Zakelijk Nederlands in de beroepsopleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zakelijk Nederlands in de beroepsopleiding"

Transcriptie

1 4 Onderwijsplanning In het volgende zal ten eerste een overzicht van de beroepsgerichte NVT-cursus worden gegeven, waarbij de doelen van de cursus en in aansluiting een mogelijke omzetting van de doelen worden voorgesteld 15. Het tweede gedeelte houdt zich met een exemplarisch onderwerp bezig, dat vanuit het onderzoek als bijzonder belangrijk bleek. 4.1 De macroplanning De globale doelstelling De doelstelling van het werkstuk bevat het dichten van de kloof tussen de praktijk en de theorie door een sterkere samenhang tussen het NVT-onderwijs in het algemeen, de vakrichting van de leerlingen en hun reële beroepsleven. Voor de cursusplanning betekent dat, dat de taalvaardigheid van de leerlingen door een combinatie van de cognitivistische en de constructivistische benadering met de nadruk op communicatieve vaardigheden zal worden opgebouwd. De communicatieve aanpak komt uit de behoeften van de leerlingen en opleiders voort (vgl. hoofdstuk 3.5.4), die op de communicatie gerichte vaardigheden het meest belangrijk vinden. Dit zal in een taakgerichte onderwijsplanning worden omgezet, waarbij de taakgerichtheid in het bijzonder de methodologische competentie zal bevorderen en de constructivistische benadering zal afspiegelen. De organisatie van het Learning-by-Doing zal echter niet tot de talige vaardigheden worden beperkt, centraal zullen de beroepsmatige vaardigheden in de vreemde taal staan. De consequentie is, dat het onderwijs bovendien inhoudgericht zal zijn en daardoor ervoor zal zorgen, dat de doelen van de beroepsopleiding (vgl. hoofdstuk 2.2) in aanmerking worden genomen. Door de combinatie met inhouden, wat in overeenstemming is met de cognitivistische benadering van de vreemdetalendidactiek, kan aan de ene kant de voorkennis van de leerlingen beter worden verinnerlijkt en door de verbinding met de vakcompetentie kan aan de andere kant het leren van de taal gemakkelijker worden gemaakt. In de volgende paragraaf zullen de concrete doelstellingen van het beroepsgerichte NVTonderwijs, die zich uit het net geschetste globale doel afleiden, worden beschreven. 15 Het programma is opgesteld in navolging van Buhlmann & Fearns 2000b. 60

2 4.1.2 De concrete doelstellingen In het algemeen bestaat er geen curriculum voor het vreemdetalenleren in de beroepsschool, dat rekening houdt met de vakcompetenties van hun beroep en met de heterogeniteit ten aanzien van de beginsituatie van de leerlingen. Om deze reden zal zoals in de eerste tussenconclusie gezegd, een gemiddeld niveau worden gekozen, zoals het in de Realschule het geval is. Omdat er echter ook vele leerlingen in de cursus zullen zitten, die geen diploma of een Hauptschulabschluss hebben, is het niveau, dat de leerlingen tenminste zullen bereiken, A1 (vgl. Niedersächsisches Kultusministerium 2011, p. 36 v.). Er moet echter een differentatie voor leerlingen die sneller leren aanwezig zijn. Daarom ligt het niveau van het onderwijs zelf bij A2. De doelen zijn in de gebieden receptie, productie, interculturele competentie en interactie in het beroep opgedeeld. 16 De receptie houdt in, dat de leerlingen alledaagse uitdrukkingen met betrekking tot informatie over de persoon, het gezin, het boodschappen doen, hun werk en de omgeving kunnen begrijpen. Het begrijpen van mondelinge communicatie zal het niveau A2 bereiken, terwijl het begrijpen van schriftelijke teksten alleen A1 zal omvatten, wat aan de resultaten van het behoeftenonderzoek zal voldoen en van de laag opgeleide leerlingen niet te veel eist. De productie verlangt van de leerlingen het niveau A2, indien ze in vertrouwde, routinematige situaties met een Nederlander over het werk en de vrije tijd kunnen praten en vragen kunnen stellen en beantwoorden. Wat de schrijfvaardigheid betreft, is het doelniveau tot A1 beperkt, wat het schrijven van gemakkelijke geïsoleerde uitdrukkingen en zinnen van de leerlingen eist. In het gebied interculturele competenties zullen de leerlingen het niveau B1 bereiken. Dit heeft te maken met het feit, dat interculturele competenties in het verkoopgesprek van groot belang zijn, om de klant met zeker respect te kunnen behandelen. Onderdelen hiervan zijn de belangrijkste beleefdheidsformules en cultuurverschillen van zeden en gewoontes, houdingen alsook normen en waarden van de Duitse en de Nederlandse samenleving. Het vierde competentiegebied bestaat uit de interactie in het beroep, waar de voorgenoemde competenties bijeenkomen en elementaire taalvaardigheden het doel zijn. Bovendien zijn hier elementen van de vaktaal opgenomen en doordat ze de meest frequente uitdrukkingen kunnen gebruiken en elementaire routines kunnen volgen, kunnen de leerlingen aan een Nederlandstalig verkoopgesprek deelnemen. 16 Het overzicht over de algemene doelen bevindt zich in bijlage 06 [Algemene doelen (NVT-cursus)], dat in navolging van de Stoffverteilungspläne Englisch van de BBS I Leer is opgebouwd. 61

3 4.1.3 De didactische macroplanning Voor de omzetting van de doelen heeft het NVT-cursus in totaal 40 onderwijslessen à 90 minuten ter beschikking. De didactische macroplanning 17 is gebaseerd op het leerboek Taal vitaal op school (vgl. Fox 2004), dat weliswaar geen vaktaal tot onderwerp heeft en ook niet geschreven is voor verkoper-leerlingen, maar het boek ondersteunt voornamelijk de communicatieve competenties, wat centraal van de beroepsgerichte NVT-cursus (vgl. hoofdstuk 3.5.4) zal staan. Een alternatief zal het leerboek Werk en Taal (vgl. Koot 2009) zijn, dat echter van een beginnerniveau van A1 uitgaat en alleen het werk in het algemeen tot onderwerp heeft en niet de detailhandel. Dus een leraar Nederlands heeft de keuze tussen of een algemeen leerboek, waarbij het beroep en de verkoop niet aan bod komen, of een beroepsgericht boek, waarbij de taalverwervingsproces is afgesloten en het onderwijs door de leerkracht met eigen materiaal over het verkoopgesprek moet worden aangevuld. Ik heb het boek Taal vitaal op school uitgekozen met twee redenen. Ten eerste namelijk voor de genoemde communicatieve aanpak en ten tweede zal de opgestelde planning voornamelijk een praktisch nut hebben. Tegen de achtergrond, dat zowel de BBS I Leer, als ook de BBS I Emden het boek op de officiële literatuurlijst hebben gezet, ga ik de leerkrachten een planning ter beschikking te stellen, dat op hun gebruikte methode is gebaseerd, zodat de waarschijnlijkheid groter is, dat ze de planning daadwerkelijk gebruiken. Aangevuld moet de algemene aanpak van Taal vitaal op school met enerzijds taakgerichte lesmethodes, die de beroepsmatige competentie zullen ondersteunen. Voorbeelden voor zulke methodes zijn in de kolom Bemerkungen van de didactische macroplanning gegeven. Anderzijds zullen de lessen en dus de inhouden beroepsgericht zijn, zodat ervoor wordt gezorgd, dat de leerlingen zich ook in een stage in een Nederlands bedrijf kunnen redden en het onderwijs bij de vaktaal van hun opleiding aansluit. De planning zal daarom in de volgende vijf onderwerpen opgedeeld zijn, die aansluitend worden voorgesteld. (1) De kennismaking, (2) het boodschappen doen, (3) typisch Nederland typisch Duitsland, (4) het werken in het bedrijf en (5) het werken in de winkel. (1) Tijdens de kennismaking zullen de leerlingen in de eerste lessen met begroetings- en afscheidswoorden kennismaken en leren, zichzelf voor te stellen, iets over hun opleiding, de omgeving, waarin ze leven (en werken) en hun gezin leren te zeggen. Door het 17 Een overzicht over de omzetting van de doelen in concrete inhouden bevinden zich in 07 bijlage [Didactische macroplanning (NVT-cursus)]. 62

