Divers. Deerns. Energie uit zeewater in Scheveningen. In dit nummer o.a.: Column Jan Karel Mak: Nachtrust verkopen -- Deerns

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Divers. Deerns. Energie uit zeewater in Scheveningen. In dit nummer o.a.: Column Jan Karel Mak: Nachtrust verkopen -- Deerns"

Transcriptie

1 Dit is een uitgave van Deerns raadgevende ingenieurs bv Juli 2004 Deerns Divers In dit nummer o.a.: Column Jan Karel Mak: Nachtrust verkopen -- Deerns versterkt Duits netwerk -- Vraag en Antwoord met Eric Stuiver, senior adviseur bij Deerns -- Europees energiecertificaat: de tijd begint te dringen -- Optimalisatie stooklijnen voor comfort en lager energieverbruik -- Deerns ondersteunt GreenLight-programma Energie uit zeewater in Scheveningen De Scheveningse wijk Duindorp wordt de komende jaren grotendeels geherstructureerd. In de plaats van 1100 oude panden komen 789 nieuwbouwwoningen. Deze woningen worden voorzien van koude en warmte uit zeewater: een primeur! In opdracht van Ceres Projecten, één van de projectontwikkelaars van woningcorporatie Vestia, ontwierp Deerns het systeem om energie te onttrekken uit zeewater. De huizen in de wijk Duindorp worden voorzien van vloerverwarming. Verwarming en warm water wordt middels warmtepompen in de woningen gerealiseerd. De benodigde warmte voor deze warmtepompen wordt door de zeewatercentrale onttrokken aan het zeewater uit de nabijgelegen haven van Scheveningen. Zolang het zeewater niet kouder is dan 11 C, is dit mogelijk met een eenvoudige warmtewisselaar. s Winters verloopt de

2 Polio binnenkort wereldwijd onder controle warmteoverdracht aan het bronwarmtenet via een speciale warmtepomp, die de warmte uit het opgepompte zeewater haalt en op een niveau van 11 C aan het net afgeeft. 1100% rendement Door het relatief kleine temperatuurverschil tussen zeewater en bronwarmtenet te benutten heeft deze warmtepomp een rendement van 1100 %: met één kwh elektriciteit wordt 11 kwh aan warmte uit het zeewater gehaald. Dat is een veel betere prestatie dan de 500 % rendement die met een 'gewone' warmtepomp gehaald wordt. Deze prestatie wordt geleverd bij de gemiddelde winterse zeewatertemperatuur van 4 C. Bij hogere zeewatertemperaturen neemt het rendement nog toe. Samenvattend levert de warmtevoorziening de volgende milieuvriendelijke rendementen op: Reductie van de CO2-uitstoot van meer dan 50%. Rendement zeewater/distributienet 1100%. Er zal zo goed als zeker een windturbine geplaatst Intensieve vaccinatieprogramma s gedurende de laatste jaren hebben ertoe geleid dat het poliovirus wereldwijd steeds verder onder controle begint te komen. In Nederland wordt het poliovaccin geproduceerd door het NVI (Nederlands Vaccin Instituut) in gebouw U4, gelegen op de site van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) in Bilthoven. Deerns heeft een haalbaarheidsstudie Werking zeewaterwarmtecentrale worden ten behoeve van de elektriciteitslevering aan het project. Uitgaande van deze windturbine wordt er een reductie van de CO2-uitstoot worden gerealiseerd van 100%! COLUMN uitgevoerd in opdracht van de Rijksgebouwendienst naar een upgrade van dit gebouw. Nu het poliovirus steeds succesvoller bestreden wordt, heeft de WHO (World Health Organization) een Global Action Plan for Laboratory Containment of Wild Polioviruses opgesteld. Hierin stelt de WHO dat als binnenkort de wereld poliovrij verklaard kan worden, alle bestaande faciliteiten waar gewerkt wordt met poliovirusmateriaal aangepast moeten worden aan strengere containment-eisen. Op deze wijze dient het risico van herintroductie van wilde poliovirussen vanuit laboratoria en productiefaciliteiten geminimaliseerd te worden. BSL3-niveau Gevolg voor gebouw U4 is dat deze productiefaciliteit een upgrade moet krijgen naar een BioSafety Level 3 (BSL3) niveau. In nauwe samenwerking met het NVI (gebruiker), het RIVM (facilitair bedrijf; projectleiding en advies namens de gebruiker) en de Rijksgebouwendienst (eigenaar van het gebouw) werkte Deerns in de haalbaarheidsstudie twee scenario s uit. Naast alle noodzakelijke technische aspecten werden tevens de productie, validatie, logistieke en organisatorische randvoorwaarden gedefinieerd. Daarbij werd een schuifplan ontwikkeld dat het risico van productieverlies voor het NVI tot een minimum moest beperken. Dit schuifplan is de complexe factor in het project. Deerns versterkt Duits netwerk Per 1 mei heeft Deerns een meerder- Nachtrust verkopen heidsbelang in een nieuwe Duitse onderneming, die onder de naam Schmidt Reuter integrale Planung und In de integrale haalbaarheidsstudie heeft Deerns, op basis van de jarenlange ervaring bij het RIVM, in nauw overleg met de architect, de bouwkundig adviseur en de gebruikers de technische uitgangspunten vertaald in financiële en tijdskaders. Op basis hiervan kan de klant een strategische keuze maken om het gebouw U4 geschikt te krijgen voor een poliovaccinproductie voor een planhorizon van tien jaar na oplevering van de faculteit. Medio 2004 wordt naar verwachting gestart met de verdere uitwerking van de upgrade in de ontwerpfasen. CFDonderzoek voor lekker bier STELLING: Niet de architectuur, maar de gebruiksfunctionaliteit en met name het comfort zou bij het ontwerpen van gebouwen leidend moeten zijn Irma van Oort is directeur en partner bij KCAP, een internationaal opererend Nederlands ontwerpbureau voor architectuur en stedenbouw. Deerns werkte met KCAP samen bij o.a. Hogeschool Rotterdam en het Science Park in Amsterdam. Het ontwerpen van gebouwen is een integraal proces waarin alle aspecten van het gebouw geïntegreerd tot een ontwerp gebracht worden. De architect is de spil in dit proces. Zowel de belangen van de gemeente: de stedenbouwkundige randvoorwaarden en de grondopbrengsten moeten gewaarborgd worden, als die van de opdrachtgever ontwikkelaar: het programma van eisen, de afzetmogelijkheden, de wensen van de gebruiker. Ook de andere adviseurs zoals bijvoorbeeld de installatieadviseur levert met zijn expertise een vertaling van het programma van eisen en schept randvoorwaarden voor het ontwerp. Daarbij hebben architecten buiten het maken van goede gebouwen ook een bredere maatschappelijke taak. Vaak genoeg is er van een integraalontwerpproces nauwelijks sprake. In de bouwvoorbereidingsfase maakt de installateur pas zijn tekeningen en worden er pas berekeningen gemaakt. Voor een architect meestal te laat om installaties te verbergen of om schachten groter te maken en voor een opdrachtgever te laat om zich te realiseren dat installatie x misschien tot een betere prijs-kwaliteitsverhouding in dit ontwerp had kunnen leiden dan installatie y. Een integraal proces betekent van het begin af aan meedenken, meeontwerpen en meeberekenen hoe het ontwerp zo optimaal mogelijk tot een eindproduct kan komen. Beratung GmbH is gestart. Deze Dat is wat we doen: proberen ervoor te zorgen, dat de opdrachtgever rustig kan slapen, zonder ir J. K. Mak, onaangename veralgemeen directeur rassingen voor of na de oplevering van zijn project. Daar hebben we de installateurs voor nodig, maar zoals u weet: daar is het bonje. Er wordt dramatisch geconcurreerd op aanbiedingsprijs, maar in de kostprijs die daarmee verband zou moeten houden valt maar weinig te variëren. Die bestaat voor, zeg, 35% uit materiaalkosten en een vergelijkbaar percentage aan loonkosten; werk derden/onderaannemers bijvoorbeeld 15% en de rest, ook zo'n 15%, overhead. Een knappe installateur die ook maar één van deze posten structureel meer dan 10% lager weet te krijgen dan z n concurrenten. Immers: inkoopvoordelen lopen niet enorm uiteen, (CAO-)arbeidsvoorwaarden en dieselprijs nog minder, en fundamentele kostendoorbraken via prefab-voorbereiding, innovatieve logistiek, e.d. hebben we nog niet duidelijk gezien. Nu zetten niet veel opdrachtgevers jaarlijks een nieuw gebouw neer. Menigeen zal dus niet goed beseffen wat hem te wachten staat wanneer hij zich met een prijsduiker mee de duistere diepten in begeeft. Een flinke besparing op de installatiekosten is zo verleidelijk als een heerlijke doos snoep onder handbereik. Véél tastbaarder en nabijer dan de maagpijn van een niet functionerend gebouw, de buikloop van dagelijkse gebruikersklachten of latere hersteloperaties à raison van vier maal de oorspronkelijke besparing. Publieke opdrachtgevers zijn bovendien gebonden aan UAV-afspraken, EU-tenderprocedures of andere procesbepalende factoren die een afweging anders dan op prijs moeilijk maken. Maar wie het spel vele malen per jaar gespeeld ziet worden, kent de scenario s die volgen op een duikaanbieding: allereerst het spel der vergissingen ; vervolgens de intensieve meerwerkjacht via wekelijkse claims; dan het traineren en dreigen met vertraging; soms het met de moed der wanhoop doorbuffelen hopend dat opdrachtgever of architect iets verandert waardoor voor een wijzigingsaanbieding de hoofdprijs kan worden gevraagd; en als laatste het juridische wapen om prijsverbetering af te dwingen. Een installateur kan dit improductieve patroon niet zelf doorbreken, zeker niet als hij leegloop heeft te vrezen. In het belang van onze opdrachtgevers willen wij daarom proberen hieraan iets te doen - ook omdat we zelf vaak gebukt gaan onder de funeste effecten van verkeerde keuzen. We willen onze opdrachtgever krachtiger, gerichter ondersteunen bij de selectie van een installateur, bijvoorbeeld door tevoren bekend te maken beoordelingscriteria te gaan gebruiken, gestoeld op uitgebreide ervaring en nieuw te ontwikkelen prestatie-indicatoren. Dat moet tot meetbare en toetsbare selecties op méér factoren dan prijs leiden. Een zorgvuldige aanpak met gemeenschappelijk draagvlak is daarbij nodig: voor we het weten, creëren we een misselijk makende draaikolk van nieuwe jurisprudentie. Maar nachtrust is wat waard. We houden u op de hoogte. onderneming is de voortzetting van de Om een lekker bier te krijgen, is het belangrijk dat in het (na-)gistingsproces geen temperatuurverschillen optreden. Een Nederlandse bierbrouwerij verzocht Deerns te onderzoeken hoe ongewenste temperatuurdaling voorkomen kan worden. twee centrale business units van het voormalige ingenieursbureau Schmidt Reuter. Hiermee verwerft Deerns een significante, permanente positie in een markt buiten Nederland. Schmidt Reuter is sinds de jaren 60 in Duitsland uitgegroeid tot één van de meest toonaangevende ingenieursbureaus. Tot vorig jaar behoorde het met ruim 250 medewerkers en tien vestigingen tot de drie grootste bureaus van Duitsland. Na het faillissement van moedermaatschappij Siepe Gruppe, kwam Schmidt Reuter begin dit jaar in financiële problemen. Het bureau heeft tot de dag van vandaag echter een uitstekende reputatie. Het grote vertrouwen van de klantenkring heeft er mede toe geleid dat twee succesvolle bedrijfsonderdelen van het oude Schmidt Reuter, Haus der Aerzte de vestiging Keulen en de ook in Keulen gevestigde afdeling Forschung und Entwicklung, als nieuw bedrijf met een nieuwe structuur verder zullen gaan. Behalve Deerns zijn er nog twee minderheidsaandeelhouders in het nieuwe bureau. Allereerst is dat een vennootschap gevormd door het managementteam van het nieuwe Schmidt Reuter integrale Planung und Beratung GmbH. Daarnaast wordt een aandeel genomen door een vooraanstaand Duits adviesbureau op het terrein van integraal veiligheidsadvies, het bureau Von zur Mühlen uit Bonn. Dit bureau staat in Duitsland bekend als dé specialist op het gebied Peek & Cloppenburg van databescherming, IT-beveiliging, logistieke veiligheid, rampenpreventie en toegangscontrole. Schmidt Reuter integrale Planung und Beratung GmbH is in Keulen van start gegaan met 53 medewerkers en wordt geleid door een tweehoofdige directie, bestaande uit Dipl. Ing. Dieter Jakobi, de manager van de voormalige vestiging Keulen binnen het oude Schmidt Reuter, en ir. Huub van Rooij, manager Business Development bij Deerns. Vergelijkbare acitiviteiten De activiteiten zijn sterk vergelijkbaar met die van Deerns; hetzelfde geldt voor de stijl en aanpak van het bureau. Schmidt Reuter adviseert, ontwerpt en voert bouwdirectie op installatietechnisch gebied bij projecten op het gebied van multifunctionele complexen, hoogbouw, sportcentra, laboratoria en andere industriële gebouwen, bioscopen en ziekenhuizen. Daarnaast beschikt het over stevige bouwfysische, akoestische en analytische capaciteiten. Tot de meest prestigieuze projecten van de laatste jaren behoren de "Gerling Ring-Karree" en het Weltstadtkaufhaus Peek en Cloppenburg in Keulen, het Bundeskanzleramt in Berlijn en het Infineon Development Center in Duisburg. Bij het brouwen van bier gebeurt het omzetten van suiker in alcohol en koolzuur in speciale gistingstanks, waar het bier verscheidene dagen in blijft zitten. Het bier moet na het gisten nog ca. zeven dagen in deze vaten verblijven. De temperatuur in de buffertanks mag tijdens dit proces nog geen halve graad afwijken. In de diverse complexen van de brouwerij is, ondanks hetzelfde concept, de temperatuurbeheersing echter niet overal gelijk. Deerns ging na hoe ongewenste temperatuurdalingen voorkomen kunnen worden. Daarnaast werd geïnventariseerd wat dit betekent voor de installaties van toekomstige vestigingen. Dit gebeurde via analyses van het proces en door middel van CFD-berekeningen. Bij dit laatste zijn verschillende factoren meegenomen. Zo stijgt bij veel vochtproductie bij schoonmaakwerkzaamheden de inblaastemperatuur omdat er moet worden ontvochtigd. Bovendien zijn ook de procesfases in de tanks mede bepalend voor de temperatuur. In een studie met CFD is de invloed van diverse factoren vastgesteld. De aanbevelingen die zijn gedaan variëren van de toepassing van procesmatige aanpassingen, isolatie, luchttoevoer onder en verwarming van de tanks tot een geregelde inblaastemperatuur. Harry Abels is directeur van IAA Architecten te Enschede, één van de grootste ontwerpbureaus in Nederland. Deerns werkt met hem samen bij het door hem ontworpen ROC Oost Nederland en zal deze samenwerking continueren bij de nog te ontwerpen scholingsboulevard Enschede. Of men het wel of niet eens is met deze stelling hangt sterk af van de opvatting die men heeft van het begrip architectuur. In deze stelling is de aanname opgesloten dat architectuur een eigen bestaan kan leiden zonder gebruiksfunctionaliteit. Waarschijnlijk is hier een soort l art pour l art principe bedoeld waarbij de schoonheid van ruimten, opgebouwd uit de verhoudingen, het licht en de materialen tot een autonome artistieke kwaliteit leiden. Vanuit deze opvatting geredeneerd is de architectuur een autonome kunstvorm, en zoals een beeldhouwer zich in zijn vrije werk niets hoeft aan te trekken van de gebruiksfunctionaliteit hoeft dat in deze opvatting ook een architect niet te doen. Reageren op deze stelling? Stuur uw reactie naar: Dan is de stelling mijns inziens terecht. Bij het ontwerpen van gebouwen kan men maar zelden alleen van de schoonheid van het gebouwde uitgaan en in het algemeen komt dat in ons werk niet vaak voor. Wanneer men echter het begrip architectuur leest als een optimale ruimtelijke vertaling van een gegeven programma, waarbij de ontworpen ruimtelijke en materiele vertaling een perfecte weerslag van de gevraagde functionaliteit in gerealiseerde ruimten betekent, dan kan men het onmogelijk eens zijn met deze stelling. Iedereen die opgegroeid is in de onderwijstraditie van het nieuwe bouwen, de nieuwe zakelijkheid of het modernisme zal veelal geneigd zijn een groot belang aan gebruiksfunctionaliteit toe te kennen. En dat is bij vele architecten in Nederland het geval. Ik denk ook dat goede architectuur alleen die architectuur kan zijn waarbij een doorwrochte vertaling of doorwerking van een gegeven ruimteprogramma is vertaald in een gebouw dat zich volledig ten dienste stelt van de gestelde opgave. In de stelling heet dit de gebruiksfunctionaliteit. Architectuur ontstaat daar waar de oplossing zich manifesteert door de artistieke kwaliteit van deze vertaling.

