Verkenning Sociaal ondernemerschap in het Onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verkenning Sociaal ondernemerschap in het Onderwijs"

Transcriptie

1 Verkenning Sociaal ondernemerschap in het Onderwijs Kristel Logghe Multivation Management & Consultancy Maurice Specht Specht in de stad Onderzoek & Advies Peter Linde & Eric van Berkel Social Enterprise Lab Utrecht Action Reseach & Action Learning 15 november 2012 Den Haag 1

2 1. Inleiding De samenleving om ons heen verandert in rap tempo. Traditionele arrangementen om maatschappelijke waarde te creëren via de overheid, commerciële partijen en maatschappelijke organisaties lijken steeds minder in staat een antwoord te formuleren op onze maatschappelijke uitdagingen. Tegelijkertijd zien we een beweging opkomen van sociaal ondernemers die op zoek gaan naar nieuwe manieren zowel qua product, maar ook qua organisatie en verdienmodel om maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Het is een trend die zich duidelijk aftekent: mensen gaan steeds meer zelf produceren, bijvoorbeeld energie in lokale energiecoöperaties als TexelEnergie en de Windcentrale en zorg via organisaties als Buurtzorg en Granny s Finest. Als elke dag meer mensen zelf bezig gaan op deze terreinen, dan groeien zij uit tot een beweging die onze economie voor steeds meer miljarden efficiënter kan maken. Dat is van groot belang zowel voor de schuldenlast als voor het concurrentievermogen van de Nederlandse economie en voor de kwaliteit van de samenleving. Deze veranderingen vinden aantoonbaar plaats in diverse andere landen, waarbij Nederland tot de kopgroep behoort. Dit is een sociale en economische beweging van omvang en met fundamentele consequenties voor organisatie, eigendom, financiering en functioneren van vitale infrastructuren in de samenleving. Sociaal ondernemerschap is daarmee een waarvolle belofte voor de toekomst. Een sociaal ondernemer definiëren we hier als iemand die: 1. een maatschappelijk doel heeft wat duidelijk boven financiële doelen staat; impact first 2. een doel als private onderneming realiseert, met of zonder winstoogmerk, die een dienst of product levert 3. financieel zelfvoorzienend is, gebaseerd op handel of andere vormen van waarde uitruil, en is dus beperkt of niet afhankelijk van giften of subsidies 4. sociaal is in de wijze waarop de onderneming wordt gevoerd: heeft een participatieve bestuur filosofie, 2

3 fair naar medewerker, fair naar leveranciers en andere partners, minimaliseert de ecologische voetafdruk (bron: se.lab, UU). De opkomst van sociaal ondernemerschap past in een aantal bredere maatschappelijke ontwikkelingen. Zo zien we in het bedrijfsleven al langere tijd de opkomst van het maatschappelijk verantwoord ondernemen en maatschappelijk betrokken ondernemen. Ook maatschappelijke organisaties proberen zichzelf, zeker nu overheidssubsidies ophouden, opnieuw uit te vinden. Maar het past ook bij de trend van een zich terugtrekkende overheid. Dit is een al langer gaande ontwikkeling die door de financiële crisis is versneld. De overheid stelt zich meer en meer op als facilitator van maatschappelijke dynamiek, waarbij degene die produceert niet van te voren vast staat. En deze opkomst van nieuwe producenten zien we niet alleen in Nederland plaatsvinden, maar eigenlijk in de hele Westerse wereld. Ondersteund door nieuwe technologieën, een hoger opleidingsniveau, lossere gezagshuishoudingen en een nieuwe waardering van ondernemerschap komen allerlei nieuwe producenten van maatschappelijke waarde op. Dit is de belofte die we steeds vaker om ons heen horen, zien en merken. Als we als samenleving deze belofte tot wasdom willen laten komen, dan is het noodzakelijk dat hier in het onderwijs aandacht voor is. Studenten van het MBO, HBO en WO zullen kennis moeten nemen van het feit dat hun toekomstig werkveld aan het veranderen is. En dat hierin deels andere competenties, verwachtingen, en kennis van ze verwacht wordt, dan van de werknemer, ambtenaar of traditionele ondernemer waar nu vaak toe opgeleid wordt. En zelfs als ze zelf geen sociaal ondernemer worden, zullen zij zich wel tot deze nieuwe producenten moeten kunnen verhouden. De uitdaging waar we als samenleving voor staan, is het uitvinden van de contouren van de regels en voorwaarden waaronder we deze nieuwe maatschappelijke productie laten plaatsvinden. De uitdaging waar het onderwijs voor staat, is jongeren op te leiden voor een toekomst van een wereld in ontwikkeling. Sociaal ondernemerschap is een maatschappelijke belofte die er om vraagt serieus genomen te worden. Maar dat betekent wel dat we ook de menskracht - want dat is het 3

