Verslag. Het verplegen van een patiënt met een dwarslaesie op lumbaal niveau in de Isala Klinieken, afdeling neurochirurgie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag. Het verplegen van een patiënt met een dwarslaesie op lumbaal niveau in de Isala Klinieken, afdeling neurochirurgie"

Transcriptie

1 Verslag Het verplegen van een patiënt met een dwarslaesie op lumbaal niveau in de Isala Klinieken, afdeling neurochirurgie Esmee Vinke en Miranda Schotman 1 Isala Klinieken

2 Het verplegen van een patiënt met een dwarslaesie op lumbaal niveau in de Isala Klinieken, afdeling neurochirurgie Auteurs: Esmee Vinke en Miranda Schotman Opdracht: Module 4: Kwaliteitszorg, deskundigheidsbevordering en professionalisering Vervolgopleiding neuroverpleegkunde Opdrachtgever: Isala Klinieken, locatie Sophia Verpleegafdeling neurochirurgie, D3 Dokter van Heesweg AB Zwolle Telefoon: Weckebach Instituut Huispostcode FC 24 Postbus RB Groningen Telefoon: Afstudeercommisie: Dini Veenstra (begeleider Weckebach Instituut) JanCoert Toerse (werkbegeleider Isala Klinieken) 2 Plaats van uitgave: Zwolle Datum van uitgave: Oktober 2011

3 Voorwoord Voor u ligt het schriftelijke eindopdracht van ons kwaliteitsproject in het kader van de vervolgopleiding Neuroverpleegkunde bij het UMCG. Dit kwaliteitsproject is gemaakt in de periode van 20 augustus 2011 tot en met 28 oktober 2011 bij de Isala Klinieken Zwolle op de afdeling neurochirurgie. Het onderwerp van het kwaliteitsproject vinden we erg boeiend, omdat wij er veel uitdaging uit te halen. We hebben veel ondersteuning en begeleiding gehad op lastige momenten. Hiervoor willen we een aantal mensen bedanken. Dr. K. Emmelot willen we bedanken voor zijn begeleiding gedurende de literatuurstudie. Wij mochten altijd gebruik maken van zijn gedetailleerde kennis. Dini Veensta en Glenda Bolt willen wij bedanken voor de begeleiding tijdens de gehele stage. Wij konden aankloppen met problemen en zij hielpen ons wanneer we even de weg kwijt waren. Ook was het prettig dat onze medestudenten meedachten op lastige momenten. We bedanken onze werkbegeleider JanCoert Toerse voor de begeleiding tijdens het gehele project. Wij bedanken ook de verpleegkundigen van afdeling neurochirurgie voor hun bijdrage aan de interviews, maar daarnaast ook voor hun belangstelling en steun tijdens onze opleiding. Tenslotte bedanken wij het Universitair Medisch Centrum Groningen, Medisch Centrum Leeuwarden, revalidatiecentrum de Vogellanden, Beatrixoord en het Roessingh voor hun medewerking aan dit project. Wij wensen u als lezer veel plezier met het doorlezen van ons kwaliteitsproject. Mochten er nog vragen zijn, dan kunt u altijd contact opnemen door te mailen naar: of Miranda Schotman & Esmee Vinke, algemeen verpleegkundigen afdeling neurochirurgie. Zwolle, oktober

4 Samenvatting Achtergrond Dit kwaliteitsverbetertraject is geschreven in het kader van het afstuderen aan het Wenckebach Instituut UMCG te Groningen voor de vervolgopleiding Neuroverpleegkunde. In deze eindopdracht is onderzoek gedaan naar de probleemstelling:er is geen protocol op de afdeling neurochirurgie van de Isala Klinieken in Zwolle voor het verplegen van een patiënt met een dwarslaesie op lumbaal niveau. De onderzoeksresultaten zijn tot stand gekomen door interviews te hebben met verpleegkundigen op de afdeling neurochirurgie, revalidatiecentra en ziekenhuizen. Daarnaast zijn de resultaten onderbouwd met wetenschappelijke literatuur en zijn keuzes gemaakt in samenwerking met de revalidatiearts. Onderzoeksresultaten Uit dit kwaliteitsverbetertrajact komen als opmerkelijke resultaten naar boven dat behoefte is aan dit protocol volgens de verpleegkundigen op afdeling neurochirurgie. De geïnterviewden geven aan handvatten te missen in de uitvoering van zorg. Er zijn een tweetal vaste afspraken gemaakt over het defecatiebeleid, maar verdere handelingen staan niet beschreven. Er is een ziekenhuisprotocol ontwikkeld door de NVDG om meer eenheid in de behandeling van dwarslaesiepatiënten in de ziekenhuisfase te krijgen. Dit landelijke protocol en de geïnterviewde revalidatiecentra en ziekenhuizen geven aan dat de belangrijkste problemen zich bij een lumbale dwarslaesie richten op de blaas, darmen, houding & mobiliteit, trombose, decubitus en NHO. De verpleegkundige interventies bij deze verpleegproblemen zijn gevormd aan de hand van wetenschappelijke literatuur en bovenstaande instellingen. Dr. Van Asbeck beschrijft dat er gekatheteriseerd moet worden volgens een schema, waarbij bladderen overbodig is en wat zorgt voor onzekerheid bij de patiënt. De NVDG geeft een mobilisatieschema weer, waarin de mobilisatie rustig wordt opgebouwd. De resultaten geven de verpleegkundigen interventies weer bij de belangrijkste verpleegproblemen van een dwarslaesiepatiënt op lumbaal niveau. 4 Conclusies Er zal een protocol ontwikkeld moeten worden voor het verplegen van een dwarslaesiepatiënt om duidelijkheid te creëren bij patiënt en verpleegkundige, waardoor eenduidig beleid ontstaat. In dit protocol moeten de verpleegkundige interventies op de gebieden blaas, darmen, houding & mobiliteit, trombose, decubitus en NHO opgenomen worden. Aan de hand van dit onderzoek zijn aanbevelingen gedaan, welke passend in een protocol moeten worden gezet. Verdere verdieping is nodig, om ook de verpleegproblemen met betrekking tot de andere niveaus toe te voegen aan het protocol.

5 Inhoudsopgave Inleiding blz Een dwarslaesie blz De oorzaken blz De symptomen blz De verschillende fasen blz Een protocol blz Verschil richtlijn en protocol blz Eisen aan een protocol blz Verpleegproblemen blz PES-structuur blz In de praktijk blz Ziekenhuizen blz Revalidatiecentra blz Afdeling neurochirurgie blz Korte samenvatting blz Verpleegkundige interventies blz In de praktijk blz Ziekenhuizen en revalidatiecentra blz Afdeling neurochirurgie blz Literatuurstudie blz Resultaten blz Conclusie en aanbevelingen blz Conclusies blz Aanbevelingen blz. 27 Literatuurlijst blz. 29 Bijlagen Bijlage 1: Deelvragen Bijlage 2: Eisen aan een protocol volgens de AVVV Bijlage 3: Verpleegproblemen via PES-structuur 5 Bijlage 4: Interviewvragen Bijlage 5: : Verklarende woordenlijst

6 Inleiding Op het gebied van kwaliteitszorg en deskundigheidsbevordering heeft de neuroverpleegkundige belangrijke taken en verantwoordelijkheden. Door middel van deze eindopdracht wordt aan studenten de opdracht gegeven een kwaliteitsverbetertraject op te zetten en uit te voeren. Standaardhandelingen en protocollen omschrijven de processen rond de patiëntenzorg. Dit levert zowel grote voordelen op voor de directe patiëntenzorg als voor de beroepsgroep verpleegkundigen. Een duidelijke afbakening van taken, bevoegd- en verantwoordelijkheden leidt tot een grotere autonomie van de beroepsgroep; de professionaliteit van zorg zal toenemen. Door toetsing en bijstelling van de standaarden draagt de beroepsgroep zelf bij aan de professionalisering. Hierin ligt een belangrijk voordeel in het werken met standaardhandelingen en protocollen. Het staat garant voor kwaliteit en professionaliteit. De standaardhandelingen en protocollen zijn bedoeld als bijdrage aan de kwaliteitsverhoging van ons beroep. Kwaliteitscriteria zijn voor een verpleegafdeling in het ziekenhuis toenemend een noodzaak. Het omschrijven van de (verpleegkundige) handelingen en de wijze van uitvoering is één van de kwaliteitscriteria. Met de komst van de Wet Beroepen Individuele Gezondheidszorg en de Kwaliteitswet zorginstellingen is de noodzaak tot het omschrijven van de handelingen groter geworden.¹ In de Isala Klinieken in Zwolle zijn veel handelingen vastgelegd in protocollen, wat zorgt voor eenduidig handelen van verpleegkundigen en andere disciplines. Ook afdeling neurochirurgie heeft afspraken en protocollen gemaakt met betrekking tot de meest voorkomende ziektebeelden, uitgewerkt volgens gestandaardiseerde richtlijnen. 6 Aanleiding Tijdens de zoektocht naar een zinvol onderwerp van ons kwaliteitsverbetertraject kwamen we tot de conclusie dat er geen protocol bestaat voor het verplegen van een dwarslaesiepatiënt op het lumbale niveau op afdeling neurochirurgie. Het blijkt dat in de praktijk bij verschillende verpleegproblemen andere verpleegkundige interventies worden uitgevoerd. In de ene situatie wordt de patiënt gemobiliseerd na vier keer verticaliseren, terwijl een andere situatie laat zien dat de patiënt na één keer verticaliseren wordt gemobiliseerd. Ook bestaan er verschillen over het dragen van TED-kousen tijdens mobilisatiemomenten en vormt het mictie- en defecatie beleid een punt van discussie. Een protocol zorgt voor eenduidig beleid en geeft handvatten voor zowel verpleegkundige als patiënt. 1 1

7 Achtergrondinformatie De incidentie van dwarslaesie ligt voor zover thans bekend in Nederland jaarlijks rond de Op de afdeling neurochirurgie liggen gemiddeld acht tot twaalf patiënten per jaar met een dwarslaesie op lumbaal niveau. Gemiddeld verblijven deze patiënten drie tot vijf weken op de afdeling neurochirurgie. Exacte cijfers ontbreken. Bij een dwarslaesie onderbreekt door de ruggenmergbeschadiging de verbinding tussen de hersenen en de organen en spieren. Hierdoor kunnen de hersenen geen boodschappen meer sturen naar de spieren en kunnen er geen (gevoels-)boodschappen naar de hersenen worden gestuurd. Daardoor zijn in het gebied onder de dwarslaesie beweging en gevoel verstoord. Een dwarslaesie kan zich op verschillende niveaus voorkomen. Bij de meeste dwarslaesies zijn de benen, blaas, darmen en geslachtsorganen betrokken.² Het verplegen van een dwarslaesiepatiënt vraagt om de uitvoering van specifieke zorg. Verschillen in de uitvoering van zorg brengt onzekerheid teweeg bij de patiënt en zorgt voor onrust bij patiënt en verpleegkundige. Een protocol zou uitkomst bieden. Vraag- en probleemstelling Probleemstelling: Er is geen protocol op de afdeling neurochirurgie van de Isala Klinieken in Zwolle voor het verplegen van een patiënt met een dwarslaesie op lumbaal niveau. Vraagstelling: Waaruit bestaat een protocol voor het verlenen van postoperatieve zorg tot ontslag aan de patiënt met een dwarslaesie op lumbaal niveau binnen de Isala Klinieken? Doelstelling Het doel van het onderzoek is om aanbevelingen te doen voor een concept i-doc protocol voor de postoperatieve zorg tot ontslag voor patiënten met een dwarslaesie op het lumbale niveau. Hierdoor moet een eenduidig beleid ontstaan en zijn handelingen vastgelegd. 7 Methode van onderzoek Er wordt onderzoek gedaan aan de hand van de deelvragen (zie bijlage 1). Er worden via de PES structuur verschillende verpleegproblemen beschreven.de uitkomsten worden besproken met de revalidatiearts Dr. K. Emmelot en zo nodig bijgesteld. Hierna worden de uitkomsten getoetst aan wetenschappelijke literatuur en onderzoek en vergeleken met revalidatiecentra en ziekenhuizen. Er zijn interviews afgenomen bij negen verpleegkundigen op de verpleegafdeling Neurochirurgie te Zwolle, dit om uitkomsten te toetsen aan best practice. Uiteindelijk kan door wetenschappelijk onderzoek en bovengenoemde bronnen 2 Dwarslaesie Organisatie Nederland.

8 verpleegkundige interventies worden gekozen op de genoemde verpleegproblemen. Door op deze manier te werken wordt het protocol ontwikkeld volgens de voorwaarden van evidence based pratice, omdat actuele wetenschappelijke kennis wordt gebruikt in combinatie met ervaringskennis van verpleegkundigen. Opbouw verslag In hoofdstuk 1 volgt een beschrijving van het ziektebeeld de dwarslaesie. In de volgende hoofdstukken worden de antwoorden geformuleerd op de deelvragen, zodat er resultaten zichtbaar worden. In hoofdstuk 6 worden conclusies getrokken door middel van beantwoording van de probleemstelling. Tevens worden aanbevelingen gedaan omtrent de inpassing van de onderzoeksresultaten binnen de organisatie en worden tips gegeven voor vervolgonderzoek. Aansluitend wordt een reflectie gegeven op het onderzoek. 8

9 1. Een dwarslaesie Samen met de hersenen vormt het ruggenmerg het centraal zenuwstelsel. Het ruggenmerg werkt als een bundel telefoonkabels die het transport van signalen tussen de hersenen en de rest van het lichaam verzorgt. Het is een vingerdikke streng van vijftig centimeter lang, waaruit om de anderhalve centimeter links en rechts, voor en achter vertakkingen, de zenuwwortels, komen. De hersenen geven informatie aan spieren en organen, waardoor deze goed kunnen functioneren. Zo worden alle bewegingen gestuurd. Organen en huid geven gevoelsinformatie door aan de hersenen, waarop dan gereageerd kan worden. Er komt een signaal van de huid als deze verbrandt, er komt een signaal van de blaas als deze is gevuld, enzovoorts. Bij een dwarslaesie onderbreekt door de ruggenmergbeschadiging de verbinding tussen de hersenen en de organen en spieren. Hierdoor kunnen de hersenen geen boodschappen meer sturen naar de spieren en kunnen er geen (gevoels-)boodschappen naar de hersenen worden gestuurd. Daardoor zijn in het gebied onder de dwarslaesie beweging en gevoel verstoord. Deze onderbreking kan totaal zijn. Dan komt dus geen enkele boodschap meer door. De onderbreking kan ook gedeeltelijk zijn (partieel). Dan blijft een deel van de verbinding tussen de hersenen en het lichaam in stand, waardoor nog enige functie aanwezig is.² 9 De wervels hebben elk een naam al naar gelang de locatie in de wervelkolom. Er zijn 8 nekwervels (cervicale wervels), 12 borstwervels (thoracale wervels), 5 buikwervels (lumbale wervels) en 5 aan elkaar vergroeide staartwervels (sacrale wervels), die allen samen het heiligbeen (sacrum) vormen. Tussen de wervels treedt steeds een tweetal zenuwwortels naar buiten, aan beide kanten één. Er zijn acht paar cervicale zenuwwortels. Het eerste paar (C1) treedt boven de eerste cervicale wervel naar buiten en het achtste paar (C8) onder de zevende cervicale wervel. Verder zijn er 12 thoracale wortels (T1-T12), 5 lumbale wortels (L1-L5) en 5 sacrale wortels (S1- S5).¹ Het ruggemerg loopt tot L1, hieronder lopen de wortels van de ruggenmergzenuwen in een grote bundel; de cauda equina (paardenstaart). Een lumbale dwarslaesie is dus ook anders genaamd een cauda equina syndroom.

10 2.1 Oorzaken Er zijn verschillende oorzaken van een dwarslaesie. Hieronder staan er een aantal genoemd: Trauma; meestal een fractuur wervelkolom, waarbij het ruggenmerg beschadigd wordt; Bloeding; in het wervelkanaal; Tumoren; in duraalzak of in de zenuwwortel of een tumor buiten het wervelkanaal welke druk uitoefent; Metastasen; welke kunnen leiden tot pathologische fracturen Symptomen Bij de meeste dwarslaesies zijn de benen, blaas, darmen en geslachtsorganen betrokken, maar hoe hoger de laesie, hoe meer problemen er optreden. Bij een lumbale dwarslaesie is het volgende functieverlies vast te stellen. Controle over bewegingen Verlamming van spieren; Verlies van spiermassa en -volume, en dus van spierkracht; Spieren met spastische bewegingen; Gevoel Geen gevoel voor pijn, heet/koud en druk onder het niveau van de laesie; Geen gevoel voor positie van de benen; Controle over organen Verlies van normale darmfuncties en van de blaasfunctie; Pijngevoelens in organen; Verlies van de seksuele functies.² De verschillende fasen Spinale shockfase Direct na het ontstaan van een dwarslaesie kan er een spinale shockfase ontstaan: door het wegvallen van de besturing van hogere centra in het zenuwstelsel treedt een stilte op van het ruggenmerg. Vaak is er nog oedeem aanwezig, wat zorgt voor extra druk tegen het ruggenmerg. Er is een volledige uitval van alle functies onder het niveau van de laesie. De verlammingen zijn slap, er zijn geen reflexen. Er is totale gevoelsuitval; blaas, darmen en 3 Pondaag, W., Artikel dwarslaesie, Zwolle, 2000

11 bloedvaten zijn in een toestand van stuurloosheid geraakt. Deze fase kan 3 tot 6 weken duren, maar ook uitlopend tot een jaar. Als eerste teken van het einde van de spinale shockfase zie je het terugkeren van de Babinski reflex. Dit is de reflex die wordt gezien als een arts de voetzool van de patiënt bekrast met een speld of ander scherp voorwerp. Dit is geen herstel van het ruggenmergletsel, maar terugkeer van de mogelijkheid tot eenvoudige reflexwerking van het onder de laesie liggende gedeelte van het ruggenmerg. De slappe verlammingen worden spastisch en de reflexen zijn verhoogd. Verschijnselen bij een spinale shock: totale hypotone verlamming onder het niveau van de laesie, totale a-reflexie, totale uitval van de sensibiliteit onder het niveau van de laesie, vegetatieve stoornissen. Autonome fase Dit is de herstelfase na de shock. Reflexen onder het niveau van de laesie komen, vaak versterkt, terug. Dit kan echter weken tot maanden duren. Verschijnselen die hierbij passen: toename van spasmen, toename van reflexactiviteit, reflexblaas/darmen. Chronische fase De situatie is gestabiliseerd. 11

12 2. Een protocol Een protocol is een document dat tot doel heeft zorgverleners te ondersteunen bij het uitvoeren van zorginhoudelijke handelingen, met andere woorden het geeft aan hoe een handeling uitgevoerd kan worden (Leytens en Wagner, 2000) 2.1 Verschil richtlijn en protocol De vrijheid van handelen is bij een protocol beperkt, in tegenstelling tot bij een richtlijn. Richtlijnen zijn richtinggevend. Richtlijnen geven aan wat er gedaan kan worden. Een protocol geeft stap voor stap aan hoe iets gedaan moet worden. Een protocol is een voorschrift of middel om tot kwalitatief goede en verantwoorde zorg te komen. Een richtlijn is een hulpmiddel om tot kwalitatief goede en verantwoorde zorg te komen ¹ 2.2 Eisen aan een protocol Er is geen landelijk, en zeker geen internationaal, vastgelegde structuur waaraan een protocol moet voldoen. De AVVV heeft toetsingscriteria opgesteld waaraan een protocol moet voldoen. De Isala Klinieken heeft een eigen protocollensysteem, het i-doc. Op de afdeling neurochirurgie is een protocollenbeheerder aanwezig; zij heeft de verantwoordelijkheid voor het up-to-date houden van protocollen, maar ook voor de implementatie van een nieuw protocol in het systeem. In Bijlage 2 staan de verdere eisen van een protocol uitgewerkt. 12

13 3. Verpleegproblemen 3.1 PES-structuur De lumbale dwarslaesiepatiënt heeft functieverlies, waardoor er verpleegproblemen ontstaan in de zorgsituatie. Zakwoordenboek Carpenito omschrijft verschillende verpleegproblemen. Deze verpleegproblemen kunnen onderverdeeld worden onder de elf gezondheidspatronen van Gordon. Niet elk patroon geeft problemen. In bijlage 3 zijn alle verpleegproblemen uitgewerkt via de PES-structuur In de praktijk Ziekenhuizen De ziekenhuizen UMCG Groningen en MCL Leeuwarden zijn bij dit onderzoek betrokken om hun zorgprocessen rondom de dwarslaesiepatiënt in kaart te brengen. Beide ziekenhuizen werken met verschillende protocollen. Zo werkt het UMCG met het landelijke ziekenhuisprotocol dwarslaesie NVDG en het MCL heeft een intern protocol, die gebruikt wordt voor het verplegen van een patiënt met een dwarslaesie op verschillende niveaus. Wanneer er wordt gekeken naar het ziekenhuisprotocol van de NVDG wordt duidelijk dat veel verpleegproblemen herkenbaar zijn. Het ziekenhuisprotocol gaat echter uit van dwarslaesies op alle niveaus, waardoor er meer verpleegproblemen worden ondervonden. Op het lumbale niveau omschrijft de NVDG de problemen op de gebieden blaas, darmen, houding & mobiliteit, decubitus, trombose en spasticiteit. 4 In de uitwerking van de PESstructuur zijn deze gebieden ook opgenomen, maar aangevuld met bijkomende verpleegproblemen. In onderstaande tabel worden de verpleegproblemen tegenover elkaar gezet, zodat verschillen en overeenkomsten inzichtelijk worden. Verpleegproblemen UMCG Ademhaling Handfunctie Hypotensie Hyper/hypothermie Blaas Darm Houding in bed Decubitus Trombose NHO (risicofactor voor spasticiteit, decubitus, trombose) Verpleegproblemen MCL Ademhaling Tensie controle, pols (orthostatische hypotensie) Temperatuur, signaleren hypo/hyperthermie Incontinentie, retentie van urine (Urineweginfectie) Incontinent van feaces of obstipatie (ileus) Contracturen Decubitus Trombose / longembolie Toename uitvalsverschijnselen m.n. motoriek Psychische problemen Pijn 4 NVDG, Ziekenhuisprotocol dwarslaesie, NVDG, 2010

14 Over het algemeen valt op te merken dat er ook veel dezelfde verpleegproblemen worden erkend. Mictie- en defaecatieproblemen, kans op trombose, decubitus en zorg dragen voor een goede houding ervaren beide ziekenhuizen als belangrijke verpleegproblemen tijdens de ziekenhuisfase. Daarnaast heeft het MCL nog de psychische problematiek als specifiek observatiepunt omschreven Revalidatiecentra Er zijn drie revalidatiecentra in dit onderzoek benaderd; revalidatiecentrum Vogellanden te Zwolle, Beatrixoord te Haren en het Roessingh te Enschede. In Revalidatiecentum de Vogellanden is dit voorjaar besloten vanuit Dwarslaesie Organisatie Nederland, dat dwarslaesierevalidatiein principe alleen nog in de gespecialiseerde revalidatiecentra gaat plaatsvinden. Reden hiervoor is het behoud van expertice bij een gering aantal nieuwe patiënten. Het UMCG (Beatrixoord) en het Roessingh behoren hiertoe. In de Vogellanden worden altijd al alleen de lagere, de incomplete en/of de oudere dwarslaesie gerevalideerd. Soms zijn de bijkomende aspecten (vaak psycho/ sociaal) reden tot opname in de Vogellanden. Revalidatiecentrum de Vogellanden wordt niet verder meegenomen in het onderzoek. In het revalidatiecentra Beatrixoord te Haren wordt een intern protocol gebruikt bij het verplegen van een revalidant met een dwarslaesie. In dit protocol worden verschillende fases beschreven die een revalidant doorloopt. In elke fase wordt beschreven welke discipline(s) er betrokken zijn. In het revalidatiecentra het Roessingh wordt er net als in het UMCG met het landelijke ziekenhuisprotocol dwarslaesie NVDG gewerkt als richtlijn. Verder wordt er per patiënt een behandelplan opgesteld door de revalidatiearts. In onderstaande tabel zijn de verpleegproblemen tegenover elkaar gezet. 14 Verpleegproblemen Beatrixoord Immobilisatie fase: Metingen Decubitus Contracturen Defeacatie / mictie Psychische problemen Houding in bed Mobilisatiefase: Metingen zonodig Instructie huidinspectie ADL instructie Verpleegproblemen Roessingh Ademhaling Hyper / hypothermie Hypotensie Decubitus Handfunctie Blaas/darm Houding in bed Trombose NHO (risicofactor voor spasticiteit, decubitus, trombose)

15 Wanneer er gekeken wordt naar het inhoudelijke protocol valt op dat er een andere verslaglegging is van de zorg rondom de patiënt met een dwarslaesie, maar eigenlijk gelijke verpleegproblemen worden gezien Afdeling neurochirurgie Op de afdeling neurochirurgie van de Isala klinieken te Zwolle zijninterviews gehouden onder 9 verpleegkundigen. De verpleegkundigen verschillen van elkaar in ervaringsjaren op afdeling neurochirurgie en dienstverband (zowel parttime als fulltime.) Het doel van deze interviews was om duidelijkheid te krijgen met betrekking tot de praktijk. De interviewvragen zijn bijgevoegd in de bijlage 4. Opvallend in onderstaande grafiek is dat er het meeste gescoord wordt op de mictie en defeactieproblemen. Zowel verpleegkundigen met veel ervaring en verpleegkundigen met minder ervaring op de afdeling neurochirurgie vinden dit de meest belangrijkste verpleegproblemen.uit de interviews komt ook naar voren dat op psychosociaal gebied ook veel veranderingen doormaakt, vandaar dat hier ook in de acute fase aandacht voor moet zijn, evenals de aandacht voor de familie van de patiënt. 15 Iedere verpleegkundige geeft aan wel behoefte te hebben aan een protocol, zodat er eenduidig beleid ontstaat voor de patiënt en de verpleegkundige. Verpleegkundigen noemen dat het vooral bij deze patiëntencategorie belangrijk is om kwaliteit van zorg te leveren, ook omdat het ziekteproces al veel impact heeft. Ook merkt een aantal verpleegkundigen op dat voor nieuwe medewerkers en leerlingen geprotocolleerd werken ook prettig is. Een protocol zou meer standaarden geven.

16 3.2.4 Korte samenvatting Mictieproblemen, defecatieproblemen, houdingsproblemen, kans op decubitus en trombose, zelfzorgtekort, NHO, verminderde mobiliteit, spasticiteit en rouwverwerking en veranderd gezinsproces zijn de meest voorkomende verpleegproblemen. Bij deze verpleegproblemen moeten verpleegkundige interventies gevormd worden om duidelijke acties te beschrijven in het protocol. 16

17 4. Verpleegkundige interventies Hieronder volgt een overzicht hoe de verschillende ziekenhuizen en revalidatiecentra verpleegkundige interventies toepassen op de verschillende verpleegproblemen die al eerder zijn genoemd. 4.1 In de praktijk Ziekenhuizen & Revalidatiecentra Risico op bloeddrukschommelingen: Bij de verschillende revalidatiecentra wordt bij alle opnames een behandelplan opgesteld voor de revalidant wanneer er sprake zal zijn van bloeddrukschommelingen. In het UMCG worden de benen gezwachteld tot aan de lies, wordt een buikband gedragen bij de mobilisatie en is een specifiek medicatiebeleid afgesproken in het protocol; Midodrine 2,5 5 mg (1 uur voor mobilisatie). 4 Verticalisatie bij traumapatiënten kan pas starten indien tensie > 60 mm Hg. 4 Mobilisatie/verticalisatie in rolstoel volgens onderstaand opbouwschema; Mobilisatie/verticalisatie schema; Dag 1: 1 x ¼ uur Dag 6: 3 x 1 uur Dag 2: 2 x ¼ uur Dag 7: 3 x 1½ uur Dag 3: 2 x ½uur Dag 8: 3 x 2 uur Dag 4: 2 x ¾ uur Dag 5: 3 x ¾ uur Dag 9: 3 x 3 uur Dag 10: volledig opzitten 17 Decubitus; In de meeste revalidatiecentra en ziekenhuizen bestaat er een protocol omtrent decubitus. Er wordt bij opname van de patiënt meteen een luchtmatras ingezet. 5 Ook word er voorlichting en instructies gegeven hoe de patiënt decubitus kan signaleren, dit wordt vooral goed opgepakt in het revalidatiecentra, waar de revalidanten worden klaargestoomd om eventueel naar huis te kunnen. Het MCL werkt met verschillende standaardprotocollen en verpleegplannen gekoppeld aan de gradatie van de decubitus. Beide ziekenhuizen vermelden in het protocol dat er dagelijks huidinspectie wordt gedaan. Er wordt niet vermeld hoe vaak er wisselligging gegeven moet worden. Wanneer er wel drukplekken ontstaan worden deze extra ontlast. De patiënt mag nooit op een (dreigende) decubitusplek liggen. 5 Revalidatiecentrum Beatrixoord Haren

18 Blaas; Het UMCG beschrijft in het protocol dat de verblijfskatheter zo snel mogelijk verwijderd wordt, zodra dit mogelijk en verantwoord is. 4 Hieronder volgt het katheterisatieschema. Start blaasregime middels katheteriseren op geleide van residu. Residu > 600 cc: 6 x per etmaal en vochtbeperking overwegen. Residu cc: 5 x per etmaal. Residu cc: 4 x per etmaal. Residu cc: 3 x per etmaal. Residu cc: 2 x per etmaal. Residu < 100 cc: katheteriseren staken. Bijhouden vochtbalans (input / output); Streven naar een vochtintake van 2 liter per dag. In revalidatiecentrum de Vogellanden wordt de revalidant bij opname eerst uitvoerig besproken door de arts. Hierna zal verder een behandelplan worden opgesteld. Hieronder een overzicht van verpleegkundige interventies in de Vogellanden; Blaasvulling is max. 500 ml. Bij residu s wordt standaard een mictielijst bijgehouden. Bij residu > 150 ml. na mictie wordt er gekatheteriseerd Bij recidiverende urineweginfecties of klachten wordt er een urinekweek afgenomen. Uroloog standaard in consult In de andere revalidatiecentra en MCL wordt er door de arts een beleid afgesproken ten aanzien van katheriseren. 18 Darm; In revalidatiecentrum de Vogellanden is in het protocol een medicatiebeleid opgesteld met betrekking tot laxantia, dit wordt 14 dagen geprobeerd en eventueel aangepast. Er zijn wel enkele uitgangspunten bijvoorbeeld dat de patiënt 2 liter water drinkt per 24 uur. Het uiteindelijke doel is dat de revalidant er op kan vertrouwen geen tussentijdse verlies van ontlasting te hebben. Het volgende stappenplan is opgesteld ter medicinale ondersteuning: Movicolon; Dulcolax 5mg. Tabl; Magnesium-oxide; Klynpreap.

19 Darmlediging: Dulcolax 10 mg.supp; Norgalax 10 ml; Fosfaat klysma 100 ml; Hoog ingebracht fosfaat klysma; Darmspoeling. Bij de andere revalidatiecentra en ziekenhuis MCL wordt er door de arts een beleid opgesteld. Het UMCG heeft in het protocol een laxantiabeleid vastgelegd. Zodra darmperistaltiek is teruggekeerd wordt er verder gegaan met onderstaand schema; Start vezelrijk dieet en voldoende vochtintake (2-2. liter / dag). Rectale beleid: Bisacodyl (DulcolaxR) 1-2 supps of MicrolaxR 5ml rectiole of dagelijks rectaal toucher. Verweking van de consistentie met: Psylliumvezels (MetamucilR) 3 dd 1 sachet of Macrogol/Elektrolyten (MovicolonR) 1-3 dd. sachets of Magnesiumoxide 1-3 dd. 500 mg. Bij uitblijven van defaecatie > 2 dagen gebruik uitgebreidere laxantia: Magnesiumoxide 500 mg 3 dd. 2 of een Fosfaatclysma. 19 Trombose; In de revalidatiecentra bestaan er geen protocollen op het gebied van trombose; net zoals in het MCL wordt er in de revalidatiecentra bij opname een beleid opgesteld ten aanzien van preventieve antistolling. Het UMCG heeft wel in het protocol preventieve middelen vermeld. Er wordt heparine, fraxiparine of fragmin 1 daags subcutaan gestart, ook wordt er preventief passief doorbewogen van de extremiteiten door de verpleegkundige of fysiotherapeut. Er wordt een lange elastische compressiekous aangemeten (dag en nacht). 4 Er wordt bij voorkeur binnen 12 uur (in ieder geval binnen 72 uur) gestart met antistolling. Antistolling kan pas geruime tijd na bereiken van voldoende mobilisatie ( 6 uur) gestaakt worden. Bij complete lage dwarslaesie 2 maanden continueren na voldoende mobilisatie.

20 Neurogene Heterotope Ossificatie; Zowel in de revalidatiecentra als in het MCL wordt erover NHO niets vermeld in de bestaande protocollen. Het UMCG vermeldt in het protocol als er een risico is op NHO er gestart wordt met NSAID s en doorbewegen van de ledematen. Dit wordt bepaald aan de hand van een echo of een röntgenfoto. Behandeling: Start gebruik NSAID s : Indometacine 3 dd. 25 mg; Cave maagbescherming en discussie of het sowieso wel wat doet als je het bij ontdekken pas start; Fysiotherapie: meerdere malen per dag gewricht doorbewegen tot aan weerstand.niet door weerstand heen bewegen. 4 Verminderde mobiliteit; In het MCL en in de revalidatiecentra zal in overleg met de behandelend arts een beleid worden opgesteld ten aanzien van het mobiliseren. Ook wordt er voorlichting gegeven over goede houdingen in bed. Het UMCG heeft in het protocol vastgelegd hoe het mobiliseren kan worden uitgebreid, dit kan natuurlijk altijd herzien worden. (Zie mobilisatie/verticalisatie schema op bladzijde 13) Verhoogde kans op beperkingsbewegingen; Zowel in de revalidatiecentra als in het ziekenhuis het MCL wordt hier ook weer een beleid opgesteld door de behandelend arts. Contracturen worden voorkomen door middel van passieve oefeningen toe te passen in samenwerking met de fysiotherapie. Het UMCG heeft een aantal afspraken hierover; Patiënt in zit, in een stoel geeft een achterover zittende houding met de voeten op een voetsteun de laagste druk. Voorkom dat de patiënt onderuit glijdt in bed of schuin zakt in de (rol)stoel. Gebruik hierbij hoofdkussens, voetsteunen en/of armleuningen.de patiënt moet op een antidecubituskussen zitten en in een rolstoel zonder werkblad, liefst met kantelverstelling, waarbij de beensteunen omhoog kunnen Pijn; Pijn is een belangrijke verpleegkundige diagnose, maar er is binnen de revalidatiecentra en ziekenhuizen niet geprotocolleerd welke acties erop deze diagnose genomen moeten worden. Pijn wordt gezien als een belangrijke observatie en wanneer hiervan signalen zijn, zal hier actie op ondernomen moeten worden door de verpleegkundige. Individueel zullen er dan afspraken gemaakt worden.

Ziekenhuisprotocol Dwarslaesie:

Ziekenhuisprotocol Dwarslaesie: Ziekenhuisprotocol Dwarslaesie: 1 Doel Protocol: Het NVDG heeft een ziekenhuisprotocol opgesteld om meer eenheid in de behandeling van dwarslaesie patiënten in de ziekenhuisfase te krijgen. Dit om de patiënt

Nadere informatie

1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7

1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7 Inhoud Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk Auteurs I III 1 Inleiding 1 1.1 Historie 1 1.2 Classificaties van revalidatieactiviteiten 1 1.3 Organisatie 2 1.4 Epidemiologie 3 Literatuur 7 DEEL

Nadere informatie

Behandeling van patiënten met een dwarslaesie

Behandeling van patiënten met een dwarslaesie Revalidatie Behandeling van patiënten met een dwarslaesie Heliomare Revalidatie is een van de acht revalidatiecentra in Nederland die een speciale behandelafdeling heeft voor mensen met een dwarslaesie.

Nadere informatie

Decubitus (drukplekken, doorliggen)

Decubitus (drukplekken, doorliggen) Decubitus (drukplekken, doorliggen) Als u het risico loopt om decubitus te krijgen of het al heeft, dan is de informatie in deze folder belangrijk. U kunt lezen wat decubitus is, wat de oorzaken zijn

Nadere informatie

De drie meest voorkomende amputatieniveaus zijn de onderbeenamputatie, de knieexarticulatie

De drie meest voorkomende amputatieniveaus zijn de onderbeenamputatie, de knieexarticulatie Postoperatieve zorg Postoperatieve zorg is de zorg direct na de amputatie. In deze folder leest u wat er gebeurt in deze periode. In de folder staan misschien wat termen die u niet direct begrijpt. Gebruikt

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark. Dwarslaesie. klinische revalidatie

Libra R&A locatie Leijpark. Dwarslaesie. klinische revalidatie Libra R&A locatie Leijpark Dwarslaesie klinische revalidatie Deze folder is bedoeld voor mensen met een dwarslaesie (compleet of incompleet), die worden opgenomen in de kliniek van Libra Revalidatie &

Nadere informatie

Percutane vertebroplastiek

Percutane vertebroplastiek Percutane vertebroplastiek Inleiding Patiënten die wervelbreuken hebben ten gevolge van osteoporose, hebben vaak veel last van rugpijn. In enkele gevallen is er ook sprake van neurologische uitval. Vroeger

Nadere informatie

Afdeling revalidatie. De wervelfractuur

Afdeling revalidatie. De wervelfractuur Afdeling revalidatie De wervelfractuur Deze folder geeft algemene informatie over de behandeling bij een (in)stabiele wervelfractuur. Deze folder geeft aan hoe de meeste patiënten kunnen worden behandeld,

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Dwarslaesie

Libra R&A locatie Blixembosch. Dwarslaesie Libra R&A locatie Blixembosch Dwarslaesie Deze folder is bedoeld voor mensen met een dwarslaesie die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Als u een incomplete dwarslaesie

Nadere informatie

Verpleegkundige zorg aan neuromusculaire patienten

Verpleegkundige zorg aan neuromusculaire patienten Verpleegkundige zorg aan neuromusculaire patienten Ineke Ras-van den Berg consulent Continentie/Wond/Pegsonde Polikliniek Sophia Revalidatie Den Haag Nienke de Goeijen nurse practitioner neuromusculaire

Nadere informatie

Doorliggen voorkomen. Een handleiding voor patiënten en familie

Doorliggen voorkomen. Een handleiding voor patiënten en familie Doorliggen voorkomen Een handleiding voor patiënten en familie Doel van deze folder In deze folder kunt u lezen wat doorliggen (decubitus) is, waar decubitus ontstaat en wat er tegen gedaan kan worden.

Nadere informatie

Autonome dysreflexie bij hoge dwarslaesie. (T6 en hoger)

Autonome dysreflexie bij hoge dwarslaesie. (T6 en hoger) Autonome dysreflexie bij hoge dwarslaesie (T6 en hoger) Wat is Autonome Dysreflexie (AD)? Autonome Dysreflexie - afgekort AD - is een plotselinge stijging van de bloeddruk, als reactie op een specifieke

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Decubitus

UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Decubitus UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie Beatrixoord Decubitus Het voorkomen van doorligwonden en de behandeling hiervan voor patiënten met neurologische stoornissen. UMCG Centrum voor Revalidatie Locatie

Nadere informatie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Laminectomie / lumbale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Laminectomie / lumbale kanaalstenose Poli Neurochirurgie De wervelkolomchirurg (neurochirurg) heeft bij u een stenose (vernauwing) vastgesteld. In dit informatieboekje leest u meer over deze diagnose en

Nadere informatie

Doorliggen voorkomen

Doorliggen voorkomen Doorliggen voorkomen Wat is decubitus? Decubitus (doorligplekken) wordt veroorzaakt door voortdurende druk. Door druk wordt de huid en het onderliggende weefsel beschadigd. Decubitus kan in verschillende

Nadere informatie

Maatregelen nemen om decubitus te voorkomen bij een zorgvrager

Maatregelen nemen om decubitus te voorkomen bij een zorgvrager OPDRACHTFORMULIER Maatregelen nemen om decubitus te voorkomen bij een zorgvrager Naam student: Datum: Voordat je gaat oefenen 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen.

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot spoedeisende hulp verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot dialyse verpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot dialyse verpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot dialyse verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot dialyse verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied van de dialyse

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose

Libra R&A locatie Blixembosch. Multiple Sclerose Libra R&A locatie Blixembosch MS Multiple Sclerose Deze folder is bedoeld voor mensen met multiple sclerose (MS) die worden behandeld bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch. Tijdens uw

Nadere informatie

Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname

Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname Informatie voor patiënten F1037-3505 november 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal

Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal Neurologie en Neurochirurgie Operatie bij een vernauwing van het wervelkanaal www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl NEU020 / Operatie bij een vernauwing

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

H.298554.0715. Het voorkomen van doorliggen (decubitus)

H.298554.0715. Het voorkomen van doorliggen (decubitus) H.298554.0715 Het voorkomen van doorliggen (decubitus) Inleiding Iedereen die vanwege ziekte of ongeval in bed, stoel of rolstoel moet blijven kan last krijgen van doorligplekken (decubitus). Gelukkig

Nadere informatie

Reuma is een verzamelnaam voor meer dan 100 verschillende aandoeningen Ontstekingsreuma Ontstekingen aan de gewrichten Artrose Gewrichtsslijtage

Reuma is een verzamelnaam voor meer dan 100 verschillende aandoeningen Ontstekingsreuma Ontstekingen aan de gewrichten Artrose Gewrichtsslijtage Reuma is een verzamelnaam voor meer dan 100 verschillende aandoeningen Ontstekingsreuma Ontstekingen aan de gewrichten Artrose Gewrichtsslijtage Weke-delenreuma Klachten aan de weke delen van het bewegingsapparaat

Nadere informatie

Adviezen na operatie bij blaaskanker met vervangblaas

Adviezen na operatie bij blaaskanker met vervangblaas Adviezen na operatie bij blaaskanker met vervangblaas Inleiding U heeft een blaasoperatie gehad en heeft daarbij een vervangblaas gekregen. In het A12 Oncologisch Centrum bent u zo goed mogelijk voorbereid

Nadere informatie

18-2-2014. Spasticiteit bij Multiple Sclerose Sven Slikkerveer revalidatiearts. Spasticiteit. Spasticiteit bij Multiple Sclerose

18-2-2014. Spasticiteit bij Multiple Sclerose Sven Slikkerveer revalidatiearts. Spasticiteit. Spasticiteit bij Multiple Sclerose Spasticiteit bij Multiple Sclerose Sven Slikkerveer revalidatiearts MSMS 2 december 2013, Ede. MS multidisciplinair, dat doe je zo! Spasticiteit bij Multiple Sclerose Definitie spasticiteit Andere stoornissen

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Geriatrie Orthostatische hypotensie Lage bloeddruk bij het staan Algemeen Orthostatische hypotensie betekent letterlijk: een lage bloeddruk bij staan. Veel ouderen hebben last van duizeligheid. Dit uit

Nadere informatie

Maatschap Urologie. TVT-O procedure (stressincontinentie behandeling)

Maatschap Urologie. TVT-O procedure (stressincontinentie behandeling) Maatschap Urologie (stressincontinentie behandeling) Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht. Plaats U meldt zich op de afgesproken tijd bij de receptie van de hoofdingang van het Diaconessenhuis.

Nadere informatie

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care kinderverpleegkundige

Eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care kinderverpleegkundige Eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care kinderverpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care kinderverpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied

Nadere informatie

Stageopdracht: plannen van zorg. Geschreven door Sanne Terpstra.

Stageopdracht: plannen van zorg. Geschreven door Sanne Terpstra. Stageopdracht: plannen van zorg. Geschreven door Sanne Terpstra. Deze opdracht heb ik uitgevoerd door eerst de manier van de afdeling te hanteren. Samen met mijn werkbegeleider heb ik het zorgplan van

Nadere informatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Obstipatie 5-Folder Obstipatie.indd 1 15-07-2008 09:30:32 1. Hoe herkent u obstipatie? 1.1. Definities Obstipatie: Het weinig frequent (minder dan 3x p.w.) en

Nadere informatie

H.253083.0614. Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been

H.253083.0614. Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been H.253083.0614 Amputatie van een teen, voet of (deel van een) been Inleiding U heeft met uw behandelend arts besloten tot een opname waarbij uw teen, voet of een deel van uw been geamputeerd wordt. Door

Nadere informatie

Nucleoplasty. Cervicaal, Thoracaal of Lumbaal. Behandeling van een hernia bij het Pijnbehandelcentrum

Nucleoplasty. Cervicaal, Thoracaal of Lumbaal. Behandeling van een hernia bij het Pijnbehandelcentrum Nucleoplasty Cervicaal, Thoracaal of Lumbaal Behandeling van een hernia bij het Pijnbehandelcentrum Albert Schweitzer ziekenhuis april 2012 pavo 0789 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u besproken

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit

PATIËNTEN INFORMATIE. Hypermobiliteit PATIËNTEN INFORMATIE Hypermobiliteit 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder willen wij de behandeling van klachten ten gevolge van hypermobiliteit in ons revalidatiecentrum toelichten. Inleiding Ten gevolge

Nadere informatie

Neurologie. Hernia-operatie van de rug

Neurologie. Hernia-operatie van de rug Neurologie Hernia-operatie van de rug Inhoudsopgave blz. Tekeningen wervelkolom en hernia 1 Wat wordt er onder de rug verstaan? 2 Wat is een hernia? 2 Wat zijn de verschijnselen van hernia? 3 De operatie

Nadere informatie

Inhoud 0 Hoe werkt deze cursus? 1. Dwarslaesie in het kort 1.0 Introductie / samenvatting 1.1 Iets over medische termen 1.2 Dwarslaesie 1.

Inhoud 0 Hoe werkt deze cursus? 1. Dwarslaesie in het kort 1.0 Introductie / samenvatting 1.1 Iets over medische termen 1.2 Dwarslaesie 1. Inhoud 0 Hoe werkt deze cursus? 1. Dwarslaesie in het kort 1.0 Introductie / samenvatting 1.1 Iets over medische termen 1.2 Dwarslaesie 1.3 Directe gevolgen 1.4 De wervelkolom 1.5 Zenuwbanen en functies

Nadere informatie

Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige

Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige Eindtermen vervolgopleiding intensive care verpleegkundige De beschrijving van de eindtermen voor de vervolgopleiding tot intensive care verpleegkundige is ontleend aan het deskundigheidsgebied intensive

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 7 Aanbevelingen en implementatie 199. Literatuurlijst 222. Bijlagen 244. I. Enquête Fysiotherapeuten 255

Inhoudsopgave. 7 Aanbevelingen en implementatie 199. Literatuurlijst 222. Bijlagen 244. I. Enquête Fysiotherapeuten 255 Meten is weten! Studenten: Jetty de Witte Bisschop Nelleke Mooiman Praktijkbegeleider: Jan Coert Toerse Opleidingscoördinator: Dini Veenstra Opleiding: Neuroverpleegkunde 2011/2012 Wenckebach Instituut

Nadere informatie

Vochtbalans bij de cardiologische patiënt

Vochtbalans bij de cardiologische patiënt Vochtbalans bij de cardiologische patiënt Voor uw behandeling is het belangrijk dat er per dag wordt opgeschreven hoeveel u drinkt en plast. Dit noemen we het bijhouden van uw vochtbalans. In deze folder

Nadere informatie

Preventie en behandeling van decubitus (doorligplekken)

Preventie en behandeling van decubitus (doorligplekken) WONDZORG Preventie en behandeling van decubitus (doorligplekken) ADVIES Preventie en behandeling van decubitus (doorligplekken) Deze folder gaat over het voorkomen en behandelen van doorliggen (decubitus).

Nadere informatie

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Hernia met een radiculair syndroom in de lage rug Informatie & behandeling Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Inleiding U bent patiënt op de afdeling neurologie van het IJsselland Ziekenhuis

Nadere informatie

Maatschap Urologie. Orchidectomie (chirurgische verwijdering van één of beide teelballen)

Maatschap Urologie. Orchidectomie (chirurgische verwijdering van één of beide teelballen) Maatschap Urologie Orchidectomie (chirurgische verwijdering van één of beide teelballen) Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht. Plaats U meldt zich op de afgesproken tijd bij de receptie

Nadere informatie

Informatie over dwarslaesie. Oorzaak, gevolgen en behandeling

Informatie over dwarslaesie. Oorzaak, gevolgen en behandeling Informatie over dwarslaesie Oorzaak, gevolgen en behandeling 1 Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Wat is een dwarslaesie?...4 Oorzaken...4 Het ruggenmerg...4 Het autonome zenuwstelsel...4 Aard van de beschadiging...4

Nadere informatie

Informatie over Neuro Development Treatment

Informatie over Neuro Development Treatment Informatie over Neuro Development Treatment (Hoe om te gaan met iemand met een halfzijdige verlamming) Maatschap Neurologie Algemeen Uw partner/familielid is door een hersenbeschadiging (bijvoorbeeld een

Nadere informatie

Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug. Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Fysiotherapie na een operatie aan een hernia of stenose in de lage rug Afdeling Fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Algemene informatie rug en hernia 2 2.1 Bouw van de wervelkolom

Nadere informatie

E.M. Sesink Drs. J.A.M. Kerstens. Basisverpleegkunde. Niveau 4

E.M. Sesink Drs. J.A.M. Kerstens. Basisverpleegkunde. Niveau 4 E.M. Sesink Drs. J.A.M. Kerstens Basisverpleegkunde Niveau 4 V Voorwoord In de basisverpleegkunde wordt de basiszorg op systematische wijze uitgewerkt. Er is aandacht voor de verschillende rollen van de

Nadere informatie

Maatschap Urologie. Colposuspensie volgens Burch (operatieve behandeling bij stressincontinentie)

Maatschap Urologie. Colposuspensie volgens Burch (operatieve behandeling bij stressincontinentie) Maatschap Urologie (operatieve behandeling bij stressincontinentie) Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht. Plaats U meldt zich op de afgesproken tijd bij de receptie van de hoofdingang van

Nadere informatie

Maatschap Urologie. Zorgprogramma Koliek Traject voor patiënten met koliekpijnklachten als gevolg van een urologische oorzaak

Maatschap Urologie. Zorgprogramma Koliek Traject voor patiënten met koliekpijnklachten als gevolg van een urologische oorzaak Maatschap Urologie Traject voor patiënten met koliekpijnklachten als gevolg van een urologische oorzaak Algemeen/Inleiding Deze folder vertelt u meer over het zorgprogramma Koliek waaraan u deelneemt.

Nadere informatie

Algemeen. Doorliggen voorkomen. www.catharinaziekenhuis.nl

Algemeen. Doorliggen voorkomen. www.catharinaziekenhuis.nl Algemeen Doorliggen voorkomen www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG008 / Doorliggen voorkomen / 07-08-2013 2 Doorliggen voorkomen Als u lang

Nadere informatie

Gebroken heup (proximale femurfractuur)

Gebroken heup (proximale femurfractuur) Gebroken heup (proximale femurfractuur) Gebroken heup Een gebroken heup ontstaat meestal door een val. Deze breuk komt vaak voor bij ouderen, maar ook jonge mensen kunnen hun heup breken. Meestal is de

Nadere informatie

Verwijderen van een niertumor via een kijkoperatie (laparoscopische nefrectomie)

Verwijderen van een niertumor via een kijkoperatie (laparoscopische nefrectomie) Verwijderen van een niertumor via een kijkoperatie (laparoscopische nefrectomie) Maatschap Urologie IJsselland Ziekenhuis Inleiding De uroloog heeft bij u een niertumor (niercelcarcinoom) geconstateerd.

Nadere informatie

Leefregels na ontslag. Na een dagopname

Leefregels na ontslag. Na een dagopname Leefregels na ontslag Na een dagopname Inhoud Inleiding 3 Algemeen 3 Controle na opname 3 Gips 3 Hechtingen 4 Wondverzorging 4 Mobiliteit na ontslag 4 Leefregels en risocbewegingen 5 Medicatie 5 Controle-afspraken

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie

Orthostatische hypotensie Orthostatische hypotensie Geriatrie Veel ouderen hebben last van duizeligheid. Dit uit zich door verschillende klachten zoals zich niet lekker voelen, licht in het hoofd voelen, onzekerheid bij het opstaan

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS)

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Het verloop, de symptomen en de behandeling Centrum voor Revalidatie Inleiding Uw arts heeft bij u de diagnose Complex Regionaal Pijn Syndroom

Nadere informatie

2.1 Belangrijke informatie

2.1 Belangrijke informatie Hoofdstuk 2 Medisch Dit is het enge hoofdstuk. Het gaat over leven en dood. Veel voorkomende complicaties die kunnen optreden tijdens je leven met een dwarslaesie worden hier beschreven. Zorg ervoor dat

Nadere informatie

Behandeling van wervelkanaalstenose

Behandeling van wervelkanaalstenose Pijncentrum Behandeling van wervelkanaalstenose Aperius PercLID System Inleiding De anesthesioloog-pijnspecialist heeft met u besproken dat uw pijnklachten behandeld gaan worden door middel van een Aperius

Nadere informatie

Afdeling Handchirurgie

Afdeling Handchirurgie Paramedisch Extensorpeesletsel zone 3 & 4 Boutonnière v.1-01/2013 Een boutonnière deformiteit (knoopsgatdeformiteit) beschrijft een 'zigzag'-collaps van een vinger of duim waarbij het PIP gewricht in flexie

Nadere informatie

U bent onlangs geopereerd aan uw schouder, arm of hand en opgenomen geweest op afdeling Orthopaedie.

U bent onlangs geopereerd aan uw schouder, arm of hand en opgenomen geweest op afdeling Orthopaedie. U bent onlangs geopereerd aan uw schouder, arm of hand en opgenomen geweest op afdeling Orthopaedie. In deze folder vindt u instructies die van belang zijn als u weer thuis bent. Ontslaginstructies (na

Nadere informatie

Instabiele wervelfractuur

Instabiele wervelfractuur Deze folder geeft algemene informatie over de behandeling bij een instabiele wervelfractuur (=breuk). Hier leest u hoe de meeste patiënten kunnen worden behandeld. In sommige gevallen is het nodig om hiervan

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Tenolyse. Expertisecentrum hand- en polschirurgie Maasstad Ziekenhuis

PATIËNTEN INFORMATIE. Tenolyse. Expertisecentrum hand- en polschirurgie Maasstad Ziekenhuis PATIËNTEN INFORMATIE Tenolyse Expertisecentrum hand- en polschirurgie Maasstad Ziekenhuis 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Expertisecentrum handen polschirurgie van het

Nadere informatie

DECUBITUSPREVENTIE SAMEN DECUBITUSLETSELS VOORKOMEN. - Patiëntinformatie -

DECUBITUSPREVENTIE SAMEN DECUBITUSLETSELS VOORKOMEN. - Patiëntinformatie - DECUBITUSPREVENTIE SAMEN DECUBITUSLETSELS VOORKOMEN - Patiëntinformatie - U verblijft in het ziekenhuis omwille van ziekte, een ongeval of een operatie. Tijdens uw hospitalisatie werd een decubitusletsel

Nadere informatie

Revalideren. op de Patiënteneenheid Dwarslaesie

Revalideren. op de Patiënteneenheid Dwarslaesie Revalideren op de Patiënteneenheid Dwarslaesie Inleiding U revalideert in de Sint Maartenskliniek of u gaat binnenkort revalideren in de Sint Maartenskliniek op de Patiënteneenheid (PE) Dwarslaesie. Tijdens

Nadere informatie

Medische informatie. Wat is de functie van de hersenen en het ruggenmerg? Zie fig. 1. De hersenen

Medische informatie. Wat is de functie van de hersenen en het ruggenmerg? Zie fig. 1. De hersenen Medische informatie Wat is de functie van de hersenen en het ruggenmerg? Zie fig. 1. De hersenen De hersenen besturen bet menselijk handelen; deels bewust, grotendeels onbewust. Voor deze besturing worden

Nadere informatie

Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen.

Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen. Blaas retentie post partum Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen. Achtergrond informatie Tijdens en na de partus kan de mictie moeizamer

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia operatie rug

PATIËNTEN INFORMATIE. Hernia operatie rug PATIËNTEN INFORMATIE Hernia operatie rug 2 PATIËNTENINFORMATIE In deze folder geeft het Maasstad Ziekenhuis u enige uitleg over het ziektebeeld en de behandeling ervan. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

Hoe vaak komt het Guillain-Barre syndroom voor bij kinderen? Het Guillain-Barre syndroom komt bij één op de 100.000 kinderen voor.

Hoe vaak komt het Guillain-Barre syndroom voor bij kinderen? Het Guillain-Barre syndroom komt bij één op de 100.000 kinderen voor. Guillain-Barre syndroom Wat is het Guillain-Barre syndroom? Het Guillain-Barre syndroom is een ziekte waarbij als gevolg van een ontsteking van de zenuwen van de benen, romp, armen en gezicht in toenemende

Nadere informatie

Samenvatting. Welk type zorg is PDL?

