AFFECTIEVE BETROKKENHEID VAN MEDEWERKERS BINNEN ZORGORGANISATIES

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "AFFECTIEVE BETROKKENHEID VAN MEDEWERKERS BINNEN ZORGORGANISATIES"

Transcriptie

1 UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar AFFECTIEVE BETROKKENHEID VAN MEDEWERKERS BINNEN ZORGORGANISATIES Masterproef voorgelegd tot het behalen van de graad van Master in Management en het Beleid van de gezondheidszorg Door Elien Maris & Sofie Six Promotor: Prof. Dr. Paul Gemmel Begeleider: Freek Van Baelen

2

3 UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar AFFECTIEVE BETROKKENHEID VAN MEDEWERKERS BINNEN ZORGORGANISATIES Masterproef voorgelegd tot het behalen van de graad van Master in Management en het Beleid van de gezondheidszorg Door Elien Maris & Sofie Six Promotor: Prof. Dr. Paul Gemmel Begeleider: Freek Van Baelen

4 Abstract Naar aanleiding van het groeiende personeelstekort in de gezondheidszorg stijgt de noodzaak om onwenselijke gedragingen als absenteïsme en turnover te reduceren. Deze outcomes kunnen beïnvloed worden door de mate waarin medewerkers affectief betrokken zijn bij hun organisatie. Deze betrokkenheid komt in de literatuur voor onder de Engelse term affective commitment (AC) en kan omschreven worden als een verlangen van medewerkers om in hun organisatie te blijven. Daar AC een invloed heeft op positieve outcomes groeit de interesse om inzicht te krijgen in de factoren die de ontwikkeling ervan stimuleren. Hierbij kunnen instrumentele en symbolische attributen van een zorgorganisatie gezien worden als belangrijke bronnen van AC. Het empirisch gedeelte gaat dan ook op zoek naar die attributen die van toepassing zijn op een Franstalig Universitair Ziekenhuis en dit voor verschillende groepen van medewerkers. Met behulp van een K-means clusteranalyse delen we de werknemers op in vier clusters waarvan elke cluster een grote mate van overeenkomst vertoont bijvoorbeeld op vlak van beroep, anciënniteit en aantal voltijds werkenden. Vervolgens gaan we na of de kenmerken van elke cluster bepalend zijn voor de ontwikkeling van AC. Met behulp van lineaire hiërarchische regressieanalyses tonen we aan dat de instrumentele en symbolische attributen per cluster verschillen. Hieruit concluderen we dat de karakteristieken van elk individu een invloed uitoefenen op de antecedenten van AC. Dit heeft tot gevolg dat werknemers niet kunnen worden benaderd vanuit één uniforme groep. Het is belangrijk om op een gepaste manier op deze verschillen te anticiperen om positieve outcomes te bewerkstelligen. Aantal woorden masterproef: (exclusief bijlagen en bibliografie) I

5 Inhoudstafel Abstract... I Inhoudstafel... II Woord vooraf... V Inleiding Commitment: What s in a name? Historisch perspectief Definities en concepten met betrekking tot commitment Zuivere concepten met betrekking tot commitment Concepten met betrekking tot commitment die verward worden met antecedenten Concepten met betrekking tot commitment die verward worden met outcomes Besluit Het drie-componentenmodel Definitie Antecedenten Outcomes Identificatie in relatie tot organizational commitment Identificatie Organizational commitment versus identificatie Besluit Commitment benaderd vanuit verschillende groepen en foci Affectieve betrokkenheid binnen zorgorganisaties Inleiding II

6 2.2 Antecedenten Psychosociale factoren Human Resources technieken Emotionele intelligentie Outcomes Organizational citizenship behavior en performantie Persoonlijk initiatief Concept persoonlijk initiatief Affective commitment vanuit verschillende foci Affective commitment en persoonlijk initiatief Turnover en werktevredenheid Mond-tot-mondreclame Besluit Het instrumental-symbolic framework Inleiding Oorsprong Organisatieattractiviteit en identificatie Besluit Empirisch gedeelte Methodologie Onderzoek en steekproef Onderzoeksdesign en variabelen Onderzoeksdesign Variabelen Statistische analyse Resultaten Respons Beschrijvende statistiek Persoonlijke karakteristieken Commitment III

7 Instrumentele attributen Symbolische attributen Clusteranalyse Hiërarchische clusteranalyse K-means clusteranalyse Beschrijving en karakteristieken van de verschillende clusters Regressieanalyse Hiërarchische lineaire regressie Resultaten Discussie Implicaties voor het ziekenhuismanagement Beperkingen Conclusie Literatuurlijst IV

8 Woord vooraf Deze masterproef is tot stand gekomen in het kader van een Master in het Management en het Beleid van de gezondheidszorg. Het realiseren ervan was echter geen gemakkelijke taak. Zonder steun van elkaar en talrijke derden hadden wij dit project niet tot een goed einde kunnen brengen. Graag hadden wij via deze weg dan ook enkele mensen bedankt voor hun steun en medewerking. Grote dank gaat uit naar onze promotor Prof. Dr. Paul Gemmel en onze begeleider Freek Van Baelen voor de begeleiding en ondersteuning. Hun opbouwende kritiek, motivatie en suggesties maakten het mogelijk om deze masterproef tot een goed einde te brengen. Oprechte dank aan Liesbet Polfliet, Master Taal- en Letterkunde, voor het nalezen en het verbeteren van ons werk. Ook danken wij onze ouders die ons de kans gaven te studeren en ons ondersteunden gedurende onze opleiding. Als laatste willen wij ook vrienden en familie bedanken voor de steun die zij ons gaven tijdens het hele proces. Het schrijven van een masterproef is een tijdsrovende gebeurtenis. Zij hebben ons bijgevolg regelmatig moeten missen. Nu we het eindresultaat in handen hebben, kunnen wij met een gevoel van voldoening terugblikken op deze periode. V