4 belangrijkste kapitaal van deze ontluikende sector - moeten opleiden om hier invulling aan te geven. 2. Over het onderzoek Vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken zijn wij gevraagd een eerste inventarisatie te doen naar zowel de huidige positie van sociaal ondernemerschap binnen het onderwijs, alsmede te onderzoeken waar volgens het veld aangrijpingspunten voor de toekomst liggen. Dit naar aanleiding van de Kracht in NL sessie in april over sociaal ondernemerschap, waar geconcludeerd werd dat het goed is om te beginnen in het onderwijs, als voedingsbodem voor sociaal ondernemerschap in de toekomst. De looptijd van de verkenning was ca. 1 maand (september 2012). Om snel zo veel mogelijk respons in korte tijd te krijgen, is een enquête uitgezet onder kansrijke contacten binnen het sociale en economische terrein in het mbo, hbo, en wo (de enquête is hier terug te vinden: https://www. surveymonkey.com/s/gljvpyg). De uitnodiging voor het invullen van deze enquête is aan zo n 130 personen verzonden, waarop we een respons van ca. 30% hebben gekregen. (waarvan ca. helft docent, helft manager/ leidinggevende in het onderwijs; buiten het onderwijs zijn respondenten werkzaam als gastdocent, verbinder en facilitator/initiator van projecten). Naast de enquête hebben we een Wikipage ingericht om de resultaten te delen en gelijk te beginnen met het opbouwen van een community of practice (deze vindt u hier www. sociaalondernemerschaponderwijs. wikispaces.com) Ten slotte hebben we ook een Linkedin groep aangemaakt om het mogelijk te maken een discussie te voeren over de visie en kansen in het onderwijs en ook te helpen bij het opbouwen van een community of practice (de Linkedin groep vindt u hier groups/sociaal-ondernemerschapin-het-onderwijs ?home= &gid= &trk=anet_ug_hm). Ten slotte zijn de resultaten van deze eerste verkenning op 8 oktober tijdens de Parade van Kracht in Nederland tijdens een workshop gepresenteerd. (met ca 30 deelnemers). Al deze input hebben we verwerkt tot de voorliggende rapportage. Voor ons betreft het hier heel duidelijk een eerste verkenning. Daarbij zijn we enerzijds blij verrast door de veelheid aan initiatieven die er rond deze thematiek al bestaat in het onderwijs. Tegelijkertijd moeten we echter constateren dat er nog veel langs en naast elkaar gewerkt wordt en dat er nog veel (soms fundamentele) vragen over de impact en betekenis van sociaal ondernemerschap open staan. Willen we de belofte van sociaal ondernemerschap als samenleving realiseren, dan betekent dit dat we hier in het onderwijs zeker nog 4

5 stappen moeten maken. Aan het eind van deze rapportage geven we daartoe een mogelijke aanzet. 3. Resultaten verkenning In dit hoofdstuk worden de belangrijkste trends benoemd, die gedestilleerd zijn uit de resultaten van de online enquête. De trends geven we per sector weer, omdat opviel dat er duidelijke verschillen zijn zowel wat betreft de inhoud en vorm van het onderwijs als wat betreft de (organisatorische) inbedding in het curriculum (dat overigens nog zeer in de kinderschoenen staat). Opgemerkt dient te worden dat we met de enquête geen representatief beeld hebben kunnen verkrijgen (zo ontbreken bijvoorbeeld de regio s noord en zuid grotendeels bij de respondenten). In deze rapportage worden daarom enkel de duidelijkste en opvallendste actueel lijkende trends opgenomen. 3.1 Trends in het MBO 1) Sociaal ondernemerschap heeft nu vooral een plek in het onderwijs via lessen/onderwijsmodules, projectmatig onderwijs en studieopdrachten. 2) Mbo-studenten nemen zelf niet het initiatief, tonen pas interesse als het aangeboden wordt. 3) Kansen worden m.n. gezien via inbreng van gastdocenten, naast het ontwikkelen van studieopdrachten, aanbieden van stageplaatsen en aandacht voor SO in de competenties van docenten 4) Wat is nodig? Studenten meer kennis bijbrengen over SO èn praktijkervaring laten opdoen i.s.m. stakeholders uit de sector 5) Kennisbehoefte ligt primair bij het delen van Good Practices 6) Adviezen: aansluiten bij Leren Loopbaan Burgerschap, Jong Ondernemen, creëren eigenwaarde/ eigen identiteit van jongeren via SO 3.2 Trends in het HBO 1) Er bestaat brede interesse (via afstudeeropdrachten en studieopdrachten) om sociaal ondernemerschap een plek te geven in het onderwijs 2) Behoefte is aanwezig om aansluiting te vinden bij stakeholders in het domein van sociaal ondernemerschap (via gastdocenten, (in)formele netwerken, good practices), hier is namelijk weinig inzicht in en er vindt nog (te) weinig aansluiting plaats bij het praktijkveld 3) Kennisbehoefte (onder andere wat betreft de begripsafbakening tussen MVO/MBO en SO); interesse 5

6 bestaat om de impact van sociale ondernemingen op de samenleving te onderzoeken 4) Opvallend: er bestaat (brede) aandacht voor en inbedding van sociaal ondernemerschap onderwijs binnen CMV opleidingen 3.3 Trends in het WO 1) Er zijn enkele pockets of attention/ kernen (VU: ACE; UU: USBO) binnen de universitaire wereld 2) Onderzoek naar sociale innovatie wordt vooral vanuit een bestuurlijke/ bestuurskundige invalshoek ingegeven, minder vanuit (sociaal) ondernemerschap 3)Bespiegelingen: 3A) Sector is nog niet kapitaalkrachtig genoeg om (wetenschappelijk) onderzoek te entameren 3B) Aandacht voor SO lijkt vooral afhankelijk van persoonlijke interesse/ ambitie van mensen binnen de universiteit 3.4 Enkele wat meer kwalitatieve bevindingen op basis van tekstuele opmerkingen 1) Onderwijs kan fungeren als investeerder voor projecten die daadwerkelijk gaan renderen 2) Er lijkt verwarring te bestaan over verschillende begrippen als MBO, MVO en SO, maar ook in de visie of SO als apart vakgebied kan worden gezien, of veeleer als trend die een verandering brengt voor diverse vakken die al worden aangeboden 3) Enerzijds wordt er veel gezien in het gewoon gaan doen, experimenten en delen van ervaringen, anderzijds lijkt er ook een hang te bestaan naar het formaliseren en afdwingen via het landelijke format van opleidingen/ accreditatie/crebo s 4) Cruciaal lijkt de rol van verbinders tussen onderwijs en praktijk/ stakeholders 3.5 Hoe nu verder? 1) We constateren een groeiende behoefte en interesse in sociaal ondernemerschap 2) Studenten lijken meer interesse te ontwikkelen voor ondernemerschap (m.n. binnen het HBO) 3) Verschillende domeinen hebben een eigen manier om het een plaats te geven (MBO: burgerschapscompetenties; HBO: onderwijs; WO: onderzoek) De vraag is, gegeven deze 6

