwatvoorplanhijhaduitgedacht.en hetwaskostelijkaldiemerkwaardige,verschijnendeopvattingenovereenzelfdeonderwerp aantehoren,wantdeeenvonddatervanafdegrondgemetseldepijlersmoestenworden opgetrokken,omdaaropdebogentewelven,terwijlzeookhetbalkwerkkondendragen waarophetverderegewichtzousteunen;anderenzeidendatmendekoepelbeteruit puimsteenkonoptrekken,omdathijdanlichterzouzijn.enzelfswaseriemanddie voorsteldedekoepeltevullenmeteenmengselvanaardeenmunten,waarnamen,wanneer dekoepeleenmaalgebouwdwas,aanallendiedatwildentoestemmingzougevenomde aardetedoorzoeken,zodathetvolkineenoogwenkalleszouhebbenopgeruimdzonderdat hetietskostte. AlleenFilippobeweerdedatmendekoepelkonbouwenzonderaldathoutenzonderpijlers ofaarde,metveellagerekostendanmenzouhebbenmetaldiebogen,enheeleenvoudig zonderarmatuur.deconsuls,diehaddenverwachtdathijmetheteenofanderemooieplan zoukomen,endebeheerders,endeburgers,allemaalvondenzedatfilippoonzinhad uitgekraamdenzelachtenhemuitenstakenerdedraakmee;zewenddenzichvanhemaf enzeidendathijmeteenandervoorstelzoumoetenkomen,wantdathieruitwelbleekhoe gekhijwas.ditnuvondfilippoeenbelediging,enhijzei:'mijneheren,neemtuvanmijaan datdekoepelonmogelijkopeenanderemaniergebouwdkanworden,enookallachtuom mij,uzultbegrijpen,alsuuwkoppigheidwiltopgeven,dathetnietmoetofkanworden gedaandanzo.enaludekoepelzouwillenuitvoerenopmijnmanier,dandientdezeeen krommetemakenalsineenspitseboog,enhijmoetdubbelwordengebouwd,meteen gewelfbinnenhetgewelf,zodanigdatiemandtussenbeidegewelvenkanlopen;enbovende plaatsenwaardeachtzijdenhoekenvormen,dientmen,vanwegehetgewichtstenenspiraal aantebrengenomhetgebouw,datzozwaaris,stevigteverankerenenrondallezijdenzijn tevenseikenhoutenverbindindingsbalkennodig.enmenmoetdenkenaanlichtopeningen, aantrappen,enaangoten;waardoorhetregenwaterwegkan.enniemandvanuheefteraan gedacht(daarommoetikuernuopwijzen)datmenaandebinnenkantsteigerskan aanbrengenvooralsermozaïekenwordenaangebracht,ennogoneindigveelandere moeilijkezaken;maarikbeninstaatdekoepelvoormijtezien,enikweetdathetopgeen anderemaniermogelijkisendatergeenanderewegtegaanisdandiewelkeikuwijs.' Alpratenderaaktehijverhit,enhoemeerhijprobeerdezijnopvattingenduidelijkvoorte stellen,opdatzijhemzoudenbegrijpenengeloven,destemeerbedenkingenkregenzijen destemindergeloofdenzehem.tenslottehieldenzehemvooreenezeleneenkletskous. Daaromwerdhemverscheidenemalengezegddathijmoestgaan,enomdathijditbeslist weigerde,werdhijdoordeboden,degehoorzaaluitgedragen,wantmenhieldhemvoor stapelgek.hetwaszo'nschandaaldatfilippolaterheeft,moetentoegevendathijzich nergensindestaddurfdetevertonen,uitangstdathijzouhoren:"kijk,daargaatdegek."in degehoorzaalwarendeconsulsinvergaderingachtergebleven,zowelomdeingewikkelde oplossingenzoalsdiewarenvoorgestelddoordeanderemeesters,alsomdevoorstellenvan Filippo,wiensideeënhunalsdwaasvoorkwamen(hetleekhundathij;bijditwerktwee dingenwildedienietterijmenvielen:enerzijdshetbouwenvaneendubbelgewelf;wat

