Hoe de Egyptenaren dieren behandelden, verschilde per streek. Een dier kon vereerd worden in de ene plaats en gegeten worden in de volgende plaats.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe de Egyptenaren dieren behandelden, verschilde per streek. Een dier kon vereerd worden in de ene plaats en gegeten worden in de volgende plaats."

Transcriptie

1 [TT tekst Fauna] Dieren in het oude Egypte Een Egyptenaar in de oudheid zag veel verschillende landschappen om zich heen, zoals woestijn, moeras en akkerland. Door het hele land stroomde de rivier de Nijl. In ieder landschap leefden er weer andere dieren. De oude Egyptenaren bekeken dieren op verschillende manieren. Aan de ene kant leefden ze samen met huisdieren, lastdieren en dieren om op te eten. Aan de andere kant waren sommige dieren gevaarlijk. Die werden daarom getemd, gevangen of gedood. De Egyptenaren waren erg onder de indruk van de dierenwereld. Dieren werden heel precies afgebeeld op gebruiksvoorwerpen en wanden van, paleizen, tempels en graven. In het hiërogliefenschrift hadden veel tekens de vorm van dieren. Hoe de Egyptenaren dieren behandelden, verschilde per streek. Een dier kon vereerd worden in de ene plaats en gegeten worden in de volgende plaats. Verschillende soorten dieren stierven al uit in de prehistorie of vroeg in de tijd van de farao s. Dit waren bijvoorbeeld de giraffe, de baviaan en de olifant. Deze werden daarom door enkele farao s uit verre oorden gehaald voor hun privé-verzameling van exotische dieren.

2 [TT tekst soorten mummies] De Egyptenaren mummificeerden niet alleen mensen, maar ook dieren. Ze kenden vier verschillende soorten dierenmummies: mummies als voedsel voor een overledene mummies van huisdieren mummies van heilige dieren mummies als offers voor de goden Er zijn maar weinig van de eerste drie soorten mummies bewaard gebleven. Van de offermummies zijn er juist miljoenen bekend. Het Rijksmuseum van Oudheden heeft 73 dierenmummies die ongeveer 2000 jaar oud zijn. Voedselmummies Sommige dieren of delen van dieren werden gemummificeerd om als voedsel te dienen voor een dode. Die moest namelijk iets kunnen eten in het leven na de dood. Vaak werden rundvlees en gevogelte gemummificeerd. De voedselpakketjes werden met andere voedingsmiddelen, zoals brood en bier, in het graf geplaatst. Mummies van huisdieren Soms werden er ook huisdieren gemummificeerd. De eigenaar kon op deze manier zijn of haar geliefde dier bij zich houden, net als andere bezittingen die hij of zij wilde meenemen in het graf. Bij het overlijden van het baasje kon het dier in het graf worden bijgezet. Zo zijn er katten en honden gevonden in graven. Enkele keren zijn er zelfs apen en gazellen aangetroffen. Mummies van heilige dieren De Egyptenaren geloofden dat hun goden onzichtbaar waren en ergens buiten de mensenwereld woonden. Als de goden zich op aarde wilden laten zien, hadden ze een lichaam nodig. Daarom kozen ze het lichaam van een dier waarmee ze eigenschappen gemeen hadden. De oorlogsgod koos bijvoorbeeld een sterke leeuw en de god van de wijsheid een slimme

3 baviaan. Eigenlijk werden dus niet de dieren zelf, maar de goden erin vereerd. Er was per tempel maar één heilig dier, dat allerlei speciale kenmerken moest hebben. Het dier werd bij de tempel door priesters verzorgd. Uit eerbied werden de heilige dieren na hun dood gemummificeerd en in speciale graven neergelegd. Mummies als offergaven Bij een tempel konden dierenmummies gekocht worden. De bezoeker offerde de mummie aan de god of godin van de tempel om die tevreden te stellen. De Egyptenaren hoopten zo dat hun gebeden verhoord zouden worden of wilden de goden bedanken voor iets dat zij hadden gedaan. Vanaf ongeveer 500 voor Christus, en vooral in de Griekse en Romeinse tijd ( ca. 330 v. C n. C), verzorgden de priesters groepen dieren op het tempelterrein. Deze dieren waren niet zo speciaal als het heilige dier. Zij werden op grote schaal gefokt om uiteindelijk gemummificeerd te worden. De priesters wachtten vaak niet tot de dieren op natuurlijke wijze stierven. Zij doodden piepjonge dieren, wanneer de vraag naar mummies groot was. De mummies werden, nadat ze geofferd waren, in kistjes, houders of kruiken geplaatst en in onderaardse gangen bij elkaar begraven.