3 Polio binnenkort wereldwijd onder controle warmteoverdracht aan het bronwarmtenet via een speciale warmtepomp, die de warmte uit het opgepompte zeewater haalt en op een niveau van 11 C aan het net afgeeft. 1100% rendement Door het relatief kleine temperatuurverschil tussen zeewater en bronwarmtenet te benutten heeft deze warmtepomp een rendement van 1100 %: met één kwh elektriciteit wordt 11 kwh aan warmte uit het zeewater gehaald. Dat is een veel betere prestatie dan de 500 % rendement die met een 'gewone' warmtepomp gehaald wordt. Deze prestatie wordt geleverd bij de gemiddelde winterse zeewatertemperatuur van 4 C. Bij hogere zeewatertemperaturen neemt het rendement nog toe. Samenvattend levert de warmtevoorziening de volgende milieuvriendelijke rendementen op: Reductie van de CO2-uitstoot van meer dan 50%. Rendement zeewater/distributienet 1100%. Er zal zo goed als zeker een windturbine geplaatst Intensieve vaccinatieprogramma s gedurende de laatste jaren hebben ertoe geleid dat het poliovirus wereldwijd steeds verder onder controle begint te komen. In Nederland wordt het poliovaccin geproduceerd door het NVI (Nederlands Vaccin Instituut) in gebouw U4, gelegen op de site van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) in Bilthoven. Deerns heeft een haalbaarheidsstudie Werking zeewaterwarmtecentrale worden ten behoeve van de elektriciteitslevering aan het project. Uitgaande van deze windturbine wordt er een reductie van de CO2-uitstoot worden gerealiseerd van 100%! COLUMN uitgevoerd in opdracht van de Rijksgebouwendienst naar een upgrade van dit gebouw. Nu het poliovirus steeds succesvoller bestreden wordt, heeft de WHO (World Health Organization) een Global Action Plan for Laboratory Containment of Wild Polioviruses opgesteld. Hierin stelt de WHO dat als binnenkort de wereld poliovrij verklaard kan worden, alle bestaande faciliteiten waar gewerkt wordt met poliovirusmateriaal aangepast moeten worden aan strengere containment-eisen. Op deze wijze dient het risico van herintroductie van wilde poliovirussen vanuit laboratoria en productiefaciliteiten geminimaliseerd te worden. BSL3-niveau Gevolg voor gebouw U4 is dat deze productiefaciliteit een upgrade moet krijgen naar een BioSafety Level 3 (BSL3) niveau. In nauwe samenwerking met het NVI (gebruiker), het RIVM (facilitair bedrijf; projectleiding en advies namens de gebruiker) en de Rijksgebouwendienst (eigenaar van het gebouw) werkte Deerns in de haalbaarheidsstudie twee scenario s uit. Naast alle noodzakelijke technische aspecten werden tevens de productie, validatie, logistieke en organisatorische randvoorwaarden gedefinieerd. Daarbij werd een schuifplan ontwikkeld dat het risico van productieverlies voor het NVI tot een minimum moest beperken. Dit schuifplan is de complexe factor in het project. Deerns versterkt Duits netwerk Per 1 mei heeft Deerns een meerder- Nachtrust verkopen heidsbelang in een nieuwe Duitse onderneming, die onder de naam Schmidt Reuter integrale Planung und In de integrale haalbaarheidsstudie heeft Deerns, op basis van de jarenlange ervaring bij het RIVM, in nauw overleg met de architect, de bouwkundig adviseur en de gebruikers de technische uitgangspunten vertaald in financiële en tijdskaders. Op basis hiervan kan de klant een strategische keuze maken om het gebouw U4 geschikt te krijgen voor een poliovaccinproductie voor een planhorizon van tien jaar na oplevering van de faculteit. Medio 2004 wordt naar verwachting gestart met de verdere uitwerking van de upgrade in de ontwerpfasen. CFDonderzoek voor lekker bier STELLING: Niet de architectuur, maar de gebruiksfunctionaliteit en met name het comfort zou bij het ontwerpen van gebouwen leidend moeten zijn Irma van Oort is directeur en partner bij KCAP, een internationaal opererend Nederlands ontwerpbureau voor architectuur en stedenbouw. Deerns werkte met KCAP samen bij o.a. Hogeschool Rotterdam en het Science Park in Amsterdam. Het ontwerpen van gebouwen is een integraal proces waarin alle aspecten van het gebouw geïntegreerd tot een ontwerp gebracht worden. De architect is de spil in dit proces. Zowel de belangen van de gemeente: de stedenbouwkundige randvoorwaarden en de grondopbrengsten moeten gewaarborgd worden, als die van de opdrachtgever ontwikkelaar: het programma van eisen, de afzetmogelijkheden, de wensen van de gebruiker. Ook de andere adviseurs zoals bijvoorbeeld de installatieadviseur levert met zijn expertise een vertaling van het programma van eisen en schept randvoorwaarden voor het ontwerp. Daarbij hebben architecten buiten het maken van goede gebouwen ook een bredere maatschappelijke taak. Vaak genoeg is er van een integraalontwerpproces nauwelijks sprake. In de bouwvoorbereidingsfase maakt de installateur pas zijn tekeningen en worden er pas berekeningen gemaakt. Voor een architect meestal te laat om installaties te verbergen of om schachten groter te maken en voor een opdrachtgever te laat om zich te realiseren dat installatie x misschien tot een betere prijs-kwaliteitsverhouding in dit ontwerp had kunnen leiden dan installatie y. Een integraal proces betekent van het begin af aan meedenken, meeontwerpen en meeberekenen hoe het ontwerp zo optimaal mogelijk tot een eindproduct kan komen. Beratung GmbH is gestart. Deze Dat is wat we doen: proberen ervoor te zorgen, dat de opdrachtgever rustig kan slapen, zonder ir J. K. Mak, onaangename veralgemeen directeur rassingen voor of na de oplevering van zijn project. Daar hebben we de installateurs voor nodig, maar zoals u weet: daar is het bonje. Er wordt dramatisch geconcurreerd op aanbiedingsprijs, maar in de kostprijs die daarmee verband zou moeten houden valt maar weinig te variëren. Die bestaat voor, zeg, 35% uit materiaalkosten en een vergelijkbaar percentage aan loonkosten; werk derden/onderaannemers bijvoorbeeld 15% en de rest, ook zo'n 15%, overhead. Een knappe installateur die ook maar één van deze posten structureel meer dan 10% lager weet te krijgen dan z n concurrenten. Immers: inkoopvoordelen lopen niet enorm uiteen, (CAO-)arbeidsvoorwaarden en dieselprijs nog minder, en fundamentele kostendoorbraken via prefab-voorbereiding, innovatieve logistiek, e.d. hebben we nog niet duidelijk gezien. Nu zetten niet veel opdrachtgevers jaarlijks een nieuw gebouw neer. Menigeen zal dus niet goed beseffen wat hem te wachten staat wanneer hij zich met een prijsduiker mee de duistere diepten in begeeft. Een flinke besparing op de installatiekosten is zo verleidelijk als een heerlijke doos snoep onder handbereik. Véél tastbaarder en nabijer dan de maagpijn van een niet functionerend gebouw, de buikloop van dagelijkse gebruikersklachten of latere hersteloperaties à raison van vier maal de oorspronkelijke besparing. Publieke opdrachtgevers zijn bovendien gebonden aan UAV-afspraken, EU-tenderprocedures of andere procesbepalende factoren die een afweging anders dan op prijs moeilijk maken. Maar wie het spel vele malen per jaar gespeeld ziet worden, kent de scenario s die volgen op een duikaanbieding: allereerst het spel der vergissingen ; vervolgens de intensieve meerwerkjacht via wekelijkse claims; dan het traineren en dreigen met vertraging; soms het met de moed der wanhoop doorbuffelen hopend dat opdrachtgever of architect iets verandert waardoor voor een wijzigingsaanbieding de hoofdprijs kan worden gevraagd; en als laatste het juridische wapen om prijsverbetering af te dwingen. Een installateur kan dit improductieve patroon niet zelf doorbreken, zeker niet als hij leegloop heeft te vrezen. In het belang van onze opdrachtgevers willen wij daarom proberen hieraan iets te doen - ook omdat we zelf vaak gebukt gaan onder de funeste effecten van verkeerde keuzen. We willen onze opdrachtgever krachtiger, gerichter ondersteunen bij de selectie van een installateur, bijvoorbeeld door tevoren bekend te maken beoordelingscriteria te gaan gebruiken, gestoeld op uitgebreide ervaring en nieuw te ontwikkelen prestatie-indicatoren. Dat moet tot meetbare en toetsbare selecties op méér factoren dan prijs leiden. Een zorgvuldige aanpak met gemeenschappelijk draagvlak is daarbij nodig: voor we het weten, creëren we een misselijk makende draaikolk van nieuwe jurisprudentie. Maar nachtrust is wat waard. We houden u op de hoogte. onderneming is de voortzetting van de Om een lekker bier te krijgen, is het belangrijk dat in het (na-)gistingsproces geen temperatuurverschillen optreden. Een Nederlandse bierbrouwerij verzocht Deerns te onderzoeken hoe ongewenste temperatuurdaling voorkomen kan worden. twee centrale business units van het voormalige ingenieursbureau Schmidt Reuter. Hiermee verwerft Deerns een significante, permanente positie in een markt buiten Nederland. Schmidt Reuter is sinds de jaren 60 in Duitsland uitgegroeid tot één van de meest toonaangevende ingenieursbureaus. Tot vorig jaar behoorde het met ruim 250 medewerkers en tien vestigingen tot de drie grootste bureaus van Duitsland. Na het faillissement van moedermaatschappij Siepe Gruppe, kwam Schmidt Reuter begin dit jaar in financiële problemen. Het bureau heeft tot de dag van vandaag echter een uitstekende reputatie. Het grote vertrouwen van de klantenkring heeft er mede toe geleid dat twee succesvolle bedrijfsonderdelen van het oude Schmidt Reuter, Haus der Aerzte de vestiging Keulen en de ook in Keulen gevestigde afdeling Forschung und Entwicklung, als nieuw bedrijf met een nieuwe structuur verder zullen gaan. Behalve Deerns zijn er nog twee minderheidsaandeelhouders in het nieuwe bureau. Allereerst is dat een vennootschap gevormd door het managementteam van het nieuwe Schmidt Reuter integrale Planung und Beratung GmbH. Daarnaast wordt een aandeel genomen door een vooraanstaand Duits adviesbureau op het terrein van integraal veiligheidsadvies, het bureau Von zur Mühlen uit Bonn. Dit bureau staat in Duitsland bekend als dé specialist op het gebied Peek & Cloppenburg van databescherming, IT-beveiliging, logistieke veiligheid, rampenpreventie en toegangscontrole. Schmidt Reuter integrale Planung und Beratung GmbH is in Keulen van start gegaan met 53 medewerkers en wordt geleid door een tweehoofdige directie, bestaande uit Dipl. Ing. Dieter Jakobi, de manager van de voormalige vestiging Keulen binnen het oude Schmidt Reuter, en ir. Huub van Rooij, manager Business Development bij Deerns. Vergelijkbare acitiviteiten De activiteiten zijn sterk vergelijkbaar met die van Deerns; hetzelfde geldt voor de stijl en aanpak van het bureau. Schmidt Reuter adviseert, ontwerpt en voert bouwdirectie op installatietechnisch gebied bij projecten op het gebied van multifunctionele complexen, hoogbouw, sportcentra, laboratoria en andere industriële gebouwen, bioscopen en ziekenhuizen. Daarnaast beschikt het over stevige bouwfysische, akoestische en analytische capaciteiten. Tot de meest prestigieuze projecten van de laatste jaren behoren de "Gerling Ring-Karree" en het Weltstadtkaufhaus Peek en Cloppenburg in Keulen, het Bundeskanzleramt in Berlijn en het Infineon Development Center in Duisburg. Bij het brouwen van bier gebeurt het omzetten van suiker in alcohol en koolzuur in speciale gistingstanks, waar het bier verscheidene dagen in blijft zitten. Het bier moet na het gisten nog ca. zeven dagen in deze vaten verblijven. De temperatuur in de buffertanks mag tijdens dit proces nog geen halve graad afwijken. In de diverse complexen van de brouwerij is, ondanks hetzelfde concept, de temperatuurbeheersing echter niet overal gelijk. Deerns ging na hoe ongewenste temperatuurdalingen voorkomen kunnen worden. Daarnaast werd geïnventariseerd wat dit betekent voor de installaties van toekomstige vestigingen. Dit gebeurde via analyses van het proces en door middel van CFD-berekeningen. Bij dit laatste zijn verschillende factoren meegenomen. Zo stijgt bij veel vochtproductie bij schoonmaakwerkzaamheden de inblaastemperatuur omdat er moet worden ontvochtigd. Bovendien zijn ook de procesfases in de tanks mede bepalend voor de temperatuur. In een studie met CFD is de invloed van diverse factoren vastgesteld. De aanbevelingen die zijn gedaan variëren van de toepassing van procesmatige aanpassingen, isolatie, luchttoevoer onder en verwarming van de tanks tot een geregelde inblaastemperatuur. Harry Abels is directeur van IAA Architecten te Enschede, één van de grootste ontwerpbureaus in Nederland. Deerns werkt met hem samen bij het door hem ontworpen ROC Oost Nederland en zal deze samenwerking continueren bij de nog te ontwerpen scholingsboulevard Enschede. Of men het wel of niet eens is met deze stelling hangt sterk af van de opvatting die men heeft van het begrip architectuur. In deze stelling is de aanname opgesloten dat architectuur een eigen bestaan kan leiden zonder gebruiksfunctionaliteit. Waarschijnlijk is hier een soort l art pour l art principe bedoeld waarbij de schoonheid van ruimten, opgebouwd uit de verhoudingen, het licht en de materialen tot een autonome artistieke kwaliteit leiden. Vanuit deze opvatting geredeneerd is de architectuur een autonome kunstvorm, en zoals een beeldhouwer zich in zijn vrije werk niets hoeft aan te trekken van de gebruiksfunctionaliteit hoeft dat in deze opvatting ook een architect niet te doen. Reageren op deze stelling? Stuur uw reactie naar: Dan is de stelling mijns inziens terecht. Bij het ontwerpen van gebouwen kan men maar zelden alleen van de schoonheid van het gebouwde uitgaan en in het algemeen komt dat in ons werk niet vaak voor. Wanneer men echter het begrip architectuur leest als een optimale ruimtelijke vertaling van een gegeven programma, waarbij de ontworpen ruimtelijke en materiele vertaling een perfecte weerslag van de gevraagde functionaliteit in gerealiseerde ruimten betekent, dan kan men het onmogelijk eens zijn met deze stelling. Iedereen die opgegroeid is in de onderwijstraditie van het nieuwe bouwen, de nieuwe zakelijkheid of het modernisme zal veelal geneigd zijn een groot belang aan gebruiksfunctionaliteit toe te kennen. En dat is bij vele architecten in Nederland het geval. Ik denk ook dat goede architectuur alleen die architectuur kan zijn waarbij een doorwrochte vertaling of doorwerking van een gegeven ruimteprogramma is vertaald in een gebouw dat zich volledig ten dienste stelt van de gestelde opgave. In de stelling heet dit de gebruiksfunctionaliteit. Architectuur ontstaat daar waar de oplossing zich manifesteert door de artistieke kwaliteit van deze vertaling.