4 immerseenschandelijkzwaargewichtzouopleveren,enanderzijdszijnvoorstelomzonder armatuurtewerken),terwijlfilippovanzijnkantnietmeerwistwattedoennaaldiejaren diehij;omdezeopdrachttekrijgenaanstudiehadbesteed,enmeerdaneenskwamhij;in deverleidinguitflorencewegtegaan.niettemin,alshij;wildewinnenmoesthijzich wapenenmetgeduld,wanthijhadgenoegmeegemaaktomtewetendatindestadflorence niemandnooitlangbijeenenhetzelfdevoornemenblijft.filippohadeenkleinmodel vervaardigddathijzouhebbenkunnenlatenzien;maarhijwildehetnietlatenzien,nuhij hadkennisgemaaktmethetgeringebevattingsvermogenvandeconsuls,deafgunstbijde anderekunstenaarsendewispelturigheidvandeburgers,dienueensopdehandvandeeen warenendanweeropdievandeander,alnaargelanghetinhunhoofdopkwam;enik verbaasmedaarnietover,wantinflorencepretendeertiedereenevenveelverstandvan kunsttehebbenalseenervarenmeester,ookalzijnermaarweinigendieerechtietsvan begrijpen;ditzijgezegdzonder,hentewillentreffendieerwelverstandvanhebben.filippo nubegondatwathijbijhetcollegenietvoorelkaarhadkunnenkrijgen,bijelkvandeleden afzonderlijkteproberen,doornueensdezeconsulaantespreken,danweerdiebeheerder, enookveleburgers,waarbijhijdaneengedeeltevanzijnontwerplietzien,entenslotte kreeghijhenzoverdatzebeslotendatdeopdrachthetzijnaarhemtoemoestgaan,hetzij naareenvandevreemdelingen. Hierdooraangespoordkwamendeconsulsweerbijeenennogmaalsbesprakende architectendezaak,maarallenwerdendoorfilippomettalvanargumentenbestookten niemandkontegenhemop.menzegtdatbijdezegelegenheiddewoordenstrijdoverhetei plaatshad,enwelalsvolgt.zijwildendatfilippopreciesverteldewathijindezinhadendat hijzijnmodelzoutonen,zoalszijelkhethunnehaddenlatenzien.filippowildedatnietmaar hijdeeddeanderemeesters,zoweldevreemdelingenalsdieuitdestadzelf,hetvoorsteldat degenedieeeneirechtoponlatenstaanopeenmarmerenplaat,dekoepelzoubouwen, wantdatmendaaraanzoukunnenzienhoeknapzewaren.mennamduseeneienalle aanwezigemeestersprobeerdenhetrechtoptelatenstaan.maarhetlukteniemand.toen mendaaroptegenfilippozeidathijhetmoestproberen,namhijheteiminzaamop,tiktede onderkanttegendemarmerenplaatstukenliethetrechtopstaan.toendekunstenaarsluide tekennengavendatzijditnetzogoedhaddenkunnendoen,antwoorddefilippolachenddat zijookzoudenwetenhoezedekoepelmoestenbouwenalszezijnmodelenontwerpzagen. EnalduswerdbeslotendatFilippodeopdrachtkreegdekoepeluittevoerenenmenzijhem dathijdeconsulsenbeheerdersnadereinformatiemoestverschaffen. Hijgingnaarhuisentenbehoevevanhetcollegezettehijzijnplannenzoduidelijkmogelijk oppapierenwelalsvolgt:"illustereheren,ikhebterdegenagedachtoverdemoeilijkheden dieditgebouwzalopleveren,enikbenvanmeningdathetonmogelijkineenvolkomen rondevormkanwordengebouwd,geletophetfeitdathetoppervlakaandebovenkant, waardelantaarnmoetkomendanzogrootzouwordendathetspoedigzouinstorten wanneerhetietstedragenkrijgt;ikgelooftrouwensdatarchitectendienietvoorde eeuwigheidbouwen,geenliefdehebbenvoordetraditieenhetbelangdaarvannietinzien. Maarikconcludeeruithetvoorgaandedathetbinnenstegewelfgesegmenteerdmoet rondlopeninovereenstemmingmetdezijden,waarbijmendeproportiesendekrommevan eenspitseboogmoettoepassen;ditishetgevalomdatdekrommevanditsoortboogaltijd opwaartsdringt,zodat,wanneerdelantaarneropdrukt,zijtezamenvoordeduurzaamheid vanhetgebouwzorgdragen.enaandevoetdienendewandeneendiktetehebbenvandrie driekwartel,enzemoetenpiramidaalopstijgen,tegenelkaaraandrukkendtotwaarde koepelzichsluitenwaardelantaarnzalkomen.opditpuntiseendiktevaneeneneen kwartelvereist;vervolgensdientmenoverditgewelfheeneentweedegewelftebouwen (aandevoettweeënhalveeldik),teneindehetbinnenstetegenhetregenwaterte beschermen.ookditgewelfdientpiramidaalnaarbovenaftenemen,zodathetzichnetals