4 [TT tekst Mummificatietechnieken ] Mummificatietechnieken De Egyptenaren maakten mummies van overleden mensen zodat hun lichamen voor altijd bewaard zouden blijven. De Egyptenaren konden zo vanuit het dodenrijk terug gaan naar hun lichamen op aarde en daar gebruik van maken. Het mummificeren van overleden mensen was moeilijk en langdurig werk. De Egyptenaren maakten ook dierenmummies, maar dan om andere redenen en op andere manieren. De priesters van de tempel, die de dieren verzorgden tot aan hun dood, mummificeerden de dieren. Misschien maakten ze de mummies, net als mensenmummies, in een werkplaats of tent. De manieren van mummificeren verschilden per periode en per dier. Een groot dier is natuurlijk moeilijker te mummificeren dan een klein dier. De mummificatie van een heilige stier was heel uitgebreid en duurde lang. Hierbij werden de organen uit de buik gehaald via een snee. Het lichaam en de organen werden gedroogd in natron, een natuurlijk zout. Daarna smeerden de mummificatiepriesters hen in met hars en olie en wikkelden zij er linnen banden omheen. De mummie werd versierd met goud. Het ging heel anders met kleinere dieren. Die werden bijvoorbeeld in een vat met gesmolten hars of pek ondergedompeld. Soms verwijderden de priesters eerst enkele organen. De lichaampjes konden ook eerst uitgedroogd worden, waarna ze werden overgoten met hars en olie. Als laatste wikkelden de priesters de gebalsemde dieren in linnen. Een andere techniek was het verwijderen van de huid en het vlees van dieren. De botten werden daarna verzameld en tot een pakketje gebonden met linnen banden. De Egyptenaren stopten de mummies soms in potten, sarcofaagjes, doosjes of diervormige mummiehouders.

5 [TT tekst Onderzoek en CT scans] Onderzoek Het Rijksmuseum van Oudheden heeft in de jaren de 73 dierenmummies in zijn collectie met een röntgenapparaat onderzocht in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Van enkele mummies zijn toen ook CT-scans gemaakt. Speciaal voor de tentoonstelling zijn er extra CT-scans gemaakt. Met röntgenfotografie en CT-scans kunnen onderzoekers kijken in de mummies, zonder dat die uitgepakt hoeven te worden. Röntgenfoto s en CT-scans geven informatie over de soort, leeftijd en de doodsoorzaak van het gemummificeerde dier. Zo is te zien wanneer bij een dier de nek omgedraaid is of de schedel is ingeslagen. Ook kunnen onderzoekers soms ontdekken welke mummificatietechniek de Egyptische priesters hebben gebruikt. Soms zorgt een scan voor een spannende ontdekking in een mummie, bijvoorbeeld dat er zand in zit in plaats van een dier. Deze valse mummies werden vroeger gemaakt wanneer er niet genoeg dieren waren om te mummificeren. Apart tekstje ergens? Bij Onderzoek; het filmpje met aan het eind de 'valse mummies' Valse mummies uit de oudheid In sommige offermummies zit alleen een deel van een dier, bijvoorbeeld de vleugel of wat veertjes van een heilige ibis. Andere mummies zijn opgevuld met linnen, zand of stokjes en bevatten helemaal geen resten van dieren. Soms waren er niet genoeg dieren om te mummificeren. Op dat moment hebben de priesters waarschijnlijk valse mummies met zand en stokjes gemaakt. Met de nepmummies hadden de priesters toch iets om te verkopen. Mummies met een deel van een dier er in zijn moeilijker te verklaren. Misschien waren het delen van een heilig dier die de priesters niet wilden weggooien. Zij maakten er daarom uit eerbied een mummie van. Een deel van zo n dier was dan net zo bijzonder als het dier zelf. Natuurlijk hadden de priesters zo ook weer meer mummies om te verkopen aan tempelbezoekers.

6 [Apart kader CT/ bij het CT-compilatiefilmpje] CT-scans Een CT-scan (CT=computertomografie) is een onderzoek waarbij met röntgenstraling doorsnedenfoto s van het lichaam worden gemaakt. Hierna bouwt een computer van al die doorsneden een driedimensionale weergave van het onderzochte lichaamsdeel op. Behalve botten zijn ook (resten van) organen te zien. Eventuele voorwerpen op of in mummies zijn ook goed te zien op de scans. CT-scans worden normaal gemaakt van mensen en soms dieren. Dit onderzoek vindt plaats in een ziekenhuis of in een centrum voor diergeneeskunde. Omdat CT-scanbeelden driedimensionaal zijn, geven ze meer informatie dan de tweedimensionale röntgenfoto s. In dit filmpje met CT-scans is daarom goed te zien wat er in enkele mummies zit.

7 [TT tekst restauratie en behoud] Restauratie en behoud De dierenmummies zijn ongeveer 2000 jaar oud en daarom erg kwetsbaar. Soms moeten de meest kwetsbare mummies door een restaurator worden opgeknapt. Ook worden losse windsels weer vastgezet. Wanneer een mummie uit elkaar ligt, moet een restaurator de stukken in elkaar zetten met bijvoorbeeld metalen draadjes of stokjes als steun. Er wordt vaak een doorzichtig stukje stof om de mummies aangebracht om alles op zijn plaats te houden. Hierdoor kan er ook geen stof of vuil op de mummie zelf komen. Het kousje om de mummie is bijna niet te zien. De meeste mummies liggen in een speciaal magazijn van het museum. In dat magazijn worden de temperatuur en luchtvochtigheid geregeld. De mummies worden in dozen bewaard. Die dozen moeten aan speciale eisen voldoen, zo mag er bijvoorbeeld geen zuur in het karton zitten.

Achter Hotep-Choe staan zijn broer Sobek-hotep, zijn zus Sat-weseret en zijn neefje Imeny. Helemaal rechts staat de vrouw van Hotep-Choe: Hapy.