7 constateringen, hoe we nu verder kunnen gaan. Om hiertoe een aanzet te geven, presenteren we in het vervolg 4 strategieën die wij zijn tegengekomen tijdens onze inventarisatie. Strategieën die op hun verschillende wijze proberen binnen het onderwijs het onderwerp van sociaal ondernemerschap een plaats te geven. De verschillende strategieën illustreren we aan de hand van een kort portret. Na de bespreking van deze strategieën formuleren we ten slotte de aanzet tot een visie hoe volgens ons een volgende stap gezet kan worden met het systematisch een plaats geven van sociaal ondernemerschap binnen het onderwijs. 4. Strategieën voor onderwijsvernieuwing 4.1 Verandering van binnenuit door het maximaal oprekken van de mogelijkheden die het systeem biedt Portret Imagine Heroes. More you for a better world Imagine Heroes is een mooi voorbeeld van hoe binnen de bestaande kaders de onderwijsinstelling probeert ruimte te geven aan het onderwerp sociaal ondernemerschap. Imagine Heroes is een community voor professionals (in opleiding), creatieve pioniers, initiatieven, bedrijven, eenlingen en organisaties die zien dat de wereld behoefte heeft aan (jonge) talenten die meer van zichzelf willen geven voor een betere wereld. Sinds 2009 biedt de HNTV Academy for Leisure een driejarige opleidingsvariant aan in Breda onder de naam Imagine Heroes. Dit programma staat open voor studenten die hun propedeuse hebben afgerond. Imagine Heroes ontwikkelen minimaal dezelfde competenties als binnen de reguliere bachelor opleiding, het programma is echter veel intensiever en volledig praktijkgestuurd. Bij Imagine Heroes staan innovatie en ondernemerschap centraal in het creëren van betekenisvolle en duurzame belevingen; belevingen die er echt toe doen. De kern van de opleiding wordt gevormd door het edulab. Binnen het edulab ontwikkelen studenten zich tot creatief sociaal ondernemer. Daarnaast werken zij samen 7

8 4.2 Sociaal ondernemerschapsonderwijs buiten het systeem plaatsen om te kunnen versnellen en zo van buiten naar binnen tot systeeminnovatie te komen Portret Jong Ondernemen Jong Ondernemen is een onafhankelijke stichting die ondernemerschap in het onderwijs vergroot middels het bieden van een platform voor educatie van ondernemerschap Middels een doorlopende leerlijn en nauwe betrokkenheid vanuit het bedrijfsleven ontwikkelen leerlingen en studenten van alle leeftijden ondernemersvaardigheden door learning by doing. De inhoud van de programma s verschilt per schooltype, maar de aanpak is overal gelijk. Jongeren oefenen in ondernemen en kweken zo meer begrip, enthousiasme en waardering voor ondernemend denken en handelen. De stichting meet of de jongeren die hebben deelgenomen, later ook echt vaker een eigen bedrijf beginnen of een sleutelpositie op managementniveau bereiken. De programma s van Jong Ondernemen: worden afgenomen door onderwijsinstellingen binnen het curriculum; draaien om het runnen van een echt bedrijf; spelen zich af in een beschermde omgeving (aansprakelijkheid ligt niet bij de onderwijsinstellingen/deelnemers maar bij Jong Ondernemen); zijn gratis voor primair onderwijs of tegen een vergoeding die ver onder de kostprijs ligt bij het VMBO, HAVO/ VWO, MBO, HBO en universiteit. De meeste programma s worden afgenomen in het hbo en mbo, gevolgd door het bo. De stichting levert tevens instrumenten aan om het programma te verankeren binnen het onderwijs, zoals een ondernemers competentie monitor. Docenten binnen het onderwijs werken nauw samen met professionals uit het bedrijfsleven (veelal op vrijwillige basis) in de begeleiding van de studenten. Sociaal ondernemerschap is (nog) geen direct thema binnen Jong Ondernemen. Bij navraag bleek er ook geen informatie voorhanden (over bijvoorbeeld de producten of diensten die worden aangeboden via de studentondernemingen) op basis waarvan bepaald kan worden of sociaal ondernemerschap aan de orde komt bij de opzet van de studentondernemingen. Portret se.lab : een kennishub voor social enterprise met als motto Action-leaningimpact. Het Social Enterprise Lab Utrecht is een virtuele en fysieke plek waar sociaal 8

9 ondernemers, sociaal investeerders, studenten, onderzoekers en andere stakeholders bij sociaal ondernemerschap elkaar ontmoeten rond de kennisvragen die social enterprises hebben. Het is ook een platform voor disseminatie en valorisatie van die kennis. Se.lab is een onafhankelijke stichting die als sociaal ondernemer werkt op het snijvlak van de Universiteit Utrecht en het veld. Studenten kunnen op verschillende manieren bijdragen aan se.lab namelijk in de context van het keuzevak sociaal ondernemerschap en dito stages bij het Departement Bestuurs en Organisatie Wetenschap (USBO) van de UU. Daarnaast kunnen studenten een bachelor dan wel masterscriptie doen in het kader van op sociaal ondernemerschap toegesneden afstudeerprofielen bij de USBO. Door de focus op action learning en action research wil se.lab ook een initiator zijn voor onderwijsvernieuwing rond ondernemerschapsonderwijs aan de UU. De focus ligt binnen se.lab op thema s als: 1) opstuwen social enterpises (hoe kun je succesvolle social enterprises opschalen voor wat betreft hun impact door replicatie?); 2) enterprising communities (hoe kun je lokale gemeenschappen helpen effectiever te zijn bij het oplossen van hun thema s vanuit zelforganisatie en ondernemerschap?). 4.3 Via lectoraten en dito financiering instellingsbrede introductie sociaal ondernemerschap in het onderwijsaanbod (van binnen naar buiten) Portret Lectoraat Dynamiek van de Stad Hogeschool INHolland Recent is het onderwerp sociaal ondernemerschap vanuit het lectoraat Dynamiek van de Stad opnieuw opgepakt. Voortbouwend op eerder onderzoek uit 2009 onderneemt het lectoraat op dit moment een brede verkenning van de (internationale) onderzoeksliteratuur, een inventarisatie van sociaal ondernemerschap in Rotterdam (vooral op de terreinen burgerschap en integratie, zorg en welzijn, en gedeelde economie), en een analyse van beleid rond dit thema in die stad. Ook zet het lectoraat een Platform Sociaal Ondernemerschap Rotterdam op en wil bijeenkomsten organiseren voor ambtenaren en professionals hoe zij zich kunnen verhouden tot deze sociaal ondernemers. Al deze activiteiten worden ondernomen om uiteindelijk de opleiding van toekomstige 9