9 Inleiding In de zorgsector spelen talrijke uitdagingen een belangrijke rol. Zorgorganisaties dienen niet enkel om te gaan met de toenemende en veranderende vraag in de gezondheidszorg, maar daarnaast vormt het personeelstekort ook een belangrijke uitdaging. Deze laatste toont aan dat het voor zorgorganisaties belangrijk en noodzakelijk is hun personeelsleden te behouden. Uit onderzoek is gebleken dat de mate van betrokkenheid van werknemers bij hun organisatie hierop een invloed heeft. Deze betrokkenheid komt in de literatuur voor onder de Engelse term commitment en kan omschreven worden als een verbondenheid van werknemers met hun organisatie. Organizational commitment wordt volgens Meyer & Allen (1991, p.67) gedefinieerd als een psychologische toestand die betrekking heeft op de relatie tussen de werknemer en de organisatie. Deze psychologische toestand kan gezien worden als een verlangen, behoefte en/of verplichting om in een organisatie te blijven. Deze inzichten vormen de basis van het drie-componentenmodel, waar men een onderscheid maakt tussen respectievelijk affective, normative en continuance commitment. Deze masterproef spitst zich hoofdzakelijk toe op affectieve betrokkenheid van medewerkers binnen zorgorganisaties. Uit het literatuuronderzoek komt naar voor dat commitment, en in het bijzonder affective commitment, zorgt voor een grotere inzet van werknemers. Bovendien zullen medewerkers die affectiever betrokken zijn bij de organisatie, minder geneigd zijn de organisatie te verlaten. Zoals eerder aangehaald vraagt deze laatst vernoemde outcome bijzondere aandacht in de zorgsector wegens het personeelstekort. De vraag is dan ook hoe men commitment van werknemers kan vergroten. Daarom wordt in deze studie nagegaan wat de invloed is van de antecedenten op affective commitment in zorgorganisaties. In het literatuuronderzoek van deze masterproef wordt eerst het begrip commitment onder de loep genomen. Ten eerste wordt gestart met een kort historisch overzicht daar commitment een veel besproken en sterk geëvolueerd concept is binnen de wetenschappelijke literatuur. Daarna wordt nagegaan wat commitment inhoudt, welke vormen er bestaan, wat de antecedenten zijn en welke gevolgen het met zich meebrengt. 1

10 Hierbij wordt gebruik gemaakt van het drie-componentenmodel van Allen & Meyer (1990). Als laatste wordt commitment benaderd vanuit de verschillende groepen werknemers van een organisatie, aangezien onderzoek heeft aangetoond dat men naast de verschillende componenten ook rekening moet houden met de verschillende entiteiten binnen de organisatie. Het tweede hoofdstuk van het literatuuronderzoek gaat specifiek in op affectieve betrokkenheid van medewerkers binnen zorgorganisaties. Als eerste wordt nagegaan welke antecedenten een rol spelen bij deze betrokkenheid in de zorgsector. Daarna worden in dit hoofdstuk ook de outcomes besproken die binnen de literatuur geassocieerd worden met affective commitment in zorgorganisaties. In het derde hoofdstuk komt het instrumental-symbolic framework aan bod aangezien dit betrekking heeft op de antecedenten van commitment. Hierbij gaan we na wat instrumentele en symbolische kenmerken inhouden. Daarnaast wordt dit framework ook toegepast bij het onderzoek naar bronnen van betrokkenheid van werknemers binnen zorgorganisaties. Het tweede deel van de masterproef bespreekt de resultaten van het empirisch onderzoek. Hierbij wordt specifiek ingegaan op de antecedenten van affective commitment. We zijn in het bijzonder geïnteresseerd welke instrumentele en symbolische attributen de ontwikkeling van AC stimuleren. De onderzoeksvraag kan als volgt worden geformuleerd: Hechten werknemers die verschillen op vlak van karakteristieken (bijvoorbeeld beroep, anciënniteit etc.) belang aan andere instrumentele en symbolische attributen om affective commitment te ontwikkelen? Ons onderzoek maakt deel uit van een ruimere studie aan de vakgroep Management, Innovatie en Ondernemerschap van de Universiteit Gent. Aan de hand van een vragenlijst werden gegevens verzameld in een Franstalig Universitair Ziekenhuis. We gebruiken hierbij enkel data afkomstig van artsen en verpleegkundigen/paramedici. Aan de hand van een K-means clusteranalyse worden deze werknemers opgedeeld in clusters zodanig dat werknemers uit eenzelfde groep een grote mate van overeenkomst vertonen bijvoorbeeld op vlak van beroep, anciënniteit en aantal voltijds werkenden. De significante verschillen in deze karakteristieken tussen de te onderscheiden clusters worden onderzocht met behulp van T-testen en Chi-kwadraatscores. Tot slot gaan we na 2

11 in welke mate de clusters verschillen op vlak van antecedenten van affective commitment met behulp van lineaire hiërarchische regressies. Dit laatste zal dan ook de basis vormen voor het formuleren van managementimplicaties en beperkingen. Uit dit alles kunnen we afleiden dat deze masterproef een complex onderwerp vormt waarop uitgebreide analyses dienen te worden uitgevoerd. Op aanraden van onze promotor is deze studie dan ook een duo-masterproef geworden. Hierbij zijn we niet elk specifiek verantwoordelijk voor een bepaald onderdeel. Het literatuuronderzoek werd samen geschreven, daar we ons een weg moesten banen in de talrijke literatuur die voorhanden was. Het heeft ons dan ook veel moeite gekost om alle wetenschappelijke informatie samen te brengen tot één geheel. Ook hebben wij het empirisch gedeelte samen vorm gegeven. Hierbij was het telkens nodig om de resultaten van de analyses met elkaar te bespreken. Vooral bij de clusteranalyses was overleg noodzakelijk, aangezien de keuze van het aantal clusters een subjectief gegeven is. 3

