Klassieke Culturele Vorming Godsdienst, tempels en aardewerk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Klassieke Culturele Vorming Godsdienst, tempels en aardewerk"

Transcriptie

1 Klassieke Culturele Vorming Godsdienst, tempels en aardewerk Don van Baar Murmelliusgymnasium Leerjaar

2 KCV Godsdienst, tempels en aardewerk Samenvatting De godsdienst van de Grieken en Romeinen Polytheïsme is een geloof in veel goden. De goden hadden een verantwoordelijkheid voor alles wat gebeurde. De Grieken stelden de goden antropomorf voor, ze hebben de gestalte van een mens, met goede en slechte eigenschappen. Helden of halfgoden ontstonden doordat de goden kinderen verwekten bij de mensen. Een mythe is een verhaal waarin een god, godin, held of heldin een belangrijke rol speelt. Er bestond geen vaste versie van een mythe, omdat ze geen soort heilig boek hadden, waarin deze mythen beschreven stonden. Zo veranderden mythen dus steeds. De Grieken brachten offers om de goden tevreden te stellen. Dit waren dieren of landbouwproducten. Ook bestonden plengoffers, zoals wijn. Deze werden over de offerplaats uitgegoten. Zo n offerplaats heet een altaar. Er was nog een ander type offer, een wijgeschenk, dit offer is een voorwerp dat de Grieken aan de goden gaven als bedankje voor een bewezen dienst. Deze wijgeschenken werden in de tempel of op het tempelterrein bewaard. De Grieken hadden diverse methoden ontwikkeld waarmee ze dachten op de hoogte te kunnen komen van de wil van de goden. Ze keken bijvoorbeeld naar de stand van de ingewanden, de lever van een offerdier, de vlucht van vogels of de stand van de sterren. Ook meenden ze dat goden tekenen gaven, zoals plotseling omvallende beelden en natuurverschijnselen zoals bliksem en aardbevingen. Er bestonden orakels. Bij deze heiligdommen konden de gelovigen de god om raad vragen. Het antwoord, dat via een priester(es) gegeven werd, was meestal in raadselachtige taal met een dubbelzinnig antwoord. De Romeinen geloofden dat allerlei krachten, net als de Grieken dachten, invloed hadden op hun leven, maar ze stelden deze krachten niet zo voor als personen. De Romeinse godsdienst kende dan ook geen mythen. Toen de Romeinen in aanraking kwamen met de Grieken namen ze de mensgestalten en godenverhalen over. De tempels Tempels stonden op plaatsen die vaak door een god(in) bezocht werd en stelde de woning van een god(in) voor wanneer deze op de aarde verbleef. Het altaar, waarop de ze de god(in) vereerden, stond buiten, vóór de tempel. In de centrale ruimte, de cella stond een beeld van de god(in). Eerst waren de tempels van hout, daarna van marmer of steen. Er bestonden drie bouworden, de Dorische, de Jonische en de Corintische. Zie afbeelding hieronder. Pagina 2 van 7

3 De versieringen (beelden, reliëfs en decoratieve onderdelen) waren oorsponkelijk in allerlei kleuren geschilderd. De achtergrond werd vaak blauw beschilderd, om het voorwerp goed uit te laten komen. De Romeinse tempels staan op een hoog platform, de Griekse tempels niet. Vaak had een Romeinse tempel alleen daan de voorkant zuilen, de Griekste tempels vaak aan alle vier de kanten. De goden Griekse naam Latijnse naam Te herkennen aan Zeus Jupiter Bliksem Adelaar Oppergod Dier Functie Relatie Hera Juno Staf in de hand Pauw Godin van het huwelijk Poseidon Neptunus Drietand Paard Hades Pluto Hadeskap, Hoorn Des Overvloeds God van de zee/ aardbevingen - God van de onderwereld Persephone Proserpina Koren, kip - Godin van het dodenrijk Dementer Ceres Landbouwproduc ten, korenaar Aphrodite Venus Schoonheid Duif Eros Ares Pallas Athene Cupido/ Amor Mars Minerva Pijl en boog, vleugels Volle wapenrusting Helm, schild en speer. Apollo Apollo Lier, citer, boog - Artemis Diana Boog in de hand, omgeven door beren, leeuwen of herten Hephaestus Vulcanus Werktuigen - Hermes Dionysus Mercurius Bacchus Staf, schoenen met vleugels, begeleidde schimmen naar Onderwereld Staf met klimopbladeren Omgeven van maenaden, bacchanten en saters - Godin van de landbouw, oogst en graan. Godin van de liefde en schoonheid Man Juno, oppergod Zus en vrouw van Zeus Broer Zeus Broer Zeus en Poseidon Dochter Dementer Zus van Zeus, Moeder van Persephone Moeder Aeneas, voorvader Romulus en Remus - God van de liefde Zoon Aphrodite - God van de oorlog Uil - - Beschermster kunstenaars, godin van de wijsheid, beschermster van Athene God van het licht, geneeskunde en voorspellingskunst en muziek Hield van natuur. Godin van de jacht God van het vuur en van de smeden Boodschapper van de goden, God van handel en dieven. God van de druiven en de wijn Zoon Hera en Zeus Dochter Zeus Zoon Zeus en Leto Tweelingzus Apollo, dochter van Zeus en Leto Zoon van Zeus en Juno Zoon van Zeus Zoon van Zeus Hestia Vesta - - Godin huiselijke haard Zus van Zeus Pagina 3 van 7