4 Polio binnenkort wereldwijd onder controle warmteoverdracht aan het bronwarmtenet via een speciale warmtepomp, die de warmte uit het opgepompte zeewater haalt en op een niveau van 11 C aan het net afgeeft. 1100% rendement Door het relatief kleine temperatuurverschil tussen zeewater en bronwarmtenet te benutten heeft deze warmtepomp een rendement van 1100 %: met één kwh elektriciteit wordt 11 kwh aan warmte uit het zeewater gehaald. Dat is een veel betere prestatie dan de 500 % rendement die met een 'gewone' warmtepomp gehaald wordt. Deze prestatie wordt geleverd bij de gemiddelde winterse zeewatertemperatuur van 4 C. Bij hogere zeewatertemperaturen neemt het rendement nog toe. Samenvattend levert de warmtevoorziening de volgende milieuvriendelijke rendementen op: Reductie van de CO2-uitstoot van meer dan 50%. Rendement zeewater/distributienet 1100%. Er zal zo goed als zeker een windturbine geplaatst Intensieve vaccinatieprogramma s gedurende de laatste jaren hebben ertoe geleid dat het poliovirus wereldwijd steeds verder onder controle begint te komen. In Nederland wordt het poliovaccin geproduceerd door het NVI (Nederlands Vaccin Instituut) in gebouw U4, gelegen op de site van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) in Bilthoven. Deerns heeft een haalbaarheidsstudie Werking zeewaterwarmtecentrale worden ten behoeve van de elektriciteitslevering aan het project. Uitgaande van deze windturbine wordt er een reductie van de CO2-uitstoot worden gerealiseerd van 100%! COLUMN uitgevoerd in opdracht van de Rijksgebouwendienst naar een upgrade van dit gebouw. Nu het poliovirus steeds succesvoller bestreden wordt, heeft de WHO (World Health Organization) een Global Action Plan for Laboratory Containment of Wild Polioviruses opgesteld. Hierin stelt de WHO dat als binnenkort de wereld poliovrij verklaard kan worden, alle bestaande faciliteiten waar gewerkt wordt met poliovirusmateriaal aangepast moeten worden aan strengere containment-eisen. Op deze wijze dient het risico van herintroductie van wilde poliovirussen vanuit laboratoria en productiefaciliteiten geminimaliseerd te worden. BSL3-niveau Gevolg voor gebouw U4 is dat deze productiefaciliteit een upgrade moet krijgen naar een BioSafety Level 3 (BSL3) niveau. In nauwe samenwerking met het NVI (gebruiker), het RIVM (facilitair bedrijf; projectleiding en advies namens de gebruiker) en de Rijksgebouwendienst (eigenaar van het gebouw) werkte Deerns in de haalbaarheidsstudie twee scenario s uit. Naast alle noodzakelijke technische aspecten werden tevens de productie, validatie, logistieke en organisatorische randvoorwaarden gedefinieerd. Daarbij werd een schuifplan ontwikkeld dat het risico van productieverlies voor het NVI tot een minimum moest beperken. Dit schuifplan is de complexe factor in het project. Deerns versterkt Duits netwerk Per 1 mei heeft Deerns een meerder- Nachtrust verkopen heidsbelang in een nieuwe Duitse onderneming, die onder de naam Schmidt Reuter integrale Planung und In de integrale haalbaarheidsstudie heeft Deerns, op basis van de jarenlange ervaring bij het RIVM, in nauw overleg met de architect, de bouwkundig adviseur en de gebruikers de technische uitgangspunten vertaald in financiële en tijdskaders. Op basis hiervan kan de klant een strategische keuze maken om het gebouw U4 geschikt te krijgen voor een poliovaccinproductie voor een planhorizon van tien jaar na oplevering van de faculteit. Medio 2004 wordt naar verwachting gestart met de verdere uitwerking van de upgrade in de ontwerpfasen. CFDonderzoek voor lekker bier STELLING: Niet de architectuur, maar de gebruiksfunctionaliteit en met name het comfort zou bij het ontwerpen van gebouwen leidend moeten zijn Irma van Oort is directeur en partner bij KCAP, een internationaal opererend Nederlands ontwerpbureau voor architectuur en stedenbouw. Deerns werkte met KCAP samen bij o.a. Hogeschool Rotterdam en het Science Park in Amsterdam. Het ontwerpen van gebouwen is een integraal proces waarin alle aspecten van het gebouw geïntegreerd tot een ontwerp gebracht worden. De architect is de spil in dit proces. Zowel de belangen van de gemeente: de stedenbouwkundige randvoorwaarden en de grondopbrengsten moeten gewaarborgd worden, als die van de opdrachtgever ontwikkelaar: het programma van eisen, de afzetmogelijkheden, de wensen van de gebruiker. Ook de andere adviseurs zoals bijvoorbeeld de installatieadviseur levert met zijn expertise een vertaling van het programma van eisen en schept randvoorwaarden voor het ontwerp. Daarbij hebben architecten buiten het maken van goede gebouwen ook een bredere maatschappelijke taak. Vaak genoeg is er van een integraalontwerpproces nauwelijks sprake. In de bouwvoorbereidingsfase maakt de installateur pas zijn tekeningen en worden er pas berekeningen gemaakt. Voor een architect meestal te laat om installaties te verbergen of om schachten groter te maken en voor een opdrachtgever te laat om zich te realiseren dat installatie x misschien tot een betere prijs-kwaliteitsverhouding in dit ontwerp had kunnen leiden dan installatie y. Een integraal proces betekent van het begin af aan meedenken, meeontwerpen en meeberekenen hoe het ontwerp zo optimaal mogelijk tot een eindproduct kan komen. Beratung GmbH is gestart. Deze Dat is wat we doen: proberen ervoor te zorgen, dat de opdrachtgever rustig kan slapen, zonder ir J. K. Mak, onaangename veralgemeen directeur rassingen voor of na de oplevering van zijn project. Daar hebben we de installateurs voor nodig, maar zoals u weet: daar is het bonje. Er wordt dramatisch geconcurreerd op aanbiedingsprijs, maar in de kostprijs die daarmee verband zou moeten houden valt maar weinig te variëren. Die bestaat voor, zeg, 35% uit materiaalkosten en een vergelijkbaar percentage aan loonkosten; werk derden/onderaannemers bijvoorbeeld 15% en de rest, ook zo'n 15%, overhead. Een knappe installateur die ook maar één van deze posten structureel meer dan 10% lager weet te krijgen dan z n concurrenten. Immers: inkoopvoordelen lopen niet enorm uiteen, (CAO-)arbeidsvoorwaarden en dieselprijs nog minder, en fundamentele kostendoorbraken via prefab-voorbereiding, innovatieve logistiek, e.d. hebben we nog niet duidelijk gezien. Nu zetten niet veel opdrachtgevers jaarlijks een nieuw gebouw neer. Menigeen zal dus niet goed beseffen wat hem te wachten staat wanneer hij zich met een prijsduiker mee de duistere diepten in begeeft. Een flinke besparing op de installatiekosten is zo verleidelijk als een heerlijke doos snoep onder handbereik. Véél tastbaarder en nabijer dan de maagpijn van een niet functionerend gebouw, de buikloop van dagelijkse gebruikersklachten of latere hersteloperaties à raison van vier maal de oorspronkelijke besparing. Publieke opdrachtgevers zijn bovendien gebonden aan UAV-afspraken, EU-tenderprocedures of andere procesbepalende factoren die een afweging anders dan op prijs moeilijk maken. Maar wie het spel vele malen per jaar gespeeld ziet worden, kent de scenario s die volgen op een duikaanbieding: allereerst het spel der vergissingen ; vervolgens de intensieve meerwerkjacht via wekelijkse claims; dan het traineren en dreigen met vertraging; soms het met de moed der wanhoop doorbuffelen hopend dat opdrachtgever of architect iets verandert waardoor voor een wijzigingsaanbieding de hoofdprijs kan worden gevraagd; en als laatste het juridische wapen om prijsverbetering af te dwingen. Een installateur kan dit improductieve patroon niet zelf doorbreken, zeker niet als hij leegloop heeft te vrezen. In het belang van onze opdrachtgevers willen wij daarom proberen hieraan iets te doen - ook omdat we zelf vaak gebukt gaan onder de funeste effecten van verkeerde keuzen. We willen onze opdrachtgever krachtiger, gerichter ondersteunen bij de selectie van een installateur, bijvoorbeeld door tevoren bekend te maken beoordelingscriteria te gaan gebruiken, gestoeld op uitgebreide ervaring en nieuw te ontwikkelen prestatie-indicatoren. Dat moet tot meetbare en toetsbare selecties op méér factoren dan prijs leiden. Een zorgvuldige aanpak met gemeenschappelijk draagvlak is daarbij nodig: voor we het weten, creëren we een misselijk makende draaikolk van nieuwe jurisprudentie. Maar nachtrust is wat waard. We houden u op de hoogte. onderneming is de voortzetting van de Om een lekker bier te krijgen, is het belangrijk dat in het (na-)gistingsproces geen temperatuurverschillen optreden. Een Nederlandse bierbrouwerij verzocht Deerns te onderzoeken hoe ongewenste temperatuurdaling voorkomen kan worden. twee centrale business units van het voormalige ingenieursbureau Schmidt Reuter. Hiermee verwerft Deerns een significante, permanente positie in een markt buiten Nederland. Schmidt Reuter is sinds de jaren 60 in Duitsland uitgegroeid tot één van de meest toonaangevende ingenieursbureaus. Tot vorig jaar behoorde het met ruim 250 medewerkers en tien vestigingen tot de drie grootste bureaus van Duitsland. Na het faillissement van moedermaatschappij Siepe Gruppe, kwam Schmidt Reuter begin dit jaar in financiële problemen. Het bureau heeft tot de dag van vandaag echter een uitstekende reputatie. Het grote vertrouwen van de klantenkring heeft er mede toe geleid dat twee succesvolle bedrijfsonderdelen van het oude Schmidt Reuter, Haus der Aerzte de vestiging Keulen en de ook in Keulen gevestigde afdeling Forschung und Entwicklung, als nieuw bedrijf met een nieuwe structuur verder zullen gaan. Behalve Deerns zijn er nog twee minderheidsaandeelhouders in het nieuwe bureau. Allereerst is dat een vennootschap gevormd door het managementteam van het nieuwe Schmidt Reuter integrale Planung und Beratung GmbH. Daarnaast wordt een aandeel genomen door een vooraanstaand Duits adviesbureau op het terrein van integraal veiligheidsadvies, het bureau Von zur Mühlen uit Bonn. Dit bureau staat in Duitsland bekend als dé specialist op het gebied Peek & Cloppenburg van databescherming, IT-beveiliging, logistieke veiligheid, rampenpreventie en toegangscontrole. Schmidt Reuter integrale Planung und Beratung GmbH is in Keulen van start gegaan met 53 medewerkers en wordt geleid door een tweehoofdige directie, bestaande uit Dipl. Ing. Dieter Jakobi, de manager van de voormalige vestiging Keulen binnen het oude Schmidt Reuter, en ir. Huub van Rooij, manager Business Development bij Deerns. Vergelijkbare acitiviteiten De activiteiten zijn sterk vergelijkbaar met die van Deerns; hetzelfde geldt voor de stijl en aanpak van het bureau. Schmidt Reuter adviseert, ontwerpt en voert bouwdirectie op installatietechnisch gebied bij projecten op het gebied van multifunctionele complexen, hoogbouw, sportcentra, laboratoria en andere industriële gebouwen, bioscopen en ziekenhuizen. Daarnaast beschikt het over stevige bouwfysische, akoestische en analytische capaciteiten. Tot de meest prestigieuze projecten van de laatste jaren behoren de "Gerling Ring-Karree" en het Weltstadtkaufhaus Peek en Cloppenburg in Keulen, het Bundeskanzleramt in Berlijn en het Infineon Development Center in Duisburg. Bij het brouwen van bier gebeurt het omzetten van suiker in alcohol en koolzuur in speciale gistingstanks, waar het bier verscheidene dagen in blijft zitten. Het bier moet na het gisten nog ca. zeven dagen in deze vaten verblijven. De temperatuur in de buffertanks mag tijdens dit proces nog geen halve graad afwijken. In de diverse complexen van de brouwerij is, ondanks hetzelfde concept, de temperatuurbeheersing echter niet overal gelijk. Deerns ging na hoe ongewenste temperatuurdalingen voorkomen kunnen worden. Daarnaast werd geïnventariseerd wat dit betekent voor de installaties van toekomstige vestigingen. Dit gebeurde via analyses van het proces en door middel van CFD-berekeningen. Bij dit laatste zijn verschillende factoren meegenomen. Zo stijgt bij veel vochtproductie bij schoonmaakwerkzaamheden de inblaastemperatuur omdat er moet worden ontvochtigd. Bovendien zijn ook de procesfases in de tanks mede bepalend voor de temperatuur. In een studie met CFD is de invloed van diverse factoren vastgesteld. De aanbevelingen die zijn gedaan variëren van de toepassing van procesmatige aanpassingen, isolatie, luchttoevoer onder en verwarming van de tanks tot een geregelde inblaastemperatuur. Harry Abels is directeur van IAA Architecten te Enschede, één van de grootste ontwerpbureaus in Nederland. Deerns werkt met hem samen bij het door hem ontworpen ROC Oost Nederland en zal deze samenwerking continueren bij de nog te ontwerpen scholingsboulevard Enschede. Of men het wel of niet eens is met deze stelling hangt sterk af van de opvatting die men heeft van het begrip architectuur. In deze stelling is de aanname opgesloten dat architectuur een eigen bestaan kan leiden zonder gebruiksfunctionaliteit. Waarschijnlijk is hier een soort l art pour l art principe bedoeld waarbij de schoonheid van ruimten, opgebouwd uit de verhoudingen, het licht en de materialen tot een autonome artistieke kwaliteit leiden. Vanuit deze opvatting geredeneerd is de architectuur een autonome kunstvorm, en zoals een beeldhouwer zich in zijn vrije werk niets hoeft aan te trekken van de gebruiksfunctionaliteit hoeft dat in deze opvatting ook een architect niet te doen. Reageren op deze stelling? Stuur uw reactie naar: Dan is de stelling mijns inziens terecht. Bij het ontwerpen van gebouwen kan men maar zelden alleen van de schoonheid van het gebouwde uitgaan en in het algemeen komt dat in ons werk niet vaak voor. Wanneer men echter het begrip architectuur leest als een optimale ruimtelijke vertaling van een gegeven programma, waarbij de ontworpen ruimtelijke en materiele vertaling een perfecte weerslag van de gevraagde functionaliteit in gerealiseerde ruimten betekent, dan kan men het onmogelijk eens zijn met deze stelling. Iedereen die opgegroeid is in de onderwijstraditie van het nieuwe bouwen, de nieuwe zakelijkheid of het modernisme zal veelal geneigd zijn een groot belang aan gebruiksfunctionaliteit toe te kennen. En dat is bij vele architecten in Nederland het geval. Ik denk ook dat goede architectuur alleen die architectuur kan zijn waarbij een doorwrochte vertaling of doorwerking van een gegeven ruimteprogramma is vertaald in een gebouw dat zich volledig ten dienste stelt van de gestelde opgave. In de stelling heet dit de gebruiksfunctionaliteit. Architectuur ontstaat daar waar de oplossing zich manifesteert door de artistieke kwaliteit van deze vertaling.