10 professionals te verbeteren. De resultaten van het onderzoek en het platform krijgen daarom uiteindelijk ook een plaats in het onderwijs via een nog te ontwikkelen minor. Voor al deze activiteiten is o.a. subsidie ontvangen van het Valorisatiefonds Rotterdam. Inholland als geheel heeft recent de focus gelegd op waarde(n) vol onderwijs en onderzoek. Daarmee wil de hogeschool haar maatschappelijke betekenis beter zichtbaar maken. Interdisciplinair werken, duurzaamheid, ethiek en ook sociaal ondernemen zijn voorbeelden die onder de noemer waarde(n)vol onderwijs en onderzoek vallen. Er wordt toegewerkt naar een gedeelde visie op waarde(n)vol onderwijs en onderzoek in onderwijsteams en in domeinen. Om ervaringen te delen rond specifieke thema s als sociaal ondernemerschap zullen netwerkbijeenkomsten georganiseerd worden. Hiermee zal in stappen een beter gedeeld beeld ontstaan van het concept sociaal ondernemerschap en de brede toepassing daarvan binnen de hogeschool. Vanuit het lectoraat wordt dus geprobeerd ruimte te vinden binnen het reguliere onderwijs voor sociaal ondernemerschap. Daarmee is het voor ons een voorbeeld van de derde strategie. 4.4 Ontwikkeling sociaal ondernemerschapsonderwijs buiten het reguliere onderwijs. Portret: Academie van de Stad: geef studenten een sleutelrol in de ontwikkeling van de stad. De Academie van de stad is een voorbeeld van hoe instanties buiten het onderwijs het onderwerp van sociaal ondernemerschap kunnen entameren door zich op te stellen als intermediair tussen onderwijsinstellingen en maatschappelijke partners. Daarbij stellen zij zichzelf als ondernemer op en stimuleren ze sociaal ondernemerschap bij de studenten De Academie van de Stad staat voor leefbare steden met actieve, betrokken burgers. Door studenten actief te laten bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen en hun burgerbewustzijn te versterken, geeft de Academie van de Stad studenten een sleutelrol in de ontwikkeling van de stad. De Academie van de Stad ziet zichzelf als sociaal ondernemer; zij sluiten allianties met stedelijke partijen zoals bijvoorbeeld woningbouwcoöperaties. Samen met deze partners identificeren zij problemen in buurten en wijken ten aanzien van bijvoorbeeld 10

11 leefbaarheid. Vervolgens vertalen zij dat probleem naar een passende uitdaging voor studenten op basis van win-win-win. Dat wil zeggen dat studenten werkervaring opdoen en studiepunten kunnen verdienen door aan een project mee te werken. En er ontstaan zodoende reële en werkbare oplossingen voor maatschappelijke issues. De Academie van de Stad kan deze rol vervullen, omdat zij nauw samenwerkt met verschillende onderwijsinstellingen. De Academie van de Stad biedt ondersteuning om de projecten zoveel mogelijk te laten aansluiten op de leerdoelen van de onderwijsmodules. Voor docenten kan de uitwisseling van kennis met professionals uit de praktijk tal van nieuwe inzichten opleveren. Academie van de Stad kent een stichtingsvorm en is actief in Amsterdam en Utrecht. Er zijn plannen om de activiteiten verder op te schalen naar andere steden. 11

12 5. Belangrijkste uitkomst verkenning en hoe nu verder De toenemende maatschappelijke aandacht voor het thema sociaal ondernemerschap zie je terug in een toenemend onderwijsaanbod. Het MBO en HBO zijn daarin leidend met aandacht voor respectievelijk projectmatig onderwijs en studieen afstudeeropdrachten (MBO en (minoren) HBO). De ontwikkeling in het WO blijft relatief gezien nog achter (wellicht vanuit het primaat dat onderzoek binnen de academie heeft). Het beeld is echter vrij gefragmenteerd. Reacties bij deelnemers laten zien dat er veel gebeurt, maar dat men in het algemeen niet of nauwelijks op de hoogte is van elkaars initiatieven en dito leerervaringen. De verkenners onderkennen een viertal dominante patronen bij de introductie van sociaal ondernemerschap in het onderwijs, namelijk: instellingsbrede introductie sociaal ondernemerschap in onderwijsaanbod (van binnen naar buiten); 4) ontwikkeling sociaal ondernemerschapsonderwijs buiten het reguliere onderwijs. Gegeven deze situatie geven we hieronder een aanzet tot een visie van waaruit gewerkt kan worden aan het systematisch een plaats geven van sociaal ondernemerschap binnen opleidingen. 1) verandering van binnenuit door het maximaal oprekken van de mogelijkheden die het systeem biedt; 2) sociaal ondernemerschapsonderwijs buiten het systeem plaatsen om te kunnen versnellen en zo van buiten naar binnen tot systeeminnovatie te komen; 3) via lectoraten en dito financiering 12