4 Behalve de bovengenoemde goden vereerden de Romeinen nog een aantal andere goden: - Beschermgoden Lares (van het huis) en Penates (van het gezin). - Fortuna, godin van het Lot en Geluk. - Hercules, de held (en dus een halfgod) - Keizer werd als god vereerd i.c.m. Roma, beschermster van Rome. - Isis, moedergodin en godin van de liefde en vruchtbaarheid (uit Egypte). - Mithras, god van de zon (vooral populair bij soldaten), deze god komt uit Perzië. Met de laatste twee, Isis en Mithras, zijn de Romeinen door gebiedsuitbreidingen naar het oosten in aanraking gekomen. Grieks aardewerk Bijna alles in de Griekse wereld werd gemaakt van aardewerk. In grote potten werden vloeistoffen en etenswaren bewaard en vervoerd. Kannen en kruiken werden gebruikt om water en wijn uit te schenken. Bekers en schalen dienden om uit te eten/drinken. Kleine flesjes met olie en parfum voor de huid- en haarverzorging. Doosjes voor snuisterijen. Urnen voor het bewaren van as en potten om op graven te zetten. Ook werd aardewerk vaak gebruikt bij export van wijn en olijfolie. Ook vervaardigden de Grieken muurschilderingen op panelen van hout, terracotta en marmer. Dat onze musea nog zoveel Griekse beschilderde vazen bezitten, is in het bijzonder te danken aan de Etrusken. Zij zetten hun doden bij in bijna onverwoestbare familiegraven, met daarbij voor elke gestorvene servies, dat voor een groot deel bestond aan Grieks aardewerk. Perioden van de Griekse vaasschilderkunst: - Protogeometrische en geometrische periode voor Christus - Oriëntaliserende periode voor Christus - Archaïsche periode voor Christus - Klassieke periode (inclusief de Strenge Stijl) voor Christus - Hellenistische periode voor Christus De Protogemetrische en de Geometrische Periode 2000 voor Christus: pottenbakkerswiel werd ingevoerd 1100 voor Christus: ineenstorting van de Myceense rijken Ontwikkelen van de protogemetrische kunst De eerste 150 jaar was protogeometrisch, deze ging vooraf aan de geometrische periode, waarin bijna uitsluitend rechtlijnige, hoekige of andere geometrische patronen als ornamenten gebruikt werden. In de protogeometrische periode ontbreekt nog het ornament de meander, dat omstreeks 900 voor Christus verschijnt. De geometrische figuren worden zeer precies geschilderd. In de 8 e eeuw voor Christus verschijnen de eerste mensenfiguurtjes op de vazen, opgebouwd uit geometrische patronen en geschilderd in puur silhouet. Er waren verschillende voorstellingen: - Prothesis: opgebaarde met rouwenden omgeven. - Begrafenisprocessies. - Wagenraces. - Gevechten ter land en ter zee. In deze taferelen wordt de ruimte rondom de figuren opgevuld met ornamenten. Dit wordt de horror vacui genoemd, oftewel de angst voor het lege. Veel van deze keramiek is gevonden op de Kerameikos-begraafplaats, net buiten de Dipylonpoort in Athene. Vaak grote, kollossale grafamforen (bij de vrouwen) en kraters (ook Dipylonvazen genoemd, bij de mannen) waren als grafteken op de crematiegraven geplaatst. Pagina 4 van 7

5 De Oriëntaliserende en de Archaïsche Periode Griekenland veranderde van een landbouwgemeenschap tot een handeldrijvende natie. Hierdoor ontstonden veel contacten met het Nabije Oosten (Oriënt). Allerlei motieven en ornamenten werden overgenomen door de Grieken, om ze te gebruiken bij hun vaasschilderkunst: - Sfinx (leeuw met vleugels en vrouwenhoofd). - Sirene (vogel met vrouwenhoofd). - Griffioen (bovenlijf van een adelaar, onderlijf van een leeuw). - Leeuw en panter - Ornamenten als rozetten, voluten met palmet en het lotus-palmetmotief De Archaïsche periode is niet echt scherp te onderscheiden van de Oriëntaliserende Periode, wel veranderde de kunst zich na 620 voor Christus geheel zelfstandig, zonder beïnvloeding van buitenaf. In de 7 e eeuw voor Christus is Cortinthe de belangrijkste stad van Griekenland geworden. Van 725 tot 600 voor Christus werd keramiek van deze stad naar alle andere delen van de Griekse wereld geëxporteerd. Door de Etrusken werden de vazen niet alleen geïmporteerd, maar ook nagemaakt. Dit waren vooral aryballoi en alabastra. De klei is zeer licht geel-wit. Kort na 700 voor Christus wordt de zwartfigurige techniek uitgevonden: figuren worden met zwarte verf als silhouet geschilderd en daarna wordt de binnentekening ingekrast (incisie). Hierbij gebruikten ze ook rode en witte verf voor details. Ook ruiters, krijgers, veldslagen en soms mythologische figuren worden afgebeeld. Ook is er nog steeds de horror vacui, waarbij het oppervlak opgevuld wordt. In de zesde eeuw voor Christus werd vooral de stad Athene belangrijk. De Attische vazen werden in de zevende eeuw beschilderd door middel van de contour- en silhouettechniek, waarbij veel gebruik gemaakt wordt van de kleur wit. Vanaf ca. 570 voor Christus maken dierfriezen plaats voor onderwerpen uit de mythologie en het dagelijks leven. De schilders raken ook steeds meer geïnteresseerd in het afbeelden van het leven om hen heen. Hierdoor weten we nog veel van het Griekse leven toen. De tekening blijft tweedimensionaal, het gezicht van de figuren wordt en profil weergegeven, het oog nog steeds frontaal. Dit geeft een beetje een scheve indruk. Met lichaam is vaak in voor- of zijaanzicht weergegeven. Aan het einde van de 6 e eeuw wordt pas geëxperimenteerd met de lichaamsaanzichten. Voor 550 v. Chr. schilderde men gewaden en kleren als een plat vlak, daarna worden plooien aangegeven, waarbij de plooirand een scherpe zigzaglijn is, die vanaf ca. 500 egaler wordt. Vaak werden vazen gesigneerd, door de pottenbakker, vaasschilder of door beiden. Een belangrijke groep zwartfigurige vazen waren de Panathenaeïsche amforen. Deze werden als prijzen bij sportwedstrijden en ter gelegenheid van het Panathenaeënfeest in Athene speciaal vervaardigd, en uitgereikt, gevuld met olie van heilige olijfbomen. Hierop staat de godin Athene en een voorstelling die betrekking heeft op de wedstrijd waarbij de prijs werd gewonnen. In ca. 530 v. Chr. werd de roodfigurige techniek uitgevonden: de figuren worden niet geschilderd, maar uitgespaard in de natuurlijke, rode kleur van de klei. Hierdoor is een veel genuanceerdere binnentekening mogelijk. De hele achtergrond werd met zwarte verf ingevuld. De zwartfigurige techniek blijft tot ca. 480 in gebruik samen met de roodfigurige. Na 480 zijn alleen nog maar de Panathenaeïsche amforen nog in de traditionele zwartfigurige techniek beschilderd. Het einde van de Archaïsche Periode (van 530 tot 470 v. Chr) heeft de volgende kenmerken wat de stijl betreft: - Anatomische details worden goed weergegeven - Draaiingen in het lichaam leveren geen grote problemen meer op - Het oog blijft frontaal, maar de pupil schuift op naar voren - Plooival wordt met een vloeiende en dalende golflijn weergegeven, i.p.v. een zigzaglijn. Pagina 5 van 7