Samenvatting. Welk type zorg is PDL? Samenvatting In dit proefschrift is de zorgverlening volgens Passiviteiten Dagelijks Leven (PDL) beschreven. PDL wordt in toenemende mate toegepast in de Nederlandse en Vlaamse ouderenzorg en men ervaart

Nadere informatie

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Toelichting bij de resultaten van het OLV Ziekenhuis voor de kwaliteitsindicatoren van het Vlaams Ziekenhuisnetwerk Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Het project Sinds enkele jaren is er meer aandacht

Nadere informatie

Beenamputatie, Paramedische afdeling

Beenamputatie, Paramedische afdeling Paramedische afdeling Beenamputatie, het einde of een nieuw begin? Waarom amputeren? Met amputeren of amputatie wordt bedoeld: het afzetten ofwel verwijderen van een lichaamsdeel. Zoals een teen, voet

Nadere informatie

Voorbereiding op een maagverkleinende operatie

Voorbereiding op een maagverkleinende operatie Chirurgie Voorbereiding op een maagverkleinende operatie www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl CHI055 / Voorbereiding op een maagverkleinende operatie

Nadere informatie

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Informatie voor patiënten F1087-3510 november 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Versneld herstel na een dikke darmoperatie

Versneld herstel na een dikke darmoperatie Versneld herstel na een dikke darmoperatie ERAS Kwaliteitsprogramma Inleiding U wordt binnenkort opgenomen voor een dikke darmoperatie. Bij deze operatie wordt het ERAS Kwaliteitsprogramma toegepast. Dit

Nadere informatie

Dwarslaesierevalidatie

Dwarslaesierevalidatie Dwarslaesierevalidatie Dwarslaesie Een dwarslaesie is een beschadiging van het ruggenmerg met ernstige gevolgen. Tijdens de revalidatie leert iemand hoe hij ondanks de vele verschillende beperkingen toch

Nadere informatie

NEUROCHIRURGIE. Hernia

NEUROCHIRURGIE. Hernia NEUROCHIRURGIE Hernia Hernia U bent, of wordt binnenkort, opgenomen voor uw herniaklachten. Waarschijnlijk hebt u vragen, misschien ook na het lezen van de folder. Stelt u ze gerust aan de verpleegkundigen,

Nadere informatie

Urologie Het verwijderen van een tumor uit de blaas

Urologie Het verwijderen van een tumor uit de blaas Urologie Het verwijderen van een tumor uit de blaas Transurethrale resectie van een tumor (TURT) Urologie Inleiding Onderzoek heeft aangetoond dat u tumorweefsel in uw blaas heeft. De uroloog heeft u

Nadere informatie

Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug

Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug Externe lumbale drain Het inbrengen van een drain in het onderste gedeelte van de rug Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is een externe lumbale drain? 1 Waarom krijgt u een externe

Nadere informatie

TVT/TVT-O procedure (stress-incontinentie behandeling) Maatschap Urologie

TVT/TVT-O procedure (stress-incontinentie behandeling) Maatschap Urologie (stress-incontinentie behandeling) Maatschap Urologie Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht. Plaats U meldt zich op de afgesproken tijd bij de receptie van de hoofdingang van het Diaconessenhuis.

Nadere informatie

Maatschap Anesthesiologie / Pijncentrum. Plexus coeliacus blokkade

Maatschap Anesthesiologie / Pijncentrum. Plexus coeliacus blokkade Maatschap Anesthesiologie / Pijncentrum Algemeen De anesthesioloog/pijnspecialist adviseert u een blokkade van de plexus coeliacus. In deze folder vindt u algemene informatie over de behandeling. Wat is

Nadere informatie

Richtlijn Defecatiebeleid. bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifida

Richtlijn Defecatiebeleid. bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifida Richtlijn Defecatiebeleid bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifida Richtlijn Defecatiebeleid bij volwassenen met een dwarslaesie, multiple sclerose of spina bifida Samengesteld

Nadere informatie

Lumbale hernia operatie

Lumbale hernia operatie 6078p ORT.043/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Lumbale hernia operatie Wervelkolom Orthopedie Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de wervelkolom.

Nadere informatie

Chirurgie Vaatchirurgie Weer naar huis

Chirurgie Vaatchirurgie Weer naar huis Chirurgie Vaatchirurgie Weer naar huis Informatie voor vaatpatiënten in de ontslagperiode Chirurgie Vaatchirurgie Inleiding U heeft van de arts gehoord dat u binnenkort met ontslag mag. Als voorbereiding

Nadere informatie

Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven

Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven Oefeningen tegen Ischias en klachten van de tussenwervelschijven Ischias is een vorm van zenuwpijn, beginnend in de heup en verdergaand langs de achterzijde van het been tot aan de voet, veroorzaakt door

Nadere informatie

H.40001.0915. Zorg voor kwetsbare ouderen

H.40001.0915. Zorg voor kwetsbare ouderen H.40001.0915 Zorg voor kwetsbare ouderen 2 Inleiding Uw naaste is opgenomen in het ziekenhuis. Een oudere patiënt is kwetsbaar als er sprake is van een wankel evenwicht in de gezondheid en het dagelijks

Nadere informatie

Leefregels na ontslag. Na een klinische opname

Leefregels na ontslag. Na een klinische opname Leefregels na ontslag Na een klinische opname Inhoud Inleiding 3 Algemeen 3 Controle na opname 3 Gips 3 Hechtingen 4 Wondverzorging 4 Mobiliteit na ontslag 4 Leefregels en risicobewegingen 5 Medicatie

Nadere informatie

Urodynamisch onderzoek urologie

Urodynamisch onderzoek urologie Urodynamisch onderzoek urologie 2 Binnenkort krijgt u een urodynamisch onderzoek (blaasdruk meting) op de polikliniek urologie. Met dit onderzoek wil de arts inzicht krijgen in uw plasklachten. Urodynamisch

Nadere informatie

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN DR J DE VOS INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN Praktische informatiegids 2 Deze informatiefolder is een leidraad bij de operatie en nabehandeling bij een operatie voor de ziekte van dupuytren en beval alle

Nadere informatie

Orthostatische hypotensie (Lage bloeddruk bij staan

Orthostatische hypotensie (Lage bloeddruk bij staan Orthostatische hypotensie (Lage bloeddruk bij staan Inleiding Orthostatische hypotensie betekent letterlijk; lage bloeddruk bij staan. In deze folder wordt uitgelegd hoe de normale bloeddruk tot stand

Nadere informatie

TOT TVT bij stressincontinentie

TOT TVT bij stressincontinentie RZ Heilig Hart Leuven Naamsestraat 105 3000 Leuven Dienst Urologie Informatie voor patiënten TOT TVT bij stressincontinentie Inleiding UROLOGIE Operatieve ingreep bij stressincontinentie In overleg met

Nadere informatie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie

Cervicale kanaalstenose. Poli Neurochirurgie Cervicale kanaalstenose Poli Neurochirurgie Uw specialist heeft bij u een cervicale kanaalstenose vastgesteld. Wij vertellen u in deze brochure meer over deze diagnose en geven uitleg over de mogelijke

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

Na de behandeling mag u zelf niet autorijden. Zorg daarom voor iemand die u naar huis begeleidt.

Na de behandeling mag u zelf niet autorijden. Zorg daarom voor iemand die u naar huis begeleidt. Nucleoplasty Wat is nucleoplasty De discus nucleoplasty techniek is een kortdurende steriele behandeling op de operatiekamer, waarbij de druk in de tussenwervelschijf wordt verminderd. De behandeling kan

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten 6074p ORT.039/1209.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten, welke

Nadere informatie

H.334316.1115. Dikke darmoperatie en een sneller herstel volgens ERAS

H.334316.1115. Dikke darmoperatie en een sneller herstel volgens ERAS H.334316.1115 Dikke darmoperatie en een sneller herstel volgens ERAS Inleiding Binnenkort wordt u opgenomen voor een operatie aan uw dikke darm. Hiervoor verblijft u vijf tot acht dagen in het ziekenhuis.

Nadere informatie

Conservatieve behandeling van lage rugklachten

Conservatieve behandeling van lage rugklachten Conservatieve behandeling van lage rugklachten Wervelkolom Orthopedie Inleiding Deze folder geeft u meer informatie over uw lage rugklachten, welke u met uw behandelend orthopeed besproken heeft. Anatomie

Nadere informatie

BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG

BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG Airway en CWK-immbolisatie, Breathing, Circulation, Disability en Exposure (5 protocollen) Wervelkolom indicaties fixatie en bevrijding (2 protocollen) Triage en keuze

Nadere informatie

Maatschap Urologie. LKD (lymfeklier dissectie bij prostaatkanker)

Maatschap Urologie. LKD (lymfeklier dissectie bij prostaatkanker) Maatschap Urologie (lymfeklier dissectie bij prostaatkanker) Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht. Plaats U meldt zich op de afgesproken tijd bij de receptie van de hoofdingang van het

Nadere informatie

Buikligging Aandachtspunten

Buikligging Aandachtspunten Buikverpleging Het is momenteel noodzakelijk uw familielid/kennis (verder te noemen patiënt) in buikligging te verplegen (buikverpleging). De patiënt wordt al beademd omdat deze niet in staat is zelfstandig

Nadere informatie

ALGEMENE REGELS BIJ GIPS EN KUNSTSTOFGIPS

ALGEMENE REGELS BIJ GIPS EN KUNSTSTOFGIPS ALGEMENE REGELS BIJ GIPS EN KUNSTSTOFGIPS 461 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van adviezen ten aanzien van de behandeling die u krijgt met gips of kunststof gips. Het is goed u te realiseren

Nadere informatie