5 Polio binnenkort wereldwijd onder controle warmteoverdracht aan het bronwarmtenet via een speciale warmtepomp, die de warmte uit het opgepompte zeewater haalt en op een niveau van 11 C aan het net afgeeft. 1100% rendement Door het relatief kleine temperatuurverschil tussen zeewater en bronwarmtenet te benutten heeft deze warmtepomp een rendement van 1100 %: met één kwh elektriciteit wordt 11 kwh aan warmte uit het zeewater gehaald. Dat is een veel betere prestatie dan de 500 % rendement die met een 'gewone' warmtepomp gehaald wordt. Deze prestatie wordt geleverd bij de gemiddelde winterse zeewatertemperatuur van 4 C. Bij hogere zeewatertemperaturen neemt het rendement nog toe. Samenvattend levert de warmtevoorziening de volgende milieuvriendelijke rendementen op: Reductie van de CO2-uitstoot van meer dan 50%. Rendement zeewater/distributienet 1100%. Er zal zo goed als zeker een windturbine geplaatst Intensieve vaccinatieprogramma s gedurende de laatste jaren hebben ertoe geleid dat het poliovirus wereldwijd steeds verder onder controle begint te komen. In Nederland wordt het poliovaccin geproduceerd door het NVI (Nederlands Vaccin Instituut) in gebouw U4, gelegen op de site van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) in Bilthoven. Deerns heeft een haalbaarheidsstudie Werking zeewaterwarmtecentrale worden ten behoeve van de elektriciteitslevering aan het project. Uitgaande van deze windturbine wordt er een reductie van de CO2-uitstoot worden gerealiseerd van 100%! COLUMN uitgevoerd in opdracht van de Rijksgebouwendienst naar een upgrade van dit gebouw. Nu het poliovirus steeds succesvoller bestreden wordt, heeft de WHO (World Health Organization) een Global Action Plan for Laboratory Containment of Wild Polioviruses opgesteld. Hierin stelt de WHO dat als binnenkort de wereld poliovrij verklaard kan worden, alle bestaande faciliteiten waar gewerkt wordt met poliovirusmateriaal aangepast moeten worden aan strengere containment-eisen. Op deze wijze dient het risico van herintroductie van wilde poliovirussen vanuit laboratoria en productiefaciliteiten geminimaliseerd te worden. BSL3-niveau Gevolg voor gebouw U4 is dat deze productiefaciliteit een upgrade moet krijgen naar een BioSafety Level 3 (BSL3) niveau. In nauwe samenwerking met het NVI (gebruiker), het RIVM (facilitair bedrijf; projectleiding en advies namens de gebruiker) en de Rijksgebouwendienst (eigenaar van het gebouw) werkte Deerns in de haalbaarheidsstudie twee scenario s uit. Naast alle noodzakelijke technische aspecten werden tevens de productie, validatie, logistieke en organisatorische randvoorwaarden gedefinieerd. Daarbij werd een schuifplan ontwikkeld dat het risico van productieverlies voor het NVI tot een minimum moest beperken. Dit schuifplan is de complexe factor in het project. Deerns versterkt Duits netwerk Per 1 mei heeft Deerns een meerder- Nachtrust verkopen heidsbelang in een nieuwe Duitse onderneming, die onder de naam Schmidt Reuter integrale Planung und In de integrale haalbaarheidsstudie heeft Deerns, op basis van de jarenlange ervaring bij het RIVM, in nauw overleg met de architect, de bouwkundig adviseur en de gebruikers de technische uitgangspunten vertaald in financiële en tijdskaders. Op basis hiervan kan de klant een strategische keuze maken om het gebouw U4 geschikt te krijgen voor een poliovaccinproductie voor een planhorizon van tien jaar na oplevering van de faculteit. Medio 2004 wordt naar verwachting gestart met de verdere uitwerking van de upgrade in de ontwerpfasen. CFDonderzoek voor lekker bier STELLING: Niet de architectuur, maar de gebruiksfunctionaliteit en met name het comfort zou bij het ontwerpen van gebouwen leidend moeten zijn Irma van Oort is directeur en partner bij KCAP, een internationaal opererend Nederlands ontwerpbureau voor architectuur en stedenbouw. Deerns werkte met KCAP samen bij o.a. Hogeschool Rotterdam en het Science Park in Amsterdam. Het ontwerpen van gebouwen is een integraal proces waarin alle aspecten van het gebouw geïntegreerd tot een ontwerp gebracht worden. De architect is de spil in dit proces. Zowel de belangen van de gemeente: de stedenbouwkundige randvoorwaarden en de grondopbrengsten moeten gewaarborgd worden, als die van de opdrachtgever ontwikkelaar: het programma van eisen, de afzetmogelijkheden, de wensen van de gebruiker. Ook de andere adviseurs zoals bijvoorbeeld de installatieadviseur levert met zijn expertise een vertaling van het programma van eisen en schept randvoorwaarden voor het ontwerp. Daarbij hebben architecten buiten het maken van goede gebouwen ook een bredere maatschappelijke taak. Vaak genoeg is er van een integraalontwerpproces nauwelijks sprake. In de bouwvoorbereidingsfase maakt de installateur pas zijn tekeningen en worden er pas berekeningen gemaakt. Voor een architect meestal te laat om installaties te verbergen of om schachten groter te maken en voor een opdrachtgever te laat om zich te realiseren dat installatie x misschien tot een betere prijs-kwaliteitsverhouding in dit ontwerp had kunnen leiden dan installatie y. Een integraal proces betekent van het begin af aan meedenken, meeontwerpen en meeberekenen hoe het ontwerp zo optimaal mogelijk tot een eindproduct kan komen. Beratung GmbH is gestart. Deze Dat is wat we doen: proberen ervoor te zorgen, dat de opdrachtgever rustig kan slapen, zonder ir J. K. Mak, onaangename veralgemeen directeur rassingen voor of na de oplevering van zijn project. Daar hebben we de installateurs voor nodig, maar zoals u weet: daar is het bonje. Er wordt dramatisch geconcurreerd op aanbiedingsprijs, maar in de kostprijs die daarmee verband zou moeten houden valt maar weinig te variëren. Die bestaat voor, zeg, 35% uit materiaalkosten en een vergelijkbaar percentage aan loonkosten; werk derden/onderaannemers bijvoorbeeld 15% en de rest, ook zo'n 15%, overhead. Een knappe installateur die ook maar één van deze posten structureel meer dan 10% lager weet te krijgen dan z n concurrenten. Immers: inkoopvoordelen lopen niet enorm uiteen, (CAO-)arbeidsvoorwaarden en dieselprijs nog minder, en fundamentele kostendoorbraken via prefab-voorbereiding, innovatieve logistiek, e.d. hebben we nog niet duidelijk gezien. Nu zetten niet veel opdrachtgevers jaarlijks een nieuw gebouw neer. Menigeen zal dus niet goed beseffen wat hem te wachten staat wanneer hij zich met een prijsduiker mee de duistere diepten in begeeft. Een flinke besparing op de installatiekosten is zo verleidelijk als een heerlijke doos snoep onder handbereik. Véél tastbaarder en nabijer dan de maagpijn van een niet functionerend gebouw, de buikloop van dagelijkse gebruikersklachten of latere hersteloperaties à raison van vier maal de oorspronkelijke besparing. Publieke opdrachtgevers zijn bovendien gebonden aan UAV-afspraken, EU-tenderprocedures of andere procesbepalende factoren die een afweging anders dan op prijs moeilijk maken. Maar wie het spel vele malen per jaar gespeeld ziet worden, kent de scenario s die volgen op een duikaanbieding: allereerst het spel der vergissingen ; vervolgens de intensieve meerwerkjacht via wekelijkse claims; dan het traineren en dreigen met vertraging; soms het met de moed der wanhoop doorbuffelen hopend dat opdrachtgever of architect iets verandert waardoor voor een wijzigingsaanbieding de hoofdprijs kan worden gevraagd; en als laatste het juridische wapen om prijsverbetering af te dwingen. Een installateur kan dit improductieve patroon niet zelf doorbreken, zeker niet als hij leegloop heeft te vrezen. In het belang van onze opdrachtgevers willen wij daarom proberen hieraan iets te doen - ook omdat we zelf vaak gebukt gaan onder de funeste effecten van verkeerde keuzen. We willen onze opdrachtgever krachtiger, gerichter ondersteunen bij de selectie van een installateur, bijvoorbeeld door tevoren bekend te maken beoordelingscriteria te gaan gebruiken, gestoeld op uitgebreide ervaring en nieuw te ontwikkelen prestatie-indicatoren. Dat moet tot meetbare en toetsbare selecties op méér factoren dan prijs leiden. Een zorgvuldige aanpak met gemeenschappelijk draagvlak is daarbij nodig: voor we het weten, creëren we een misselijk makende draaikolk van nieuwe jurisprudentie. Maar nachtrust is wat waard. We houden u op de hoogte. onderneming is de voortzetting van de Om een lekker bier te krijgen, is het belangrijk dat in het (na-)gistingsproces geen temperatuurverschillen optreden. Een Nederlandse bierbrouwerij verzocht Deerns te onderzoeken hoe ongewenste temperatuurdaling voorkomen kan worden. twee centrale business units van het voormalige ingenieursbureau Schmidt Reuter. Hiermee verwerft Deerns een significante, permanente positie in een markt buiten Nederland. Schmidt Reuter is sinds de jaren 60 in Duitsland uitgegroeid tot één van de meest toonaangevende ingenieursbureaus. Tot vorig jaar behoorde het met ruim 250 medewerkers en tien vestigingen tot de drie grootste bureaus van Duitsland. Na het faillissement van moedermaatschappij Siepe Gruppe, kwam Schmidt Reuter begin dit jaar in financiële problemen. Het bureau heeft tot de dag van vandaag echter een uitstekende reputatie. Het grote vertrouwen van de klantenkring heeft er mede toe geleid dat twee succesvolle bedrijfsonderdelen van het oude Schmidt Reuter, Haus der Aerzte de vestiging Keulen en de ook in Keulen gevestigde afdeling Forschung und Entwicklung, als nieuw bedrijf met een nieuwe structuur verder zullen gaan. Behalve Deerns zijn er nog twee minderheidsaandeelhouders in het nieuwe bureau. Allereerst is dat een vennootschap gevormd door het managementteam van het nieuwe Schmidt Reuter integrale Planung und Beratung GmbH. Daarnaast wordt een aandeel genomen door een vooraanstaand Duits adviesbureau op het terrein van integraal veiligheidsadvies, het bureau Von zur Mühlen uit Bonn. Dit bureau staat in Duitsland bekend als dé specialist op het gebied Peek & Cloppenburg van databescherming, IT-beveiliging, logistieke veiligheid, rampenpreventie en toegangscontrole. Schmidt Reuter integrale Planung und Beratung GmbH is in Keulen van start gegaan met 53 medewerkers en wordt geleid door een tweehoofdige directie, bestaande uit Dipl. Ing. Dieter Jakobi, de manager van de voormalige vestiging Keulen binnen het oude Schmidt Reuter, en ir. Huub van Rooij, manager Business Development bij Deerns. Vergelijkbare acitiviteiten De activiteiten zijn sterk vergelijkbaar met die van Deerns; hetzelfde geldt voor de stijl en aanpak van het bureau. Schmidt Reuter adviseert, ontwerpt en voert bouwdirectie op installatietechnisch gebied bij projecten op het gebied van multifunctionele complexen, hoogbouw, sportcentra, laboratoria en andere industriële gebouwen, bioscopen en ziekenhuizen. Daarnaast beschikt het over stevige bouwfysische, akoestische en analytische capaciteiten. Tot de meest prestigieuze projecten van de laatste jaren behoren de "Gerling Ring-Karree" en het Weltstadtkaufhaus Peek en Cloppenburg in Keulen, het Bundeskanzleramt in Berlijn en het Infineon Development Center in Duisburg. Bij het brouwen van bier gebeurt het omzetten van suiker in alcohol en koolzuur in speciale gistingstanks, waar het bier verscheidene dagen in blijft zitten. Het bier moet na het gisten nog ca. zeven dagen in deze vaten verblijven. De temperatuur in de buffertanks mag tijdens dit proces nog geen halve graad afwijken. In de diverse complexen van de brouwerij is, ondanks hetzelfde concept, de temperatuurbeheersing echter niet overal gelijk. Deerns ging na hoe ongewenste temperatuurdalingen voorkomen kunnen worden. Daarnaast werd geïnventariseerd wat dit betekent voor de installaties van toekomstige vestigingen. Dit gebeurde via analyses van het proces en door middel van CFD-berekeningen. Bij dit laatste zijn verschillende factoren meegenomen. Zo stijgt bij veel vochtproductie bij schoonmaakwerkzaamheden de inblaastemperatuur omdat er moet worden ontvochtigd. Bovendien zijn ook de procesfases in de tanks mede bepalend voor de temperatuur. In een studie met CFD is de invloed van diverse factoren vastgesteld. De aanbevelingen die zijn gedaan variëren van de toepassing van procesmatige aanpassingen, isolatie, luchttoevoer onder en verwarming van de tanks tot een geregelde inblaastemperatuur. Harry Abels is directeur van IAA Architecten te Enschede, één van de grootste ontwerpbureaus in Nederland. Deerns werkt met hem samen bij het door hem ontworpen ROC Oost Nederland en zal deze samenwerking continueren bij de nog te ontwerpen scholingsboulevard Enschede. Of men het wel of niet eens is met deze stelling hangt sterk af van de opvatting die men heeft van het begrip architectuur. In deze stelling is de aanname opgesloten dat architectuur een eigen bestaan kan leiden zonder gebruiksfunctionaliteit. Waarschijnlijk is hier een soort l art pour l art principe bedoeld waarbij de schoonheid van ruimten, opgebouwd uit de verhoudingen, het licht en de materialen tot een autonome artistieke kwaliteit leiden. Vanuit deze opvatting geredeneerd is de architectuur een autonome kunstvorm, en zoals een beeldhouwer zich in zijn vrije werk niets hoeft aan te trekken van de gebruiksfunctionaliteit hoeft dat in deze opvatting ook een architect niet te doen. Reageren op deze stelling? Stuur uw reactie naar: Dan is de stelling mijns inziens terecht. Bij het ontwerpen van gebouwen kan men maar zelden alleen van de schoonheid van het gebouwde uitgaan en in het algemeen komt dat in ons werk niet vaak voor. Wanneer men echter het begrip architectuur leest als een optimale ruimtelijke vertaling van een gegeven programma, waarbij de ontworpen ruimtelijke en materiele vertaling een perfecte weerslag van de gevraagde functionaliteit in gerealiseerde ruimten betekent, dan kan men het onmogelijk eens zijn met deze stelling. Iedereen die opgegroeid is in de onderwijstraditie van het nieuwe bouwen, de nieuwe zakelijkheid of het modernisme zal veelal geneigd zijn een groot belang aan gebruiksfunctionaliteit toe te kennen. En dat is bij vele architecten in Nederland het geval. Ik denk ook dat goede architectuur alleen die architectuur kan zijn waarbij een doorwrochte vertaling of doorwerking van een gegeven ruimteprogramma is vertaald in een gebouw dat zich volledig ten dienste stelt van de gestelde opgave. In de stelling heet dit de gebruiksfunctionaliteit. Architectuur ontstaat daar waar de oplossing zich manifesteert door de artistieke kwaliteit van deze vertaling.