4 meegeleverde audiomateriaal van Taal vitaal op school, waar moedertaalsprekers Nederlandse dialogen spreken, kunnen ze een gevoel voor de uitspraak krijgen. Een belangrijke opdracht, om bovendien de schrijfvaardigheid op te bouwen, bestaat in het creëren van eigen dialogen, die de leerlingen aansluitend voorstellen en daardoor tevens hun presentatie-competentie ondersteunen. De verbinding met het volgende onderwerp wordt gelegd, doordat de scholieren zullen opsommen, welke informatie voor een gesprekspartner daarnaast interessant zal zijn, zoals het adres, de leeftijd of het telefoonnummer en dat ze daarvoor de getallen moeten leren. (2) De telwoorden zijn de inleiding tot het onderwerp boodschappen doen, waarin de leerlingen kennis maken met de woordenschat van maateenheden, cruciale producten en een productpresentatie zullen voorbereiden. Bovenal komen hier dialogen aan bod, waarin de leerlingen het perspectief van de klant innemen en in verschillende situaties inkopen. Dit onderwerp zal daarenboven ervoor dienen, om een productenlijst op te stellen, die stuksgewijs wordt aangevuld en waarmee ze op hun werk Nederlandse klanten kunnen helpen. (3) De inleiding tot het derde gedeelte (typisch Nederland - typisch Duitsland) is tevens onderdeel van de completering van de productenlijst. Doordat de scholieren producten noemen, die voornamelijk op de Nederlandse markt worden aangeboden, kunnen onderwerpen van de Nederlandse geschiedenis en handel worden behandeld. Leesteksten over cultuurverschillen kunnen een discussie inleiden, waarmee de methodologische alsook de sociale vaardigheden worden ondersteund. Bovendien zal een excursie naar Groningen door de leerlingen worden gepland, doorgevoerd en geëvalueerd. Deze taakgerichte aanpak zal de motivatie van de leerlingen alsook hun interesse laten stijgen, het vreemde land te bezoeken en er de talenkennis toe te passen. De overgang naar het volgende onderwerp zullen de verschillen zijn, die in het bedrijf zichtbaar worden en die de leerlingen tijdens een mogelijke stage in Nederland kunnen leren kennen. (4) In het vierde gedeelte (werken in het bedrijf) zullen de scholieren voornamelijk hun kennis uit de economielessen in het Nederlands overdragen en in verschillende dialogen hun opdrachten en hun werkplek beschrijven. De prioriteit ligt tijdens deze lessen op de vaktaal, die de leerlingen uiteindelijk in een simulatie van een sollicitatiegesprek zullen toepassen. Het gesprek zullen ze daarenboven zelf plannen, voeren en evalueren. (5) Het laatste onderwerp kan tijdens het sollicitatiegesprek worden ingeleid, doordat ze de werkdag van een verkoper beschrijven. Dit onderwerp (werken in de verkoop) wordt 63

5 gebruikt om uiteindelijk de scholieren het perspectief van de verkoper in te laten nemen. Daarvoor zullen de belangstelling van de eigenschappen van een verkoper en de communicatie per se aan bod komen en de leerlingen zullen het verkoopgesprek in het Nederlands oefenen. Omdat dit de belangrijkste vaardigheid van een verkoper is (vgl. hoofdstuk 3.5.4), zal in het volgende worden voorgesteld, op welke manier het oefenen van het bedienen van klanten in het onderwijs kan worden omgezet. 4.2 Een exemplarische microplanning Het geplande onderwijs is onderdeel van (5) werken in de winkel, dat aan het einde van het schooljaar plaatsvindt. Voor de uitleg van de les, zal ik ten eerste de doelen van het onderwijs en ten tweede de structuur en de methode beschrijven De doelstelling De globale doelstelling van de les is het oefenen van een verkoopgesprek in het Nederlands. De concrete doelen zijn in de gebieden vakcompetentie (VC), methodologische competentie (MC) en sociale competentie (SC) opgedeeld. VC1 VC2 De leerlingen verinnerlijken de woordenschat van hun productenlijst en van de tweede les boodschappen doen. De leerlingen passen hun kennis over het verkoopgesprek toe en gebruiken frequente beleefdheidsformules, die voor een verkoper belangrijk zijn. MC1 De leerlingen werken in groepen enkele dialogen uit en presenteren hun resultaten voor de klasse. MC2 De leerlingen ondersteunen hun waarnemingsvermogen en leren een presentatie te evalueren door een geïnstrueerde evaluatie. SC1 SC2 SC3 De leerlingen verruimen hun communicatieve competenties door het werken met onbekende groepsleden. De leerlingen verbeteren hun coöperatieve vaardigheden, doordat ze actief deelnemen aan het werkproces in de groep. De leerlingen ondersteunen de samenhang binnen de klas doordat ze de medescholieren steun zijn en diens hulp zoeken De didactisch-methodische opzet Voor de doelomzetting zijn enerzijds afwisselende werkvormen als ook verschillende sociale vormen gekozen, de uitleg van de verschillende les-fasen volgt nu. De inleiding van de les zal uit een dialoog 18 bestaan, waar een klant op de markt fruit wil kopen. De Duitse verkoper kan echter de Nederlandssprekende klant niet verstaan en 18 Het overheadsheet van de dialoog is in bijlage 08 [Overheadsheet (inleiding)]. 64

6 vraagt een collega. De opdracht van de leerlingen, die nu in tweetallen zullen werken, bestaat erin, om de collega te zijn, het verkoopgesprek te voeren en uitspraken te zamelen. Nadat de resultaten worden besproken, zal de klas voor de uitwerkingsfase aansluitend in zes groepen worden ingedeeld. Voor de zes groepen zijn er drie situaties voorbereid, waarvoor telkens twee groepen voor dezelfde situatie een rollenspel 19 zullen voorbereiden. De situaties spelen in verschillende winkels, zoals in een viswinkel, bij een groente- en fruitstalletje op de markt en in een drogisterij. De leerlingen krijgen de opdracht, om de klant naar zijn wensen te vragen, of hij daarnaast nog iets anders wil kopen en bovenal de productpresentatie, die ze in les 2 boodschappen doen al hebben gepresenteerd in hun presentatie in te bouwen. Daarnaast moeten ze het bedrag van de rekening noemen, de klant het wisselgeld geven en afscheid nemen. Voor de fase van de presentatie wordt de aandacht van alle leerlingen voor het rollenspel gevraagd, doordat ze vragen op een evaluatie-sheet 20 zullen beantwoorden. Deze vragen evalueren of ze de dialoog hebben begrepen en geven de scholieren in het aansluitende gesprek de mogelijkheid, om geslaagder rollenspellen te prijzen. Als didactische reserve heb ik voor de laatste minuten van de les een werkblad voorbereid, waar een Nederlandse dialoog tussen een klant en een verkoper als gatentekst 21 is opgeschreven. De resultaten kunnen aansluitend of in de volgende les worden besproken. Deze exemplarische les zal duidelijk maken op welke manier een leerkracht enerzijds het vreemdetalenonderwijs beroepsgericht kan organiseren, dus de vakcompetentie kan bevorderen en anderzijds de taalvaardigheden, de methodologische en bovenal de sociale competenties van de scholieren in één les kan ondersteunen. Zoals in de aanhef vermeld bestaat dit werkstuk uit verschillende vraagstellingen, die in het werkstuk en het onderzoek centraal stonden. Tot besluit zullen in het volgende alle onderwerpen nog eens worden samengevat, om te verduidelijken, of de bovengeschikte doelstelling met de geplaande NTV-cursus kan worden bereikt en wat er nog verder kan worden gedaan. 19 De opdrachten staan op de rollenspelkaartjes, zie bijlage 09 [Rollenspeelkaartjes (uitwerking)]. 20 Het evaluatie-sheet is in bijlage 10 [Evaluatie-sheet (presentatie)] 21 De gatenvuloefening is in bijlage 11 [Gatenvuloefening (didactische reserve)]. 65

7 5 Conclusie Het doel was een sterkere samenhang tussen de doelen en de werkelijkheid ten aanzien van het NVT-onderwijs van de beroepsopleiding tot stand te brengen. Het werkstuk heeft laten zien dat het wel mogelijk is om de praktijk van het onderwijs in het Nederlands te relateren aan de vakrichting en het reële beroepsleven van de leerlingen. Op grond van de dalende belangstelling van de Nederlandse scholieren voor het Duits kan de uitvlucht van de Duitsers, dat de Nederlanders allemaal Duits spreken, op lange termijn niet blijven bestaan. Of moet de motivatie in de Nederlandse scholen voor het leren van het Duits weer stijgen, of de Duitse leerlingen moeten worden gemotiveerd om zelf het Nederlands te leren. In het verloop van het werkstuk werd duidelijk, dat door een combinatie van een constructivistische en een cognitieve benadering het nut van het NVTonderwijs voor de leerlingen kan stijgen boven het nut van een gewone taalcursus. De communicatieve aanpak zal naast een taakgerichte aanpak staan en hun methodologische competenties opbouwen en op het levenslange leren voorbereiden. Daarnaast komen interculturele aspecten aan bod, zodat de leerlingen een bewustzijn voor de cultuurverschillen krijgen en ten slotte zorgt de beroepsgerichte aanpak ervoor, dat de vakcompetenties in de zin van hersengymnastiek worden verinnerlijkt en de leerlingen een praktisch nut voor het eindexamen hebben. Met betrekking tot de carrièrekansen kunnen de leerlingen derhalve hun positie binnen een bedrijf vroeg bepalen. Deze argumenten zullen de belangstelling van de Duitse scholieren prikkelen en hen motivatie geven, om een tweede vreemde taal te willen leren, zoals het door de EU wordt gevraagd. Bovenal hebben de bedrijven een nut voor het aanleren van talenkennis. Omdat hun medewerkers een inzicht hebben in het denkpatroon van de bevolking om hen heen, kunnen vertrouwensrelaties worden opgebouwd, dat een concurrentievoordeel betekent en de voortzetting van de bedrijvigheden verzekert. Maar het nut is niet alleen tot de economie beperkt. De scholen zijn op lange termijn verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de regio. In het bijzonder Oost-Friesland is een streek, waar door seizoenschommelingen, die gepaard gaan met het toerisme, een hoge werkloosheid heerst en de scholen door een ruim aanbod ervoor moeten zorgen, dat de leerlingen dit hard gelag niet moeten betalen. Doordat de bedrijven het concurrentiële voordeel van het Nederlands herkennen, kan het gebeuren, dat bedrijven uit Aurich en Emden hun leerlingen door de 66

8 behoefte aan het Nederlands naar de BBS I Leer zullen sturen en de BBS I Emden en de BBS I Aurich achter het net vissen. Het probleem bestaat echter erin, dat het alleen de opdracht van de leerkracht is, om het vreemdetalenonderwijs een beroepsgerichte vorm te geven. Op lange termijn zijn pogingen van enkelingen niet toereikend en het zal noodzakelijk zijn, om de leerkrachten hulpmiddelen ter beschikking te stellen, omdat zowel de leerboeken alsook de voorschriften voor thema's en vaardigheden, geen concrete bepalingen ter oriëntatie geven. Een toestand, die niet alleen in de beroepsopleiding voor de detailhandel kan worden aangetroffen, dit betreft alle opleidingsberoepen. Tegen de achtergrond van de aantal in Duitsland erkende opleidingsberoepen is het weliswaar begrijpelijk, waarom de ministers van Cultuur en Onderwijs geen leerplan voor elk beroep kunnen voorschrijven. Gezien het feit, dat een leerkracht zijn leerlingen op het samenleven in een samengegroeid Europa zal voorbereiden, dat door een gunstig klimaat voor de ontwikkeling van de particuliere sector wordt geëist, moet in de randvoorwaarden voor het vreemdetalenonderwijs in de beroepsschool een verandering worden gebracht. Het verkoopgesprek kan een aanknopingspunt zijn, omdat het niet alleen onderdeel van de beoogde doelgroep is en voor andere beroepen in de bank of de verzekeringen kan worden aangepast. Misschien kan dit werkstuk een eerste stap in de richting zijn, dat de behoefte van een NVT-cursus of het beroepsgerichte vreemdetalenonderwijs in het algemeen in de beroepsschool wordt waargenomen. Daarvoor moet echter een grootschaliger onderzoek plaatsvinden met een statistisch significant resultaat voor de hele grensregio's in Nedersaksen en Nordrhein-Westfalen en het succes van het voorgestelde NTV-cursus zal in de praktijk moet worden geëvalueerd. Het resultaat van deze pogingen kunnen de ministers van Cultuur en Onderwijs noodzaken om curriculaire randvoorwaarden te scheppen, die met de vakrichting en de heterogeniteit van de scholieren rekening houden en die ten slotte een uitgeverij aanleiding geven om lesmateriaal te produceren, zodat het aanvullen van een algemeen gehouden leerboek met beroepsgericht materiaal niet meer op kosten van de school is. Het is zodoende noodzakelijk een verandering in het vreemdetalenonderwijs in het algemeen te brengen en de leerkrachten een geschikte methode voor het leren van het Nederlands in de beroepsschool ter beschikking te stellen, die gemakkelijk aan de eisen van de opleiding en aan verschillende beroepen kan worden aangepast. Wees de verandering die je in de wereld wilt zien. (Mahatma Gandhi) 67

9 Literatuur Leerboeken: Abitzsch, D. & Sudhoff, S. (2009): Welkom! Niederländisch für Anfänger. Stuttgart. Alons, L.; de Bakker, I. & van Huizen, J. (2002): Studeren in het Nederlands. Vaktaal. Utrecht. Bekkers, L. & Mennen, S. (2006): Ter zake. Zakelijk Nederlands voor anderstaligen. Amsterdam. Boot, E. & Degenhart, S. (2006): Taaltrainer voor gevorderde anderstaligen. NT2 op de werkvloer. Amsterdam. Dedeurwaerder-Haas, F. & Gassmann, I. D. J. (2011): Wat leuk A1. Kursbuch. Ismaning. De Boer, B. & Lijmbach, B. (2010): Nederlands in actie. Methode NT2 voor hoger opgeleiden. Bussum. Fox, S. (2004): Taal vitaal op school. Niederländisch für die Sekundarstufe I. Ismaning. Koot, N. (2009): Werk en Taal. Een werkboek voor praktijkgerichte taalscholing. Bussum. Kuiken, F. (1992): Code Nederlands. Basisleergang Nederlands voor volwassen anderstaligen. Amsterdam. Van Baalen, C. (2003): Taal in zaken. Zakelijk Nederlands voor anderstaligen. Utrecht. Sekundaire Literatuur: Appel, R. & Vermeer, A. (1994): Tweede-taalverwerving en tweede-taalonderwijs (2 e druk). Bussum. Barmeyer, C. I. (2000): Interkulturelles Management und Lernstile. Frankfurt. Berteloot, A.; Ulrichs, S. & Wenzel, V. (2001): Niederländisch an Schulen in Nordrhein- Westfalen. Erhebung zum Niederländisch-Unterricht an Schulen in den Regierungsbezirken Münster, Düsseldorf und Köln. In: Niederlande-Studien, Beiheft 1, Münster. BiBB (1994): Empfehlung des Hauptausschusses des Bundesinstituts für Berufsbildung zu Fremdsprachen in der beruflichen Bildung. URL: empfehlung_090-fremdsprachen_in_der_berufl.bildung_176.pdf [Datum: ]. 68

10 BiBB (o. A.): Über das BIBB. URL: [Datum: ]. Blake, R. R. & Mouton, J. S. (1973): Analyse van het verkoopgesprek. Utrecht. Boom leermiddelen (o. A.): Nederlands voor gevorderden. URL: lands_voor_gevorderden/taaltrainer_voor_gevorderde_anderstaligen [Datum: ]. Bortz, J. & Döring, N. (2006): Forschungsmethoden und Evaluation: für Human- und Sozialwissenschaftler. Berlin. Büsing, H.; Frommberger, D. & Klöpper, M. (2005): Modernisierung der beruflichen Bildung durch Internationalisierung. Eine Studie zu Situation und Zukunft der grenzüberschreitenden Berufsbildung am Beispiel der Region Weser-Ems - Nord-Niederlande. Oldenburg. Buhlmann, R. & Fearns, A. (2000a): Fachunterricht, Fachsprachenunterricht und allgemeinsprachlicher Unterricht. In: R. Buhlmann & A. Fearns (red.): Handbuch des Fachsprachenunterrichts (6 e druk). Tübingen, [p.] Buhlmann, R. & Fearns, A. (2000b): Kursplanung und -erstellung. In: R. Buhlmann & A. Fearns (red.): Handbuch des Fachsprachenunterrichts (6 e druk). Tübingen, [p.] Bundesagentur für Arbeit (o. A.): Arbeiten in den Niederlanden. URL: en-knoten.html nnn=true#doc6946bodytext10 [Datum: ]. Berkhof, S.; Busse, G. & Meijer, K. (2006): Beroepsonderwijs in Duitsland. Düsseldorf/ Nijmegen. Busse, G. (2006): Kleiner Grenzverkehr: Der deutsch-niederländische Arbeitsmarkt. URL: [Datum: ]. BVN (o. A.): Wir in der Region. URL: [Datum: ]. Drieling, H. (2011): Ein Trabbi überschreitet Grenzen. Die Bünting Unternehmensgruppe und die Universität Magdeburg entwickeln ein Ausbildungskonzept. URL: 69

11 trabbi-projekt.de/fileadmin/user_upload/presse/ _trabbi_wecker.pdf [Datum: ]. Drew, P. & Chilton, K. (2000): Calling just to keep in touch: Regular and habitualised telephone calls as an environment for small talk. In: J. Coupland (red.): Small Talk. Harlow, [p.] Düwell, H. (1998): Motivation und Motivierung im Fremdsprachenunterricht. In: U. Jung (red.): Praktische Handreichung für Fremdsprachenlehrer, Frankfurt am Main, [p.] Europese Commissie (2011): Regionale en minderheidstalen. De EU beschermt en stimuleert regionale en minderheidstalen. URL: languages-of-europe/doc139_nl.htm [Datum: ]. Europees Parlement (2008): 26 september: Europese Dag van de Talen. URL: europarl.europa.eu/sides/getdoc.do?language=nl&type=im-press&reference= STO37701 [Stand ]. Express.be (2011): Beheersing lokale taal wordt belangrijk concurrentieel voordeel. URL: [Datum: ]. Fennen, S. (2011): Chronik der Oldenburger Niederlandistik. URL: niederlandistik.uni-oldenburg.de/393.html [Datum: ]. Fluck, H.-R. (1992): Didaktik der Fachsprachen. Aufgaben und Arbeitsfelder, Konzepte und Perspektiven im Sprachbereich Deutsch. Tübingen. Gebbink, A. (2009): Das Wirtschaftssystem. VII. Deutsch-niederländische Handelsbeziehungen. URL: vertiefung/wirtschaftssystem/dnlhandel.html [Datum: ]. Haus der Niederlande (2011a): Centrum voor Nederland-studies. URL: [Datum: ]. Haus der Niederlande (2011b): Forschung. URL: Niederlande/zentrum/forschung/index.html [Datum: ]. 70

12 Haus der Niederlande (o.a.): Niederländischunterricht an Schulen in NRW und Niedersachsen. URL: Schulprojekt/Lernen/Literatur/90/niederlaendischunterricht.html [Datum: ]. KMK (2004): Rahmenlehrplan für den Ausbildungsberuf Kaufmann im Einzelhandel/ Kauffrau im Einzelhandel - Verkäufer/ Verkäuferin. (Beschluss der Kultusministerkonferenz vom ). URL: BeruflicheBildung/rlp/KfmEinzelhandel.pdf [Datum: ]. Krichewsky, L. (2011): Internationale Mobilität in der Berufsbildung als Beitrag zur Beschäftigungsfähigkeit. In: Berufsbildung, , Paderborn, [p.] Kuiken, F. (2000): Taakgericht en inhoudgericht onderwijs: een vruchtbare combinatie. In: M. Colpin et al. (red.): Een taak voor iedereen. Perspectieven voor taakgericht onderwijs. Leuven, [p] Lüsebrink, H.-J. (red.); Wille, C. & Zapf, E. C. (2005): Bedarfsanalyse interkultureller deutsch-französischer Wirtschaftskompetenz am Arbeitsplatz von Mitarbeitern in Büroberufen - durchgeführt in saarländischen und baden-württembergischen Unternehmen. Abschlussbericht. Saarbrücken. Mayring, P. (2002): Einführung in die qualitative Sozialforschung. Weinheim. Nederlands-Duitse Handelskamer (2010): Duitskennis lijdt onder zesjescultuur. URL: [Datum: ]. NCB Uitgeverij (o. A.): Studeren in het Nederlands. URL: uitgeverij/default.asp?kleur=ffd69b&art_groep=studeren%20in%20het%20nederlands &art_id=171&art_titel=studeren%20in%20het%20nederlands&gekozenmenu=uitgev erij&gekozenitem=overzicht [Datum: ]. Niedersächsisches Kultusministerium (2009): Ergänzende Bestimmungen für das berufsbildende Schulwesen (EB-BbS). URL: [Datum: ]. Niedersächsisches Kultusministerium (2011): Kerncurriculum für die Realschule. Schuljahrgänge URL: _nibis/3_i_realschule/kc_rs_niederlaendisch_11811.pdf [Stand ]. 71

13 O. A. (2009): Niederländisch weiterhin im Aufwind. Über 100 Schulen bieten Unterricht in der Nachbarsprache an. In: Nieuwsbrief des Informationsportals Niederländisch. URL: [Datum: ]. O. A. (2011): Niederländischunterricht an Schulen in NRW und Niedersachsen. URL: Lernen/ Literatur/90/niederlaendischunterricht.html [Datum: ]. Peppinghaus, B. (2002): Fremdsprachen in der beruflichen Bildung - von der Zusatz- zur Fachqualifikation. Dokumentation 4. BiBB-Fachkongress URL: bibb.de/redaktion/fachkongress2002/cd-rom/pdf/07_p_05.pdf [Datum: ]. Petersohn, R. (2006). in vielen Sprachen lernen - Überlegungen zu Chancen und Grenzen der Mehrsprachigkeitsdidaktik. In: W. Gehring (red.). Fremdsprachenunterricht heute. Oldenburg, [p.] Rebmann, K.; Tenfelde, W. & Uhe, E. (2005): Berufs- und Wirtschaftspädagogik. Eine Einführung in Strukturbegriffe (3 e druk). Wiesbaden. Roche, J. (2008): Fremdsprachenerwerb, Fremdsprachendidaktik (2 e druk). Tübingen Schöpper-Grabe, S. & Weiß, R. (1998): Vorsprung durch Fremdsprachen. Ergebnisse einer Unternehmensbefragung. In: Kölner Texte & Thesen, 43. Köln. Schöpper-Grabe, S. & Weiß, R. (2001): Go global - Stellenwert der Fremdsprachenförderung in der Wirtschaft. In: Zehn Jahre europäische Sprachenförderung in LINGUA, LEONARDO, SOKRATES URL: [Datum: ]. Schwarz, U. & Sassen, D. (o. A.): Die deutsch-niederländische Grenzregion. URL: www. uitwisseling.de/images/nl_d_grensstreek.pdf [Datum: ]. Singer, K. (2009): Steigendes Interesse an Niederländisch. In: Ostfriesen-Zeitung, , URL: ttnews[tt_news]=19972 [Datum: ]. Stohlmann, H. (2011): Technisches Englisch in der Industrie. Eine empirische Untersuchung mit Blick auf die Schule. In: Didaktik in Forschung und Praxis, Bd. 55. Hamburg. 72

14 Topoll, G. (2005): Der Niederländischunterricht an Berufskollegs in Nordrhein- Westfalen. In: Nachbarsprache niederländisch, 20, [p.] TraBbi (o. A.): Wat is TraBbi? URL: [Datum: ]. VanDorp Educatief (o. A.a): Taal in zaken. Zakelijk Nederlands voor anderstaligen. URL: [Datum: ]. VanDorp Educatief (o. A.b): Zakelijk Nederlands. Nederlands als tweede taal.nl - Overzicht artikelen. URL: asp?cat=a2 [Datum: ]. Wenzel, V. (2003): Niederländisch an der Schule. URL: NiederlandeNet/nl-wissen/bildungforschung/vertiefung/nlanschule.html [Datum: ]. Interviews (zie bijgevoegde cd): AUR (1) AUR (2) AUR (1) AUR (2) NL EMD EMD EMD NL LER NL LER NL LER LER LER Wirtschaftslehrerin BBS I Aurich Wirtschaftslehrer BBS I Aurich Wirtschaftslehrer BBS I Aurich Wirtschaftslehrer BBS I Aurich Niederländischlehrerin BBS I Emden Wirtschaftslehrerin BBS I Emden Wirtschaftslehrerinnen BBS I Emden Niederländischlehrerin BBS I Leer Niederländischlehrer BBS I Leer Niederländischlehrer BBS I Leer Wirtschaftslehrer BBS I Emden Wirtschaftslehrer BBS I Emden 73

- CARL VON OSSIETZKY UNIVERSITÄT - OLDENBURG. Master of Education Wirtschaftswissenschaften und Niederländisch. Masterarbeit.

- CARL VON OSSIETZKY UNIVERSITÄT - OLDENBURG. Master of Education Wirtschaftswissenschaften und Niederländisch. Masterarbeit. - CARL VON OSSIETZKY UNIVERSITÄT - OLDENBURG Master of Education Wirtschaftswissenschaften und Niederländisch Masterarbeit Titel: Zakelijk Nederlands in de beroepsopleiding - vorgelegt von: Freya Imke

Nadere informatie

Zakelijk Nederlands in de beroepsopleiding

Zakelijk Nederlands in de beroepsopleiding 3 Behoeftenonderzoek Omdat de communis opinio doctorum (vgl. hoofdstuk 2.4.4) geen geschikte gegevens over de behoeften met betrekking tot het Nederlands van medewerkers in de detailhandel leverden, heb

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12-16 jaar havo/vwo De leerlingen in route 3 (12 16) uitstroomprofiel havo/vwo kunnen instromen in verschillende fasen van het reguliere onderwijs: in de onderbouw

Nadere informatie

Euregionalisierung der beruflichen Qualifizierung und der Erwachsenenbildung

Euregionalisierung der beruflichen Qualifizierung und der Erwachsenenbildung Euregionalisering van de beroepskwalificatie en de volwasseneneducatie Eindrapportage Euregionalisierung der beruflichen Qualifizierung und der Erwachsenenbildung Dit project is tot stand gekomen in het

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 2, jaar vmbo basis

Schets van het onderwijsprogramma Route 2, jaar vmbo basis Schets van het onderwijsprogramma Route 2, 12 16 jaar vmbo basis Bij leerlingen in route 2 uitstroomprofiel vmbo basis ligt het accent op instroom in de onderbouw van de vmbo basisberoepsgerichte leerweg.

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 1, 16+ (begeleid) werk, inburgering

Schets van het onderwijsprogramma Route 1, 16+ (begeleid) werk, inburgering Schets van het onderwijsprogramma, inburgering De leerlingen in route 1 uitstroomprofiel (begeleid) werk, inburgering stromen door naar (begeleid) werk. Dat betekent dat er in het onderwijsprogramma aan

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl De leerlingen in route 3 uitstroomprofiel vmbo k/gl/t worden voorbereid op instroom in de onderbouw van het vmbo (kader, gemengde

Nadere informatie

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal

Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Weblecture LEONED Utrecht 14 november 2012 Bart van der Leeuw, SLO Taalontwikkelend lesgeven en het referentiekader taal Inhoudsopgave van het college

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT identificatie opleiding modulenaam Talen Duits Richtgraad 1: niveau 1 en niveau 2 (ERK = Breakthrough en Waystage) code module 5850/5851 en 5852/5853 goedkeuring door aantal 120/jaar studiepunten datum

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel entreeopleiding worden voorbereid op instroom in de entreeopleiding in het mbo. De entreeopleiding is drempelloos en duurt een

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT identificatie opleiding Talen modulenaam Frans Richtgraad 1: niveau 1 en niveau 2 (ERK = Breakthrough en Waystage) code module 5858/5859 en 5860/5861 goedkeuring door aantal lestijden 120/jaar studiepunten

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel mbo 2 worden voorbereid op instroom in een niveau 2 opleiding op het mbo. De school moet voor deze leerlingen een veilige plek

Nadere informatie

4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum

4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum 4. Deutsch-Niederländisches Wirtschaftsforum 4. Duits-Nederlandse Handelsdag BORUSSIA-PARK Mönchengladbach 12.11.2013, 13:00 bis 19:00 Uhr 12.11.2013, 13.00 tot 19.00 uur Ziele und Inhalte Freunde treffen

Nadere informatie

Themaboek IBL1 - Internationaal marktanalist

Themaboek IBL1 - Internationaal marktanalist Duits IBL1 Vakcode 56008 Verantwoordelijke e-mail mevr. K. Voogd k.m.voogd@saxion.nl ECTS 4 Kwartiel 1.1 en 1.2 Competenties IBL1 Prestatie-indicatoren 1.3 Zie bijlage 1 voor een overzicht van de competenties

Nadere informatie

Cursus. > De cursus 2003/2004 in een notedop...

Cursus. > De cursus 2003/2004 in een notedop... Cursus Deze cursus is ontwikkeld en wordt uitgevoerd door het ROC Oost-Nederland in samenwerking met de Technische Akademie Ahaus. Projectpartners aan Duitse kant zijn de Berufsbildungsstätte Westmünsterland

Nadere informatie

Bewerbungsunterlagen. Als.(functie) Klaas Treuben. Schulstr. 12 11222 Musterstadt. 0031 321 / 98 76 53 0 klaas. treuben@hoster.nl

Bewerbungsunterlagen. Als.(functie) Klaas Treuben. Schulstr. 12 11222 Musterstadt. 0031 321 / 98 76 53 0 klaas. treuben@hoster.nl Bewerbungsunterlagen Als.(functie) Klaas Treuben Schulstr. 12 11222 Musterstadt Met opmerkingen [CW1]: Naam en contactgegevens 0031 321 / 98 76 53 0 klaas. treuben@hoster.nl Met opmerkingen [CW2]: Let

Nadere informatie

ALGEMEEN. Doel & inhoud. Evaluatie

ALGEMEEN. Doel & inhoud. Evaluatie NI04_02 Komunikace v obchodním styku a v zaměstnání Sofie Royeaerd Ústav germanistiky, nordistiky a nederlandistiky Arna Nováka 1 602 00 Brno CZ sofie.royeaerd@gmail.com ALGEMEEN Doel & inhoud In deze

Nadere informatie

Wat stelt de doorlichting vast? Enkele voorbeelden:

Wat stelt de doorlichting vast? Enkele voorbeelden: Werken aan leerlijnen De nieuwe leerplannen zijn nu van kracht in het basisonderwijs, in de eerste en de tweede graad. Dit is een geschikt moment om leerlijnen opnieuw te bekijken of uit te werken. Wat

Nadere informatie

Projectvoorstel Interreg III

Projectvoorstel Interreg III Projectvoorstel Interreg III Bijdrage Fontys Pabo Limburg, locaties Roermond en Sittard N. Theunissen Docent geschiedenis/ onderwijskunde FPL Inleiding Naar aanleiding van het projectvoorstel van professor

Nadere informatie

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT

CVO PANTA RHEI - Schoonmeersstraat GENT identificatie opleiding modulenaam code module aantal lestijden Talen Duits Richtgraad 2: niveau 3, 4, 5, 6 (ERK = Treshold) 5892/5893 en 5894/5895 en goedkeuring door 5896/5897 en 5898/5899 120/jaar studiepunten

Nadere informatie

Leerwerktaak Voor alles is een woord

Leerwerktaak Voor alles is een woord Leerwerktaak Voor alles is een woord Titel Niveau Voor alles is een woord Hoofdfase WPL2B Competenties 3 vakinhoudelijk/vakdidactisch 4 organisatorisch 7 reflectie en ontwikkeling Beroepstaak 1 lesgeven

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 16+ mbo 3-4, hbo(-schakel), vavo

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 16+ mbo 3-4, hbo(-schakel), vavo Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 16+ mbo 3-4, hbo(-schakel), vavo De leerlingen in route 3 (16+) uitstroomprofiel mbo 3-4, hbo en vavo kunnen instromen in verschillende vormen van regulier onderwijs,

Nadere informatie

Beobachtungaufgabe bzw. KP-Bericht im Fach Niederländisch

Beobachtungaufgabe bzw. KP-Bericht im Fach Niederländisch BA KJ/2-F/ MA of E WWU Münster - 1 - Beobachtungaufgabe bzw. KP-Bericht im Fach Niederländisch Alle Teile der Praxisphasen werden reflektiert. Die Dokumentation dieser Reflexion wird anschließend in das

Nadere informatie

Taalblokken Duits Factsheet Keuzedelen

Taalblokken Duits Factsheet Keuzedelen Taalblokken Duits Factsheet Keuzedelen Inhoudsopgave Keuzedelen Duits 1. Voor wie? 3 2. Eigenschappen 3 3. Onderdelen 4 4. Opbouw van een onderdeel 5 5. Praktische informatie 7 Keuzedelen Duits Taalblokken

Nadere informatie

Support desk Nova College Taal in de buurt Nieuwsbrief Supportdesk Taal in de Buurt, nummer 2, februari 2011

Support desk Nova College Taal in de buurt Nieuwsbrief Supportdesk Taal in de Buurt, nummer 2, februari 2011 Support desk Nova College Taal in de buurt Nieuwsbrief Supportdesk Taal in de Buurt, nummer 2, februari 2011 Via uw e mail ontvangt u vanaf december 2010 iedere twee maanden een digitale nieuwsbrief. In

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 1, jaar praktijkschool vso

Schets van het onderwijsprogramma Route 1, jaar praktijkschool vso Schets van het onderwijsprogramma Route 1, 12 16 jaar praktijkschool vso De leerlingen in Route 1 Uitstroomprofiel praktijkonderwijs, vso bereiden zich voor op instroom in het praktijkonderwijs (en soms

Nadere informatie

Opleiding. Meertalig secretariaat. Code + officiële benaming van de module. A3 Frans 1. Academiejaar 2015-2016. Semester. 1 en 2.