Achter Hotep-Choe staan zijn broer Sobek-hotep, zijn zus Sat-weseret en zijn neefje Imeny. Helemaal rechts staat de vrouw van Hotep-Choe: Hapy. Mummies 11 1. Stèle van (Hotep-)Choe De Egyptenaren geloofden dat zij in het leven na de dood ook moesten eten. Hier wordt het brengen van voedsel aan de overledene uitgebeeld. Rechts staat een kind met

Nadere informatie

Esther J. Holwerda. Dierenmummies Esther J. Holwerda

Esther J. Holwerda. Dierenmummies Esther J. Holwerda Van kat tot baviaan, van vis tot ibis, van slang tot lam; ook dieren werden gemummificeerd door de oude Egyptenaren. Maar waarom, hoe en door wie? En zit in de dierenmummies eigenlijk wel wat de buitenkant

Nadere informatie

Dit verslag is van Ylaine en Ryanne Mulder 29-10-'03. Verslag van het oude Egypte Ylaine en Ryanne Mulder 29-10- 03

Dit verslag is van Ylaine en Ryanne Mulder 29-10-'03. Verslag van het oude Egypte Ylaine en Ryanne Mulder 29-10- 03 Dit verslag is van Ylaine en Ryanne Mulder 29-10-'03 blz.0 Inhoudsopgave Inleiding blz. 2 De Egyptenaren jagen en oogsten blz. 3 De Farao blz. 4 Doden blz. 5 Arm of welvarend blz. 6 Ik ben de Farao blz.

Nadere informatie

Brandaan samenvatting groep 7

Brandaan samenvatting groep 7 Brandaan samenvatting groep 7 Mijn Malmberg Thema 1 Egypte Samenvatting De Nijl Egypte bestaat voor het grootste deel uit woestijn. Dwars door de woestijn stroomt de rivier de Nijl. Door de Nijl kende

Nadere informatie

Groep blauw doet verslag van het museumbezoek in Leiden

Groep blauw doet verslag van het museumbezoek in Leiden Groep blauw doet verslag van het museumbezoek in Leiden Het museum vond ik heel erg leuk, vooral met de speurtocht met meester Ronald. Alleen vond ik het auto rijden best heel erg lang duren. Het tempeltje

Nadere informatie

Egypte. Amber Badal 1. Werkstuk: Amber Badal Groep 7 Prinses Beatrixschool. Dit is de nationale vlag van Egypte.

Egypte. Amber Badal 1. Werkstuk: Amber Badal Groep 7 Prinses Beatrixschool. Dit is de nationale vlag van Egypte. Egypte Werkstuk: Amber Badal Groep 7 Prinses Beatrixschool Dit is de nationale vlag van Egypte. Amber Badal 1 Voorwoord Ik heb dit onderwerp gekozen omdat het een leuk en erg interessant onderwerp lijkt.

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Lesbrief: Met Dummie op zoek naar dieren in het oude Egypte

Lesbrief: Met Dummie op zoek naar dieren in het oude Egypte Lesbrief: Met Dummie op zoek naar dieren in het oude Egypte Het doel van deze lesbrief is om leerlingen uit de bovenbouw van het basisonderwijs te enthousiasmeren voor het oude Egypte en de Dummie de Mummie-boeken.

Nadere informatie

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika In het vroegere Amerika woonden Indianenstammen. Columbus ontdekte dit land van de Indianen in 1492. Het waren de Azteken, de Inca s

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

Op de afdeling van de Grieken stonden onder andere: - vazen (roodfigurige en zwartdigurige) - amforen - kylikschen - kourosbeelden

Op de afdeling van de Grieken stonden onder andere: - vazen (roodfigurige en zwartdigurige) - amforen - kylikschen - kourosbeelden Museum voor oudheden In het rijksmuseum voor oudheden in Leiden is van alles te vinden over archeologie. Zo staat op de site dat jong en oud kan genieten van beschavingen uit het oude Egypte, het nabije

Nadere informatie

Welke les moesten de Egyptenaren leren?

Welke les moesten de Egyptenaren leren? De eerste vier plagen. Welke les moesten de Egyptenaren leren? Exodus 7:2-5 2 U moet alles wat Ik u gebieden zal tegen Aäron zeggen, en Aäron, uw broer, moet tot de farao spreken, dat hij de Israëlieten

Nadere informatie

Een Egyptische collectie in Leiden

Een Egyptische collectie in Leiden Een Egyptische collectie in Leiden Naam: Klas:.. Het Rijksmuseum van Oudheden, de naam zegt het al, toont voorwerpen uit oude tijden. De collectie bestaat uit objecten van beschavingen die vandaag de dag

Nadere informatie

Egypte 5000-3000 jaar voor Christus Gemaakt door Veerle, Eline en Sebastian. Inhoud Les 1. Les 2

Egypte 5000-3000 jaar voor Christus Gemaakt door Veerle, Eline en Sebastian. Inhoud Les 1. Les 2 Egypte 5000-3000 jaar voor Christus Gemaakt door Veerle, Eline en Sebastian Inhoud Les 1 Les 2 Water in de woestijn Woestijn Rivier Vruchtbaar Wonen De seizoenen in Egypte De Nijl overstroomd Zaaien en

Nadere informatie

Maak hier de gaatjes voor in je multomap. Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN. Dit boekje is van

Maak hier de gaatjes voor in je multomap. Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN. Dit boekje is van Maak hier de gaatjes voor in je multomap Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN _ Dit boekje is van Welkom bij de Romeinen! In Welkom bij de Romeinen maak je kennis met het Romeinse leven. Je zult merken

Nadere informatie

Dierenmummies. Project RMO tentoonstelling dierenmummies datum februari 2008

Dierenmummies. Project RMO tentoonstelling dierenmummies datum februari 2008 Dierenmummies Plattegrond tentoonstelling Dierenmummies 3 onderzoek 2 Dierenmummies tent met mummificatie technieken 3000mm x 3000mmmm 5 topstuk 1 Egyptenaren en hun dieren 4 Restauratie Entree onderdeel

Nadere informatie

Paragraaf 1. delta. Neder-Egypte. Opper-Egypte

Paragraaf 1. delta. Neder-Egypte. Opper-Egypte Hoofdstuk 2 Egypte Paragraaf 1 delta Neder-Egypte Opper-Egypte Egypte bestaat voor een groot deel uit woestijn Was dit altijd zo? Nee: 8000 v.c. > veel water en groen in de Sahara > jagers en verzamelaars

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Welkom in de wereld van Stilton, Geronimo Stilton! - Het is verboden de lesbrieven op internet te zetten

Welkom in de wereld van Stilton, Geronimo Stilton! - Het is verboden de lesbrieven op internet te zetten Welkom in de wereld van Stilton, Geronimo Stilton! Terwijl voor iedereen de vakantie er bijna op zit, maakt Geronimo zich klaar voor een nieuwe reis. Ook wij nemen jullie mee naar een ver land: Egypte!

Nadere informatie

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd Werkblad Ω Een tijd geleden... Ω Les : Rendierjagers Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de mensen konden schrijven. Ze woonden niet op een vaste

Nadere informatie

Les 1 de Nijl. De seizoenen in Egypte. De Nijl overstroomt. Zaaien en oogsten

Les 1 de Nijl. De seizoenen in Egypte. De Nijl overstroomt. Zaaien en oogsten Les 1 de Nijl Woestijn Egypte bestond voor het grootste deel uit een zandwoestijn. Planten en dieren hadden het daar moeilijk. Veel leefde er dan ook niet in de woestijn. Maar dwars door de woestijn van

Nadere informatie

De presentatie rond de trap

De presentatie rond de trap Kijktocht OER! Plus 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de prehistorie; de tijd van de jagers en boeren. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Deze kijktocht helpt je ontdekken

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

Feniks Geschiedenis voor de onderbouw 1 vmbo-t/havo Hoofdstuk 1 Leven van de natuur Gesloten toetsvragen

Feniks Geschiedenis voor de onderbouw 1 vmbo-t/havo Hoofdstuk 1 Leven van de natuur Gesloten toetsvragen Feniks Geschiedenis voor de onderbouw 1 vmbo-t/havo Hoofdstuk 1 Leven van de natuur Gesloten toetsvragen Paragraaf 1 Zijn de zinnen goed of fout? 1. Een nomade heeft een vaste verblijfplaats. 2. Van een

Nadere informatie

Feniks Geschiedenis voor de onderbouw 1 vmbo-t/havo Hoofdstuk 1 Leven van de natuur Open toetsvragen

Feniks Geschiedenis voor de onderbouw 1 vmbo-t/havo Hoofdstuk 1 Leven van de natuur Open toetsvragen Feniks Geschiedenis voor de onderbouw 1 vmbo-t/havo Hoofdstuk 1 Leven van de natuur Open toetsvragen Paragraaf 1 A. Jager-verzamelaars hadden waarschijnlijk een taakverdeling tussen mannen en vrouwen.

Nadere informatie

100% Romeins. op zoek naar de Romein in jezelf

100% Romeins. op zoek naar de Romein in jezelf 100% Romeins op zoek naar de Romein in jezelf 1 Wist je dat alle voorwerpen op deze tentoonstel- hoi, dit is de route, begin bij leger, dan door naar haard en huis en zo verder. dit is de 2e verdieping

Nadere informatie

Door : Roelof, Rohied & Seyit. Klas: 8A & 8B. Plusgroep van mr. Karel. St. Carolusschool. Den Haag.

Door : Roelof, Rohied & Seyit. Klas: 8A & 8B. Plusgroep van mr. Karel. St. Carolusschool. Den Haag. Door : Roelof, Rohied & Seyit. Klas: 8A & 8B. Plusgroep van mr. Karel. St. Carolusschool. Den Haag. 1 Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. Naturalis 3. De Burcht 4. Pieterskerk + lunch 5. Hortus botanicus 6.

Nadere informatie

1 De tijd van jagers en boeren

1 De tijd van jagers en boeren 1 De tijd van jagers en boeren Planner Oriëntatie Te doen Datum klaar Score Oriëntatie op de tijd van jagers en boeren Kern 1 Jagers en verzamelaars 2 Een nieuwe manier van leven 3 Leven aan de oevers

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Durf jij Afrika te ontdekken?

Durf jij Afrika te ontdekken? Durf jij Afrika te ontdekken? Dr. Joost Willink Haags Historisch Museum 10 februari 2013 MuseumJeugdUniversiteit - Dr. Joost Willink Wie gaat er wel eens op vakantie? Waar ga je naar toe op vakantie? MuseumJeugdUniversiteit

Nadere informatie

Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan)

Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan) UITLEG VOOR DE LEERKRACHT In deze lessenserie hebben leerlingen van alles geleerd over archeologie en het leven van vroeger. Met deze quiz kunnen ze hun kennis testen. Opmerking: De leerlingen hebben tot

Nadere informatie

Het eerste schrift hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62211

Het eerste schrift hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62211 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 June 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62211 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Narmer was de zoon van een boer. Dat

Narmer was de zoon van een boer. Dat 3000 jaar voor Christus De 1e Dynastie De tijd van farao Narmer Het palet Narmer was de zoon van een boer. Dat was niet heel bijzonder, want bijna alle mensen die vijfduizend jaar geleden aan de randen

Nadere informatie

100% romeins. opdrachtenboekje

100% romeins. opdrachtenboekje opdrachtenboekje schoonheid en gezondheid goden handel huis en haard leger Dit is de route van jullie groepje: Jullie beginnen bij LEGER. Ben je klaar, dan loop je door naar HUS EN HAARD. En zo verder.

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je?

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je? Kijktocht OER! basis 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de tijd van de jagers en verzamelaars. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Hoe ze leefden en hoe hun gebied eruitzag,

Nadere informatie

Materiaal: kwartsiet Afkomstig uit Abydos, 19de Dynastie (1260 v.chr.) Collectie: British Museum

Materiaal: kwartsiet Afkomstig uit Abydos, 19de Dynastie (1260 v.chr.) Collectie: British Museum FACT SHEET TOPSTUKKEN UIT DE TENTOONSTELLING Beeld van priester Chaemwas, zoon van farao Ramses II Materiaal: kwartsiet Afkomstig uit Abydos, 19de Dynastie (1260 v.chr.) Over prins en priester Chaemwas,

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Het is van belang dat de les wordt gelezen door het kind met hulp van een ouder.

Het is van belang dat de les wordt gelezen door het kind met hulp van een ouder. CW Het Lichaam van Christus Rubriek Kinderbijbelstudie vanaf 6 jaar Exodes 8 9 Les 26 Advies: Het is van belang dat de les wordt gelezen door het kind met hulp van een ouder. Dat maakt de lessen levendiger

Nadere informatie

Woordenschat Taal Actief groep 4 Thema 6 Les 1

Woordenschat Taal Actief groep 4 Thema 6 Les 1 Woordenschat Taal Actief groep 4 Thema 6 Les 1 een kerk Een groot gebouw. Daar komen de mensen samen die in God geloven. Er wordt gebeden en gezongen. een moskee De kerk voor de moslims. Zij geloven in

Nadere informatie

DOEkaart museumregels

DOEkaart museumregels DOEkaart museumregels Plek in het museum: wandelboulevard op de +7 Richttijd: 10 minuten Het MAS is een plek waar erfgoed bewaard wordt en getoond. Aan de muur hangen schilderijen, in vitrines liggen voorwerpen

Nadere informatie

Indianenvolkeren. indianenvolkeren:

Indianenvolkeren. indianenvolkeren: Indianenvolkeren Naam: indianenvolkeren: zijn volken die nog leven met oude tradities en die leven van de opbrengst van het land en de zee. Ze maken hun gebruiksvoorwerpen zelf en nemen alleen datgene

Nadere informatie

Hoe was te zien dat Jozef na farao de belangrijkste autoriteit in Egypte was?

Hoe was te zien dat Jozef na farao de belangrijkste autoriteit in Egypte was? Jozef wordt onderkoning van Egypte. Hoe was te zien dat Jozef na farao de belangrijkste autoriteit in Egypte was? Genesis 41:41-42 41 Verder zei de farao tegen Jozef: Zie, ik stel u hierbij aan over heel

Nadere informatie

1 Hoe gaan we om met archeologie in de gemeente Oss? U heeft een omgevingsvergunning aangevraagd.voordat we een vergunning kunnen verlenen,

1 Hoe gaan we om met archeologie in de gemeente Oss? U heeft een omgevingsvergunning aangevraagd.voordat we een vergunning kunnen verlenen, Sinds 2010 heeft de gemeente Oss een archeologiebeleid. Vanaf 1 januari 2013 geldt dit voor het gehele grondgebied van de nieuwe gemeente Oss, inclusief Lith dus. Deze brochure is voor iedereen bedoeld

Nadere informatie

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12.

Inhoud. Thema 5.1 Jagers en boeren 3. Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6. Thema 5.3 Monniken en ridders 9. Thema 5.4 Steden en staten 12. Inhoud Thema 5.1 Jagers en boeren 3 Thema 5.2 Grieken en Romeinen 6 Thema 5.3 Monniken en ridders 9 Thema 5.4 Steden en staten 12 Eigentijds Eigentijds Toets Thema 5.1 Jagers en boeren 1. Rondtrekken 3.

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

RIJKSMUSEUM VAN OUDHEDEN BASIS ONDERWIJS 2016 2017

RIJKSMUSEUM VAN OUDHEDEN BASIS ONDERWIJS 2016 2017 RIJKSMUSEUM VAN OUDHEDEN BASIS ONDERWIJS 2016 2017 BESTE LEERKRACHT, Komend schooljaar kunt u weer terecht in het Rijksmuseum van Oudheden voor een onvergetelijke museumles. In deze brochure vindt u informatie

Nadere informatie

Eigenlijk is het verhaal over de Tabernakel, het verhaal over een tent in de woestijn!

Eigenlijk is het verhaal over de Tabernakel, het verhaal over een tent in de woestijn! De Tabernakel. God wil wonen tussen de mensen! Het is een historisch verhaal uit Exodus. Maar er zitten geweldige geestelijke betekenissen in! Denk alleen al aan de overeenkomst tussen een offer voor je

Nadere informatie

Museumexpeditie. G ro e p 5 e n 6. Jouw naam:

Museumexpeditie. G ro e p 5 e n 6. Jouw naam: Museumexpeditie G ro e p 5 e n 6 Jouw naam: Welkom in het Natuurmuseum Fryslân. Het thema van het museum is de natuur van Fryslân. Drie verdiepingen vol informatie, bijzondere dieren en planten, opdrachten,

Nadere informatie

1. De Oudheid en zijn polytheïstische mythologie

1. De Oudheid en zijn polytheïstische mythologie 1 1. De Oudheid en zijn polytheïstische mythologie Zolang de mensheid bestaat, zolang blijft ze zich afvragen hoe het leven na de dood zou kunnen zijn. Veel archeologische vondsten uit de Oudheid tonen

Nadere informatie

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1 2? 66 Introductie Dit hoofdstuk gaat over de vroege middeleeuwen. De middeleeuwen zijn namelijk op te delen in drie delen: de vroege, hoge en late middeleeuwen. De vroege middeleeuwen beginnen rond het

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF Project Prehistorie, Grieken en Romeinen DEF Week 1DEF: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

Ga op reis naar Egypte! CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/31550

Ga op reis naar Egypte! CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/31550 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Slimme Uilen 17 April 2012 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/31550 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Wie is de Heilige Geest (1) les 8a FOLLOW

Wie is de Heilige Geest (1) les 8a FOLLOW Wie is de Heilige Geest (1) les 8a DEEL 2B FOLLOW DE GEEST DIE GOD VERTEGENWOOR- DIGT De Heilige Geest wordt vaak gezien als een gevoel, een heerlijke ervaring, enzovoorts. Hoe wordt de Heilige Geest hier

Nadere informatie

Oerboeren in de Friese Wouden.

Oerboeren in de Friese Wouden. Stichting IJstijdenmuseum Buitenpost. www.ijstijdenmuseum.nl. Oerboeren in de Friese Wouden. Het grootste deel van de geschiedenis van ons mensen ligt in de prehistorie. Met prehistorie duiden we een tijd

Nadere informatie

Over land en over zee. Veroveraars

Over land en over zee. Veroveraars De Romeinen hadden een heel groot rijk van Azië, Noord- Afrika en ook nog Europa. Ze hadden sterke legers en hele slimme generaals met stevige wegen en snelle boten. Over land en over zee In Nederland

Nadere informatie

Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden

Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden Hoi, ik ben Ikki. Wat leuk dat je je spreekbeurt doet over het houden van huisdieren! Daar kan ik je een heleboel over vertellen Bijvoorbeeld dat er veel komt kijken

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

De piramide van Cheops is s werelds grootste piramide en één van de 7 wereldwonderen uit de klassieke oudheid. Hij is 146 meter hoog en daarmee Drie

De piramide van Cheops is s werelds grootste piramide en één van de 7 wereldwonderen uit de klassieke oudheid. Hij is 146 meter hoog en daarmee Drie Nijl Egypte Wie heeft Egypte gesticht? Ongeveer 5000 jaar geleden waren er twee onafhankelijke koninkrijken: Opper- en Neder- Egypte. Na vele veldslagen zijn deze twee rijken met elkaar verenigd. De eerste

Nadere informatie

HET TRECHTERBEKERVOLK. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei

HET TRECHTERBEKERVOLK. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei HET TRECHTERBEKERVOLK HET TRECHTERBEKERVOLK het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei Vraag: Waar werd een hunebed in de

Nadere informatie

Mini s bij de Romeinen

Mini s bij de Romeinen Na de zomervakantie neemt Kids Lodge uw kind mee terug in de tijd, we reizen we terug in de tijd naar de tijd van de Romeinen (van 7 september tot/m 16 oktober). Mini s bij de Romeinen Maandag: Kids natuur

Nadere informatie

Londen ipad. Londen. British Museum. Samengesteld door: BusTic.nl

Londen ipad. Londen. British Museum. Samengesteld door: BusTic.nl Londen British Museum 1 British Museum Londen ipad Het British Museum is het grootste museum van Groot-Brittanië met meer dan 6 miljoen kunstwerken. De collectie is verspreid over meer dan 90 zalen waarin

Nadere informatie

1 De tijd van jagers en boeren

1 De tijd van jagers en boeren h / t 1 S I N E D CHIE ouw GESor de onderb vo OE B K R WE K 1 De tijd van jagers en boeren Planner Oriëntatie Oriëntatie op de tijd van jagers en boeren Te doen Te doen Datum klaar Score Kern 1 Leven van

Nadere informatie

Samenvatting Mensen ABC

Samenvatting Mensen ABC Samenvatting Mensen ABC Week 1ABC: Wie zijn wij? Info: Wie zijn wij mensen Mensen zijn verschillend. Iedereen is anders, niemand is hetzelfde. Dat noem je uniek. Een mens heeft een skelet van botten. Daarom

Nadere informatie

Gemeente van de Heer,

Gemeente van de Heer, Tekst voor de prediking is Ezechiël 1:10 Hun gezichten leken van voren op het gezicht van een mens en van rechts op de muil van een leeuw, van links op de kop van een stier en van achteren op de bek van

Nadere informatie

De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap.

De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap. De lange geschiedenis van de mensheid op deze aarde is nog lang niet ontrafeld door de gevestigde wetenschap. Nog steeds zijn er raadsels waarvoor men simpelweg geen of nauwelijks een verklaring heeft.

Nadere informatie

De 7 wereldwonderen. De piramiden van Gizeh: Tijd

De 7 wereldwonderen. De piramiden van Gizeh: Tijd Opzoekfiche van Fien uit klas Wim 26/11/09 Blz. 1 van 8 De 7 wereldwonderen zijn 7 bijzondere bouwwerken. De zeven wereldwonderen zijn: 1. De piramiden van Gizeh 2. De hangende tuinen van Babylon 3. De

Nadere informatie

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius Lesbrief Lesbrief Onder onze voeten U gaat met uw klas een bezoek brengen aan Min40Celsius, aan de hand van deze lesbrief kunt het bezoek (kort) voorbereiden.

Nadere informatie

De eerste boeren Het dorp

De eerste boeren Het dorp De eerste boeren Later gaan de mensen zelf eten verbouwen. Wortels en bonen, en graan om brood van te bakken. De mensen hebben ook schapen en koeien. De jagers zijn boeren geworden. Het dorp Boeren trekken

Nadere informatie

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen.

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Beschrijving schaal van Oegstgeest Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Figure 2: Onderaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. De schaal heeft een diameter van 21 centimeter

Nadere informatie

De exodus. Foto s van het materiaal

De exodus. Foto s van het materiaal De exodus Focus van dit verhaal De focus van dit verhaal ligt bij de uittocht van het volk van God (Exodus 11:1 15:21). Het verhaal is één van de heilige verhalen en behoort tot de kernpresentatie. Lesdoelen

Nadere informatie

Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden

Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden Spreekbeurt Huisdieren (goed) houden Hoi, ik ben Ikki. Wat leuk dat je je spreekbeurt doet over het houden van huisdieren! Daar kan ik je een heleboel over vertellen Bijvoorbeeld dat er veel komt kijken

Nadere informatie

heilige dieren in Toen de Griekse historicus

heilige dieren in Toen de Griekse historicus Het oude Egypte De oude Egyptenaren balsemden niet alleen mensen, maar ook miljoenen dieren. De wetenschap begint zich voor deze raadselachtige traditie te interesseren. heilige dieren in M i d d e l l

Nadere informatie

Op de grote vitrines in het midden van de zaal liggen rode lappen. Je mag ze optillen en de bijzondere boeken bekijken.

Op de grote vitrines in het midden van de zaal liggen rode lappen. Je mag ze optillen en de bijzondere boeken bekijken. OPDRACHTENFORMULIER PAS OP Lucht- en lichtgevaar ZAAL 2 Op de grote vitrines in het midden van de zaal liggen rode lappen. Je mag ze optillen en de bijzondere boeken bekijken. 1. Waarom liggen die lappen

Nadere informatie

Werkboek IJstijden groep 5-6

Werkboek IJstijden groep 5-6 Werkboek IJstijden groep 5-6 Naam Groep Les 1 Groep 5/6 Ontstaan van de ijstijd In het verhaal van Manny heb je kunnen lezen hoelang de ijstijd duurde. Wanneer eindigde de laatste ijstijd? In het verhaal

Nadere informatie

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1

QUIZ. geschiedenis hoofdstuk 1 QUIZ vraag 1: Over welke eeuw gaat dit hoofdstuk? A. De 20 ste eeuw B. De 14 de eeuw C. De 16 de eeuw D. De 18 de eeuw vraag 2: Hoe wordt deze tijd ook wel genoemd? A. Tijd van de Azteken en de Maya s.

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Lesoverzicht. 1. Bidden p De Kerk p De priester p Vergeving p De Bijbel p Delen p Het offer p.

Lesoverzicht. 1. Bidden p De Kerk p De priester p Vergeving p De Bijbel p Delen p Het offer p. Lesoverzicht 1. Bidden p. 4 2. De Kerk p. 10 3. De priester p. 17 4. Vergeving p. 23 5. De Bijbel p. 28 6. Delen p. 35 7. Het offer p. 41 8. De H. Communie p. 48 9. Zingen voor God p. 55 10. Heilig worden

Nadere informatie

Activiteitenschema Archeologie

Activiteitenschema Archeologie Activiteitenschema Archeologie Soort activiteit: Spullen opgraven uit de zandbak. Tijdsindeling: 5 Minuten de plaatjes in de zandbak verstoppen. 5 Minuten vertellen over hoe de mensen vroeger wat zochten

Nadere informatie

Ontmoeting met God in de Tabernakel. Zondag 6 juli 2014

Ontmoeting met God in de Tabernakel. Zondag 6 juli 2014 Ontmoeting met God in de Tabernakel Zondag 6 juli 2014 1 Ex 29: 43 Daar zal Ik dan de Israëlieten ontmoeten, en zij zullen door Mijn heerlijkheid geheiligd worden. Daar: bij de Tabernakel 2 De Tabernakel

Nadere informatie

Het veranderende wereldbeeld

Het veranderende wereldbeeld Pas in de 20 ste eeuw zijn onderzoekers erin geslaagd de hele wereld nauwkeurig in kaart te brengen. Vroeger was er altijd een deel van de wereld dat de mensen helemaal niet of niet goed kenden. In deze

Nadere informatie

Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus.

Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus. Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus. De engel zei: God zal jou een kind geven. God zal jou Zijn Kind geven. God zal jou Jezus geven.

Nadere informatie

LEVEN DOOR GELOOF. Samenvatting van een serie predikingen door Jaap Engberts

LEVEN DOOR GELOOF. Samenvatting van een serie predikingen door Jaap Engberts LEVEN DOOR GELOOF Samenvatting van een serie predikingen door Jaap Engberts 1 DOOR HET GELOOF Lezen: Romeinen 1: 16 en 17 Hebreeën 11:1-6 Voor dit komende jaar heeft de Heer mij bepaald bij 'leven door

Nadere informatie

25-05-2012. Plusgroep van Mr. Karel. Door : Anthony, Liying, Dana, Erencan en Rachida. St. Carolusschool Den Haag

25-05-2012. Plusgroep van Mr. Karel. Door : Anthony, Liying, Dana, Erencan en Rachida. St. Carolusschool Den Haag 25-05-2012 Plusgroep van Mr. Karel. Door : Anthony, Liying, Dana, Erencan en Rachida. St. Carolusschool Den Haag Inhoud Inleiding blz.3 Naturalis..blz.4 Burcht.blz.5 De Pieterskerk & lunch... blz.6 Hortus

Nadere informatie

PREHISTORIE IN BOXTEL Dik Bol (auteur) Hans de Visser (tweede lezer) mei 2016

PREHISTORIE IN BOXTEL Dik Bol (auteur) Hans de Visser (tweede lezer) mei 2016 Samenvatting PREHISTORIE IN BOXTEL Dik Bol (auteur) Hans de Visser (tweede lezer) mei 2016 Deze basistekst is gekoppeld aan de canon van Boxtel. In deze basistekst wordt het vroegste deel van de menselijke

Nadere informatie

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië.

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Het hindoeïsme Hoe is het hindoeïsme ontstaan? Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Eeuwenlang leefden in dat land

Nadere informatie

1 bk GESCHIEDENIS. voor de onderbouw HANDBOEK

1 bk GESCHIEDENIS. voor de onderbouw HANDBOEK 1 bk GESCHIEDENIS voor de onderbouw HANDBOEK 22 28 32 voor Chr. OUDHEID 776 v.chr. Egyptische Rijk 750 v.chr. 740 v.chr. 60 v.chr. 50 v.chr. 27 v.chr. Griekse cultuur Romeinse Rijk: verspreiding Grieks-Romeinse

Nadere informatie

Lucas 23: Gods is, de uitverkorene! 36 Ook de soldaten kwamen naderbij om Hem te bespotten en brachten Hem zure wijn,

Lucas 23: Gods is, de uitverkorene! 36 Ook de soldaten kwamen naderbij om Hem te bespotten en brachten Hem zure wijn, Lucas 23:33-49 33 En toen zij aan de plaats gekomen waren, die Schedel genoemd wordt, kruisigden zij Hem daar en ook de misdadigers, de ene aan zijn rechterzijde en de andere aan zijn linkerzijde. 34 En

Nadere informatie

Van Ice Age tot IPhone

Van Ice Age tot IPhone Van Ice Age tot IPhone We stappen in de tijdmachine en gaan op avontuur in het verleden en heden. We belanden in de ijstijd waar we mammoets zien en zien hoe de holbewoners leefden. Ook brengen we een

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

1 T/H ANTWOORDENBOEK. geschiedenis voor de onderbouw

1 T/H ANTWOORDENBOEK. geschiedenis voor de onderbouw 1 T/H ANTWOORDENBOEK geschiedenis voor de onderbouw 1 T/H ANTWOORDEN geschiedenis voor de onderbouw Auteurs Hans Bulthuis Eleonoor Geenen Mark Hagenaars Jessie Jongejans Frank Kerstjens Barbara Peters

Nadere informatie

De Griekse Bouwkunst

De Griekse Bouwkunst De Oude Grieken De Oude Grieken Het land Griekenland ligt in het zuidoosten van Europa. Het bestaat uit een groot stuk vastland en een heleboel kleine eilandjes. Griekenland bestond uit allerlei staatjes.

Nadere informatie

Dieren des doods DE KRAAI

Dieren des doods DE KRAAI DE KRAAI Eigenlijk zijn we een beetje bang voor kraaien. Hun krassende geluid doet ons schrikken. Hun menukaart vervult ons doorgaans met afgrijzen en een samenscholing van kraaien onderweg doet het ergste

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Met blingbling het verleden in' horende bij de tentoonstelling Het oudste goud van de wereld. Schatten uit Varna. Primair Onderwijs groep 6 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts

Nadere informatie

1t/h GESCHIEDENIS HANDBOEK. voor de onderbouw

1t/h GESCHIEDENIS HANDBOEK. voor de onderbouw 1t/h GESCHIEDENIS voor de onderbouw HANDBOEK Griekse cultuur WB H2 Oriëntatie Romeinse Rijk: verspreiding Grieks-Romeinse cultuur Ontstaan en verspreiding christendom 28 29 36 40 voor Chr. In 1910 vond

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

Archeologen logboek Namen:....

Archeologen logboek Namen:.... Archeologen logboek Namen:... Bladzijde 1 De antwoorden op deze vragen kun je vinden bij de internetsites die bij opdracht 1 op de WebQuest staan. Vul de antwoorden in de piramide in. De letters in de

Nadere informatie

DAG DATUM TIJDSTIP GEBEURTENIS BIJBELTEKST 4 dagen voor Pesach

DAG DATUM TIJDSTIP GEBEURTENIS BIJBELTEKST 4 dagen voor Pesach 063. Tijdschema en - pagina 1 4 dagen voor 5 dagen voor 3 dagen voor 4 dagen voor 2 dagen voor 3 dagen voor 1 dag voor 2 dagen voor 1 dag voor 10 Nisan De Israëlieten moesten per gezin een gaaf, mannelijk,

Nadere informatie