13 Aanbevelingen Op dit moment kiezen instellingen voor eigen tempo en strategie om om te gaan met de uitdagingen die deze nieuwe sector stelt. Dit leidt tot een gefragmenteerd aanbod dat niet goed aansluit bij fundamentele vragen uit het veld (nieuwe verdienmodellen, adequate definitie(s) etc etc). Daarnaast wordt hierdoor op veel plaatsen het wiel onnodig opnieuw uitgevonden. En dat terwijl sociaal ondernemerschap een grote economische waarde representeert die we in Nederland onvoldoende benutten (McKinsey spreekt van een sector die een waarde van 20 miljard op jaarbasis zou kunnen vertegenwoordigen). Naast een economische impuls bieden ontwikkelingen in deze sector ook maatschappelijk grote kansen voor het realiseren van publieke waarden in tijden van een terugtredende overheid op diverse maatschappelijke terreinen. Wij sluiten ons aan bij de kenschetsing van sociaal ondernemerschap als nieuwe topsector, zoals die op de parade van Kracht in Nederland door Joost Beunderman en Jurgen van der Heijden werd voorgesteld. Dit is wel nog een topsector in wording. We stellen voor om kracht te maken door het creëren van nieuwe verbindingen tussen het onderwijs en het veld, inter en intra de respectievelijke onderwijstypen. We erkennen de fragmentatie binnen de onderwijswereld, die ten dele een voorwaarde is voor een op innovatie gerichte dynamiek. Maar wij suggereren de bundeling van krachten in een entiteit waar alle onderwijsinstellingen bijdragen aan ontwikkeling van content ten behoeve van de sector. Hierbij blijft de eigenheid qua onderwijsmodel/inhoud van de respectievelijke onderwijstypen bestaan in verbondenheid. Dus een platform waar geen resources verloren gaan door concurrentie om studenten en opdrachten vanuit het veld, maar waar resources slim worden ingezet ten behoeve van co-creatie van content met en voor het veld. Zoals een sociaal ondernemer dat zou aanpakken dus! Dit zou wat ons betreft tot de volgende actiepunten moeten leiden: 1) Het verder uitwerken van de contouren van een onderwijssectoren overstijgende infrastructuur voor actie, cocreatie, communicatie en besluitvorming opgericht onder leiding van de verkenners. 13

14 2) De verkenners worden gemandateerd (vanuit Ministeries/ onderwijsraden) en gefaciliteerd om het kwartiermakerschap op zich te nemen. 3) De kwartiermakers stellen een actieprogramma op en dragen zorg voor implementatie in samenwerking met alle betrokken stakeholders. 4) De kwartiermakers rapporteren aan een begeleidingscommissie, samengesteld uit vertegenwoordigers vanuit de betrokken Ministeries/ onderwijsraden. 5)Een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de kwartiermakers en de begeleidingscommissie is het zorgdragen voor verankering binnen het onderwijsveld, agendering van het thema op de politieke agenda, en duurzame financiering van de infrastructuur. 14

15 Bijlage Deelnemers workshop SOO 8-10/ respondenten enquête die betrokken willen zijn bij eventuele follow-up verkenning: Remi Goossens: stichting Zwerfjongeren Nederland Anna Kogut: stichting Zwerfjongeren Nederland Hans Uijthoven; Deelgemeente Prins Alexander/ Rotterdam Michiel van Wickeren: student USBO/UU Fimke Zwerink: Bondgenoten voor Burgerkr8 (sociaal ondernemer) Guido Walraven: lector Inholland Rotterdam Erik Sterk: onderzoeker, Inholland Rotterdam Bas Kersten: Buro VanVieren (sociaal ondernemer) Linda Frietman: Iamprogrez (sociaal ondernemer) Sara Geerten: Academie van de Stad Joke Otten: Ministerie BZK Martin Pronk: Noclichés/DigiDoen Jeffret Jouwenaar: Noclichés/DigiDoen Rob van Zwet: Ministerie BZK Rutger van Weeren: De Slinger Jongeren Flor Avelino: Drift/EUR Annette den Ouden: Servicepunt Vrijwilligers en MaS Midden-Delft Hille Takken: freelance tekstschrijver Mascha Smulders: Hogeschool van Amsterdam Dorien Trommel: trainer/coach Marianne Dagevos: sociaal ondernemer Petra Verhagen HAN Karel Koch: Inholland Haarlem, G NR8 Femina Fransman: Hoofdbedrijfschap Ambachten Hanna Koning: Jong Ondernemen Alex Rambaldo: ROC Mondriaan 15

16 Ruimte voor aantekeningen 16

Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw

Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw 7 oktober 2015, Jan Eelco Jansma Samenvatting Dit document doet verslag van een online enquête (voorjaar-zomer 2015) onder betrokkenen bij stadslandbouw.

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Techniekpact; waarom, wat en hoe Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Vraag van de technische arbeidsmarkt Waarom het techniekpact? Schaarste aan goed opgeleide technici (alle niveaus) loopt op

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Cultureel management van hogescholen

Cultureel management van hogescholen Cultureel management van hogescholen Workshop Fontys Docentevent Yolanda te Poel Lector Diversiteit in de jeugdzorg Fontys Hogeschool Pedagagogiek Eindhoven 10 januari 2013 Dialoog: Wat is goed cultureel

Nadere informatie

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

Van denken naar doen bij A&F

Van denken naar doen bij A&F Van denken naar doen bij A&F Human Capital Agenda A&F (Regionale) economische clusters Behoeftes studenten en (potentiële) werknemers Behoeftes bedrijven A&F Aantrekkelijk werkgeverschap en imago sector

Nadere informatie

BEGELEIDERS LEARNING BY DOING

BEGELEIDERS LEARNING BY DOING BEGELEIDERS LEARNING BY DOING HE U NEDERLA ERNEMENDE EN? LPT ND R HELPT U NEDERLAND ONDERNEMENDER TE MAKEN? Vindt u het leuk om jongeren te coachen op weg naar ondernemerschap? Wilt u uw kennis van het

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Een innovatorsnetwerk van vernieuwers binnen het Rijk, de provincies, gemeenten, waterschappen en politie.