Opleiding. Meertalig secretariaat. Code + officiële benaming van de module. A3 Frans 1. Academiejaar 2015-2016. Semester. 1 en 2. Opleiding Meertalig secretariaat Code + officiële benaming van de module A3 Frans 1 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 en 2 Studieomvang 9 studiepunten Totale studietijd 180 Aantal lestijden 120 Aandeel

Nadere informatie

De KERNCURSUS opbouw, doelstellingen, inhoud, lesmateriaal

De KERNCURSUS opbouw, doelstellingen, inhoud, lesmateriaal LESPROGRAMMA - TALEN VOOR KINDEREN EN TIENERS De KERNCURSUS opbouw, doelstellingen, inhoud, lesmateriaal - 1 : introductiemodule - 2 / 3 / 4 : basiscursus - 5 / 6 / 7 : zilveren cursus - 8 / 9 / 10 : gouden

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Onderzoek wijst uit dat 86 procent van de Nederlandse ondernemers

Nadere informatie

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat.

De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. A. LEER EN TOETSPLAN DUITS Onderwerp: Leesvaardigheid De leerling leert strategieën te gebruiken voor het uitbreiden van zijn Duitse woordenschat. De leerling leert strategieën te gebruiken bij het verwerven

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep geschiedenis en/of esthetica In kolom 1 vind je 69 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep geschiedenis/esthetica. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Prestatie-indicatoren 1.3 Zie bijlage 1 voor een overzicht van de competenties inclusief prestatie-indicatoren en beoordelingscriteria.

Prestatie-indicatoren 1.3 Zie bijlage 1 voor een overzicht van de competenties inclusief prestatie-indicatoren en beoordelingscriteria. Duits L2 Vakcode 56017 Moduleverantwoordelijke mevr. K. Voogd (k.m.voogd@saxion.nl) ECTS 4 Kwartiel 1.3 en 1.4 Competenties IBL1 Prestatie-indicatoren 1.3 Zie bijlage 1 voor een overzicht van de competenties

Nadere informatie

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag.

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. Flyer - Intervisie Wat is intervisie? Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. De volgende omschrijving van intervisie

Nadere informatie

2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) 2.5 a Werkcollege met werkstuk (en presentatie) datum:

2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) 2.5 a Werkcollege met werkstuk (en presentatie) datum: 2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) Die Arbeit mit dem Sprachtagebuch dient in den Seminaren Literatur- und Sprachwissenschaft zur Vertiefung und Erweiterung der erworbenen

Nadere informatie

Opleiding. Meertalig Secretariaat. Code + officiële benaming van de module A8 Duits 2. Academiejaar 2015-2016. Semester. Studieomvang.

Opleiding. Meertalig Secretariaat. Code + officiële benaming van de module A8 Duits 2. Academiejaar 2015-2016. Semester. Studieomvang. Opleiding Meertalig Secretariaat Code + officiële benaming van de module A8 Duits 2 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 Studieomvang 6 studiepunten Totale studietijd 120 Aantal lestijden 80 Aandeel lestijden

Nadere informatie

Taalvaardigheid Duits 1 Minor

Taalvaardigheid Duits 1 Minor Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules vakcode (in te vullen door BSZ) naam opleiding vaknaam Engelse vaknaam voertaal studiefase Taalvaardigheid 1 Minor German Proficiency

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Nederlands In kolom 1 vind je 66 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep Nederlands. Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën. Duid in kolom 2 aan met

Nadere informatie

Kennisbasis Duits 8 juli 2009. 2. Taalkundige kennis

Kennisbasis Duits 8 juli 2009. 2. Taalkundige kennis Kennisbasis Duits 8 juli 2009 Thema Categorie/kernconcept Omschrijving van de categorie / het kernconcept De student 1. Taalvaardigheden 1.1 De vaardigheden 1.1.1 beheerst de kijkvaardigheid en de luistervaardigheid

Nadere informatie

Meertaligheid als kerncomponent van internationale competentie. Lies Sercu KU Leuven

Meertaligheid als kerncomponent van internationale competentie. Lies Sercu KU Leuven Meertaligheid als kerncomponent van internationale competentie Lies Sercu KU Leuven Overzicht Meertaligheid als kerncompetentie van internationale competentie Meertaligheid in het Hoger Onderwijs Welke

Nadere informatie

Workshop: Hoe maak ik mijn project strategischer? Resultaten van 4 werkgroepen (op 6) monitoring 6 november 2014

Workshop: Hoe maak ik mijn project strategischer? Resultaten van 4 werkgroepen (op 6) monitoring 6 november 2014 Workshop: Hoe maak ik mijn project strategischer? Resultaten van 4 werkgroepen (op 6) monitoring 6 november 2014 1. Waarom is dit project nodig? ( ) Groep: Duurzaamheid - Bewustmaking - Vaardigheden -

Nadere informatie

Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum?

Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum? Hoe financiële opvoeding integreren in een (overvol) curriculum? 1 Wie is wie? A l b e r i k V e r a P i e t e r P a t 2 Overzicht workshop 1. Comeniusproject Werkwijze Comeniusproject: doel en fasen Invulling

Nadere informatie

Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 3: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk Praktijkkern c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema Praktijkkern 12. Het vinden

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

Timmeren en taal. Oefenen met taalgericht vakonderwijs in het vmbo / beroepsonderwijs

Timmeren en taal. Oefenen met taalgericht vakonderwijs in het vmbo / beroepsonderwijs http://taalunieversum.org/onderwijs/onderzoek/ http://digischool.kennisnet.nl/community_ne www.slo.nl Referenties Bonset, H. & M. Braaksma (008). Het Schoolvak Nederlands opnieuw onderzocht. Enschede:

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties :

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties : Inhoud Inleiding...3 Competenties...4 1. Interpersoonlijk competent...5 2. Pedagogisch competent...5 3. Vakinhoudelijk en didactisch competent...6 4. Organisatorisch competent...6 5. Competent in samenwerking

Nadere informatie

Wat is de rol van eigentijds taalonderwijs?

Wat is de rol van eigentijds taalonderwijs? Wat is de rol van eigentijds taalonderwijs? Taalconferentie 13 oktober Ineke Bruning WWW.CPS.NL Ineke Bruning i.bruning@cps.nl 06 25 065 512 Aan het einde van de workshop o Heeft u een beeld van wat eigentijds

Nadere informatie

Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

gezellig Het was een leuke dag en het was leuk om deze dag te doen want beter Toppie leuk man het was prima Echt leuk Dag kan niet meer stuk

gezellig Het was een leuke dag en het was leuk om deze dag te doen want beter Toppie leuk man het was prima Echt leuk Dag kan niet meer stuk Hoe vonden jullie de dag vandaag? Positief feedback: gezellig Het was een leuke dag en het was leuk om deze dag te doen want beter dan les. Toppie man het was prima Echt leuk Dag kan niet meer stuk leerzaam,

Nadere informatie

DNL Konferenz Sprache - Beratung - Arbeit NLD Conferentie Taal Advies Werk 13.03.2015

DNL Konferenz Sprache - Beratung - Arbeit NLD Conferentie Taal Advies Werk 13.03.2015 DNL Konferenz Sprache - Beratung - Arbeit NLD Conferentie Taal Advies Werk 13.03.2015 Willkommen/ Welkom Hans Alberse Bürgermeister der Gemeinde Oude IJsselstreek Burgemeester van de gemeente Oude IJsselstreek

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure ADMINISTRATIE & RETAIL (3de graad BSO) Leerlingprofiel Je bent 16-17 jaar. Je kiest voor een studierichting in de derde graad. Je wil meer te weten komen over het

Nadere informatie

Groot gelijk?! Gelijke onderwijskansen in Vlaanderen 23 november 2004

Groot gelijk?! Gelijke onderwijskansen in Vlaanderen 23 november 2004 Groot gelijk?! Gelijke onderwijskansen in Vlaanderen 23 november 2004 Praktijklessen als kansrijke leeromgevingen voor vak én taal: een aanzet tot geïntegreerde scholing Goedele Vandommele Heidi De Niel

Nadere informatie

Tijdens de vergadering van

Tijdens de vergadering van BAS: Samenwerken Coöperatief leren Versie Versie 2 opgesteld door Erik Datum 31 augustus 2015 Documenteigenaar Borging vastgesteld in het team Teamleden Initiatief planning Tijdens de vergadering van Ria

Nadere informatie

N a t u u r e n t a a l

N a t u u r e n t a a l N a t u u r e n t a a l Thema / onderwerp Deze les staat in het teken van mondeling taalonderwijs: het uitbrengen van een verslag. Het onderwerp is voedsel van dieren. De groepjes bestaan uit 3 a 4 leerlingen.

Nadere informatie

Handleiding voor de leerling

Handleiding voor de leerling Handleiding voor de leerling Inhoudopgave Inleiding blz. 3 Hoe pak je het aan? blz. 4 Taken blz. 5 t/m 9 Invulblad taak 1 blz. 10 Invulblad hoofd- en deelvragen blz. 11 Plan van aanpak blz. 12 Logboek

Nadere informatie

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord Voorwoord Schrijven op B2 is een takenboek dat hulp biedt bij de training in het schrijven van korte en langere teksten in het Nederlands, die geschreven moeten worden op het Staatsexamen NT2 II. Schrijven

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) 2.5 a Werkcollege met werkstuk (en presentatie) datum:

2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) 2.5 a Werkcollege met werkstuk (en presentatie) datum: 2.5 Seminar Literatur- und Sprachwissenschaft (3. und 4. Semester) Die Arbeit mit dem Sprachtagebuch dient in den Seminaren Literatur- und Sprachwissenschaft zur Vertiefung und Erweiterung der erworbenen

Nadere informatie

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau 2011 2014 Projectnummer 517575-LLP-1-2011-1-CH- ERASMUS-EMCR OVEREENKOMST NR. 2011-3648 / 001-001 Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Nadere informatie

NT2 en de referentie-niveaus

NT2 en de referentie-niveaus NT2 en de referentie-niveaus Klik Studiedag om de Remediaal ondertitelstijl van het model te bewerken 25 maart 2011 Schooljaar 2010-2011 Verplichting aan scholen om taalvaardigheid van leerlingen op niveau

Nadere informatie

TAALCURSUSSEN (& EXAMENS) SEPTEMBER 2015 DECEMBER 2015. Goethe-Institut Brüssel. Sprache. Kultur. Deutschland.

TAALCURSUSSEN (& EXAMENS) SEPTEMBER 2015 DECEMBER 2015. Goethe-Institut Brüssel. Sprache. Kultur. Deutschland. NL TAALCURSUSSEN (& EXAMENS) SEPTEMBER 2015 DECEMBER 2015 Goethe-Institut Brüssel Sprache. Kultur. Deutschland. Duits leren in 92 landen aan 13 instituten in Duitsland of op afstand www.goethe.de/deutschkurse

Nadere informatie

Studiehandleiding. Engels voor gevorderden

Studiehandleiding. Engels voor gevorderden Studiehandleiding Engels voor gevorderden Lay-out en opmaak: NTI DTP Studio, Leiden 1 e druk, maart 2012 001204544 2012, NTI bv, Leiden Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Burgh Haamstede: Dieses, freistehend Objekt liegt mitten im Grünen an einer ruhige Straße in Burgh-Haamstede

Burgh Haamstede: Dieses, freistehend Objekt liegt mitten im Grünen an einer ruhige Straße in Burgh-Haamstede Burgh Haamstede: Dieses, freistehend Objekt liegt mitten im Grünen an einer ruhige Straße in Burgh-Haamstede Woningtype: Vakantiehuis Op provisiebasis: nee Provisie: 0,00% vom Kaufpreis (exkl. MwSt.) Aantal

Nadere informatie

Doet het ertoe? Joanne van Emmerik Cinop 6 TEKST EN UITLEG: schrijven en lezen in de klas Marian Goossens Ann Hellemans

Doet het ertoe? Joanne van Emmerik Cinop 6 TEKST EN UITLEG: schrijven en lezen in de klas Marian Goossens Ann Hellemans Demonstraties en lezingen Zaterdag 5 juni Blok 5 Bibliotheek Grote Lezing 11.20-12.05 Donkzaal commerciële demonstratie 11.20-12.05 Tiendenzaal lezing 11.20-12.05 Donkzaal demonstratie 12.10-12.55 Tiendenzaal

Nadere informatie

TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE

TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE TAALBELEIDSPLAN OPLEIDING POLYVALENT VERZORGENDE Voor de periode van 2011 tot 2014 1. Voorstelling van de opleiding begeleider in de kinderopvang en polyvalent verzorgende Het CVO biedt volwassenen met

Nadere informatie

luisteren: ET 4, 6 spreken: ET 15, 18, 23 lezen: ET 10, 12 schrijven: ET 28, 30, 31, 34 mondelinge interactie: 24, 27

luisteren: ET 4, 6 spreken: ET 15, 18, 23 lezen: ET 10, 12 schrijven: ET 28, 30, 31, 34 mondelinge interactie: 24, 27 TABASCO Oriëntatie + voorbereiden Leercoach Leerlingen Iemand voorstellen (schriftelijk en mondeling) Leerplandoelstellingen kiezen functionele kennis: - woordvelden: 35.1.1 en 35.1.2 en 35.1.3 - grammatica:

Nadere informatie

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen.

De cursist moet geen opleidingsonderdelen afgewerkt hebben of gelijktijdig volgen. Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-fiche opleidingsonderdeel: COMMUNICATIEVAARDIGHEID Code: 10368 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 3 Studietijd: 75 à 90 uur Deliberatie: mogelijk

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

OVERDRACHTSKUNDE. Stichting Kwaliteitscentrum Schoonheidsverzorging Utrecht

OVERDRACHTSKUNDE. Stichting Kwaliteitscentrum Schoonheidsverzorging Utrecht OVERDRACHTSKUNDE EXAMENEISEN THEORIE SCHOONHEIDSVERZORGING B VERSIE JULI 2010 STICHTING KWALITEITSCENTRUM SCHOONHEIDSVERZORGING Exameneisen STRUCTUUR THEORIE-EXAMEN: OVERDRACHTSKUNDE Examen Overdrachtskunde

Nadere informatie

Inhoudsopgave. paginanummer

Inhoudsopgave. paginanummer Programma van Toetsing en Afsluiting Leerjaar: vmbo-tl 4 Schooljaar: 2016-2017 1 Inhoudsopgave Vak paginanummer Aardrijkskunde 3 Biologie 4 Cambridge Engels 5 Duits 6 Economie 7 Engels 8 Frans 9 Geschiedenis

Nadere informatie

Bewerbungsunterlagen. Als.(baan) Klaas Treuben. Schulstr Musterstadt / Klaas.

Bewerbungsunterlagen. Als.(baan) Klaas Treuben. Schulstr Musterstadt / Klaas. Bewerbungsunterlagen Als.(baan) Klaas Treuben Schulstr. 12 11222 Musterstadt Met opmerkingen [CW1]: Naam en contactgegevens 0031 321 / 98 76 53 0 Klaas. treuben@hoster.nl Met opmerkingen [CW2]: Le top!

Nadere informatie

Hoe kijkt een inspecteur naar kwaliteit (en kwaliteitszorg)? Monique Okkerse Swaantje de Bekker

Hoe kijkt een inspecteur naar kwaliteit (en kwaliteitszorg)? Monique Okkerse Swaantje de Bekker Hoe kijkt een inspecteur naar kwaliteit (en kwaliteitszorg)? Monique Okkerse Swaantje de Bekker Programma Kennismaking Veranderingen in het toezicht Kwaliteitsgebieden nieuw waarderingskader 2017 Didactisch

Nadere informatie

Werkwoorden TB 49. wissen = weten müssen = moeten fahren = rijden. Voorbereiding PW hoofdstuk 4 Duits DUK7 - werkblad 3

Werkwoorden TB 49. wissen = weten müssen = moeten fahren = rijden. Voorbereiding PW hoofdstuk 4 Duits DUK7 - werkblad 3 Voorbereiding PW hoofdstuk 4 Duits DUK7 - werkblad 3 Neue Kontakte 5 e, VMBO KGT 1-2 Werkwoorden TB 49 3 e naamval TB 54 Rangtelwoorden (overzicht) Kloktijden (overzicht) Werkwoorden TB 49 wissen = weten

Nadere informatie

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Frans (2004) Visie en accenten leerplan Frans BaO 1 De eerste stappen zetten - Basiswoordenschat

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding Didactische Competentie algemeen. Lestijden 80 Studiepunten 6 Ingeschatte totale

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding Didactische Competentie algemeen. Lestijden 80 Studiepunten 6 Ingeschatte totale ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding SLO Module Didactische Competentie algemeen Code E1 DCa Lestijden 80 Studiepunten 6 Ingeschatte totale 150 studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen

Nadere informatie

luisteren: dialoog beluisteren en

luisteren: dialoog beluisteren en TABASCO Leercoach Een afspraak maken ( mondeling) Een uitnodiging schrijven ( schriftelijk) Leerplandoelstellingen kiezen functionele kennis: - woordvelden:35.1.2 en 35.1.3 en 35.1.5 *dagen / maanden *afspraak

Nadere informatie

In artikel 18 van de Wet op de expertisecentra wordt na het tweede lid een lid

In artikel 18 van de Wet op de expertisecentra wordt na het tweede lid een lid Voorstel van Wet tot wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van het onderwijs te geven in de Engelse, Duitse

Nadere informatie

DELFTSE METHODE. 30 jaar Delftse methode: praktijkgericht, onconventioneel en natuurlijk. www.delftsemethode.nl

DELFTSE METHODE. 30 jaar Delftse methode: praktijkgericht, onconventioneel en natuurlijk. www.delftsemethode.nl 30 jaar Delftse methode: praktijkgericht, onconventioneel en natuurlijk www.delftsemethode.nl OVER DE DELFTSE METHODE Snel en effectief Nederlands leren doe je met de Delftse methode. De Delftse methode

Nadere informatie

Onthaalbureau Inburgering Limburg vzw. Presentatie voor ERSV (18/12/2012) AI in het Onthaalbureau

Onthaalbureau Inburgering Limburg vzw. Presentatie voor ERSV (18/12/2012) AI in het Onthaalbureau Onthaalbureau Inburgering Limburg vzw Presentatie voor ERSV (18/12/2012) AI in het Onthaalbureau Inhoud 1. Wat doet Onthaalbureau Inburgering Limburg? 2. VuurWerkt als methode voor perspectiefbepaling

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 031 Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van

Nadere informatie

Go 100. Leer 100 Chinese karakters. Handleiding Go 100

Go 100. Leer 100 Chinese karakters. Handleiding Go 100 Go 100 Leer 100 Chinese karakters Handleiding Go 100 Go 100 is samen met de website www.go-malmberg.nl een volledig geïntegreerde Chinese taalmethode die een eenvoudige, aanstekelijke en effectieve leerervaring

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1965 Nr. 80

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1965 Nr. 80 60 (1963) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1965 Nr. 80 A. TITEL Overeenkomst tussen de bevoegde Nederlandse en Duitse autoriteiten betreffende de toepassing van artikel 73,

Nadere informatie

Verleg je grenzen! Waarom kiest ú voor het nieuwe Taalblokken? Taalblokken Engels Brochure MBO

Verleg je grenzen! Waarom kiest ú voor het nieuwe Taalblokken? Taalblokken Engels Brochure MBO Brochure MBO Toetsing Figuur 4, toetsing Door de nieuwe aanpak en de goede mix van digitaal lesmateriaal en boeken geeft Taalblokken Engels mij de ruimte om les te geven zoals ik wil. Verleg je grenzen!

Nadere informatie

Gender en interculturaliteit

Gender en interculturaliteit ECTS-fiche: Gender en interculturaliteit Opleiding: Afstudeerrichting: Opleidingsonderdeel: Studiepunten (ECTS): 3 Taal: Plichtvak/keuzevak: Lerarenopleiding/ BA en MA Pedagogische wetenschappen Niet relevant

Nadere informatie

PTA Duits TL, Bohemen Houtrust, cohort 13-14-15

PTA Duits TL, Bohemen Houtrust, cohort 13-14-15 A. Schoolexamen leerjaar 3 mavo (2013-2014) 1 SE 1 Leesvaardigheid A1/A2 niveau 2 SE 2 Schrijfvaardigheid A1/A2 niveau 3 SE 3 Luistervaardigheid A1/A2 niveau 4 SE 4 Spreekvaardigheid/ Gespreksvaardigheid

Nadere informatie

Helfrichstraat 28, NL-6562 WV Groesbeek T: 0031(0)647892036 / F: 0031(0)243972353 E-mail: info@mandjesbloembollen.nl www.mandjesbloembollen.

Helfrichstraat 28, NL-6562 WV Groesbeek T: 0031(0)647892036 / F: 0031(0)243972353 E-mail: info@mandjesbloembollen.nl www.mandjesbloembollen. Helfrichstraat 28, NL-6562 WV Groesbeek T: 0031(0)647892036 / F: 0031(0)243972353 E-mail: info@mandjesbloembollen.nl www.mandjesbloembollen.nl Sehr geehrte Geschäftspartner, Gerne möchten wir Ihnen die

Nadere informatie

TRAINING WERKEN MET. Training Werken met. Ella Bohnenn Fouke Jansen. In opdracht van Stichting Expertisecentrum ETV.nl

TRAINING WERKEN MET. Training Werken met. Ella Bohnenn Fouke Jansen. In opdracht van Stichting Expertisecentrum ETV.nl ... WERKEN MET TRAINING Ella Bohnenn Fouke Jansen In opdracht van Stichting Expertisecentrum ETV.nl Stichting Expertisecentrum ETV.nl Lange Voorhout 9 2514 EA Den Haag Postbus 556 2501 CN Den Haag T 070-3765490

Nadere informatie

ENGELS. Zijn er nog vragen?

ENGELS. Zijn er nog vragen? ENGELS Zijn er nog vragen? Als begeleider talen krijgen we dagelijks vragen en bedenkingen rond leerplannen, ondersteunende documenten, extra informatie over het vak, evaluatie, didactiek, zorg en taalpedagogiek.

Nadere informatie

Ellis Delken. Emmeke Boot

Ellis Delken. Emmeke Boot 2005 Ellis Delken Emmeke Boot Keurmerk Intake intake-toets leertempo opleiding werkervaring andere taal beoogd examendoel budget Cursusaanbod 2016 Fase A: van 0 naar A2 Fase B: op weg naar het examen Alfabetisering

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. Huygens College Heerhugowaard

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. Huygens College Heerhugowaard Schooljaar 2015-2016 4 VMBO-KB Huygens College Heerhugowaard Vak: Nederlands 441 Leesvaardigheid T S SE1 20 442 Kijk- en luistervaardigheid T S SE2 20 100 443 Schrijfvaardigheid T S P2 20 444 Spreek- en

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext 1 Inleiding Dit onderwijsmodel is ontwikkeld op basis van de strategische doelstellingen van het

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs stuk ingediend op 1224 (2010-2011) Nr. 1 6 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heer Jean-Jacques De Gucht, de dames Ann Brusseel, Marleen Vanderpoorten en Elisabeth Meuleman, de heren Boudewijn

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1 9. Taalbeleid en -screening Ronde 4 Tiba Bolle & Inge van Meelis ITTA Contact: Tiba.bolle@itta.uva.nl Inge.vanmeelis@itta.uva.nl Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek

Nadere informatie

Wanderungsprofile Migratieprofielen EUREGIO

Wanderungsprofile Migratieprofielen EUREGIO Wanderungsprofile Migratieprofielen Ergebnisse im Überblick Feitenoverzicht Gebiet Deutscher Teil der : Sehr leichte Gewinne bei den Wanderungen und sehr leichte Verluste bei der natürlichen Bevölkerungsentwicklung

Nadere informatie

Opleiding. Orthopedagogie. Code + officiële benaming van de module. E2 Samenwerkingsvaardigheden 2. Academiejaar 2015-2016. Semester.

Opleiding. Orthopedagogie. Code + officiële benaming van de module. E2 Samenwerkingsvaardigheden 2. Academiejaar 2015-2016. Semester. Opleiding Orthopedagogie Code + officiële benaming van de module E2 Samenwerkingsvaardigheden 2 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 Studieomvang 3 studiepunten Totale studietijd 60 Aantal lestijden 40 Aandeel

Nadere informatie