6 De Klassieke Periode (inclusief de Strenge Stijl) De roodfigurige techniek bleef in gebruik tot het einde van deze periode (dus ongeveer 320 v. Chr.). De strenge stijl is te herkennen aan: - De bijzonder forse kin - Afstand tussen mond en neus zeer klein Het oog wordt circa 460 v. Chr. geheel en profil weergegeven. De plooien van de kleren geven het oppervlak van het lichaam aan (vanaf 425). De figuren worden ook op verschillende plaatsen in het landschap geplaatst. In de vierde eeuw voor Christus worden de composities overladen met figuren boven en achter elkaar. Het wordt steeds slechter en slordiger. Details en zelfs hele figuren worden vaker met witte verf geschilderd. De witgrondige techniek ontstaat: op een witte achtergrond worden figuren in verschillende kleuren, met vaak alleen contouren, aangebracht. Deze techniek werd vaak toegepast op lecythen, die aan de doden werden meegegeven, of als geschenk op de graven werden geplaatst. Veel aardewerk is naar Italië geëxporteerd. Vanaf 440/430 v. Chr. wordt de roodfigure keramiek daar ook vervaardigd. Eerst bootsen ze de Attische vazen na, daarna ontwikkelen ze een eigen stijl. Zuid-Italiaanse vazen werden vaak gebruikt als grafmonumenten, dit waren reusachtige pronkvazen. Deze werden half in de grond ingegraven. De nabestaanden plengden wijn in de opening, ze dachten dat dit bij de overledene terecht kwam. De schilder als verteller De vaasschilder vertelde een verhaal. De schilder interpreteert het verhaal op zijn eigen manier, maakt keuzes en legt verbanden en accenten. De schilder reduceert het verhaal tot één of twee markante momenten, die zeer snel te herkennen zijn. Dit doet hij omdat er weinig ruimte is. De schilders stonden in een soort traditie. Ze waren in de leer bij hun vader, die ook weer bij zijn vader in de leer was geweest. De traditie bepaalde meestal welk moment het meest geschikt was, maar soms gaf de schilder er zijn eigen draai aan. Vaak wordt het beeld vlak vóór de climax weergegeven. Aan details wordt veel aandacht geschonken, door de beperkte ruimte. Hij brengt accenten aan d.m.v. gebaren, houdingen, blikken en aanwezigheid van bepaalde voorwerpen. Soms worden verschillende momenten uit het verhaal naast elkaar afgebeeld. Dit noemen we de synoptische methode. Letterlijk betekent dit samenkijking. De beelden van verschillende momenten worden over elkaar heen of naast elkaar gelegd. Vaak ligt in het midden de focus van de voorstelling. Meestal verloopt de handeling van links naar rechts op de vaas. Ook staat vaak de overwinnaar links en de verliezer rechts. Soms zijn er goden in de vaas verwerkt, die naar de wereld van de mensen kijken, soms zie je figuren die zich verder in het landschap bevinden. Zeer belangrijk: VAASVORMEN - Krater (voluten-, kolonetten- en kelkkrater) is een pot met een diepe brede buik en een wijde mond. Deze werd gebruikt voor het mengen van wijn en water. - Amphora en pelike waren draagpotten. Ze werden ook gebruikt voor de opslag van wijn, olie, honing en water. - Hyria: hierin haalde en bewaarde men water. Deze heeft drie handvatten, de kleinste twee om de pot op te tillen, de grotere verticale om uit te gieten. - Stamnos, hierin deed men wijn en olie. - Oinocoe werd gebruikt voor het schenken van wijn. - De kantharos, kylix en skyphos werden gebruikt om uit te drinken. - Aryballos: een klein flesje dat met een touwtje om de pols hing. Deze was gevuld met (geparfumeerde) olie. Ook de alabaston werd voor deze olie gebruikt. - De lekythos had vaak een valse binnenkant, omdat geparfumeerde olie zeer duur was. Deze vaas werd ook vaak aan de dode meegegeven. - Pyxis, een klein doosje dat meestal door de vrouwen werd gebruikt voor hun toiletartikelen, sieraden en spulletjes. Voor alle vazen en potten, zie de afbeelding op de volgende pagina. Pagina 6 van 7

7 Pagina 7 van 7

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

De Griekse Bouwkunst

De Griekse Bouwkunst De Oude Grieken De Oude Grieken Het land Griekenland ligt in het zuidoosten van Europa. Het bestaat uit een groot stuk vastland en een heleboel kleine eilandjes. Griekenland bestond uit allerlei staatjes.

Nadere informatie

Geloven - Griekse en Romeinse godenrijk

Geloven - Griekse en Romeinse godenrijk Auteurs VO-content StudioVO ; Laatst gewijzigd Licentie Webadres 05 May 2014 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44850 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

De klassieke oudheid

De klassieke oudheid De klassieke oudheid De klassieke oudheid is een benaming voor De Griekse en Romeinse beschaving. Grieken: 1000 - ca.200 v Chr. De Grieken waren idealisten en filosofen. Rond 550 vc werd rond Athene de

Nadere informatie

Maak hier de gaatjes voor in je multomap. Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN. Dit boekje is van

Maak hier de gaatjes voor in je multomap. Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN. Dit boekje is van Maak hier de gaatjes voor in je multomap Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN _ Dit boekje is van Welkom bij de Romeinen! In Welkom bij de Romeinen maak je kennis met het Romeinse leven. Je zult merken

Nadere informatie

Paragraaf 3: Godenrijk - TL 1

Paragraaf 3: Godenrijk - TL 1 Auteur Floris Sieffers Laatst gewijzigd 28 October 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/67129 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