Een innovatorsnetwerk van vernieuwers binnen het Rijk, de provincies, gemeenten, waterschappen en politie. Een innovatorsnetwerk van vernieuwers binnen het Rijk, de provincies, gemeenten, waterschappen en politie. Wat is Slimmernetwerk? Een innovatorsnetwerk van vernieuwers binnen het Rijk, de provincies, gemeenten,

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. 12 juli 2010 Stand van zaken Onderwijs en Ondernemen.

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. 12 juli 2010 Stand van zaken Onderwijs en Ondernemen. a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams. Erik Sterk, 5 maart 2015

Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams. Erik Sterk, 5 maart 2015 Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams Erik Sterk, 5 maart 2015 Wmo werkplaats Rotterdam Leerkring Samen werken en samen leren in wijknetwerken Wijkteams en wijknetwerken Wmo implementatietraject

Nadere informatie

Introductie over ons Presentatie werkwijze en business model Aan de slag met oefening naar keuze Presentatie groeimodel toekomst

Introductie over ons Presentatie werkwijze en business model Aan de slag met oefening naar keuze Presentatie groeimodel toekomst Introductie over ons Presentatie werkwijze en business model Aan de slag met oefening naar keuze Presentatie groeimodel toekomst Stel je vragen gerust tussendoor! Opzet workshop Onze missie Starters4Communities

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp Voorbij de geraniums Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp 14 maart 2014 Voorbij de geraniums Visiestuk vitaliteitsdenken en vitaliteitscoaching

Nadere informatie

Regioleren. Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015

Regioleren. Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015 Regioleren Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015 Regioleren de Wat s 1.Wat is regioleren? 2.Wat levert regioleren op? 3.Wat vraagt de implementatie van regioleren? 2 Regioleren in

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs M201114 MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs MKB-ondernemers over ondernemen in het reguliere onderwijs drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, november 2011 MKB ziet wel brood in

Nadere informatie

Levenlang leren in Nederland met een portfolio: het wiel is al uitgevonden

Levenlang leren in Nederland met een portfolio: het wiel is al uitgevonden Levenlang leren in Nederland met een portfolio: het wiel is al uitgevonden Marij Veugelers 2 november 2007 communitymanager SURF NL Portfolio Wat hebben we in de zaal Wie heeft er al een eigen portfolio?

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

HET GELDERS ONDERWIJS MODEL

HET GELDERS ONDERWIJS MODEL HET GELDERS ONDERWIJS MODEL In dialoog over samen investeren in kwalificeren voor de toekomst! WZW, de werkgeversvereniging voor zorg- en welzijnsorganisaties in Gelderland, wil samen met al haar betrokken

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Productieplan. 3

Inhoudsopgave. Productieplan. 3 Safien Pinas 1 Inhoudsopgave Productieplan. 3 2 Voorwoord Voor dit project heb ik een applicatie (app) bedacht die studenten helpen om na hen opleiding aan een baan te komen. Het is niet zomaar een APP,

Nadere informatie

Sociaal ondernemerschap & de overheid. Prof. Dr. Mark van Twist

Sociaal ondernemerschap & de overheid. Prof. Dr. Mark van Twist Sociaal & de overheid Ondernemers zijn steeds vaker te vinden op de vervagende grenzen tussen markt, overheid en samenleving. Een ICT bedrijf met autistische werknemers met een Wajong-uitkering of een

Nadere informatie

http://keyconet.eun.org

http://keyconet.eun.org Europees Beleidsnetwerk met betrekking tot Sleutelcompetenties in het onderwijs http://keyconet.eun.org it her Health & Consumers Santé & Consommateurs Over het KeyCoNet project KeyCoNet (2012-14) is een

Nadere informatie

I would rather design a poster than a website. Aldje van Meer, oktober 2012

I would rather design a poster than a website. Aldje van Meer, oktober 2012 I would rather design a poster than a website Aldje van Meer, oktober 2012 Deze uitgave is een samenvatting van de lezing 'I would rather design a poster than a website tijdens het Nationaal Symposium

Nadere informatie

MASTERCLASS MANAGEMENT WONINGCORPORATIES

MASTERCLASS MANAGEMENT WONINGCORPORATIES PROFESSIONAL LEARNING & DEVELOPMENT MASTERCLASS MANAGEMENT WONINGCORPORATIES LOCATIE: UTRECHT MASTERCLASS MANAGEMENT WONINGCORPORATIES VERANDERINGEN ALS NIEUWE CONSTANTE VOOR DE WONINGCORPORATIE VAN MORGEN

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Saxion Security Management Apeldoorn Rob van Nuland MSec Ontwerp, kwaliteit, continuïteit Waarom Security? De overheid trekt zich steeds meer terug. Bedrijven

Nadere informatie

Managementsamenvatting adviesrapport

Managementsamenvatting adviesrapport Managementsamenvatting adviesrapport Onderzoek succesfactoren, knelpunten en ondersteuningsbehoeften van Nederlandse Gemeenten rond MVO-stimulering, verduurzaming van de bedrijfsvoering en duurzaam inkopen

Nadere informatie

Leeratelier Sociaal Ondernemerschap 2016-2017

Leeratelier Sociaal Ondernemerschap 2016-2017 Leeratelier Sociaal Ondernemerschap 2016-2017 Leeratelier Sociaal Ondernemerschap 2016 Sociale ondernemingen spelen een steeds belangrijkere rol in de lokale economie. Bedrijven zoals Taxi Electric, The

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

Ontwikkelen op stage? (Kern)competenties: Cijfer Toelichting

Ontwikkelen op stage? (Kern)competenties: Cijfer Toelichting Competentieontwikkeling Om goede, nieuwe leerdoelen te kunnen formuleren is het van belang om eerst te kijken hoe ver ik ben met mijn competentieontwikkeling en welke competenties ik verder wil of moet

Nadere informatie

Wat? Hoe? Doelstelling:

Wat? Hoe? Doelstelling: Jaarplan OTP 2014 Wat? Hoe? Doelstelling: Events/activiteiten: 2x Jouw bedrijf, mijn school, onze leerling organiseren ChecktheBizz voor havo/vwo-3 leerlingen Duurzame relatie opbouwen onderwijs en ondernemers

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Wat? Hoe? Doelstelling:

Wat? Hoe? Doelstelling: Jaarplan OTP 2014 Wat? Hoe? Doelstelling: Events/activiteiten: 2x Jouw bedrijf, mijn school, onze leerling organiseren ChecktheBizz voor havo/vwo-3 leerlingen Duurzame relatie opbouwen onderwijs en ondernemers

Nadere informatie

Het bedrijfsleven in de regio centraal. Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel

Het bedrijfsleven in de regio centraal. Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel Het bedrijfsleven in de regio centraal Detail Ontwerp nieuwe Kamer van Koophandel KvK Den Haag, KvK Rotterdam, KvK Zuidwest Nederland & Syntens maart 2013 KvK verandert mee met maatschappij Samenleving

Nadere informatie

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1

Waste Away Challenge. www.urbanseeds.nl. www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl. T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 www.urbanseeds.nl Waste Away Een afvalstrijd tussen middelbare scholen www.urbanseeds.nl urbanseeds_nl urbanseeds.nl T e l : 0 6 4 4 0 6 2 4 2 1 Waste Away De Waste Away is het startpunt voor middelbare

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING 14 december Bedrijfslevenbrief Het kabinet heeft samenleving en bedrijfsleven

Nadere informatie

Praktijkgericht pakket: Sociaal Ondernemerschap binnen HO

Praktijkgericht pakket: Sociaal Ondernemerschap binnen HO Praktijkgericht pakket: Sociaal Ondernemerschap binnen HO Inhoud 1. Project IN C 2. Onderwijsdidactisch 3. Professionalisering 4. Zit er een sociaal ondernemer in jou? 5. Samengevat Project In C 1. Project

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Werkplan 2016. Arbeidsmarkt. De arbeidsmarktsituatie in de regio Rotterdam wordt de komende jaren door de volgende knelpunten gekenmerkt:

Werkplan 2016. Arbeidsmarkt. De arbeidsmarktsituatie in de regio Rotterdam wordt de komende jaren door de volgende knelpunten gekenmerkt: Werkplan 2016 Werkplan 2016 Tijdens de strategiesessies met de kerngroepleden, de klankbordgroep en de bestuurders van derotterdamsezorg is benoemd welke arbeidsmarktvraagstukken in 2016 gezamenlijk aangepakt

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht 13.30 - Opening danielle@digitalestedenagenda.nl h.haveman@enschede.nl www.twitter.com/dezorgendestad 1 Digitale

Nadere informatie

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs Open & Online De (mogelijke) rollen van bibliotheken Onderwijs Enthousiasme om mee te werken aan het onderzoek De opkomst hier vandaag Vragen en nieuwsgierigheid Leidraad met vragen opgesteld Telefonische

Nadere informatie

Een Training Die Een Stap Verder Gaat. Donderdag 16 januari 2014, Utrecht

Een Training Die Een Stap Verder Gaat. Donderdag 16 januari 2014, Utrecht Donderdag 16 januari 2014, Utrecht Intensieve Training Sociale Media voor marketing-en communicatie professionals in het onderwijs Met 2 interessante praktijkpresentaties van: Ingmar Volmer : Sociale Media

Nadere informatie

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen.

Regie 3.0. een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses om bibliotheken in transitie te ondersteunen met allianties, transitiemanagement en geldstromen. Regie 3.0 een stap verder... Een serie masterclasses

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

B&W besluit Publicatie

B&W besluit Publicatie B&W besluit Publicatie Onderwerp Samenwerkingsovereenkomst met opleiding Sport & Bewegen van Hogeschool Inholland Collegebesluit Besluitpunten college 1. Het college stelt de samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Resultaten Dreambuilders onderzoek

Resultaten Dreambuilders onderzoek Resultaten Dreambuilders onderzoek December 2012 1 Onderzoek geeft nieuw beeld van jonge hoogopgeleiden in Nederland: Nu hard werken en dromen van wereld verbeteren Inspiratie Akademie, 4YoungPeople en

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews PLATO - Centre for Research and Development in Education and Lifelong Learning Leiden University Content Vraagstellingen voor case studies m.b.t.

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

29544 Arbeidsmarktbeleid. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

29544 Arbeidsmarktbeleid. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 29544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 433 Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 17 januari 2013 Het kabinet streeft ernaar

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 29 544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 433 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel Dynamiek onderweg De vier geïdentificeerde typologieën van de Centra co-creator; incubator; transformator; facilitator - zijn hieronder kort

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR

MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR PROFESSIONAL LEARNING & DEVELOPMENT EXECUTIVE EDUCATION MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR HET BEOORDELEN EN BEHEERSEN VAN PUBLIC SECTOR

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

Ondernemen is een vak

Ondernemen is een vak Ondernemen is een vak Een groot aantal studenten op het HBO loopt rond met plannen om te gaan ondernemen. Na de studie zal een aantal van hen ook daadwerkelijk een eigen bedrijf starten. Een deel van die

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting Opdrachtgever: Bouwend Nederland Rotterdam, april 2013 Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE Onderwijs en ondernemerschap: feiten en cijfers Wat gaan we doen? Tot slot

INHOUDSOPGAVE Onderwijs en ondernemerschap: feiten en cijfers Wat gaan we doen? Tot slot INHOUDSOPGAVE 1. Onderwijs en ondernemerschap: feiten en cijfers 2 1.1 Waarom is stimuleren van ondernemerschap in het onderwijs van belang? 3 1.2 Doelstelling en beleidsacties tot nu toe 3 1.3 Knelpunten

Nadere informatie

Factsheet Competenties Ambtenaren

Factsheet Competenties Ambtenaren i-thorbecke Factsheet Competenties Ambtenaren Competenties van gemeenteambtenaren - nu en in de toekomst kennis en bedrijf Gemeenten werken steeds meer integraal en probleemgestuurd aan maatschappelijke

Nadere informatie

LEARNING BY DOING ONDERWIJSINSTELLINGEN

LEARNING BY DOING ONDERWIJSINSTELLINGEN LEARNING BY DOING ONDERWIJSINSTELLINGEN ONDERN EGINT OP OOL EMERSCHAP ONDERNEMERSCHAP BEGINT OP SCHOOL Een eigen bedrijf beginnen? Andere Europeanen doen dat meer dan Nederlanders. Zowel grote als kleinere

Nadere informatie

Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland. Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013

Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland. Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013 Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013 Voorgeschiedenis (1) Taskforce Zeeland, opdracht minister Plasterk Maart 2010: rapport

Nadere informatie

Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011. Aanpakken Maar!

Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011. Aanpakken Maar! Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011 Aanpakken Maar! INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. RONDETAFELGESPREKKEN 2.1 Algemene uitkomsten van de rondetafelgesprekken 2.2 Aanbevelingen professor Meijs

Nadere informatie

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Kennisteam Business Innovation & Masterclasses Nieuwe Ingenieur Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Inleiding Tijden veranderen, dat is niets nieuws. Maar de snelheid waarmee

Nadere informatie

Jaarplan educatie en arbeidsmarkt 2014-2015

Jaarplan educatie en arbeidsmarkt 2014-2015 Unie van Waterschappen Jaarplan educatie en arbeidsmarkt 2014-2015 De Unie van Waterschappen wil haar middelen en beschikbare capaciteit optimaal benutten voor de sector als geheel. Deze notitie geeft

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Europees Sociaal Fonds. Mede mogelijk gemaakt door Europese Unie, Ondernemen INHOLLAND. biedt haar kennis, vraagt uw expertise. Samen boeken we winst

Europees Sociaal Fonds. Mede mogelijk gemaakt door Europese Unie, Ondernemen INHOLLAND. biedt haar kennis, vraagt uw expertise. Samen boeken we winst Mede mogelijk gemaakt door Europese Unie, Europees Sociaal Fonds Ondernemen INHOLLAND biedt haar kennis, vraagt uw expertise Samen boeken we winst Dubbele winst Welke zaken houden uw organisatie bezig?

Nadere informatie

Centre for Biobased Economy Innoveren van kennisoverdracht. Gerlinde van Vilsteren, 23 juni 2015

Centre for Biobased Economy Innoveren van kennisoverdracht. Gerlinde van Vilsteren, 23 juni 2015 Centre for Biobased Economy Innoveren van kennisoverdracht Gerlinde van Vilsteren, 23 juni 2015 Onderzoeksagenda Biobased Economy 2015-2027 B4B: biobased voor bedrijven, burgers en beleid - ONDERWIJS Kansen

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Stichting Innovatief Onderwijs Nederland

Stichting Innovatief Onderwijs Nederland Stichting Innovatief Onderwijs Nederland ONTZORGT SCHOLEN OP ICT De ION QuickScan heeft als primair doel om scholen voor te bereiden op digitalisering van het onderwijs binnen. U kunt direct met de resultaten

Nadere informatie

Uitnodiging. 5 oktober 2011 Utrecht

Uitnodiging. 5 oktober 2011 Utrecht DOETANKS ONLINE Uitnodiging 5 oktober 2011 Utrecht CAFÉS Slimmernetwerk Grand Café: Slimmer werken in actie! KENNISSEN Slimmernetwerk, het netwerk voor vernieuwers werkzaam in de publieke sector, pakt

Nadere informatie

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1 Opbrengst van de werkgroepen tijdens het VSV Cafe 3 april met als Thema talentontwikkeling Stelling 1 Talentontwikkeling is de benadering om tot een positieve leerattitude te komen. Centraal staat de erkenning

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Stichting Empowerment centre EVC

Stichting Empowerment centre EVC I N V E N T A R I S A T I E 1. Inleiding Een inventarisatie van EVC trajecten voor hoog opgeleide buitenlanders in Nederland 1.1. Aanleiding De Nuffic heeft de erkenning van verworven competenties (EVC)

Nadere informatie

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak 3D-PROJECT HOOGEVEEN Rotaryclub Staphorst-Reestland Kansen zien is Er is een tekort aan technici en zonder goede technici is het lastig innoveren en zonder innovatie komen duurzame ontwikkelingen niet

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord Gemeente Zandvoort B&W-ADVIES Verordening Nadere regels Beleidsnota Overig Na besluit (B&W/Raad): Uitgaande brief verzenden Stukken retour Publicatie Afdeling / werkeenheid: MD/BA Auteur : P. Haker Datum

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Beleidsregels nieuw subsidiebeleid Gemeente Oude IJsselstreek concept 26 mei 2015 1. Inleiding. Op initiatief van de gemeenteraad en het college van burgemeesters en wethouders zijn op 3 maart en 25 maart

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

De Ronde 21-06-2011 Aanvang: 19:00

De Ronde 21-06-2011 Aanvang: 19:00 De Ronde 21-06-2011 Aanvang: 19:00 Tijd Raadzaal 1.02 Molendijkzaal 0.01 Vermeerzaal 1.03 19:00 Basisrichting Structuurvisie Amersfoort 2030 Informatie Regionaal Werkvoorzieningschap Amersfoort en omgeving:

Nadere informatie

congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding

congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding Speech Thom de Graaf, voorzitter van de Vereniging Hogescholen op congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding Dames en heren, Graag wil

Nadere informatie