6 & Vraag Antwoord Eric Stuiver is sinds november 2002 werkzaam als senior adviseur bij Deerns. Hij studeerde HTS chemie in Rotterdam en deed ruime werkervaring op bij het KIWA, Philips Semiconductors, ASML en Crystal Consulting Engineers. Bij deze laatste firma heeft hij aan de wieg gestaan van vele cleanroomfaciliteiten, zowel nationaal als internationaal. Naast zijn marketingactiviteiten gaf hij hier leiding aan de unit Industrial Engineering, die verantwoordelijk was voor het ontwikkelen van de technologie- en proceseisen voor gebouwen en installaties. 1 Waarom ben je naar Deerns gekomen? 2 Waar hou je je binnen Deerns mee bezig? 3 Hoe speelt Deerns in op technologieontwikkeling op cleanroomgebied? 4 Hoe zorg je ervoor dat de kennis binnen Deerns verbreed wordt? 5 Wat doe je als je niet werkt? 1 Nadat mijn vorige werkgever had besloten om de micro-elektronica-activiteiten af te stoten kwam ik in gesprek met Deerns. Daar trof ik een organisatie met volop nieuwe ideeën en plannen. Ondanks het feit dat de cleanroom-markt op dat moment in een dip zat, wilde Deerns zijn activiteiten in dit segment uitbouwen. Mijn ervaring met complexe cleanroomprojecten sloot hierop perfect aan. 2 Anderhalf jaar geleden ben ik begonnen met de opzet van een projectplan om de cleanroom-technologiekennis bij Deerns op een hoger niveau te brengen. De ontwikkelingen gaan razendsnel, daar liggen volgens mij extra kansen. Uiteraard zijn we met dit plan ook actief de markt opgegaan. Naast het doen van marketing en acquisitie ben ik als adviseur werkzaam in meerdere cleanroom-projecten. 3 Momenteel zijn we volop actief in projecten waar innovatieve technologieën (bijvoorbeeld nanotechnologie) aan de orde zijn. Daarbij zijn we vaak samen met de klant bezig om het project te ontwikkelen, zelfs voordat het programma van eisen is opgesteld. Dat betekent dat we aan de voorzijde van vele ontwikkelingen staan. Zo kunnen we onze expertise verder verdiepen en ontwikkelen. 4 Het bundelen, uitwisselen en weer inbrengen van onze cleanroom-kennis doen we door middel van een Deerns-breed kennisplatform. Ik vergelijk onze projecten wel eens met zeilboten in open zee. Ze hebben allemaal hun eigen richting maar maken gebruik van dezelfde kracht; de wind. Het cleanroom-platform moet de drijvende kracht zijn. Zelf treed ik op als moderator en intermediair, waarbij ik mij concentreer op het uitzetten en ontwikkelen van de richting waarin deze vloot moet gaan. 5 Mijn lichamelijke conditie hou ik op peil met tennis, volleyballen en wielrennen. Als gezin houden we ervan om buiten actief bezig te zijn. Daarbij hebben we onze twee zoontjes van 5 en 8 jaar inmiddels zo enthousiast gekregen dat we deze zomer met z n vieren met een ezel de Provence intrekken.