5 deanderebijdelantaarnsluit.,endaaraandetopmoetdediktetweederdeelbedragen.er moetopelkehoekeenribkomen,datwordenerachtintotaal;enermoetentweeribben komeninhetmiddenvanelkvlak,zodatheterzestienworden.opelkvlak,zowelaande binnen alsaandebuitenkant,moetenertussendehoekentweeribbenkomen,elkvierel dikaandebasis......alleribbenwordenopgetrokkeninmacignoenhardsteen,enookdezijdenvandekoepel moetenvanhardsteenzijnenmetderibbenwordenverbondentotopeenhoogtevan vierentwintigel,waarbovenmenzolichtmogelijkverderbouwt,inbaksteenofinpuimsteen, vrijnaarhetoordeelvandeuitvoerder.aandebuitenzijdedientbovenderonderameneen omgangtekomendieaandeonderkanteengalerijvormt,metopengewerkteborstweringen vantweeelhoog,encorresponderendmetdievandekoepeltjeseronder;ofeigenlijk moetenertweeomgangenbovenelkaarkomen,rustendopeenrijkversierdelijst:ende bovenstegangmoetdanonoverdektjblijven.hetregenwatermoetvandekoepelafstromen naareenmarmerengoot,eenderdeelbreed,enmoetvandegootdoorhardstenenspuiers wegvloeien;opdebuitenvlakkenvandekoepelmoetmenopdehoekenachtmarmeren ribbenaanbrengen,zodikalsnodigis,eenelbuitendekoepelstekendenmettweeelbrede lijstenerbovenop:overalmoetendezekomen,vandetoptotaandegoot;dezeribben dienenpiramidaaloptelopenvanafhunbasistotaandetop. ToenFilippoditalleshadopgeschreven,ginghijdevolgendemorgennaarhetcollegeen overhandigdedeconsulshetvelpapier,datzezorgvuldigbestudeerden.hoewelhetboven hunmachtging,vielhunfilippo'stegenwoordigheidvangeestopenzagenzeindatgeenvan deanderearchitectenzovoortvarendtewerkgingalshij:wantfilippolegdeinzijnbetoog zo'nmanifestezekerheidaandedag,doorsteedsmaardezelfdedingentebeweren,zo doordachtdathetnetwasofhijaltienkoepelshadgebouwd;deconsulstrokkenzichterug enoverwogenhemdeopdrachttegunnen,wantiederpuntvanzijnbetooghadhun instemming,alleenzoudenzegraagenigbewijsziendatmenditgewelfzoukunnen optrekkenzonderarmatuur.metgelukwerdaanditverlangenvanhentegemoetgekomen, wantbartolomeobarbadorihadheteralmetfilippoovergehaddathijeenkapelwildelaten bouwenindesantafelicita,enfilippowasdaaralaanbegonnenenhadzonderarmatuur hetgewelfdoenverrijzenvandezekapelrechtsnaastdeingangvandekerk,bijde wijwaterbak,dieeveneensvanzijnhandis;enindiezelfdetijdbouwdehijookhetgewelf vooreenanderekapel,indesanjacoposopr'arno,voorstiattaridolfi,naastdekapelvan hethoofdaltaar.hiermeeverwierfhijmeerkredietdanmetzijnwoorden.zohadhijhet vertrouwengewonnenvandeconsulsenbeheerders,doorwathijhadgeschrevenendoor hetwerkdatzevanhemhaddengezien,enineenstemming(waarbijiedereenboonineen urndeed)werdbeslotendathijdeopdrachtvoordebouwvandekoepelkreeg,enze benoemdenhemtotbouwmeester.maarzecontracteerdenhemslechtsvoorheteerste deel,toteenhoogtevantwaalfel,wantzewildeneerstzienofhetgoedging,zeidenze;en alshetgingzoalshijhunzei,danzoudenzehemzekeropdrachtgevenookderestte bouwen.filippoverbaasdezichoveralhetonbegripenwantrouwendathijbijdeconsulsen debeheerdersontmoette,enalshijernietvanovertuigdwasgeweestdatniemandanders danhijdekoepelzoukunnenbouwen,danwashijernietaanbegonnen;maaromdatzijn verlangenuitgingnaarderoemdiehijhiermeezouverwerven,namhijdeopdrachtaanen verplichttezichertoeditwerktoteenvolmaakteindetebrengen.wathijhadgeschreven werd,evenalszijnzojuistgenoemdeverplichting,gekopieerdineenboekwaarinde administrateurderekeningenvoorhethoutenhetmarmerbijhield,enhijontvinghetzelfde salarisalsvoorheendeanderebouwmeesters. ToendevakliedenendeburgersvernamendatdeopdrachtnaarFilippowasgegaan,wasdit indeogenvandeéén,eengoede,indievandeander,juisteenslechtezaak.

6 Terwijlmenbezigwasvoorzieningentetreffenommetdebouwtekunnenbeginnen, vormdezichonderdeburgersenambachtsliedeneengroepdiebedenkingenhadtegende beslissingvandeconsulsendebeheerdersdievolgenshenoverhaastgenomenwas,want eendergelijkprojectmoestnietwordenuitgevoerdopadviesvaneenenkelepersoon;endit besluit,zovondenze,zounogteverontschuldigenzijngeweestalsmennietover voortreffelijkeliedenhadkunnenbeschikken,maarerwarenermeerdangenoeg;enhier zoudestadgeeneermeeinleggen,wantbijeenofanderongeluk,zoalsdatin,debouwafen toepleegtvoortekomen,zoumenhenkunnenlakenalspersonendieeentezwarelastop deschoudersvaneenenkelinghaddengelegd,zonderrekeningtehoudenmetdeschadeen schandediehieruitzoudenkunnenvoortvloeienvoordegemeenschap;endaaromals tegenwichtvoorfilippo'svervoering,zouhetgoedzijnomeenmedebouwmeesteraanhem toetevoegen.nuwaslorenzoghibertizeerinaanziengestegendoorzijnwerkaande deurenvandesangiovanni,waarmeehijhetbewijsvanzijnvernufthadgeleverd;enhet bleekweldathijindegunststondbijbepaaldepersonenmetveelinvloedopdeoverheid, wanttoendezepersonenzagenhoezeerfilippo'sroemtoenam,dedenze,onderhet voorwendselvanliefdeengenegenheidtothetbouwwerk,zodanighuninvloedbijdeconsuls endebeheerdersgeldendatghibertiaanfilippowerdtoegevoegdalsmedebouwmeesterin ditproject.hoegrootfilippo'swanhoopenbitterheidwarentoenhijvernamwatde beheerdershaddengedaan,kanmenopmakenuithetfeitdathijbijnauitflorencewas weggevlucht,alsdonatelloenlucadellarobbiaernietwarengeweestomhemtetroosten. Werkelijkgodvergetenisdevenijnigewoedevanhendie,inhuneerzuchtigewedijveren verblinddoornijd,andermanseerenschonewerkeningevaarbrengen.aandezeliedenwas hetbeslistniettedankendatfilipponietzijnmodellenstuksloeg,zijnontwerpenverbrandde eninminderdaneenhalfuurtijdalleskapotmaaktewathijinaldiejarenmetzoveelmoeite totstandhadgebracht.eerstverontschuldigdedebeheerderszichtegenoverfilippoen wektenzehemopvoorttegaan,omdathijenniemandandersdeontwerperenschepper vanditbouwwerkwas;maartochkendenzelorenzoeensalaristoeevenhoogalsdatvan Filippo.Zonderveelenthousiasmezettedezehetwerkvoort,indewetenschapdathijerop zoumoetenzwoegenomvervolgensdeeerenfaamtemoetendelenmetlorenzo

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

er schilders katholiek en vervaardigen ze religieuze stukken. Ook is de rol van het hof niet te vergelijken met die van Frankrijk of Engeland.

er schilders katholiek en vervaardigen ze religieuze stukken. Ook is de rol van het hof niet te vergelijken met die van Frankrijk of Engeland. Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Muziek in de renaissance en barok. Renaissance (1400 1600) Belangstelling voor het hier en het nu

Muziek in de renaissance en barok. Renaissance (1400 1600) Belangstelling voor het hier en het nu Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Affecten, emoties en expressie

Affecten, emoties en expressie Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

3. Ontwikkeling van de Amerikaanse Filmindustrie tot 1918 De Amerikaanse filmindustrie

3. Ontwikkeling van de Amerikaanse Filmindustrie tot 1918 De Amerikaanse filmindustrie Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Emile Bernard: Pont Aven, 1898. Gauguin

Emile Bernard: Pont Aven, 1898. Gauguin Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Musicals en musicalfilms Inleiding

Musicals en musicalfilms Inleiding Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Rekenen Groep 6-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 6-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze,

Nadere informatie

Rekenen Groep 6-1e helft schooljaar.

Rekenen Groep 6-1e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of

Nadere informatie

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2013 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Fluisteringen van de donkerste schaduwen. Gedichtenbundel. Dani Vlijm

Fluisteringen van de donkerste schaduwen. Gedichtenbundel. Dani Vlijm Fluisteringen van de donkerste schaduwen Gedichtenbundel Dani Vlijm 1 Eerste druk 2017 Tekst: Dani Vlijm 2017 Vormgeving binnenwerk: Dani Vlijm Vormgeving omslag: Dani Vlijm Omslagfoto: SplitShire Foto

Nadere informatie

Toen het licht besloot te zwijgen

Toen het licht besloot te zwijgen Toen het licht besloot te zwijgen Dani Vlijm 1 De Nytah O drax Chronicles Deel 1: De Duisterzijde Spiegel 1 Deel 2: De Duisterzijde Spiegel 2 Deel 3: De Duisterzijde Spiegel 3 Deel 4: Vai ranva Deel 5:

Nadere informatie

groep Computerprogramma woordenschat

groep Computerprogramma woordenschat Taal actief G e b r u i k e r si n st r u c t i e C o m pu te rpro gra m m a w o o rde n s c ha t 214088_OM.indd 1 gro ep 6 22-06-2009 12:22:50 telefoon: 073-628 87 22 e-mail: helpdesk.bao@malmberg.nl

Nadere informatie

MUZIEKEDITIE B O E K E N C E N T R U M

MUZIEKEDITIE B O E K E N C E N T R U M OP TOON HOOGTE LIEDEREN BUNDEL HGJB MUZIEKEDITIE B O E K E N C E N T R U M Op Toonhoogte is ontwikkeld door de HGJB. Deze landelijke jongerenorganisatie in de Protestantse Kerk in Nederland wil jongeren

Nadere informatie

Handleiding ZorgDomein Bijlagen verzenden

Handleiding ZorgDomein Bijlagen verzenden Handleiding ZorgDomein Bijlagen verzenden ZorgDomein 2014 Inleiding Het is mogelijk om naast de verwijsbrief ook bijlagen elektronisch te verzenden via ZorgDomein. Het toevoegen van bijlagen aan de verwijzing

Nadere informatie

VO2020- scan. Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities. Versie 1.0, april 2015

VO2020- scan. Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities. Versie 1.0, april 2015 VO2020- scan Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities Versie 1.0, april 201 Copyright 201 Stichting Schoolinfo Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

KWR 05.026 april 2005

KWR 05.026 april 2005 KWR 05.026 april 2005 Kiwa N.V. - 1 - april 2005 KWR 05.026 april 2005 2005 Kiwa N.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen. Extra les: Wonen. Dorothé Pietersma. u i t g e v e r ij coutinho.

Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen. Extra les: Wonen. Dorothé Pietersma. u i t g e v e r ij coutinho. Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen Extra les: Wonen Dorothé Pietersma u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2009 Deze extra les over wonen hoort bij Zwart op wit. Praktische schrijfvaardigheid

Nadere informatie

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een Outlook.com-account aanmaken hoort bij

Nadere informatie

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen

Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Wegwijs in Windows 7 Wegwijs in internet Windows Live Mail downloaden en een e-mailadres instellen Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Windows Live Mail downloaden

Nadere informatie

Antwoorden op de meerkeuzevragen

Antwoorden op de meerkeuzevragen Antwoorden op de meerkeuzevragen bij Dit is marketing! Loek ten Berge Johan van Kooten met medewerking van Esther de Berg Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2012 Deze antwoorden

Nadere informatie

Microsoft Security Essentials downloaden

Microsoft Security Essentials downloaden Wegwijs in internet Thuis in Windows Vista Thuis in Windows 7 Microsoft Security Essentials downloaden Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2011 Deze handleiding Microsoft Security

Nadere informatie

Wonen Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker

Wonen Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker Wonen Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker Copyright: Uitgeverij Eigen Wijs, Bussum 2003 ISBN-10:90-77495-13-4 ISBN-13: 978-90-77495-13-1 1e druk februari 2006 Schrijvers:

Nadere informatie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie Zelfstandig werken Ajodakt Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie 9 789074 080705 Informatieverwerking Groep 7 Antwoorden Auteur P. Nagtegaal ajodakt COLOFON Illustraties

Nadere informatie

Voorbeeldvragenlijst COK

Voorbeeldvragenlijst COK Voorbeeldvragenlijst COK Vragen over de kwaliteit van wonen (Selectie van vragen uit de vragenlijst behorend bij Clienten over Kwaliteit ) Kanaalweg 17c, gebouw B2 3526 KL Utrecht Postbus 8224 3503 RE

Nadere informatie

Vrijetijdsbesteding Leerboek voor de opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider/Jongerenwerker

Vrijetijdsbesteding Leerboek voor de opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider/Jongerenwerker Vrijetijdsbesteding Leerboek voor de opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider/Jongerenwerker Copyright: Uitgeverij Eigen Wijs, Bussum 2007 ISBN: 978 90 77495 21 6 1e druk augustus 2007 Boek: Serie Jongerenwerk/Vrijetijdsbesteding

Nadere informatie

RoBeheer 1.5. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening. Crotec bv Parallelweg 21 5223 AL s-hertogenbosch

RoBeheer 1.5. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening. Crotec bv Parallelweg 21 5223 AL s-hertogenbosch 1.5 Crotec bv Parallelweg 21 5223 AL s-hertogenbosch Postbus 2447 5202 CK s-hertogenbosch V T 073523 3950 F 073523 3998 www.crotec.nl info@crotec.nl RoBeheer Vestiging Amsterdam Plotterstraat 22 1033 RX

Nadere informatie

VOOR HET vfas CONGRES

VOOR HET vfas CONGRES ALIMENTATIE VAN DE TOEKOMST SCHEIDEN IN NEDERLAND 2012 onderzoek uitgevoerd door TNS NIPO in opdracht van de vfas DE SCHEIDINGSADVOCATEN vfas CONGRES 2012 VAN ALIMENTATIE DE vfas NODIGEN VAN DE TOEKOMST

Nadere informatie

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Wegwijs in Windows 8 Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over het downloaden en installeren

Nadere informatie

Profiel van de Nederlandse overheid

Profiel van de Nederlandse overheid Profiel van de Nederlandse overheid Organisatie, beleid en besluitvorming Links Remko Iedema en Patricia Wiebinga bussum 2012 Deze links vormen extra materiaal bij de zesde, herziene druk van het boek

Nadere informatie

Bijlagen bij het ecologisch krachtenveld

Bijlagen bij het ecologisch krachtenveld Professioneel pedagogisch handelen Omgaan met probleemgedrag in opvoedingssituaties Bijlagen bij het ecologisch krachtenveld Gerbert Sipman u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2014 Deze bijlagen horen

Nadere informatie

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken

Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Wegwijs in Windows 8.1 Handleiding Een Outlook.com-account aanmaken Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze handleiding over het aanmaken van een Outlook.com-account

Nadere informatie

Extra les: Verzekeringen

Extra les: Verzekeringen Zwart op wit Praktische schrijfvaardigheid voor volwassenen Extra les: Verzekeringen Dorothé Pietersma u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2009 Deze extra les over verzekeringen hoort bij Zwart op wit.

Nadere informatie

WerkPortfolio. Praktijkkaarten PRO schoonmaak. Professionele schoonmaaktechnieken

WerkPortfolio. Praktijkkaarten PRO schoonmaak. Professionele schoonmaaktechnieken WerkPortfolio Professionele schoonmaaktechnieken Praktijkkaarten PRO schoonmaak Schoonmaakregels Werk van boven naar beneden...01 Werk van buiten naar binnen...02 Werk van schoon naar vuil...03 Emmer en

Nadere informatie

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een e-mailadres

Nadere informatie

Informatie sollicitatieprocedure leerling-verpleegkundige niveau 5 HBOV

Informatie sollicitatieprocedure leerling-verpleegkundige niveau 5 HBOV 5 november 206 Status Definitief Referentie WAD/PK /6 Auteur(s) Petra Kramp Informatie sollicitatieprocedure leerling-verpleegkundige niveau 5 HBOV Stichting Maasstad Ziekenhuis Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Windows 7 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Windows 7 van Hannie van Osnabrugge. 2010 Hannie van Osnabrugge Alle rechten

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Firewall Configuratie

Firewall Configuratie Firewall Configuratie Firewall Configuratie In deze handleiding gaan we een aantal voorbeelden geven hoe u een bepaalde situatie kunt oplossen door middel van een aantal Filter Rules. Situatie 1 U maakt

Nadere informatie

School en echtscheiding

School en echtscheiding School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique van der Pluijm en Margit Grevelt School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique

Nadere informatie

HANDLEIDING HUAWEI E-5331 POCKET MIFI ROUTER

HANDLEIDING HUAWEI E-5331 POCKET MIFI ROUTER HANDLEIDING HUAWEI E-5331 POCKET MIFI ROUTER Copyright 2012. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar

Nadere informatie

LAN DNS & DNS Forwarding

LAN DNS & DNS Forwarding LAN DNS & DNS Forwarding LAN DNS Met de LAN DNS functionaliteit kunt u ervoor zorgen dat de DrayTek als DNS-server fungeert voor het interne netwerk. Hiermee kunt u naar een interne webpagina of webapplicatie

Nadere informatie

Skype: leren op afstand

Skype: leren op afstand Skype: leren op afstand 1 Cursus Onderwijs en ICT Jaargang 2, deel 20 (versie 1.0 NL 8-04-2011) Leren op afstand door Serge de Beer Inleiding Leren hoeft niet alleen op school plaats te vinden. Wie bijvoorbeeld

Nadere informatie

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren

Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Wegwijs in Windows 8.1 Handleiding Windows Live Mail 2012 downloaden en installeren Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2015 Deze handleiding over het downloaden en installeren

Nadere informatie

Rabobank Westland 17 oktober 2013 Bart van Meurs & Raymond Buitelaar. 2013 ideality

Rabobank Westland 17 oktober 2013 Bart van Meurs & Raymond Buitelaar. 2013 ideality Rabobank Westland 17 oktober 2013 Bart van Meurs & Raymond Buitelaar ideality trend 1: online winkelen trend 2: social media stelling 1: retail vs. e-tail stelling 2: offline vs. online overweging ideality

Nadere informatie

module 5 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008

module 5 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008 Europees Computer Rijbewijs module 5 ACCESS 2007 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008 ISBN: 978 90 460 0493 7 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Address Mapping Address Mapping regels:

Address Mapping Address Mapping regels: Address Mapping Address Mapping Met de optie Address Mapping kunt u het uitgaande publieke IP-adres instellen voor bepaalde interne IP-adressen. Het verkeer afkomstig van dit desbetreffende interne IP-adres

Nadere informatie

FlexSCAN Installatie

FlexSCAN Installatie FlexSCAN Installatie Copyright Copyright 2007 Dicon development center BV. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerde gegevensbestand,

Nadere informatie

MEDISCH SPOEDGEVAL INJECTIE LETSEL HYDRAULISCH HOGEDRUK. De feiten. www.veiligwerkenmethydrauliek.nl

MEDISCH SPOEDGEVAL INJECTIE LETSEL HYDRAULISCH HOGEDRUK. De feiten. www.veiligwerkenmethydrauliek.nl MEDISCH SPOEDGEVAL HYDRAULISCH HOGEDRUK INJECTIE LETSEL De feiten www.veiligwerkenmethydrauliek.nl Inhoudsopgave Inleiding 4 Wie lopen het meeste risico? 6 Aard van het materiaal, plaats van binnendringen

Nadere informatie

Sociale Omgeving Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker

Sociale Omgeving Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker Sociale Omgeving Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker Copyright: Uitgeverij Eigen Wijs, Bussum ISBN/EAN: 978-90-77495-18-6 1e druk maart 2007 Boek: Serie Jongerenwerk

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Wegwijs in de wereld van internet Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge Vijfde, herziene druk bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Wegwijs in de wereld van internet van Hannie van

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 6 Stellen

Toetsvragen bij domein 6 Stellen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 6 Stellen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli Schaufeli

Nadere informatie

Gasten Wi-Fi netwerk

Gasten Wi-Fi netwerk Gasten Wi-Fi netwerk Gasten Wi-Fi netwerk In bepaalde situaties kan het voorkomen dat u een extra draadloos netwerk wilt aanbieden aan uw gasten. Dit gasten netwerk moet gescheiden zijn van het reeds bestaande

Nadere informatie

Open Ports. Als eerste maakt u de regel actief. Dit kan door boven in het scherm een vinkje te zetten bij Enable Open Ports

Open Ports. Als eerste maakt u de regel actief. Dit kan door boven in het scherm een vinkje te zetten bij Enable Open Ports Open Ports Open Ports Met Open Ports kunt u een bepaalde serie poorten open zetten voor een bepaalde server/pc. Standaard zijn hier geen regels ingesteld. Wanneer u gebruik wilt maken van deze functie

Nadere informatie

Universal Repeater AP700

Universal Repeater AP700 Universal Repeater AP700 Universal Repeater De universal repeater mode in de VigorAP 700 is een efficiënte manier om het bereik van uw draadloze netwerk te vergroten. Door Universal repeater mode te gebruiken

Nadere informatie

Informatie over de opleiding en de praktijk BBL regulier niveau 4

Informatie over de opleiding en de praktijk BBL regulier niveau 4 15-11-016 Status Definitief Referentie WAD/PK 1/5 Auteur(s) Annemarie ten Klooster/Petra Kramp Informatie over de opleiding en de praktijk BBL regulier niveau 4 Stichting Maasstad Ziekenhuis Alle rechten

Nadere informatie

Training. Methodisch verzamelen van informatie

Training. Methodisch verzamelen van informatie Training Methodisch verzamelen van informatie Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel:

Nadere informatie

Informatie over de opleiding en de praktijk BOL- BBL niveau 4

Informatie over de opleiding en de praktijk BOL- BBL niveau 4 1-11-016 Status Definitief Referentie WAD/PK 1/5 Auteur(s) Annemarie ten Klooster/Petra Kramp Informatie over de opleiding en de praktijk BOL- BBL niveau 4 Stichting Maasstad Ziekenhuis Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

WERKEN IN-stagegidsen WERKEN IN DE WINKEL

WERKEN IN-stagegidsen WERKEN IN DE WINKEL WERKEN IN-stagegidsen WERKEN IN DE WINKEL S T A G E G I D S V O O R H E T P R A K T I J K O N D E R W I J S Werken in de winkel is een uitgave van Eenvoudig Communiceren. WERKEN IN-stagegidsen zijn te

Nadere informatie

Arbeidsovereenkomst 2016/2017

Arbeidsovereenkomst 2016/2017 Arbeidsovereenkomst en aanverwante regelgeving 2016/2017 Redactie: Ars Aequi Libri Ars Aequi Libri Nijmegen 2016 ISBN: 978-90-6916-839-5 NUR 825 2016 Ars Aequi Libri, Nijmegen. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. De gouden basisregels 3. Optimaal afstuderen 3.1 Motivatie 3.2 Doelen stellen 3.3 Juiste relatie vaardigheid en uitdaging 3.4 Concentratie 3.5 Gedachtencontrole 3.6 Timemanagement

Nadere informatie

Toetsen in Techniekstad

Toetsen in Techniekstad Deelnemershandleiding Toetsen in Techniekstad KSL186483 Kenteq Leermiddelen 2009 Kenteq Training en Advies, Hilversum Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Informatie over de opleiding en de praktijk BOL- BBL niveau 4 vanaf het 1 e leerjaar

Informatie over de opleiding en de praktijk BOL- BBL niveau 4 vanaf het 1 e leerjaar 1-11-016 Status Definitief Referentie PK/PK 1/5 Auteur(s) Annemarie ten Klooster/Petra Kramp Informatie over de opleiding en de praktijk BOL- BBL niveau 4 vanaf het 1 e leerjaar Stichting Maasstad Ziekenhuis

Nadere informatie

Thuis in Word Antwoorden op de vragen. Hannie van Osnabrugge Marian Ponsioen-van der Hulst

Thuis in Word Antwoorden op de vragen. Hannie van Osnabrugge Marian Ponsioen-van der Hulst Thuis in Word 2007 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge Marian Ponsioen-van der Hulst bussum 2009 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Word 2007 van Hannie van Osnabrugge en Marian

Nadere informatie

DrayTek Vigor AP700 MAC Filtering

DrayTek Vigor AP700 MAC Filtering DrayTek Vigor AP700 MAC Filtering DrayTek Vigor AP700 MAC Filtering De DrayTek Vigor AP700 beschikt tevens over een extra beveiligings functionaliteit. Namelijk MAC Filtering, hierdoor kunt u op basis

Nadere informatie

Recht & Veiligheid Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker

Recht & Veiligheid Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker Recht & Veiligheid Leerboek voor de Opleiding Assistent Vrijetijdsbegeleider / Jongerenwerker Copyright: Uitgeverij Eigen-Wijs, Bussum 2003 ISBN 10: 90-77495-17-7 en ISBN 13: 978-90-77495-17-9 1ste druk

Nadere informatie

Voor fouten door middel van onduidelijkheden en verkeerde opgave zijn wij niet aansprakelijk. Zonder schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Port Redirection NAT >> Port Redirection Enable.

Port Redirection  NAT >> Port Redirection Enable. Port Redirection Port Redirection Door middel van Port Redirection (ook wel Port Forwarding genoemd), kunt u bepaalde externe poorten doorsturen naar een interne poort. Het verschil tussen Open Ports en

Nadere informatie

CAO Tuincentra Enquête Onderhandelaarsakkoord Resultaten Utrecht, maart 2016 L. Smulders, MSc G. Zoetendaal, BSc

CAO Tuincentra Enquête Onderhandelaarsakkoord Resultaten Utrecht, maart 2016 L. Smulders, MSc G. Zoetendaal, BSc CAO Tuincentra Enquête Onderhandelaarsakkoord Resultaten Utrecht, maart 2016 L. Smulders, MSc G. Zoetendaal, BSc Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van Alternatief Voor Vakbond Copyright 2016, Labyrinth

Nadere informatie

LAN Multiple-Subnet Port Based VLAN

LAN Multiple-Subnet Port Based VLAN LAN Multiple-Subnet Port Based VLAN LAN Multiple-Subnet In de DrayTek Vigor 2850 serie is het mogelijk om met meerdere LAN subnetten te werken. Hierdoor kunt u de 4 LAN poorten op de DrayTek indelen in

Nadere informatie

Frankenstein. Mary Shelley

Frankenstein. Mary Shelley Frankenstein Frankenstein maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208

Nadere informatie

LAN DNS. De functionaliteit LAN DNS kunt u vinden in het menu Applications. Hier klikt u vervolgens op het index nummer welke u wilt gebruiken.

LAN DNS. De functionaliteit LAN DNS kunt u vinden in het menu Applications. Hier klikt u vervolgens op het index nummer welke u wilt gebruiken. LAN DNS LAN DNS Middels de LAN DNS functionaliteit kunt u ervoor zorgen dat de DrayTek als DNS server fungeert voor uw interne netwerk. U hebt de mogelijkheid om 20 hostnames op te geven. Onderstaande

Nadere informatie

HANDLEIDING ALCATEL ONE TOUCH Y580 MIFI ROUTER

HANDLEIDING ALCATEL ONE TOUCH Y580 MIFI ROUTER HANDLEIDING ALCATEL ONE TOUCH Y580 MIFI ROUTER Copyright 2012. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar

Nadere informatie

DrayTek Vigor AP700 Advanced Settings

DrayTek Vigor AP700 Advanced Settings DrayTek Vigor AP700 Advanced Settings DrayTek Vigor AP700 Advanced Settings Met de Wireless LAN Advanced Setting kunt de geavanceerde Wireless instellingen voor de draadloze Access Point optimaliseren.

Nadere informatie

Quick scan ADHD in po en vo

Quick scan ADHD in po en vo Quick scan ADHD in po en vo Onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW datum 6 december 2016 auteur(s) Boukje Cuelenaere versie 1.0 CentERdata, Tilburg, 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 1 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

Voorbeeldvragen capaciteitentest

Voorbeeldvragen capaciteitentest Voorbeeldvragen capaciteitentest Je gaat binnenkort een capaciteitentest maken. In dit document zijn voorbeeldopgaven opgenomen om vertrouwd te raken met het soort vragen dat voorkomt in de test. Wat meet

Nadere informatie

Meer ZZP opdrachten met LinkedIn

Meer ZZP opdrachten met LinkedIn Meer ZZP opdrachten met LinkedIn Krijg meer ZZP opdrachten en positioneer jezelf als een expert in jouw vakgebied met onze LinkedIn tips! Het is niet toegestaan de inhoud van dit document te verspreiden,

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. Remediëren met ICT

Cursus Onderwijs en ICT. Remediëren met ICT Cursus Onderwijs en ICT Jaargang 2, deel 19 (versie 1.0 NL 25-02-2011) Remediëren met ICT door Serge de Beer Inleiding Niet voor elke leerling is het makkelijk leren even vanzelfsprekend. Een klein beetje

Nadere informatie

Vind een nieuwe baan met LinkedIn

Vind een nieuwe baan met LinkedIn Vind een nieuwe baan met LinkedIn Vergroot jouw kans op een (nieuwe) baan en positioneer jezelf als een expert in jouw vakgebied met onze LinkedIn tips! Het is niet toegestaan de inhoud van dit document

Nadere informatie

Informatie over de opleiding en de praktijk HBO Verpleegkunde niveau 6

Informatie over de opleiding en de praktijk HBO Verpleegkunde niveau 6 1-11-016 Status Definitief Referentie WAD/PK 1/5 Auteur(s) Annemarie ten Klooster/Petra Kramp Informatie over de opleiding en de praktijk HBO Verpleegkunde niveau 6 Stichting Maasstad Ziekenhuis Alle rechten

Nadere informatie

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Wet van Ohm. J. Kuiper. Transfer Database

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Wet van Ohm. J. Kuiper. Transfer Database Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal Reader Wet van Ohm J. Kuiper Transfer Database ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Algemeen Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Basisboek marketingcommunicatie Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Esther de Berg (red.) Elyn Doornenbal Werner Kleiss Gabriëlle Kuiper Rutger Mackenbach bussum 2011 1/8 Deze hoort bij Basisboek

Nadere informatie

Nu kunt u aangeven over welke WAN poort dit verkeer moet lopen. Standaard staat Binding WAN Interface op WAN1. Dit kunt u uiteraard zelf aanpassen.

Nu kunt u aangeven over welke WAN poort dit verkeer moet lopen. Standaard staat Binding WAN Interface op WAN1. Dit kunt u uiteraard zelf aanpassen. Load Balancing Load Balancing Als er gebruik gemaakt wordt van meerdere WAN poorten kan load balancing worden toegepast. Door gebruik te maken van load balancing kan de capaciteit van beide internetverbindingen

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 5 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

1.4. Installatie toelichting. RoTekst. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening

1.4. Installatie toelichting. RoTekst. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening 1.4 Installatie toelichting V RoTekst Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening Copyright Deze publicatie is een uitgave van Crotec BV, s-hertogenbosch (KvK Oost Brabant 1715 9294) Alle rechten

Nadere informatie

DR-KAM-X. Deelreglement KAM-coördinator

DR-KAM-X. Deelreglement KAM-coördinator DR-KAM-X Deelreglement KAM-coördinator Uitgave: december 2008 DR-KAM-X 2 1 Algemeen Naam : Reed Business Opleidingen Adres : Arnhem en Zwijndrecht Aard : mondeling onderwijs Naast dit reglement is het

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 6 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

i n s t a p b o e k j e

i n s t a p b o e k j e jaargroep 4 naam: reken-wiskundemethode het basisonderwijs i n s t a p b o e k j e k l o k k i j k e n Les 1 Hele en halve uren 1 Hoe laat is het? Vul in. 2 Hoe laat is het? Teken de wijzers. 2 5 8 6 9

Nadere informatie

rouw arrangementen Uitvaarten krijgen meer en meer een persoonlijk karakter.

rouw arrangementen Uitvaarten krijgen meer en meer een persoonlijk karakter. rouw arrangementen Uitvaarten krijgen meer en meer een persoonlijk karakter. Ondermeer door de lievelingsbloemen van de overledene te verwerken in het rouwbloemstuk en te gebruiken bij het gepast aankleden

Nadere informatie

BKB. Handels- en wetskennis. Aanvullingen. Henk H.M. van der Linden

BKB. Handels- en wetskennis. Aanvullingen. Henk H.M. van der Linden BKB Handels- en wetskennis Aanvullingen Henk H.M. van der Linden Deze aanvulling behoort bij het boek BKB Handels- en wetskennis, ISBN 978-90-415-0639-9 en ISBN 978-90-415-0815-7. Lay-out en opmaak: NTI

Nadere informatie

Handleiding Eetmeter. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Eetmeter. februari 2007

Handleiding Eetmeter. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Eetmeter. februari 2007 Aan de slag in beroep en bedrijf februari 2007 Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel

Nadere informatie

In deze handleiding gaan we een voorbeeld geven hoe u een bepaalde situatie kunt oplossen doormiddel van een aantal Firewall >> Filter Rules.

In deze handleiding gaan we een voorbeeld geven hoe u een bepaalde situatie kunt oplossen doormiddel van een aantal Firewall >> Filter Rules. Firewall Cases Firewall Cases In deze handleiding gaan we een voorbeeld geven hoe u een bepaalde situatie kunt oplossen doormiddel van een aantal Firewall >> Filter Rules. Situatie: Bedrijf U heeft van

Nadere informatie

In de frontlinie tussen hulp en recht. Spel Wie heeft gelijk?

In de frontlinie tussen hulp en recht. Spel Wie heeft gelijk? In de frontlinie tussen hulp en recht Spel Wie heeft gelijk? Dit spel Wie heeft gelijk? hoort bij In de frontlinie tussen hulp en recht door Jacquelien de Savornin Lohman & Hannie Raaff. 2001 Uitgeverij

Nadere informatie

Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling. Cees van Leuven en Annelies Hendriks

Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling. Cees van Leuven en Annelies Hendriks Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling Cees van Leuven en Annelies Hendriks Kind in bemiddeling Eerste druk van deze titel werd uitgegeven door Jabalis

Nadere informatie

Installatiehandleiding 2.0. RoTekst. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening

Installatiehandleiding 2.0. RoTekst. Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening 2.0 Installatiehandleiding V RoTekst Dé specialist in ruimtelijke informatievoorziening Copyright Deze publicatie is een uitgave van Crotec BV, s-hertogenbosch (KvK Oost Brabant 1715 9294) Alle rechten

Nadere informatie