12 1. Commitment: What s in a name? In dit hoofdstuk komt het begrip commitment uitgebreid aan bod. Commitment of betrokkenheid is een veelbesproken onderwerp binnen de wetenschappelijke literatuur. Het concept kan verduidelijkt worden aan de hand van volgend voorbeeld. Wanneer een ziekenhuis in de media in een negatief daglicht komt te staan, bijvoorbeeld omwille van een medische fout, kunnen werknemers hier op verschillende manieren reageren. Een verpleegkundige die zich sterk betrokken voelt bij zijn/haar organisatie zal zich persoonlijk aangesproken voelen. Deze verpleegkundige zal trots zijn dat hij/zij deel uitmaakt van het ziekenhuis. Hij/zij zal dan ook proberen de organisatie te verdedigen ten opzichte van buitenstaanders wanneer bijvoorbeeld sprake zou zijn van een medische fout. In een organisatie heb je echter ook werknemers die zich weinig verbonden voelen met desbetreffende entiteit. Deze laatsten zullen minder wakker liggen van de negatieve publiciteit. Het zal hen persoonlijk weinig raken. Uit dit voorbeeld wordt duidelijk dat werkgevers veel belang hebben bij het feit dat hun werknemers zich betrokken voelen bij de organisatie. In dit hoofdstuk komt dit belang ook naar voor. Namelijk, medewerkers die zich minder betrokken voelen bij hun organisatie zullen meer geneigd zijn om deze te verlaten in vergelijking met diegenen die zich sterk betrokken voelen. Binnen dit hoofdstuk wordt het begrip commitment onder de loep genomen. Daar commitment een veelbesproken en sterk geëvolueerd concept is binnen de wetenschap, wordt als eerste gestart met een kort historisch overzicht. Hier zullen belangrijke onderzoekswendingen en -domeinen worden aangehaald. Daarna gaan we op zoek naar hoe commitment kan omschreven worden. Verder wordt ook het driecomponentenmodel belicht dat het concept commitment onderverdeelt in drie constructen: affective, normative en continuance commitment. Aangezien deze drie componenten van elkaar te onderscheiden zijn, zullen hun antecedenten en outcomes afzonderlijk besproken worden. Als laatste wordt commitment benaderd vanuit de verschillende groepen van een organisatie, daar onderzoek heeft aangetoond dat men 4

13 naast de verschillende componenten ook rekening moet houden met de verschillende entiteiten binnen een organisatie. 1.1 Historisch perspectief Zoals eerder aangehaald, is commitment een veel besproken begrip binnen de wetenschappelijke literatuur. Door het vele onderzoek is dit begrip sterk geëvolueerd. Het concept vindt zijn oorsprong binnen de psychologie en sociologie. Doorheen de tijd werden verschillende linken gelegd met andere constructen zoals motivatie en identificatie. Momenteel voert men onderzoek naar verschillende groepen en foci binnen commitment. Hieronder volgt een overzicht van het onderzoek naar commitment doorheen de tijd waarbij belangrijke mijlpalen aan bod komen. Voor 1960 kwam het begrip commitment weinig voor binnen de organisatorische context. Het werd toen hoofdzakelijk teruggevonden binnen de psychologie en sociologie. Over het algemeen was de interesse binnen deze vakgebieden vooral gericht op de wijze waarop individuen omgaan met machtsverschillen tussen werknemers en het management. Daarnaast onderzocht men ook welke invloed commitment had op deze aspecten (Klein, Becker & Meyer, 2009). Van 1960 tot begin de jaren 70 werd in de literatuur aandacht gegeven aan commitment binnen de werksfeer. In deze periode waren belangrijke inzichten tot stand gekomen omtrent commitment. Dit vormde de basis tot het bestuderen van commitment vanuit verschillende perspectieven zoals economisch, sociaal, psychologisch en gedragsmatig (Klein et al., 2009). Daarna werd tot midden de jaren 80 onderzoek gevoerd naar mogelijke antecedenten en outcomes van organizational commitment. Dit laatste won sterk aan belang bij managers, vermits mensen met een hoge betrokkenheid minder geneigd zijn om hun organisatie te verlaten (turnover) (Klein et al., 2009). In deze periode verscheen een nieuw perspectief namelijk attitudinal commitment (Klein et al., 2009). Deze vorm van commitment focust zich op het proces waarbij personen nadenken over de relatie met hun organisatie. Deze personen gaan na of hun eigen waarden en doelen 5

14 overeenstemmen met deze van de organisatie (Meyer & Allen, 1991). Verpleegkundigen in een ziekenhuis voelen zich bijvoorbeeld betrokken bij deze zorgorganisatie omdat ze zich kunnen vinden in hun missie die de patiënt voorop stelt. Naast attitudinal commitment was er ook sprake van behavioural commitment. Hierbij wordt de betrokkenheid geuit door een bepaald gedrag te stellen (Brown, 1996). Verpleegkundigen bijvoorbeeld die zich betrokken voelen bij het ziekenhuis waarin ze zijn tewerkgesteld, gaan hun organisatie verdedigen wanneer iemand kritiek uit. Ook gedurende deze periode werd de Organizational Commitment Questionnaire (OCQ) voor het eerst gepubliceerd als meetinstrument voor het concept commitment (Klein et al., 2009). Na deze periode tot 2000 werden concepten van commitment verder geëxploreerd waarbij men gebruik maakte van verschillende theoretische kaders die getest en toegepast werden op organizational commitment (Klein et al., 2009). In deze periode introduceerden Allen & Meyer (1990) hun drie-componentenmodel (affective, normative en continuance commitment). Daar dit model een belangrijke waarde biedt binnen het onderzoeksdomein van organizational commitment zal dit verder nog aan bod komen. Recent onderzoek focust zich op het onderscheiden en benadrukken van de linken tussen commitment en gerelateerde constructen zoals identificatie en motivatie (Klein et al., 2009). De link met commitment zal verder uitgebreid besproken worden in de vierde paragraaf. Een laatste trend is het kijken naar verschillende groepen binnen commitment (Klein et al., 2009) zoals in het onderzoek van Van Baelen, Gemmel & Lievens (2010). In deze studie wil men de belangrijkste bronnen van organisatieattractiviteit en identificatie naar voor brengen en dit met een onderscheid tussen arbeiders en bedienden. Ook dit zal verder uitgebreid behandeld worden. 1.2 Definities en concepten met betrekking tot commitment In de literatuur wordt het begrip commitment op verschillende manieren geconceptualiseerd. Er heerst echter heel wat verwarring door een grote 6

15 verscheidenheid aan definities omtrent dit begrip. Daarnaast wordt commitment ook vaak verward met zijn antecedenten en outcomes. Klein et al. (2009) hebben vanuit bestaande literatuur acht concepten geïdentificeerd gebruik makende van drie categorieën: de zuivere concepten, de concepten die verward worden met antecedenten en deze die verward worden met outcomes. In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van deze categorieën Zuivere concepten met betrekking tot commitment Zuivere concepten zijn definities van commitment die niet verwijzen naar de antecedenten of de outcomes van commitment. Deze definities worden dus 'zuiver' genoemd omdat ze beschrijven wat commitment daadwerkelijk is. Dit staat in tegenstelling tot definities die beschrijven hoe commitment ontstaat of waar het toe leidt. De meest gebruikte zuivere definities omschrijven commitment als een attitude (Allen & Meyer, 1990; Solinger, Van Olffen & Roe, 2008) of als een kracht (Meyer & Herscovitch, 2001). Wanneer commitment beschouwd wordt als een attitude verstaan we onder commitment de intentie om positief gedrag te stellen. Een verpleegkundige is dan bijvoorbeeld betrokken bij een ziekenhuis omdat hij/zij zich kan vinden in de missie van deze organisatie en daardoor positief staat tegenover het ziekenhuis. We spreken in deze context dus al van commitment voordat er gedrag gesteld wordt. Solinger et al. (2008, p.80) definiëren organizational commitment als 'an attitude of an employee vis-à-vis the organization, reflected in a combination of affect (emotional attachment, identification), cognition (identification and internalization of its goals, norms, and values), and action readiness (a generalized behavioral pledge to serve and enhance the organization's interests)'. Volgens Klein et al. (2009) is dit evenwel een vage conceptuele benadering aangezien commitment op deze manier moeilijk te onderscheiden is van andere werkgerelateerde attitudes zoals werktevredenheid. 7

16 Wanneer commitment omschreven wordt als een kracht verstaan we onder commitment het gevoel van verbondenheid met de organisatie (Klein et al., 2009, p.13). Onder zo'n 'kracht' begrijpen we de verschillende motivaties die deze verbondenheid kunnen uitlokken. Het grote verschil met de definities die uitgaan van een attitude is dat hier sprake is van commitment wanneer een persoon gemotiveerd is om bij de organisatie te blijven. Een verpleegkundige is volgens deze definitie betrokken bij een ziekenhuis omdat hij/zij bij de organisatie wil blijven omwille van een achterliggende motivatie (affectief, normatief of continuïteit). Meyer & Herscovitch (2001, p.301) definiëren commitment als 'a force that binds an individual to a course of action, of relevance to one or more targets'. Naar de mening van Klein et al. (2009) wordt commitment het best gedefinieerd als een verbondenheid met de organisatie en niet als een attitude Concepten met betrekking tot commitment die verward worden met antecedenten Binnen deze paragraaf worden concepten besproken die volgens Klein et al. (2009) gezien kunnen worden als antecedenten van commitment. Omdat ze omschrijven hoe commitment ontstaat, kunnen ze niet aanzien worden als zuivere definities. Klein et al. (2009) halen hierbij de concepten investering of uitwisseling, identificatie en congruentie aan. Organizational commitment is lang beschreven als een investering of uitwisseling (Klein et al., 2009). Beide begrippen kunnen echter aanzien worden als antecedenten van commitment daar zij aanleiding geven tot een hogere of lagere betrokkenheid. Wanneer een werknemer bijvoorbeeld veel geïnvesteerd heeft in zijn/haar organisatie (inspanningen, geld etc.) zal hij/zij zich meer betrokken voelen bij deze instelling. Een ander veel gebruikt concept definieert commitment in termen van identificatie (Klein et al., 2009). Organizational commitment kan omschreven worden als the strength of an individual s identification with a particular organization (Klein et al., 8

17 2009, p.13). Deze definitie wordt veel toegepast bij het omschrijven van commitment met betrekking tot andere doeleinden zoals professional commitment, career commitment, workgroup commitment en external organizational commitment. Het probleem met het definiëren van commitment in termen van identificatie is dat dit laatste gezien moet worden als een afzonderlijk construct. Hoewel commitment en identificatie beide aspecten zijn van betrokkenheid moeten ze toch onderscheiden worden (Van Dick, Becker & Meyer, 2006; Klein et al., 2009). Het verschil tussen beide begrippen wordt verder uitgebreid besproken binnen dit hoofdstuk. Daarnaast wordt commitment binnen de literatuur omschreven als een congruentie. Hier gaat het over de overeenstemming van de doelen of waarden van een individu met deze van de organisatie. Een verpleegkundige zal zich bijvoorbeeld meer aangetrokken voelen tot een ziekenhuis dat een missie vooropstelt waarin hij/zij zich goed kan vinden. Wanneer er sprake is van waardecongruentie zal de verpleegkundige de waarden van de zorgorganisatie overnemen wat tot commitment zal leiden. Dit is echter geen uiting van commitment zelf. Volgens Klein et al. (2009) kan congruentie dan ook beter gezien worden als een antecedent van commitment Concepten met betrekking tot commitment die verward worden met outcomes Definities die commitment omschrijven als een motivatie of continuïteit moeten volgens Klein et al. (2009) eerder aanzien worden als gevolgen van commitment, aangezien deze concepten beschrijven waar commitment toe leidt, en dus niet aanzien worden als zuivere concepten. Binnen de literatuur wordt commitment vaak beschreven als een motivatie. Naar de mening van Klein et al. (2009) zijn motivatie en commitment gerelateerde maar toch te onderscheiden concepten waarbij commitment kan gezien worden als een oorzaak van motivatie. Wanneer een verpleegkundige bijvoorbeeld sterk betrokken is bij een 9

18 ziekenhuis omdat hij/zij zich kan vinden in de normen en waarden van de organisatie, zal dit aanleiding geven tot een hogere motivatie met betrekking tot zijn/haar werk. Als laatste wordt commitment vaak gedefinieerd in termen van continuïteit. Hierbij wordt continuïteit beschreven als een verlangen om in de organisatie te blijven. Belangrijk hierbij te vermelden is dat dit concept niet hetzelfde is als continuance commitment van het drie-componentenmodel van Allen en Meyer (1990). Continuïteit wordt geassocieerd met verschillende gedragingen die erop wijzen dat het individu de organisatie wil verlaten (absenteïsme, turnover en te laat komen). Wanneer een verpleegkundige bijvoorbeeld een sterk verlangen heeft om in de organisatie te blijven, zal hij/zijn minder geneigd zijn om afwezig te zijn, de organisatie te verlaten (turnover), of te laat te komen. Hieruit kan geconcludeerd worden dat het verlangen om in een organisatie te blijven gezien kan worden als een outcome van commitment en niet als commitment zelf Besluit Algemeen kunnen we besluiten dat commitment op verschillende manieren omschreven wordt. Vele concepten worden echter verward met de antecedenten of outcomes van commitment. Volgens Klein et al. (2009) wordt commitment het best gedefinieerd als een verbondenheid met de organisatie. Deze definitie omschrijft wat commitment daadwerkelijk is en verwijst niet naar de antecedenten of outcomes van commitment. Het kan met andere woorden aanzien worden als een zuiver concept. Deze definitie zullen wij dan ook verder hanteren als uitgangspunt. 1.3 Het drie-componentenmodel Zoals eerder vermeld biedt het drie-componentenmodel van Meyer & Allen (1991) een belangrijke waarde binnen het onderzoeksdomein van organizational commitment. Dit model deelt commitment op in drie te onderscheiden constructen: affective 10

19 commitment, continuance commitment en normative commitment. In dit hoofdstuk worden deze drie componenten en hun relatie besproken. Daarnaast zullen ook hun antecedenten en outcomes behandeld worden en dit voor elke component afzonderlijk daar de drie componenten gezien worden als te onderscheiden constructen Definitie Organizational commitment wordt volgens Meyer & Allen (1991, p.67) omschreven als een psychologische toestand die betrekking heeft op de relatie tussen de werknemer en de organisatie. Deze psychologische toestand kan gezien worden als een verlangen, behoefte en/of verplichting om in een organisatie te blijven. Deze inzichten vormen de basis van het drie-componentenmodel van Allen & Meyer (Allen & Meyer, 1990; Meyer & Allen, 1991; Meyer, Allen & Smith, 1993). Zoals eerder vermeld dienen wij hier echter op te merken dat men het begrip commitment niet mag verwarren met haar gevolgen (bijvoorbeeld de motivatie om in de organisatie te blijven). Commitment wordt het best gedefinieerd als een verbondenheid met de organisatie (Klein et al., 2009). Binnen het drie-componentenmodel van Allen & Meyer worden drie belangrijke onderdelen gedifferentieerd die we best zien als te onderscheiden componenten: affective, normative en continuance commitment. Affective commitment (AC) verwijst naar werknemers hun emotionele band, hun identificatie met, en hun betrokkenheid bij de organisatie (Meyer & Allen, 1991, p.67). Affectief betrokken werknemers blijven werkzaam bij een organisatie omdat ze dit willen. Normative commitment (NC) refereert naar het gevoel van verplichting om bij een organisatie te blijven (Meyer & Allen, 1991, p.67). Medewerkers die zich normatief betrokken voelen, blijven bij een organisatie omdat dit zo hoort. Continuance commitment (CC) verwijst naar het besef over de kosten geassocieerd met het verlaten van de organisatie of het gebrek aan alternatieven bij het verlaten van de organisatie (Meyer & Allen, 1991, p.67). Medewerkers met een hoge CC blijven bij een organisatie omdat ze moeten (Allen & Meyer, 1990, p.1; Gemmel & Verleye, 2010, p.55; Hacket, Bycio & Hausdorf, 1994, 11

20 p.15; Meyer & Allen, 1991, p.67; Solinger et al., 2008, p.70). Tot op vandaag wordt dit onderscheid gezien als een dominant model binnen het onderzoeksdomein van organizational commitment. Er dient echter wel vermeld te worden dat dit model niet altijd overeenstemt met empirische bevindingen. Het probleem moet hier niet gezocht worden bij de onderzoeksmethodologie maar bij het gebruik van de verschillende constructen zoals beschreven in paragraaf 1.2 (Solinger et al., 2008). Er bestaat enige discussie over het drie-componentenmodel van Allen & Meyer. Zo heeft men meermaals aangetoond dat affective commitment en normative commitment sterk met elkaar correleren (Allen & Meyer, 1990; Hackett et al., 1994; Meyer, Stanley, Herscovitch & Topolnytsky, 2002). Dit kan wijzen op een mogelijke overlapping van deze twee constructen, waardoor men zich dan ook de vraag kan stellen of het nog interessant is beide vormen apart te behouden. Volgens de meta-analyse van Meyer et al. (2002) zijn AC en NC geen identieke constructen, ze zijn echter wel sterk met elkaar gecorreleerd. Naar hun mening is er dus voldoende conceptueel onderscheid tussen AC en NC om te kunnen spreken van verschillende constructen. In tegenstelling tot het sterke verband tussen bovenvermelde vormen van commitment is de correlatie tussen continuance commitment en zowel affective als normative commitment eerder te verwaarlozen. AC en NC zijn relatief onafhankelijk van continuance commitment (Abbott, White & Charles, 2005; Allen & Meyer, 1990; Meyer et al., 2002). Ook Johnson, Chang & Yang (2010) tonen aan dat AC en NC van elkaar verschillen daar ze op een verschillende manier tot stand komen. Affective commitment ontstaat volgens Johnson et al. (2010) op basis van internalisering en identificatie terwijl NC tot stand komt op basis van introjectie. Met internalisering wordt waardecongruentie bedoeld. Dit betekent bijvoorbeeld, zoals eerder ook aangehaald, dat een verpleegkundige de waarden en normen overneemt van zijn/haar zorgorganisatie. Identificatie duidt aan dat medewerkers het gevoel krijgen één te zijn met de organisatie. Zij zullen groepsgedragingen of verwachtingen overnemen. Dit concept komt nog uitvoerig aan bod in paragraaf 1.4. Het laatste begrip introjectie betekent dat men een gedrag zal stellen om zich niet schuldig te moeten voelen of om het zelfbeeld zo hoog mogelijk te houden. In een organisatie bijvoorbeeld kan een werknemer, die graag teamleider wou worden maar daar niet in slaagde, dit compenseren door zich met 12

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Een onderzoek naar burn-out en bevlogenheid bij hulpverleners Colloquium psychosociale risico s Brussel, 23-09-2014 dr Sofie Vandenbroeck 2 Opdrachtgevers Federale

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen?

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Beter Oud Worden in Amsterdam - 31 maart 2015 Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Dr. Machteld Huber, arts, senior-onderzoeker Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven?

In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? In vuur en vlam Hoe voorkom je uit te doven? Bevlogenheid en burn-out in de zorgsector Lode Godderis Projectverantwoordelijken: Prof. Dr. Lode Godderis 1,4 Projectleider: Dr. Sofie Vandenbroeck 1,4 ONDERZOEKSTEAM

Nadere informatie

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten Samenvatting Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten De beroepsbevolking in Nederland, maar ook in andere westerse landen, vergrijst in een rap tempo. Terwijl er minder kinderen

Nadere informatie

Hoe bevorder je integer gedrag? Hoe verschillende triggers de integriteit binnen organisaties beïnvloeden

Hoe bevorder je integer gedrag? Hoe verschillende triggers de integriteit binnen organisaties beïnvloeden Hoe bevorder je integer gedrag? Hoe verschillende triggers de integriteit binnen organisaties beïnvloeden Dr. S.N. Ponsioen Rijksuniversiteit Groningen Faculteit Economie en Bedrijfskunde 1 2 3 Integriteit

Nadere informatie

Maakt het Type Dienstverband een Verschil in. de Betrokkenheid van Werknemers?

Maakt het Type Dienstverband een Verschil in. de Betrokkenheid van Werknemers? Maakt het Type Dienstverband een Verschil in de Betrokkenheid van Werknemers? Verschillen in Antecedenten, Consequenties en de Mate van Betrokkenheid. Bachelorthese Arbeids- en Organisatiepsychologie,

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent. De commitments van creatieve professionals

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent. De commitments van creatieve professionals De commitments van creatieve professionals 7 De commitments van creatieve professionals 163 164 Ruim baan voor creatief talent, hoofdstuk 7 7.1 Inleiding In deze studie is binding gedefinieerd als het

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Commitment of Hoe bevlogen medewerkers beter functioneren

Commitment of Hoe bevlogen medewerkers beter functioneren Commitment of Hoe bevlogen medewerkers beter functioneren Wat is commitment? Beloften vastleggen, waarbij je je op een bepaald moment bereid verklaart en verbindt om concreet gedrag op een ander moment

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Langdurig ziekteverzuim is een erkend sociaal-economisch en sociaal-geneeskundig probleem op nationaal en internationaal niveau. Verschillende landen hebben wettelijke maatregelen genomen

Nadere informatie

Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers

Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers Introductie Wat we (denken te) weten over competentieontwikkeling Middel tot het versterken van inzetbaarheid

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers?

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Transvorm Actueel en de zorg verandert mee Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Woensdag 17 december 2015 Dr. Monique Veld E-mail: monique.veld@ou.nl

Nadere informatie

dat individuen met een doelpromotie-oriëntatie positieve eigeneffectiviteitswaarnemingen

dat individuen met een doelpromotie-oriëntatie positieve eigeneffectiviteitswaarnemingen 133 SAMENVATTING Sociale vergelijking is een automatisch en dagelijks proces waarmee individuen informatie over zichzelf verkrijgen. Sinds Festinger (1954) zijn assumpties over sociale vergelijking bekendmaakte,

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004 STUDIE NAAR DE RELEVANTIE VAN MISSION STATEMENTS IN VLAAMSE

Nadere informatie

TH-PI Performance Indicator. Best Peter Assistant

TH-PI Performance Indicator. Best Peter Assistant Best Peter Assistant TH-PI Performance Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 11-11-2015 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 10-03-2015. OVER DE PERFORMANCE INDICATOR

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Wat bepaalt veranderingsbereidheid van medewerkers? Een onderzoek naar determinanten van veranderingsbereidheid. Master thesis 8 augustus 2006

Wat bepaalt veranderingsbereidheid van medewerkers? Een onderzoek naar determinanten van veranderingsbereidheid. Master thesis 8 augustus 2006 Wat bepaalt veranderingsbereidheid van medewerkers? Een onderzoek naar determinanten van veranderingsbereidheid. Master thesis 8 augustus 2006 Erasmus Universiteit Rotterdam Instituut voor Psychologie

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever

Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever Een benchmarkstudie naar de relatie met jobtevredenheid, verzuim en verloopintenties Een jaar geleden, op 1 juli 2002, is de Wet op Welzijn op het Werk

Nadere informatie

Bijna 7 Belgische werknemers op 10 hebben een goed evenwicht tussen werk en privéleven

Bijna 7 Belgische werknemers op 10 hebben een goed evenwicht tussen werk en privéleven Bijna 7 Belgische werknemers op 10 hebben een goed evenwicht tussen werk en privéleven Een goed evenwicht tussen werk en privéleven bij werknemers heeft een positieve invloed op de resultaten van het bedrijf.

Nadere informatie

Zorg voor de mantelzorger

Zorg voor de mantelzorger Zorg voor de mantelzorger Het geven van zorg aan je naasten is een taak van ons allen. Dat verwacht de overheid ook van ons. Maar voor zorgmedewerkers is mantelzorg verlenen een extra gezondheidsrisico.

Nadere informatie

Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig?

Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig? Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig? Resultaten van 10 jaar onderzoek naar de beleving en beoordeling van arbeid Prof. Dr. Hans De Witte Gewoon Hoogleraar Arbeidspsychologie, WOPP-KU Leuven Seminarie

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Inhoudsopgave: Inleiding Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Hoofdstuk 2: De Team Leadership Competence Questionnaire 2.1 : Opbouw van de lijst 2.2 :

Nadere informatie

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals Gedragsproblemen komen veel voor onder kinderen en adolescenten. Als deze problemen ernstig zijn en zich herhaaldelijk voordoen, kunnen ze een negatieve invloed hebben op het dagelijks functioneren van

Nadere informatie

Loopbanen van verpleegkundigen Waarom de ene verpleegkundige wel een loopbaanstap maakt en de ander niet

Loopbanen van verpleegkundigen Waarom de ene verpleegkundige wel een loopbaanstap maakt en de ander niet Loopbanen van verpleegkundigen Waarom de ene verpleegkundige wel een loopbaanstap maakt en de ander niet Managementsamenvatting Aanleiding en onderwerp Dit onderzoek is gedaan naar aanleiding van een verwacht

Nadere informatie

Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap.

Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap. Onderzoek naar de werving en het behoud van vrijwilligers toegepast op de theorie van Psychologisch Eigenaarschap. Master thesis onderzoek van Mandy Ziel, Merel van der Mark & Chrisje Seijkens. Universiteit

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent?

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Onderwijs en opleiding Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Wolff, Ch. J. de, R. Luijkx en M.J.M. Kerkhofs (2002), Bedrijfsscholing en arbeidsmobiliteit, OSA A-186, Tilburg. Scholing van werknemers

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013 Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 212-21 In academiejaar 212-21 namen 5 mantelzorgers en 5 studenten 1 ste bachelor verpleegkunde (Howest, Brugge) deel aan het project Mantelluisten.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Voorlopige resultaten van het onderzoek naar de perceptie van medewerkers in sociale (wijk)teams bij gemeenten - Yvonne Zuidgeest

Nadere informatie

Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij

Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij. Dit kan leiden tot vervelende gezondheidsklachten, waar vaak weinig aandacht aan besteed wordt. Zo blijkt uit een onderzoek van

Nadere informatie

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Maatschappelijke waardering door de ogen van de TTALIS leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 169 Nederlandse samenvatting Het vakgebied internationale bedrijfskunde houdt zich bezig met de vraagstukken en de analyse van problemen op organisatieniveau die voortkomen uit grensoverschrijdende activiteiten.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting In deze studie is de relatie tussen gezinsfunctioneren en probleemgedrag van kinderen onderzocht. Er is veelvuldig onderzoek gedaan naar het ontstaan van probleem-gedrag van kinderen in de

Nadere informatie

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance De impact van HR op de business Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance Inhoudsopgave Heeft HR impact op de business? (interview met Jaap Paauwe) Certificering HR is must (interview met Job Hoogendoorn)

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek over het perspectief van de burger op het verrichten van vrijwilligerswerk

Afstudeeronderzoek over het perspectief van de burger op het verrichten van vrijwilligerswerk Afstudeeronderzoek over het perspectief van de burger op het verrichten van vrijwilligerswerk EEN BEELD VAN HET TYPE VRIJWILLIGER EN HET TYPE NIET-VRIJWILLIGER De centrale vraag in het onderzoek Hebben

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

vanuit de technische en organisatorische omgeving, werk-verdeling, budget, planning, en hergebruik van componenten. Het documenteren van SA dient

vanuit de technische en organisatorische omgeving, werk-verdeling, budget, planning, en hergebruik van componenten. Het documenteren van SA dient 9 Samenvatting Software heeft vooruitgang in veel vakgebieden mogelijk gemaakt en heeft een toenemend invloed op ons leven en de samenleving in zijn geheel. Software wordt gebruikt in computers, communicatienetwerken,

Nadere informatie

Wat is en doet BaroMed? Samenvatting:

Wat is en doet BaroMed? Samenvatting: Samenvatting: BaroMed is een online instrument om in kaart te brengen hoe het gaat met een vakgroep en met individuele specialisten. Na invulling van de vragenlijst (maximaal 25 minuten) krijgt elke deelnemer

Nadere informatie

Inhoud van de presentatie

Inhoud van de presentatie De overgang van het basis- naar het secundair onderwijs vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief Annelies Somers i.s.m. Prof. Hilde Colpin Prof. Karine Verschueren ~ Centrum voor Schoolpsychologie

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.386 ------------------------------ Zitting van dinsdag 29 januari 2002 --------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.386 ------------------------------ Zitting van dinsdag 29 januari 2002 -------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.386 ------------------------------ Zitting van dinsdag 29 januari 2002 -------------------------------------------- Ontwerp van koninklijk besluit tot wijziging van de artikelen 7, 3

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

HiPo en leiderschap... een perfecte match? 9 Juni 2015

HiPo en leiderschap... een perfecte match? 9 Juni 2015 HiPo en leiderschap... een perfecte match? 9 Juni 2015 Stelling 1 Deelnemers aan het high potential programma kunnen het best geselecteerd worden aan de hand van hun huidige performance 3 Herkenbaar?

Nadere informatie

Leadership & Change in de zorgsector: de menselijke dimensie

Leadership & Change in de zorgsector: de menselijke dimensie Leadership & Change in de zorgsector: de menselijke dimensie Antwerpen, 6 mei 2015 Maarten Andriessen Partner BDO Management Advisory The whole story 1 2 3 4 Page 2 Setting the scene Page 3 Context Verdere

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 5.8.1. Inleiding De WHO heeft in haar omschrijving het begrip gezondheid uitgebreid met de dimensie sociale gezondheid en deze op één lijn gesteld met de lichamelijke en psychische gezondheid. Zowel de

Nadere informatie

Inleiding Deel I. Ontwikkelingsfase

Inleiding Deel I. Ontwikkelingsfase Inleiding Door de toenemende globalisering en bijbehorende concurrentiegroei tussen bedrijven over de hele wereld, de economische recessie in veel landen, en de groeiende behoefte aan duurzame inzetbaarheid,

Nadere informatie

Summary 215. Samenvatting

Summary 215. Samenvatting Summary 215 216 217 Productontwikkeling wordt in steeds vaker georganiseerd in de vorm van consortia. Het organiseren van productontwikkeling in consortia is iets wat uitdagingen met zich meebrengt omdat

Nadere informatie

TH-LPI Lean Performance Indicator. Best Peter Manager Brainwave Ltd.

TH-LPI Lean Performance Indicator. Best Peter Manager Brainwave Ltd. Best Peter Manager Brainwave Ltd. TH-LPI Lean Performance Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 11-11-2015 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 10-03-2015. OVER DE

Nadere informatie

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID VAN DE ARCHITECT VERBONDEN DOOR EEN ARBEIDSOVEREENKOMST 1) Omschrijving van de arbeidsovereenkomst Artikel 3 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen.

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. The Relationship between Intimacy, Aspects of Sexuality and Attachment

Nadere informatie

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van 6 september 2004;

Gelet op het auditoraatsrapport van de Kruispuntbank van 6 september 2004; SCSZ/04/105 BERAADSLAGING NR 04/034 VAN 5 OKTOBER 2004 M.B.T. DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS DOOR DE KRUISPUNTBANK VAN DE SOCIALE ZEKERHEID AAN HET FOREM MET HET OOG OP DE EVALUATIE VAN HET PLAN FORMATION-INSERTION

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

(in de context van het uitbesteden van rekrutering- en selectieactiviteiten).

(in de context van het uitbesteden van rekrutering- en selectieactiviteiten). HR outsourcing: welke factoren binden HR managers aan een consultancybureau bij het uitbesteden van rekrutering- en selectieactiviteiten? Lievens, F. & De Corte, W. (accepted). Development and test of

Nadere informatie

SAMENVATTING (Summary in Dutch)

SAMENVATTING (Summary in Dutch) 152 SAMENVATTING (Summary in Dutch) Sinds het begin van de jaren 70 zijn economen zich in toenemende mate gaan interesseren voor dat wat zich afspeelt binnenin ondernemingen, zoals de verhoudingen tussen

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties Jongeren en Gezondheid 14: Seksualiteit en Relaties Inleiding Tijdens hun puberjaren, ondergaan jongens en meisjes diepgaande biologische, cognitieve, emotionele en sociale veranderingen. Deze periode

Nadere informatie

850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur

850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur 850 Pensioenfondsbestuurders doen mee aan onderzoek over functioneren van bestuur Het delen van informatie, reflectie op het eigen functioneren, onderling vertrouwen, de deskundigheid van bestuurders en

Nadere informatie

De praktijk van outplacement in kaart gebracht

De praktijk van outplacement in kaart gebracht De praktijk van outplacement in kaart gebracht Valsamis, D. & Vandeweghe, B. 2013. De praktijk van outplacement in kaart gebracht. IDEA Consult in opdracht van Federgon. Outplacement krijgt een steeds

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid SCSZ/10/067 BERAADSLAGING NR 10/037 VAN 1 JUNI 2010 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN GECODEERDE PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Inzichten in Vitaliteit: associaties met participatie en maatschappelijke kosten

Inzichten in Vitaliteit: associaties met participatie en maatschappelijke kosten Inzichten in Vitaliteit: associaties met participatie en maatschappelijke kosten Dr. Jorien Strijk Hanneke van Dongen, MSc, Eva van Steenbergen, MSc, Dr. Wanda Wendel-Vos, Dr. Vincent Hildebrandt Positieve

Nadere informatie

Badkuipmanagement. Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat

Badkuipmanagement. Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat Badkuipmanagement Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat KPMG Advisory N.V. NVvA Symposium Zeist, 23 april 2009 Agenda Conclusie: Niets is wat het lijkt dat het is Badkuipmanagement

Nadere informatie

Coach Profession Profile

Coach Profession Profile Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Coach Profession Profile AUTEUR PROF. DR. HELMUT DIGEL / PROF. DR. ANSGAR THIEL VERTALING PUT K. INSTITUUT Katholieke Universiteit

Nadere informatie

Thema 1. Inleiding tot het management

Thema 1. Inleiding tot het management Thema 1 Inleiding tot het management 1. Management: definitie MANAGEMENT verwijst naar het voortdurend nemen van beslissingen en het ontplooien van activiteiten (proces) tijdens het plannen, organiseren,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dartel, Hans van Title: Naar een handelingsgericht ethiekbeleid voor zorgorganisaties

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Leve de verzuimcultuur?

Leve de verzuimcultuur? Leve de verzuimcultuur? (2005). Het absenteïsme in België 2005. Kosten, benchmarks, medische redenen en personeelstevredenheid. Het aandeel werknemers dat zich niet heeft ziek gemeld, is in 2005 met 4%

Nadere informatie

S O C I A L E D I A L O O G STRESS OP HET WERK. Raamovereenkomst over stress op het werk

S O C I A L E D I A L O O G STRESS OP HET WERK. Raamovereenkomst over stress op het werk S O C I A L E D I A L O O G STRESS OP HET WERK Raamovereenkomst over stress op het werk This project is organised with the financial support of the European Commission 1. Inleiding Werkstress wordt op

Nadere informatie

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress WORK EXPERIENCE SCAN VANDERHEK METHODOLOGISCH ADVIESBUREAU Voor elk bedrijf is het van belang de oorzaken van stresserende factoren zo snel mogelijk te herkennen om vervolgens het beleid hierop af te kunnen

Nadere informatie

Gender: de ideale mix

Gender: de ideale mix Inleiding 'Zou de financiële crisis even hard hebben toegeslaan als de Lehman Brothers de Lehman Sisters waren geweest?' The Economist wijdde er vorige maand een artikel aan: de toename van vrouwen in

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33081 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33081 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33081 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Stettina, Christoph Johann Title: Governance of innovation project management

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie Algemeen De studie Jongeren en Gezondheid maakt deel uit van de internationale studie Health Behaviour in School-Aged Children (HBSC), uitgevoerd onder toezicht van

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek.

Samenvatting. Samenvatting 8. * COgnitive Functions And Mobiles; in dit advies aangeduid als het TNO-onderzoek. Samenvatting In september 2003 publiceerde TNO de resultaten van een onderzoek naar de effecten op het welbevinden en op cognitieve functies van blootstelling van proefpersonen onder gecontroleerde omstandigheden

Nadere informatie

A c. Dutch Summary 257

A c. Dutch Summary 257 Samenvatting 256 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de resultaten van twee longitudinale en een cross-sectioneel onderzoek. Het eerste longitudinale onderzoek betrof de ontwikkeling van probleemgedrag

Nadere informatie