De Oude Grieken GEOMETRISCHE ARCHAÏSCHE KLASSIEKE HELLENISTISCHE ORIENTALISEERDE - ZWARTFIGURIG - ROODFIGUURIG

De Oude Grieken GEOMETRISCHE ARCHAÏSCHE KLASSIEKE HELLENISTISCHE ORIENTALISEERDE - ZWARTFIGURIG - ROODFIGUURIG De Oude Grieken GEOMETRISCHE ARCHAÏSCHE KLASSIEKE HELLENISTISCHE 1050 720 480 323 140 0 1100 700 600 530 GEOMETRISCHE ORIENTALISEERDE - ZWARTFIGURIG - ROODFIGUURIG De Oude Grieken Het land Griekenland

Nadere informatie

Depotvitrines FL Objecttexten. Egypte - DVHKM 1

Depotvitrines FL Objecttexten. Egypte - DVHKM 1 Depotvitrines FL Objecttexten. Egypte - DVHKM 1 Amuletten Amuletten zijn kleine voorwerpen die een levende of een dode tegen gevaren moet beschermen of van een bijzondere macht zijn voorzien. Het gebruik

Nadere informatie

een zee Sparta Sparta is een stad in Griekenland. Rond 600 voor Christus waren de steden in

een zee Sparta Sparta is een stad in Griekenland. Rond 600 voor Christus waren de steden in Werkblad 9 Ω Grieken en Romeinen Ω Les : Grieken: goden en mensen Sparta Sparta is een stad in Griekenland. Rond 600 voor Christus waren de steden in Griekenland heel belangrijk. Ze werden stadstaten genoemd.

Nadere informatie

Maanden. groep 5/6. september oktober november. december januari februari. maart april mei. juni juli augustus

Maanden. groep 5/6. september oktober november. december januari februari. maart april mei. juni juli augustus Maanden maart april mei juni juli augustus september oktober november december januari februari groep 5/6 Inleiding Maanden Ben jij dol Ons op chocolade? jaar telt 12 maanden. Op een reep? Ze hebben allemaal

Nadere informatie

Onderwijzen in het bed van Procrustes? : Deel 5 Met leerstijlentest, onderwijsstijlentest en godentest aan de slag

Onderwijzen in het bed van Procrustes? : Deel 5 Met leerstijlentest, onderwijsstijlentest en godentest aan de slag Wie is hij? Hij is de oppergod van de Olympische goden en daardoor de machtigste god. Hij is de heerser van de hemel en eveneens de god van donder en regen. Hij was onder andere gehuwd met Hera. Zijn broers

Nadere informatie

De Romeinse goden Divide et impera Opdrachten 8 staatsgoden pius pietas numina

De Romeinse goden Divide et impera Opdrachten 8 staatsgoden pius pietas numina De Romeinse goden In de moderne tijd bestaat een verkeerd beeld van de Romeinse goden. Er wordt vaak gedacht, dat er geen verschil is tussen de goden van de Grieken en die van de Romeinen en dat de enige

Nadere informatie

Godenrijk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Godenrijk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62221 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

100% romeins. opdrachtenboekje

100% romeins. opdrachtenboekje opdrachtenboekje schoonheid en gezondheid goden handel huis en haard leger Dit is de route van jullie groepje: Jullie beginnen bij LEGER. Ben je klaar, dan loop je door naar HUS EN HAARD. En zo verder.

Nadere informatie

100% Romeins. op zoek naar de Romein in jezelf

100% Romeins. op zoek naar de Romein in jezelf 100% Romeins op zoek naar de Romein in jezelf 1 Wist je dat alle voorwerpen op deze tentoonstel- hoi, dit is de route, begin bij leger, dan door naar haard en huis en zo verder. dit is de 2e verdieping

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF Week 1DEF: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

BIJBELS GRIEKS LES 3

BIJBELS GRIEKS LES 3 Pagina:1 3.1 Meervoud In de vorige les hebben we ons uitsluitend beziggehouden met woorden in het enkelvoud. In deze les komt het meervoud aan de orde. Zie het volgende overzicht. geslacht manlijk vrouwelijk

Nadere informatie

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd Werkblad Ω Een tijd geleden... Ω Les : Rendierjagers Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de mensen konden schrijven. Ze woonden niet op een vaste

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

Op de afdeling van de Grieken stonden onder andere: - vazen (roodfigurige en zwartdigurige) - amforen - kylikschen - kourosbeelden

Op de afdeling van de Grieken stonden onder andere: - vazen (roodfigurige en zwartdigurige) - amforen - kylikschen - kourosbeelden Museum voor oudheden In het rijksmuseum voor oudheden in Leiden is van alles te vinden over archeologie. Zo staat op de site dat jong en oud kan genieten van beschavingen uit het oude Egypte, het nabije

Nadere informatie

taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) machtstrijd poleis (Athene <> Sparta) zelfde vijand Homerus

taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) machtstrijd poleis (Athene <> Sparta) zelfde vijand Homerus H2 GRIEKENLAND 1. Eenheid en verdeeldheid > Waarom? taal reliëf > stadstaten (polis / poleis) religie machtstrijd poleis (Athene Sparta) zelfde vijand Homerus Polis: - Acropolis - bestuur, rechtspraak,

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Huiselijk. Gezin W. Melkweg Hu

Huiselijk. Gezin W. Melkweg Hu 90 Hera 91 Huiselijk Gezin W Overspel Schik Bedrogen E Melkweg Hu Moeder De 92 chtgenote welijk e Haard Wraak kgodinnen r Goden Zus 93 the old & the new Hera Hera was de dochter van de titanen Kronos

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

KG-KB 3. aantekeningen van

KG-KB 3. aantekeningen van KGKB 3 aantekeningen van Griekenland werd gevormd door een aantal staten, die onderling weinig contacten hadden. Het bestuur werd op democratische grondslag gevoerd. De kunst kenmerkte zich door eenvoud

Nadere informatie

Hoe de Egyptenaren dieren behandelden, verschilde per streek. Een dier kon vereerd worden in de ene plaats en gegeten worden in de volgende plaats.

Hoe de Egyptenaren dieren behandelden, verschilde per streek. Een dier kon vereerd worden in de ene plaats en gegeten worden in de volgende plaats. [TT tekst Fauna] Dieren in het oude Egypte Een Egyptenaar in de oudheid zag veel verschillende landschappen om zich heen, zoals woestijn, moeras en akkerland. Door het hele land stroomde de rivier de Nijl.

Nadere informatie

Romeinen 1/6. Ze vroegen overal belasting en werden zo ook steeds rijker.