7 Europees energiecertificaat: de tijd begint te dringen In de EU is het vanaf 2006 verplicht een energiecertificaat te overhandigen bij verhuur en verkoop van woningen en gebouwen. Nederland werkt aan een passend instrumentarium. Op een door ISSO/TVVL/NOVEM georganiseerde bijeenkomst op 26 mei werd de stand van zaken toegelicht. Het huidige Nederlandse instrumentarium voldoet nog niet aan de Europese richtlijn. De tijd dringt. De Europese richtlijn voor energieprestatie in gebouwen (EPBP) geldt voor zowel bestaande als nieuwe woningen en utiliteitsgebouwen. Bij (ver)bouw, verkoop of verhuur moet de eigenaar een energiecertificaat overhandigen. Voor (ver)bouw wil het ministerie van VROM gebruik maken van de EPN-systematiek. De EPA (energieprestatieadvies)-methodiek moet worden toegepast op de bestaande bouw. Voor woningbouw was deze reeds beschikbaar (EPA-W). 26 mei werden de software en het handboek voor energieprestatieadvies voor de utiliteitsbouw gepresenteerd (EPA-U). Vraagteken bij het huidige instrumentarium is de mate waarin wordt voldaan aan de Europese richtlijn. Momenteel is er geen garantie dat nu gegeven energieadvies ook leidt tot een energiecertificaat. Ook de beoordelingsrichtlijn, waarmee bedrijven worden gecertificeerd om energieprestatieadviezen te geven voor de utiliteitsbouw, is nog niet gereed. Ondanks deze onzekerheden biedt de Europese richtlijn toch mogelijkheden tot vermindering van het energiegebruik en de energiekosten. Meer weten? Afdeling Energie & Milieu: P.A. Buurman ( ). Deerns leidt bouwkostendeskundigen op Als een van de weinige adviesbureaus heeft Deerns een centrale afdeling voor totale levensduurkostenadvisering. De afdeling Beheer& Kostenmanagement adviseert over de beheersing en reductie van installatiegerelateerde kosten over de hele levensduur van vastgoed. Omdat het aandeel van installatiekosten een steeds groter deel van de totale bouwsom uitmaakt is Deerns gevraagd om namens de Nederlandse Vereniging van Bouwkostendeskundigen de installatiekostenmodules te verzorgen van zowel de basisopleiding tot kostendeskundige als de vervolgopleiding. De studenten van deze post- HBO opleiding worden de basisprincipes van de installatietechniek bijgebracht en de daaraan verbonden kostenbepalende factoren. Ook wordt dieper ingegaan op de raakvlakken tussen bouwkunde en installatietechniek. Hierbij kan gedacht worden aan thema's als koelplafonds, klimaatgevels en betonkernactivering. Niet alleen de investeringskosten maar ook de exploitatiekosten komen daarbij uitgebreid aan de orde. Om het laatste inzichtelijk te maken wordt op interactieve wijze gebruik gemaakt van het door Deerns ontwikkelde programma HENK (Het Energie Neutrale Kantoor).

8 Enorme besparing door energiezuinige verlichting Deerns ondersteunt GreenLight-programma Verlichting bepaalt in veel organisaties meer dan eenderde deel van het totale elektriciteitsverbruik. Met de modernste verlichtingsproducten kan het elektriciteitsverbruik gemakkelijk met 30 tot 50 procent worden verminderd. En dat terwijl met die nieuwe verlichtingssystemen de kwaliteit van de verlichting ook nog eens aanzienlijk verbetert. Reden voor Deerns om het EU-GreenLight-programma te ondersteunen. Investeringen in de modernste verlichtingstechnieken hebben meestal een terugverdientijd van slechts enkele jaren. Extra subsidies zijn dan ook niet meer nodig om het gebruik ervan in kantoren en fabrieken verder te stimuleren. Wel beloont de Europese Commissie organisaties die extra aandacht aan kwalitatief hoogwaardige en energiezuinige verlichting besteden met het GreenLightcertificaat. In adviezen aan klanten op het gebied van verlichting brengt Deerns het GreenLight-programma onder de aandacht of adviseert conform de GreenLight-eisen. Op deze wijze maken wij het voor u gemakkelijker om deel te nemen aan het GreenLight-programma en zo GreenLight-partner te worden. Als partner mag u het GreenLightlogo gebruiken. Daarmee kunt u aan klanten, medewerkers, leveranciers en maatschappelijke groeperingen duidelijk maken dat de Europese Commissie veel waardering heeft voor de wijze waarop u in energiezuinige verlichting investeert. Voor meer informatie over het GreenLightprogramma: mevrouw ir. L. Zubcevic, tel.: Optimalisatie stooklijnen voor comfort en lager energieverbruik 30 aanvoertemperatuur A C kantelpunt Bij het realiseren van een zo laag mogelijk energiegebruik in gebouwen zijn een optimale inregeling en juiste instelling van klimaatinstallaties belangrijke factoren. Daarbij gaat het niet alleen om de individuele installaties. Ook de interactie tussen de verschillende klimaatinstallaties binnen een gebouw heeft invloed op het energiegebruik. Door het optimaliseren van de stooklijn van de CV wordt de watertemperatuur beter afgestemd op de warmtevraag. Bij het optimaliseren van de stooklijn van de luchtbehandeling volgens ISSO publicatie 68 wordt meer gebruik gemaakt van vrije koeling. Tevens wordt zoveel mogelijk voorkomen dat er gelijktijdig gekoeld en verwarmd wordt. Beide maatregelen leiden tot beter comfort en lager energieverbruik. Document In opdracht van Novem heeft Deerns een document opgesteld dat technisch beheerders van gezondheidszorginstellingen inzicht biedt in het belang van optimalisatie en de consequenties van foute instellingen van setpoints. Met deze kennis zijn zij in staat inzicht te verkrijgen in de stand van zaken van hun eigen installaties en zo nodig een verbetering te initiëren en te begeleiden. Het document is door Novem bewerkt en uitgegeven buitentemperatuur Voor meer informatie over deze brochure of het optimaliseren van stooklijnen, kunt u terecht bij dr. Ir. P.J.W. van den Engel, tel B Colofon Deerns Divers is een uitgave van Deerns raadgevende ingenieurs Hoofdredactie: Sjoerd Hora Siccama Eindredactie: André van den Hul Marieke Goossens Joyce Riekerk Ontwerp en grafische vormgeving: Ten Bosch design Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande toestemming van de uitgever worden overgenomen of vermenigvuldigd.

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Duindorp, warmte uit zeewater: energieneutrale wijkverbetering te Scheveningen

Duindorp, warmte uit zeewater: energieneutrale wijkverbetering te Scheveningen Duindorp, warmte uit zeewater: energieneutrale wijkverbetering te Scheveningen Projectgegevens Opdrachtgever : Vestia Den Haag Scheveningen Architect : - Projectmanagement : Ceres Projecten BV Architecten

Nadere informatie

geotherm hybride systeem

geotherm hybride systeem geotherm hybride systeem Duurzaam comfort door slimme samenwerking 01-08 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Volop comfort Verwarmen, koelen én heerlijk warm water Met het geotherm hybride systeem

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV december 2011 2010.0001-15 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

Voor het onderzoek zijn alle deelnemers verdeeld over vier grootteklassen: - Tot 25 fte - 25 tot 50 fte - 50 tot 250 fte - 250 of meer fte.

Voor het onderzoek zijn alle deelnemers verdeeld over vier grootteklassen: - Tot 25 fte - 25 tot 50 fte - 50 tot 250 fte - 250 of meer fte. NLingenieurs brancherapport 2009 Achtergrond Op basis van het bedrijfsvergelijkend onderzoek dat NLingenieurs jaarlijks onder haar leden uitvoert, wordt een algemeen rapport opgesteld over de status van

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV juni 2011 2010.0001-07 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

Het ontwerp van filtersystemen voor bijzondere laboratoria en cleanrooms

Het ontwerp van filtersystemen voor bijzondere laboratoria en cleanrooms Het ontwerp van filtersystemen voor bijzondere laboratoria en cleanrooms Filterervaringen als adviseur ir. Wouter Kok (Deerns r.i.) 6 oktober 2005 Deerns raadgevende ingenieurs b.v. Gebouwgebonden installaties

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Zelfstandige energieexploitatie

Zelfstandige energieexploitatie Zelfstandige energieexploitatie biedt nieuwe kansen. Studiedag. 13 september 2007 13 september 2007 U.C.I. 1 Inhoud. Wie zijn wij. Energiesector is in beweging. Duurzaam ondernemen wordt speerpunt. In

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Als een ideale werking en een goed design elkaar innovatief aanvullen, hebben wij alles goed gedaan. Esthetische eisen vertalen in een goed design is één ding

Nadere informatie

Delft Faculteit Technische Natuurwetenschappen. Reuzensprongen. Architect Ector Hoogstad Architecten, Rotterdam

Delft Faculteit Technische Natuurwetenschappen. Reuzensprongen. Architect Ector Hoogstad Architecten, Rotterdam Tekst: Mirjam Oomens Delft Faculteit Technische Natuurwetenschappen Reuzensprongen in trillingsarme technieken Vogelvluchtimpressie toont patio s in het complex Wie zich bezighoudt met nanotechnologie

Nadere informatie

Maximaal warmwater comfort op hoog niveau

Maximaal warmwater comfort op hoog niveau Product-Data-Blad Remeha CWH Condenserende HR-boiler Maximaal warmwater comfort op hoog niveau Leverbaar in van 30 tot 120 kw Bedankt. Tot 41,5% van de investering aftrekbaar door EIA! Remeha CWH Condenserende

Nadere informatie

MAGASRO HOUTGESTOOKTE CV KETELS

MAGASRO HOUTGESTOOKTE CV KETELS MAGASRO HOUTGESTOOKTE CV KETELS MAGASRO VERBRANDINGSPRINCIPE STOKEN MET COMFORT Hout vullen, aansteken en al het andere verloopt automatisch. De grote verbrandingsruimte zorgt voor een lange verbrandingsduur.