Romeinen 1/6. Ze vroegen overal belasting en werden zo ook steeds rijker. Romeinen Rome was één van de vele volken in Italië. Op een gegeven moment wisten ze de baas te worden over hun buurlandje. Ze voegden de soldaten bij hun eigen leger en waren dus weer sterker! Ze trainden

Nadere informatie

Highlightvitrines HKM Objecttexten. HVHKM 1 Magische garanties

Highlightvitrines HKM Objecttexten. HVHKM 1 Magische garanties Highlightvitrines HKM Objecttexten. HVHKM 1 Magische garanties Een stèle is meestal een uit één stuk steen gehouwen tablet met daarin een reliëf met de voorstelling, de naam en de titels van de grafeigenaar.

Nadere informatie

Onweer. Adelaar Opp. Justitie Re. Metamorfose. Almachtig Pa

Onweer. Adelaar Opp. Justitie Re. Metamorfose. Almachtig Pa 34 Zeus 35 Onweer Adelaar Opp Justitie Re Vreem Metamorfose Almachtig Pa 36 Bliksem ergod chtspraak dgaan n Halfgoden tricide 37 the old & the new Zeus Zeus is de oppergod, die heerste vanaf de berg Olympus.

Nadere informatie

Over land en over zee. Veroveraars

Over land en over zee. Veroveraars De Romeinen hadden een heel groot rijk van Azië, Noord- Afrika en ook nog Europa. Ze hadden sterke legers en hele slimme generaals met stevige wegen en snelle boten. Over land en over zee In Nederland

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten

Nadere informatie

Brandaan samenvatting groep 7

Brandaan samenvatting groep 7 Brandaan samenvatting groep 7 Mijn Malmberg Thema 1 Egypte Samenvatting De Nijl Egypte bestaat voor het grootste deel uit woestijn. Dwars door de woestijn stroomt de rivier de Nijl. Door de Nijl kende

Nadere informatie

Theodoor van Thulden ('s-hertogenbosch 1606 - 's-hertogenbosch 1669)

Theodoor van Thulden ('s-hertogenbosch 1606 - 's-hertogenbosch 1669) De barok (1600 1720) In de noordelijke Nederlanden vormde de rijke stedelijke burgerij de belangrijkste groep opdrachtgevers. Zij schilderden vooral onderwerpen uit het dagelijks leven en de natuur: landschappen,

Nadere informatie

Romeinen 1/6. Ze vroegen overal belasting en werden zo ook steeds rijker.

Romeinen 1/6. Ze vroegen overal belasting en werden zo ook steeds rijker. Romeinen Rome was één van de vele volken in Italië. Op een gegeven moment wisten ze de baas te worden over hun buurlandje. Ze voegden de soldaten bij hun eigen leger en waren dus weer sterker! Ze trainden

Nadere informatie

Samenvatting Kunst ABC

Samenvatting Kunst ABC Samenvatting Kunst ABC Week 1: Kunst algemeen + film, beeldhouwen en fotografie Info: Wat is kunst? Kunst kan verschillende soorten dans, muziek, schilderijen, toneel en beelden zijn. Beeldhouwkunst of

Nadere informatie

Het Feest in Griekenland Module Theater Groep 5-6

Het Feest in Griekenland Module Theater Groep 5-6 Het Feest in Griekenland Module Theater Groep 5-6 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol ABC Cultuur is een initiatief van het Centrum voor de Kunsten Beverwijk www.abccultuur.nl

Nadere informatie

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1]

Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Gepubliceerd op Willem-Jan van der Zanden (http://www.wjvanderzanden.nl) Home > Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 Reisverslag Berlijn 2012 Deel 2 [1] Door wjvanderzanden [2] op za, 10/20/2012-22:50 Tags:

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

KleinKracht Karin Heesakkers 2006-2011 www.kleinkracht.nl

KleinKracht Karin Heesakkers 2006-2011 www.kleinkracht.nl De zon is een ster, net als alle andere sterren aan de hemel. Zij staat alleen veel dichter bij ons en daarom zien we haar als een schijfje aan de hemel. Een ster is een grote gasbol waar binnenin kernfusie

Nadere informatie

Antwoorden OP INDIANENPAD

Antwoorden OP INDIANENPAD Antwoorden OP INDIANENPAD Dansende beer Danst deze ijsbeer een blije dans of juist een verdrietige dans? Dit is een blije beer! Waaraan zie je dat? Zijn hoofd staat vrolijk Welk deel van de ijsbeer zouden

Nadere informatie

Inleiding. 1 Robertson 1983; Sear Adamy 1883; Ward Perkins 1974

Inleiding. 1 Robertson 1983; Sear Adamy 1883; Ward Perkins 1974 Inleiding Naar aanleiding van het vak Thematisch Literatuur Onderzoek eerder dit jaar, ben ik mij gaan verdiepen in de Romeinse tempelarchitectuur. Gedurende het opzetten van de historiografie viel het

Nadere informatie

Bonnefantenmuseum Speurtocht. Van Babies tot Bisschoppen

Bonnefantenmuseum Speurtocht. Van Babies tot Bisschoppen Bonnefantenmuseum Speurtocht Van Babies tot Bisschoppen 5 4 7 6 1 2 3 1. Alfred houdt wel van kleuren Als je de koepeltoren binnenloopt zie je zeven kleurrijke werken hangen. Hoe heet de kunstenaar? Links

Nadere informatie

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

Ze gebruikten bijna alleen maar streepjes omdat ze het snel en makkelijk in stenen wilden krassen. Rondjes waren erg moeilijk!

Ze gebruikten bijna alleen maar streepjes omdat ze het snel en makkelijk in stenen wilden krassen. Rondjes waren erg moeilijk! Romeinse cijfers Vroeger werd er overal in Romeinse cijfers gerekend. Deze cijfers zijn bedacht door de Romeinen in de Romeinse tijd. Er is geen symbool voor het getal 0. Ze vonden namelijk dat niks maar

Nadere informatie

Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141

Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141 Deel 5: Romeinse Rijk Project: Bij de Gallo- Romeinen in de vicus Tienen. HB pg 138-141 I. Inleiding Schrijf bij elke afbeelding welke functie/doel het zou hebben gehad in de Gallo- Romeinse periode. Functie:

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

Reünistenvereniging Marnix Gymnasium. De Marnix Mythologie Quiz. 12 april 2014

Reünistenvereniging Marnix Gymnasium. De Marnix Mythologie Quiz. 12 april 2014 Reünistenvereniging Marnix Gymnasium e Marnix Mythologie Quiz 12 april 2014 1 Van wie was Helena de vrouw voordat ze door phrodite werd geschaakt en als vrouw werd gegeven aan de Trojaanse prins Paris?

Nadere informatie

Eindexamen Grieks vwo 2004-I

Eindexamen Grieks vwo 2004-I Tekst 1 Proloog Poseidon Ik, Poseidon, kom uit de zilte diepten van de zee, 1 waar dansende koren van Nereïden een prachtig patroon van voetsporen weven. Sinds ik eens met Apollo rond dit land van Troje

Nadere informatie

Inleiding. Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland Symbolen in deze tijd

Inleiding. Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland Symbolen in deze tijd Monumenten, symbolen en iconen Kindermonumentendag in Midden-Delfland 2016 Lesbrief voor de groepen 7 van de basisscholen in Midden-Delfland Deze les is de voorbereiding voor de Kindermonumentendag op

Nadere informatie

Materiaal: kwartsiet Afkomstig uit Abydos, 19de Dynastie (1260 v.chr.) Collectie: British Museum

Materiaal: kwartsiet Afkomstig uit Abydos, 19de Dynastie (1260 v.chr.) Collectie: British Museum FACT SHEET TOPSTUKKEN UIT DE TENTOONSTELLING Beeld van priester Chaemwas, zoon van farao Ramses II Materiaal: kwartsiet Afkomstig uit Abydos, 19de Dynastie (1260 v.chr.) Over prins en priester Chaemwas,

Nadere informatie

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen.

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Beschrijving schaal van Oegstgeest Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Figure 2: Onderaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. De schaal heeft een diameter van 21 centimeter

Nadere informatie

Andere boeken in deze serie:

Andere boeken in deze serie: Andere boeken in deze serie: 978-94-6175-157-7 (HB) 978-94-6175-964-1 (e-book) 978-94-6175-218-5 (HB) 978-94-6175-960-3 (e-book) 978-94-6175-216-1 (HB) 978-94-6175-158-4 (HB) 978-94-6175-958-0 (e-book)

Nadere informatie

geschiedenis voor de de onderbouw

geschiedenis voor de de onderbouw 1 VMBO-KGT HANDBOEK geschiedenis voor de de onderbouw Inhoudsopgave Introductie 4 1 De tijd van jagers en boeren Het ontstaan van beschavingen 1 Oriëntatie 8 Basis Verdieping 2 Jagen en verzamelen in de

Nadere informatie

* = Hallo in het Latijn (de taal van de Romeinen). Het Romeinse Rijk

* = Hallo in het Latijn (de taal van de Romeinen). Het Romeinse Rijk Grieken en Romeinen LES 2 DE ROMEINEN JE LEERT hoe het Romeinse leger werkt; dat wegen belangrijk zijn voor de Romeinen; hoe Romeinen wonen. 5000 jaar * = Hallo in het Latijn (de taal van de Romeinen).

Nadere informatie

Functies en Invalshoeken Kunst

Functies en Invalshoeken Kunst Inleiding Kunst Algemeen Functies en Invalshoeken Kunst Overal om ons heen zien we kunst: of het nou in de gangen van school is, in het museum, of in een kerk het hangt er vol mee. In heel uiteenlopende

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

Blaadjes 24 augustus 2013 Het Aantal Troeven

Blaadjes 24 augustus 2013 Het Aantal Troeven Blaadjes 24 augustus 2013 Het Aantal Troeven Veel van onze tarot traditie is eigenlijk pas laat in de loop van de tijd ontstaan. Zo zijn de tweeëntwintig troeven die ons zo vertrouwd zijn hoogst waarschijnlijk

Nadere informatie

Groep 8. Schoolnieuws 761 16 januari 2014

Groep 8. Schoolnieuws 761 16 januari 2014 Schoolnieuws 761 16 januari 2014 Groep 8 Bijbelonderwijs Grenzeloos heette het hoofdstuk vorige week. Deze week is de titel: Licht voor de wereld. Het evangelie gaat de grenzen van Israël over. Het goede

Nadere informatie

Reis mee door de tijd

Reis mee door de tijd Lesbrief Geronimo Stilton Reis mee door de tijd Stelt u zich eens voor Ineens komt u oog in oog te staan met een dinosaurus, Helena van Troje, Attila de Hun, Karel de Grote en Christoffel Columbus. En

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

Aboriginals. Inleiding. Inhoudsopgave. De Aboriginals

Aboriginals. Inleiding. Inhoudsopgave. De Aboriginals Aboriginals Inleiding Ik ga jullie straks vertellen over hoe het oorspronkelijke volk van Australië, de Aboriginals, vroeger en nu leefden. De Aboriginals kwamen vroeger uit Azië en is het primitiefste

Nadere informatie

Dit verslag is van Ylaine en Ryanne Mulder 29-10-'03. Verslag van het oude Egypte Ylaine en Ryanne Mulder 29-10- 03

Dit verslag is van Ylaine en Ryanne Mulder 29-10-'03. Verslag van het oude Egypte Ylaine en Ryanne Mulder 29-10- 03 Dit verslag is van Ylaine en Ryanne Mulder 29-10-'03 blz.0 Inhoudsopgave Inleiding blz. 2 De Egyptenaren jagen en oogsten blz. 3 De Farao blz. 4 Doden blz. 5 Arm of welvarend blz. 6 Ik ben de Farao blz.

Nadere informatie

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7)

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Liturgie aangepaste dienst Baflo, 28-09-14 om 14.30 uur Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Welkom en mededelingen a. Opw. 334 Heer, uw licht en uw liefde schijnen b. Opw. 88 Een rivier vol

Nadere informatie

Londen 2012! Meer dan 2000 jaar geleden. Gerwin De Decker. Grieken hun goden vereerden. De enige. bewoners waren priesters, die de

Londen 2012! Meer dan 2000 jaar geleden. Gerwin De Decker. Grieken hun goden vereerden. De enige. bewoners waren priesters, die de Gerwin De Decker Sportievelingen zullen zich tijdens de zomervakantie niet vervelen. Want de Olympische Spelen komen er weer aan! Van 27 juli tot en met 12 augustus 2012 zullen alle topatleten van de hele

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Reis mee door de tijd

Reis mee door de tijd Reis mee door de tijd Stelt u zich eens voor Ineens komt u oog in oog te staan met een dinosaurus, Helena van Troje, Attila de Hun, Karel de Grote en Christoffel Columbus. En u moet ze weer naar hun eigen

Nadere informatie

Archeon Expeditietocht Romeinse tijd

Archeon Expeditietocht Romeinse tijd Archeon Expeditietocht Romeinse tijd Hartelijk welkom in Themapark Archeon. De naam Archeon heeft te maken met archeologie. Een archeoloog onderzoekt hoe de mensen vroeger woonden en leefden door letterlijk

Nadere informatie

Wie is de Heilige Geest (1) les 8a FOLLOW

Wie is de Heilige Geest (1) les 8a FOLLOW Wie is de Heilige Geest (1) les 8a DEEL 2B FOLLOW DE GEEST DIE GOD VERTEGENWOOR- DIGT De Heilige Geest wordt vaak gezien als een gevoel, een heerlijke ervaring, enzovoorts. Hoe wordt de Heilige Geest hier

Nadere informatie

De 7 wereldwonderen. De piramiden van Gizeh: Tijd

De 7 wereldwonderen. De piramiden van Gizeh: Tijd Opzoekfiche van Fien uit klas Wim 26/11/09 Blz. 1 van 8 De 7 wereldwonderen zijn 7 bijzondere bouwwerken. De zeven wereldwonderen zijn: 1. De piramiden van Gizeh 2. De hangende tuinen van Babylon 3. De

Nadere informatie

Highlightvitrines FL Objecttexten. HVFL 1 In vorm gieten

Highlightvitrines FL Objecttexten. HVFL 1 In vorm gieten Highlightvitrines FL Objecttexten. HVFL 1 In vorm gieten Met een gietvorm van terracotta of steen konden duizenden identieke beeldjes van goden worden gemaakt. Zij werden volgens de zogeheten cire perdue

Nadere informatie

Hoofdstuk 5 De Ilias Achilles en de wandtapijten

Hoofdstuk 5 De Ilias Achilles en de wandtapijten fig. 5.4 Het offer van Iphigeneia, Jean Jouvenet 1685 Hoofdstuk 5 De Ilias Achilles en de wandtapijten In hoofdstuk 3 is de stroming Barok genoemd. Een van de bekendste barokkunstenaars was Peter Paul.

Nadere informatie

Nieuw licht op Nehalennia

Nieuw licht op Nehalennia Nieuw licht op Nehalennia Over een Zeeuwse Moedergodin uit de vaderlandse geschiedenis Dr. Annine E.G. van der Meer Inhoudsopgave 9 13 14 18 19 20 27 27 28 28 Woord vooraf 1 Nehalennia en de wateren 1.1

Nadere informatie

14 Februari: De dag van de Liefde. Geschiedenis en achtergronden van deze spannende dag!

14 Februari: De dag van de Liefde. Geschiedenis en achtergronden van deze spannende dag! 14 Februari: De dag van de Liefde Geschiedenis en achtergronden van deze spannende dag! In de Romeinse tijd was dit de dag van het inwijdingsfeest van de Godin Juno, de vrouw van de oppergod Jupiter. Juno

Nadere informatie

Geïnteresseerden, Hier onze eerste dag in Athene. Om half 7 werden we al wakker gemaakt door de wake-up call. Daarna hebben we ons klaargemaakt en

Geïnteresseerden, Hier onze eerste dag in Athene. Om half 7 werden we al wakker gemaakt door de wake-up call. Daarna hebben we ons klaargemaakt en Geïnteresseerden, Hier onze eerste dag in Athene. Om half 7 werden we al wakker gemaakt door de wake-up call. Daarna hebben we ons klaargemaakt en lekker ontbeten. Om acht uur waren we klaar om te vertrekken.

Nadere informatie

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je?

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je? Kijktocht OER! basis 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de tijd van de jagers en verzamelaars. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Hoe ze leefden en hoe hun gebied eruitzag,

Nadere informatie

Fictie 2 Griekse mythologie

Fictie 2 Griekse mythologie Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Merlijn Draisma 31 mei 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61929 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Een geopende hemel. Opb. 4:1 Hierna had ik een visioen. Er stond een deur open in de hemel.

Een geopende hemel. Opb. 4:1 Hierna had ik een visioen. Er stond een deur open in de hemel. Een geopende hemel Opb. 4:1 Hierna had ik een visioen. Er stond een deur open in de hemel. Opb. 14:13 Ik hoorde een stem uit de hemel zeggen: Schrijf op. Toen droomde hij, en zie, op de aarde stond een

Nadere informatie

28 oktober 2016

28 oktober 2016 28 oktober 2016 www.obsdeklimop.nl Nieuw thema. Volgende week beginnen we met het nieuwe thema: Prehistorie, Grieken en Romeinen. Voordat we naar de landen aan de Middellandse Zee vertrekken, zullen we

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Romeinen. Door Daan, Karol, Kayleigh en Wies

Romeinen. Door Daan, Karol, Kayleigh en Wies Romeinen Door Daan, Karol, Kayleigh en Wies Les 1 Over land en over zee De tijd van de Romeinen was tussen 3000 voor Christus en 500 na Chr. De Romeinen hadden een groot rijk: van Azië en Noord-Afrika

Nadere informatie

De Griekse beeldhouwkunst

De Griekse beeldhouwkunst 1 De Griekse beeldhouwkunst De Doruforos van Polukleitos 2 Eerste druk januari 2008 Copyright (C) 2007 Sjaak van Hal Niets unit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door

Nadere informatie

Spreuken, van Bastiaan Oostendorp - April 2016

Spreuken, van Bastiaan Oostendorp - April 2016 Spreuken, van Bastiaan Oostendorp - April 2016 Laat stilte uw leidraad zijn, Laat de weg tot mythe worden, Laat de legende verteld worden als vrucht voor later. Goden geven gunsten, in ruil voor strijd

Nadere informatie

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam:

een zee van tijd Werkblad 31 Ω De riddertijd Ω Les 1: De bouw van een kasteel Naam: Werkblad 3 Ω De riddertijd Ω Les : De bouw van een kasteel een Burcht In het begin van de middeleeuwen woont een ridder in een burcht. Dat is een houten huis in de vorm van een toren. Als bescherming staat

Nadere informatie

Klas 1: Grieken en Romeinen

Klas 1: Grieken en Romeinen Auteur Joyce Landman Laatst gewijzigd 19 November 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/66858 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Daar juicht een toon, daar klinkt een stem, Die galmt door heel Jeruzalem; Een heerlijk morgenlicht breekt aan; De Zoon van God is opgestaan!

Daar juicht een toon, daar klinkt een stem, Die galmt door heel Jeruzalem; Een heerlijk morgenlicht breekt aan; De Zoon van God is opgestaan! Pasen 2016 Daar juicht een toon, daar klinkt een stem, Die galmt door heel Jeruzalem; Een heerlijk morgenlicht breekt aan; De Zoon van God is opgestaan! Geen graf hield Davids Zoon omkneld, Hij overwon,

Nadere informatie

Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw

Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw 1 zaal 3 2 zaal 4 zaal 5 Liefde ik heb je zo lief! zaal 2 zaal 1 Ingang Uitgang begane grond Als je verliefd bent wil je er over

Nadere informatie

Dieren behoren tot de oudste en tot de meest voorkomende onderwerpen van terracotta beeldjes. Vaak gaat het om min of meer realistische afbeeldingen

Dieren behoren tot de oudste en tot de meest voorkomende onderwerpen van terracotta beeldjes. Vaak gaat het om min of meer realistische afbeeldingen Klei lijkt nu niet direct een passend geschenk aan hogere machten. Toch maakten alle culturen van de Oudheid terracotta beeldjes van goden en demonen. Sommige waren inderdaad bestemd voor de tempels, om

Nadere informatie

Informatie voor de Leerkrachten WELKOM BIJ DE ROMEINEN

Informatie voor de Leerkrachten WELKOM BIJ DE ROMEINEN Informatie voor de Leerkrachten WELKOM BIJ DE ROMEINEN _ 1 Informatie voor de Leerkrachten WELKOM BIJ DE ROMEINEN _ INHOUD Inleiding 3 Doelstelling en doelgroep 4 Museumbezoek 5 Praktisch 5 Achtergrondinformatie

Nadere informatie

400-470 GRIEKS-ROMEINSE BEELDHOUWKUNST EN PLASTIEK 500-560 GRIEKS-ROMEINSE CERAMIEK EN SCHILDERKUNST

400-470 GRIEKS-ROMEINSE BEELDHOUWKUNST EN PLASTIEK 500-560 GRIEKS-ROMEINSE CERAMIEK EN SCHILDERKUNST INDELING BIBLIOTHEEK ARCHEOLOGISCH CENTRUM LEIDEN HOOFDRUBRIEKEN 000 TIJDSCHRIFTEN 010-091 ALGEMEEN BIBLIOGRAFIEËN, ENCYCLOPEDIEËN 100-194 GEOGRAFISCHE INDELING TOPOGRAFIE EN OPGRAVINGEN. MUSEA 200-250

Nadere informatie

FACT SHEET OVERZICHT PERSFOTO S

FACT SHEET OVERZICHT PERSFOTO S FACT SHEET OVERZICHT PERSFOTO S Mannenportret Kalksteen, vijfde eeuw v.chr., gevonden op Cyprus, h. 34 cm. Dit portret maakte ooit deel uit van een levensgroot beeld. Waarschijnlijk stond het beeld opgesteld

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen

Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van de Vikingen Thema: Van A tot Z Geschiedenis Tijd van monniken en ridders Vikingen Moeilijkheid: *** Tijdsduur: *** Juf Nelly De Vikingen komen Doel: Na deze opdracht weet je meer over het leven en de gebruiken van

Nadere informatie

De schepping. Leerplan r.-k. godsdienst

De schepping. Leerplan r.-k. godsdienst De schepping Focus van dit verhaal De focus van dit verhaal ligt op de scheppingsdagen (Gen. 1:1 2:3). Dit verhaal is één van de heilige verhalen. Het verhaal hoort tot de kernpresentatie. Christenen beleven

Nadere informatie

Hoek 1: Olympische Spelen (in deze hoek nemen we een kijkje naar het ontstaan van de antieke Olympische Spelen)

Hoek 1: Olympische Spelen (in deze hoek nemen we een kijkje naar het ontstaan van de antieke Olympische Spelen) Hoek 1: Olympische Spelen (in deze hoek nemen we een kijkje naar het ontstaan van de antieke Olympische Spelen) Bron 1: Historie Olympische Spelen Wie van precieze data houdt, zal hier niet aan zijn trekken

Nadere informatie

Liturgie zondag uur ds J.J. Meijer - belijdenisdienst. Liturgie zondag uur Focus dienst. Thema: let s Focus together

Liturgie zondag uur ds J.J. Meijer - belijdenisdienst. Liturgie zondag uur Focus dienst. Thema: let s Focus together Liturgie zondag 14-05-2017 09.30 uur ds J.J. Meijer - belijdenisdienst Thema: een leven dat van liefde overloopt Belijdenis van afhankelijkheid Vredegroet van God Zingen: Opwekking 599 Gebed Getuigenis

Nadere informatie

Werkstuk gemaakt door Naomi Buur!

Werkstuk gemaakt door Naomi Buur! Werkstuk gemaakt door Naomi Buur! Hoofdstuk 1: Voorwoord blz. 1 Hoofdstuk 2: Geschiedenis blz. 2 Hoofdstuk 3: Het vervolg van de Spelen blz. 3 Hoofdstuk 4: De moderne Spelen blz. 4 Hoofdstuk 5: Olympische

Nadere informatie

Italiaanse kunstenaars tijdens ArtZuid 2015

Italiaanse kunstenaars tijdens ArtZuid 2015 ciaotutti.nl http://www.ciaotutti.nl/italie-dichtbij/italiaanse-kunstenaars-tijdens-artzuid-2015/ Italiaanse kunstenaars tijdens ArtZuid 2015 Sculpturen van wereldklasse in het Art Deco-district van Amsterdam:

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

Dit werkstuk werd online gezet door. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over:

Dit werkstuk werd online gezet door. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over: Dit werkstuk werd online gezet door Griekenland. Dit is mijn werkstuk over Griekenland en ik ga het hebben over: De inleiding Het bestuur. Middelen van bestaan. De kranten De eilanden De geschiedenis Het

Nadere informatie