Nadere informatie

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs

Veel voor weinig. Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs Veel voor weinig Ir A.W. Jansen MBA, Deerns raadgevende ingenieurs 1 Inleiding Introductie Innovatie in de bouw? Traditioneel werkproces Modern werkproces 2 bouwbranche Kenmerken Traditionele ambachtelijke

Nadere informatie

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD 4... lessons learned in Nederland zijn vliegwiel BIM-projecten in het buitenland... Internationale BIM-uitdaging bij Deerns Partnership belangrijker dan ontwerptools 5 BIM is geen doel op zich je hoort

Nadere informatie

Geniet van de DHP-AQ, de stilste en energiezuinigste lucht/water-warmtepomp ooit Zekerheid, comfort en energiebesparing in elk seizoen

Geniet van de DHP-AQ, de stilste en energiezuinigste lucht/water-warmtepomp ooit Zekerheid, comfort en energiebesparing in elk seizoen MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Geniet van de DHP-AQ, de stilste en energiezuinigste lucht/water-warmtepomp ooit Zekerheid, comfort en energiebesparing in elk seizoen kleincomforttechniek.nl Danfoss warmtepomptechnologie:

Nadere informatie

Architect nieuw te bouwen MFC Klarendal bekend!

Architect nieuw te bouwen MFC Klarendal bekend! Architect nieuw te bouwen MFC Klarendal bekend! Architectenbureau De Zwarte Hond gaat MFC Klarendal ontwerpen. Wat er aan vooraf ging Zoals al in een vorige wijkkrant heeft gestaan wordt het MFC Klarendal

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

Geniet van de DHP-AQ, de stilste en energiezuinigste lucht/water-warmtepomp ooit

Geniet van de DHP-AQ, de stilste en energiezuinigste lucht/water-warmtepomp ooit Geniet van de DHP-AQ, de stilste en energiezuinigste lucht/water-warmtepomp ooit Zekerheid, comfort en energiebesparing in elk seizoen. www.danfoss.com Danfoss warmtepomptechnologie: duurzaam, energiezuinig

Nadere informatie

DAN. Duurzaam denken en doen

DAN. Duurzaam denken en doen DAN. Duurzaam denken en doen Een warm onthaal begint bij Albrand duurzame energiesystemen Duurzame energiesystemen van ALBRAND. Anders DAN anders! Energie is er altijd en overal. Maar energie is niet vanzelfsprekend.

Nadere informatie

(designed by) Erick van Egeraat Erasmus University College ARC14 Interieur

(designed by) Erick van Egeraat Erasmus University College ARC14 Interieur (designed by) Erick van Egeraat Erasmus University College ARC14 Interieur (Designed by) Erick van Egeraat kreeg in 2010 de opdracht voor de renovatie, restauratie en transformatie van de voormalige stadsbibliotheek

Nadere informatie

ITBB. Toppers in Techniek

ITBB. Toppers in Techniek ITBB. Elektrotechniek Innovatie door kennisoverdracht www.itbb.nl www.zonderman.nl Elektrotechniek Meet- en regeltechniek Signalering en beveiliging Brandbeveiliging Energievoorziening Telematica/netwerken/infrastructuren

Nadere informatie

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning De laatste jaren is er qua energiebehoefte veel veranderd in de woningbouw. Voorheen waren de behoefte en kosten m.b.t. verwarming in nieuwbouw woningen

Nadere informatie

Duurzaamheid = Business

Duurzaamheid = Business installatiegroep Duurzaamheid = Business Jan Nauta 22 juni 2010 Wijers: Goed verdienen aan duurzaamheid 18-06-2010 - Duurzaamheid is een strategische kans voor Nederland en het Nederlands bedrijfsleven.

Nadere informatie

Eric Kwinkelenberg(procesmanager KAM), Simone Butter-d Hulst Afdeling KAM

Eric Kwinkelenberg(procesmanager KAM), Simone Butter-d Hulst Afdeling KAM Memo Aan Kopie aan Directie BAM Techniek Cindy Ensink Manager KAM Van Afdeling Telefoon direct Fax direct E-mail Eric Kwinkelenberg(procesmanager KAM), Simone Butter-d Hulst Afdeling KAM kam@bamtechniek.nl

Nadere informatie

COMFORTVERBETERING ENERGIEBESPARING MEER DAN 15% EFFECTIEVE CO2-REDUCTIE TERUGVERDIENTIJD MINDER DAN 5 JAAR

COMFORTVERBETERING ENERGIEBESPARING MEER DAN 15% EFFECTIEVE CO2-REDUCTIE TERUGVERDIENTIJD MINDER DAN 5 JAAR COMFORTVERBETERING ENERGIEBESPARING MEER DAN 15% EFFECTIEVE CO2-REDUCTIE TERUGVERDIENTIJD MINDER DAN 5 JAAR METEOVIVA CLIMATE: MEER COMFORT VOOR MINDER GELD VLIEGVELD DÜSSELDORF 20% Naarmate gebouwen beter

Nadere informatie

Lucht om te leren. TROX SCHOOLAIR Energiebesparende ventilatie-oplossingen voor scholen

Lucht om te leren. TROX SCHOOLAIR Energiebesparende ventilatie-oplossingen voor scholen Lucht om te leren TROX SCHOOLAIR Energiebesparende ventilatie-oplossingen voor scholen The art of handling air Goede lucht is een stuk levenskwaliteit. Of het nu in de natuur of in een gesloten ruimte

Nadere informatie

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE PUE Het is algemeen geaccepteerd dat er iets moet gebeuren om het energieverbruik en de CO2-uitstoot van datacenters terug te dringen. Er is immers nu al sprake van een significant energieverbruik en een

Nadere informatie

Energiemaatlat voor gebouwen??

Energiemaatlat voor gebouwen?? Energiemaatlat voor gebouwen?? Ervaring met gebouwbeheersystemen en monitoring Home2050 6 oktober 2015 Hans Buitenhuis DWA Bodegraven Indeling Inspanningen en prestaties Prestaties vaststellen en bewaken

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel!

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel! Gaby Remmers: senior onderzoeker Blauw Research Drijfveer: organisaties helpen inzicht te krijgen in de kansen op een nog klantgerichtere dienstverlening Andre Heeling: onderzoeker Blauw Research Drijfveer:

Nadere informatie

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland?

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? We hebben veelal nog verouderde woningen waarbij ongeveer een kwart van de huiseigenaren een hypotheekschuld heeft boven de huidige marktwaarde.

Nadere informatie

Eindpresentatie. 'Duurzaamheid bij Arons en Gelauff, bouwkundig en budgettair. Guus Degen Studentennummer: 2001797

Eindpresentatie. 'Duurzaamheid bij Arons en Gelauff, bouwkundig en budgettair. Guus Degen Studentennummer: 2001797 Arons en Gelauff architecten Gedempt Hamerkanaal 92 1021 KR Amsterdam Bedrijfsbegeleider: Dhr. V. Vos Afstudeerdocent: Dhr. F. van Gessel Guus Degen Studentennummer: 2001797 Eindpresentatie 'Duurzaamheid

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Bouw aan geluk in grote hoeveelheden

Bouw aan geluk in grote hoeveelheden Bouw aan geluk in grote hoeveelheden Een serie slimme oplossingen voor duurzaam en voordelig bouwen Slim bouwen aan duurzaam geluk De toekomst verandert dagelijks. Helemaal in de bouwbranche waar iedereen

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een sterk in verbinden Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een toonaangevend ingenieursbureau. Gespecialiseerd in duurzaam en constructief bouwadvies voor woningbouw en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Figuur 1: impressie Rabobank Dommelstreek te Geldrop. Figuur 2: uitleg ontwerpconcept oorwarmers

Figuur 1: impressie Rabobank Dommelstreek te Geldrop. Figuur 2: uitleg ontwerpconcept oorwarmers Omschrijving van het project Rabobank Dommelstreek heeft in Geldrop het bestaand kantoor herontwikkeld. Er is een kantoor ontstaan met alle faciliteiten onder één dak. Een vernieuwde omgeving die beter

Nadere informatie

Wie zijn we Wat is onze visie Meer informatie. Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven

Wie zijn we Wat is onze visie Meer informatie. Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven Visie aanpak verduurzaming vastgoed gemeente Eindhoven Wie zijn we? Gestart in 1986 Duurzaamheid zit in onze genen Ruim 110 medewerkers Woningbouw, utiliteit, overheid, gezondheidszorg, onderwijs, monumenten,

Nadere informatie

Legionella Preventie. Antwoord op de meest gestelde vragen. ing. Irene van Veelen ISSO projectcoördinator Water&Gas

Legionella Preventie. Antwoord op de meest gestelde vragen. ing. Irene van Veelen ISSO projectcoördinator Water&Gas Legionella Preventie Antwoord op de meest gestelde vragen ing. Irene van Veelen ISSO projectcoördinator Water&Gas www.legionellavraagbaak.nl: Wie is bevoegd om keerkleppen te controleren? Wie is verantwoordelijk

Nadere informatie

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt Il sole come partner Concept Ecovision schermature solari Colt Concept Ecovision Verantwoord ondernemen, zorgvuldig omgaan met natuurlijke hulpbronnen en gebruik maken Energie besparen: een visie Energie

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

shops 37.515 passanten per dag. Een mooie plek om u te vestigen. www.levelleiden.nl

shops 37.515 passanten per dag. Een mooie plek om u te vestigen. www.levelleiden.nl shops 37.515 passanten per dag. Een mooie plek om u te vestigen. www.levelleiden.nl DE UNIQUE SELLING POINTS VAN LEVEL SHOPS OP EEN RIJ: ruim 37.500 passanten per dag overdekte passage perfect bereikbaar,

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Duurzaamheid in Boswinkel Oost

Duurzaamheid in Boswinkel Oost Programma Waarom energiezuinig en duurzaam (ver)bouwen? Waarom energiemonitoring Duurzaamheid in Boswinkel Oost Energiemonitoring Velve Lindenhof, Enschede De energiezuinigste wijk van Enschede De uitvraag

Nadere informatie

Stad Antwerpen - Studiedag collectieve warmteproductie 25 september 2014 - Antwerpen. Ervaringen met centrale warmteproductie in de Cadixwijk

Stad Antwerpen - Studiedag collectieve warmteproductie 25 september 2014 - Antwerpen. Ervaringen met centrale warmteproductie in de Cadixwijk Stad Antwerpen - Studiedag collectieve warmteproductie 25 september 2014 - Antwerpen Ervaringen met centrale warmteproductie in de Cadixwijk ir. arch. Joni Staljanssens/Bureau Bouwtechniek Bureau Bouwtechniek

Nadere informatie

Zorg. het creëren van de toekomstgerichte omgeving

Zorg. het creëren van de toekomstgerichte omgeving Zorg het creëren van de toekomstgerichte omgeving Zorg het creëren van de toekomstgerichte omgeving De gezondheidszorg is volop in beweging. Marktwerking vraagt om strategische keuzes van verschillende

Nadere informatie

MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER.

MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER. WELKOM! MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER. Lokaal opgewekte duurzame energie nóg beter inzetten. Nog gerichter gebruik maken van warmte uit de bodem en van de zon. En hierdoor het energiegebruik,

Nadere informatie

Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen. De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines. Bat Protection System

Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen. De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines. Bat Protection System Ruim baan voor windenergie in het leefgebied van vleermuizen De optimale bescherming van vleermuizen rond windturbines Bat Protection System De missie van Topwind Meer kans op een succesvolle ontwikkeling

Nadere informatie

Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler

Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler Context 40% van alle energie wordt in de westerse wereld gebruikt in gebouwen [1] Elektriciteit is een duurzame energie drager Een nieuw type elektriciteitsnet

Nadere informatie

STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER

STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER INLEIDING WAT STAAT ER OP HET PROGRAMMA? 19:30 uur Energiebesparende maatregelen (Energieloket) 20:15 uur Pauze met koffie en thee 20:30 uur Informatiemarkt:

Nadere informatie

Wie is Woonlinie Het project duurzame isolatietechnieken oplossingen in de installaties van de woningen Monitoren

Wie is Woonlinie Het project duurzame isolatietechnieken oplossingen in de installaties van de woningen Monitoren Wie is Woonlinie Woonlinie is een middelgrote woningcorporatie actief in het Land van Heusden en Altena en Zaltbommel. Totaal verhuurt Woonlinie ongeveer 4200 woningen. Daarnaast bouwt de vastgoed afdeling

Nadere informatie

"Wij zijn creatieve denkers met kennis van industriële automatisering" JB Systems Westlandseweg 190 3131 HX Vlaardingen Postbus 108 3130 AC Vlaardingen T +31 10 460 80 60 F +31 10 460 80 00 info@jbsystems.nl

Nadere informatie

Energiewinning uit daken

Energiewinning uit daken Energiewinning uit daken Energydak NRG-Guard Energiewinning uit daken De consument is zich meer dan ooit bewust van het belang van schone energie. Niet voor niets bieden energiemaatschappijen groene energie

Nadere informatie

Rapport nr. H.0611.S.393. EMCP-productiehallen

Rapport nr. H.0611.S.393. EMCP-productiehallen Verwarming van industriehallen: vergelijking van plafond stralingspanelen en industriële vloerverwarming pagina 1/11 Rapport nr. H.0611.S.393. EMCP-productiehallen Verwarming van industriehallen Gecomputeriseerde

Nadere informatie

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting Managementsamenvatting Erasmus Universiteit Rotterdam: CSR paper De route naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in algemene ziekenhuizen. De strategische verankering van MVO in de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Het Varken als kachel. I r. M a u r i c e O r t m a n s

Het Varken als kachel. I r. M a u r i c e O r t m a n s Het Varken als kachel I r. M a u r i c e O r t m a n s Hoeveel warmte produceren varkens? Vo e lbare w a rmteproductie: B ig 23 kg: 4 2 Wa t t Vleesva rken 11 0 k g: 1 2 7 Wa t t K raamzeug: 3 7 5 Wa t

Nadere informatie

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies

Vaillant & rendement. Technisch Project Advies Vaillant & rendement Technisch Project Advies meer rendement van uw project? Begin bij Vaillant Technisch Project Advies tijdige inschakeling TPA Uw winst Hoe blijven we samen aan de voortdurend aangescherpte

Nadere informatie

Een warm onthaal begint bij Albrand

Een warm onthaal begint bij Albrand Een warm onthaal begint bij Albrand Een warm onthaal begint bij Albrand De zekerheid van 30 jaar vakmanschap 02 De 10 zekerheden die we installateurs en eindgebruikers bieden, zorgen ervoor dat we al meer

Nadere informatie

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE

WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE WARM WATER DUURZAME ENERGIE VERWARMING WARMTEPOMPEN. WINST VOOR U, EN VOOR ONZE AARDE ENERGIEBESPARENDE OPLOSSINGEN VOOR BIJ U THUIS STIEBEL ELTRON - SYSTEMEN VOOR EEN LAAG ENERGIEVERBRUIK In de nabije

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Projectplan Frisse scholen

Projectplan Frisse scholen Schoonderbeek Klimaat Techniek Projectplan Frisse scholen Schoonderbeek Klimaat Techniek Installatietechniek met een groen randje Het groene randje is de franje voorbij Steeds meer opdrachtgevers willen

Nadere informatie

Ik ben de allergroenste

Ik ben de allergroenste Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars en woningcorporaties om nieuwbouwwoningen tegen geringe kosten energieneutraal of zelfs Nul op Meter te maken. Ik ben de allergroenste 1 van 5 Bouwbesluit

Nadere informatie

VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA

VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA (Uw eigen kantoor in China) Yu Shan Management Yu Shan Management Co. Ltd, opgericht in 2005 door mr.cees Baay, is een in Azië gevestigde onderneming met kantoren

Nadere informatie

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in uw bedrijf Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Als ondernemer moet

Nadere informatie

Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde. Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis

Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde. Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis Warm water duur zame Ener gie VERWARMING Warmtepompen. Winst voor u, en voor onze aarde Energiebesparende oplossingen voor bij u thuis STIEBEL ELTRON - Systemen voor een laag energieverbruik In de nabije

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel.

RaamIsolatie. Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. . Tot 30% Energiewinst door uw ramen te voorzien van isolerende raamfolie. Heel simpel. In de moderne architectuur wordt veel glas gebruikt. Zo komt er veel natuurlijk licht binnen. Maar veel glas kan

Nadere informatie

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft Lerende gebouwen meer comfort & minder energie 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft 2 e Expert meeting Thermisch Actieve Gebouwen, woensdag 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Vraagstelling Inventariseren van de WKO-installaties van de complexen Wachter-Valpoort en Contrefort-Chrispijn.

Nadere informatie

geotherm hybride systeem Duurzaam genieten van maximaal comfort

geotherm hybride systeem Duurzaam genieten van maximaal comfort geotherm hybride systeem Duurzaam genieten van maximaal comfort geldig vanaf 01.09.2012 Volop comfort Verwarmen, koelen én heerlijk warm kraanwater s Winters lekker behaaglijk, in de zomer heerlijk koel

Nadere informatie

Waarom kiezen we voor een zonthermisch dak?

Waarom kiezen we voor een zonthermisch dak? Waarom kiezen we voor een zonthermisch dak? Proces en productintegratie in de keten Mohammed Bachri Projectleider Duurzaam, Vestia Energie 1 Ons oeuvre Vestia Besteedt aandacht aan alle woonthema s in

Nadere informatie

Voor de meeste onderzoeksgegevens is een uitsplitsing gemaakt naar grootteklassen.

Voor de meeste onderzoeksgegevens is een uitsplitsing gemaakt naar grootteklassen. NLingenieurs brancherapport 2010 Achtergrond Op basis van het bedrijfsvergelijkend onderzoek dat NLingenieurs jaarlijks onder haar leden uitvoert, wordt een algemeen rapport opgesteld over de staat van

Nadere informatie

innovatief en duurzaam aanbesteden van onderhoud Sjoerd IJpma Presentatie HIJ 5 B.V. Regiepartners

innovatief en duurzaam aanbesteden van onderhoud Sjoerd IJpma Presentatie HIJ 5 B.V. Regiepartners Jaarbeurs Utrecht Woensdag 5 juni 2013 Zaal 1 12:00-12:25 innovatief en duurzaam aanbesteden van onderhoud Sjoerd IJpma Programma 12:00 12-25 HIJ 5 Regiepartners : Even voorstellen Visie inzake nieuwe

Nadere informatie

STEK. airconditioning. airconditioning. warmtepompen. vullen met koudemiddel

STEK. airconditioning. airconditioning. warmtepompen. vullen met koudemiddel Als specialist werken wij samen met u als Installateur. Een logische combinatie. warmtepompen computerruimtekoeling Koeltechnisch handelen Vacumeren Luchtbehandeling DRUKPBEPROEVING vullen met koudemiddel

Nadere informatie

Conceptoplossingen en samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten

Conceptoplossingen en samenwerking. Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Conceptoplossingen en samenwerking Albert van Lohuizen Manager Installatieconcepten Waarom bouwen we zoveel muren en slaan we zo weinig bruggen? Brink Climate Systems 1903 Smederij te Assen 2013 Fabrikant

Nadere informatie

Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ

Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ Van der Hoeven Tuinbouwprojecten met IQ Een kassenbouwer die mee verandert Hoeveel is er allemaal al niet veranderd in de internationale glastuinbouw? Misschien is het grootste verschil wel de ontwikkeling

Nadere informatie

Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008

Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008 Juryrapport Gelderse Energieprijs 2008 Donderdag 20 november 2008 is de eerste Gelderse Energieprijs voor bedrijven uitgereikt. Bedrijven konden meedingen met een van de volgende thema s: Energiebesparing

Nadere informatie

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor duurzame stedelijke ontwikkeling in Amsterdam. HET PROJECT

Nadere informatie

Stedenbouw en Landschap

Stedenbouw en Landschap Woonwijk De Bem Zevenaar Voormalig stedenbouwkundigplan Stedenbouwkundigplan TOPIA achtertuin woonpad voortuin parkeerhof achtertuin openbare ruimte voortuin achtertuin achterpad Voormalig prototype verkaveling

Nadere informatie

offices Werken op een nieuw niveau www.levelleiden.nl

offices Werken op een nieuw niveau www.levelleiden.nl offices Werken op een nieuw niveau www.levelleiden.nl DE UNIQUE SELLING POINTS VAN LEVEL OFFICES OP EEN RIJ: hoogwaardige kantoorruimte met moderne uitstraling multifunctioneel concept met hotel, restaurant,

Nadere informatie

Duurzaam Vastgoed. Roy Bruggeman

Duurzaam Vastgoed. Roy Bruggeman Duurzaam Vastgoed Roy Bruggeman Ingenieursbureau Archicom Multidisciplinair ingenieursbureau gericht op: Consultancy: logistiek & supply chain advies, Architectuur en detail engineering, Bouwmanagement

Nadere informatie

Verdeling gemiddeld energieverbruik NL. Auto (benzine)

Verdeling gemiddeld energieverbruik NL. Auto (benzine) Warmtepomp Het gebruik van verwarming en warm water bepalen een zeer groot deel van het energieverbruik van een woning. Het gebruik van een warmtepomp is een (gedeeltelijk of volledig) alternatief voor

Nadere informatie

De passief gerenoveerde Binnengasthuizen worden monumentaal

De passief gerenoveerde Binnengasthuizen worden monumentaal 238 Binnengasthuisstraat, Zwolle renovatie van 40 woningen tot 32 monumentale Passiefhuizen VILLANOVA architecten, Rotterdam, 2012 De passief gerenoveerde Binnengasthuizen worden monumentaal De historische

Nadere informatie

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk!

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk! Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis Samen ondernemen, samen sterk! 1 2 3 Een eerste blik op het integrale bouw- en installatieproces Uw rol als opdrachtgever Actueel voorbeeld: uitbesteding bouwtechnische

Nadere informatie

Addicool. Leo Suiker directeur

Addicool. Leo Suiker directeur Addicool. Leo Suiker directeur Voorwoord. Addicool heeft zich door haar jarenlange ervaring en expertise ontwikkeld tot marktleider op het gebied van custom made luchtbehandelings kasten. En omdat we veel

Nadere informatie

Warmte in de koudetechniek, een hot item

Warmte in de koudetechniek, een hot item Wijbenga info sheet 5: Warmte in de koudetechniek, een hot item In het ontwerp van een koelinstallatie wordt steeds meer aandacht besteed aan het energieverbruik. Dit kan bereikt worden door een zo hoog

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

Klimaatklachten of een hoog verbruik? Maak gebruik van de Agema Installatie Monitor.

Klimaatklachten of een hoog verbruik? Maak gebruik van de Agema Installatie Monitor. Klimaatklachten of een hoog verbruik? Maak gebruik van de Agema Installatie Monitor. Als verantwoord ondernemer wilt u zo veel mogelijk besparen op energieverbruik. Als modern ondernemer wilt u goede prestaties

Nadere informatie

D. Deijs. Gebouwautomatisering voor u!

D. Deijs. Gebouwautomatisering voor u! D. Deijs Gebouwautomatisering voor u! Agenda Introductie Regel Partners Case Hogeschool Rotterdam Applicatie software op één locatie Beheer van Software Afstandbeheer GBS optimaliseren & duurzaam automatiseren

Nadere informatie

NBD Biblion, Zoetermeer productiehal en kantoor. Algemene projectdocumentatie ARC15 Detail Award

NBD Biblion, Zoetermeer productiehal en kantoor. Algemene projectdocumentatie ARC15 Detail Award iblion, Zoetermeer productiehal en kantoor lgemene projectdocumentatie R15 etail ward LIG iblion, Zoetermeer productiehal en kantoor GOKOPR TR OK OOR IUWOUW Lagere productiekosten, betere samenwerking

Nadere informatie

Centrumvoorzieningen voor. recreatie + camping. Esbi Huis neemt u alle bouwzorg uit handen

Centrumvoorzieningen voor. recreatie + camping. Esbi Huis neemt u alle bouwzorg uit handen Centrumvoorzieningen voor recreatie + camping Esbi Huis neemt u alle bouwzorg uit handen Goed in bouw en realisatie van centrumge Landgoed De Hellendoornse Berg Ervaren specialist In de afgelopen decennia

Nadere informatie

ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL

ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL ALLE MOGELIJKHEDEN OP EEN RIJTJE VOOR EEN IDEAAL WOON-EN LEEFKLIMAAT WWW.ENERGIESERVICE.NL Klimaatmakers Veilig en vertrouwd! Warmte en ventilatie zijn essentieel voor een heerlijk klimaat in uw woning.

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie