Rechtrelativiteit en vergelijking

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rechtrelativiteit en vergelijking"

Transcriptie

1 Master Rechten Rechtrelativiteit en vergelijking Traest Q uickprinter Koningstraat Antwerpen R EUR

2

3 Cursus Slides Teksten op BB of die je zelf moet opzoeken (=RP of wetgeving waarnaar prof verwijst) Notities Examen 3 uur Schriftelijk met een combinatie van: 2 à 3 openvragen En 10 meerkeuzevragen met giscorrectie (elk fout antwoord = -1). Elke vraag staat op 1 punt. De teksten op BB zijn aanvullende informatie maar je moet wel de essentie ervan kennen. Wat de geziene RP betreft moet je kunnen zeggen waarop een bepaald arrest in een bepaalde context werd aangehaald. DEEL I: BEGRIPSOMSCHRIJVING, METHODOLOGIE EN DOELSTELLINGEN VAN DE RECHTSVERGELIJKING. 1 Wat is rechtsvergelijking? 1 Rechtsvergelijking Rechtsvergelijking = Het onderzoeken van verschillen en gelijkenissen tussen 2 of meer (delen van) rechtstelsels. Het is een methode van (actief) vergelijken maar rechtsvergelijking gaat ook verder. Ook methodologische vraagstukken komen aan bod omdat deze noodzakelijk zijn om daadwerkelijk tot rechtsvergelijking over te gaan. Je hebt interne en internationale en zelfs supranationale rechtsvergelijking. Rechtsvergelijking is geen aparte rechtstak want een rechtstak bestaat uit een geheel van materiële rechtsregels die het gedrag van mensen in de samenleving organiseren en de rechtsvergelijking heeft geen eigen materiële regels. Het is een hulpwetenschap die nuttig kan zijn voor elke rechtstak. We maken bij rechtsvergelijking een onderscheid tussen: Macro rechtsvergelijking: houdt zich bezig met het vergelijken van rechtstelsels of groepen van rechtstelsels (met verschillende rechtstradities). Bv. Common Law continentaal recht. Ze wordt over het algemeen beschouwd als een wetenschap met een eigen voorwerp, een eigen methode en een eigen bijdrage. Micro rechtsvergelijking: houdt zich bezig met het bestuderen van elementen of onderdelen van rechtstelsels over de grenzen heen. 1

4 Of met bepaalde specifieke vraagstukken in rechtssystemen over de grenzen heen. Bv. Het extracontractuele aansprakelijkheidsrecht in België gaan vergelijken met het extracontractuele aansprakelijkheidsrecht in Frankrijk en Duitsland. Ze wordt over het algemeen enkel als een methode beschouwd. Dit onderscheid is belangrijk omdat niet alleen het voorwerp van het onderzoek verschilt maar ook de methodologie en het doel verschillend zijn bij beide. Tussen de micro- en macrorechtsvergelijking is er sprake van wisselwerking. Ze staan niet los van elkaar. Bepaalde vaststellingen bij micro vergelijkend onderzoek kunnen slechts verklaard worden door oog te hebben voor elementen die voortvloeien uit de macrorechtsvergelijking. Bv. Als je het medisch aansprakelijkheidsrecht gaat vergelijken tussen België en Amerika zul je zien dat de bedragen die men in Amerika kan krijgen veel hoger zijn dan in België. Door micro - rechtsvergelijking ontdek je dat men grotere schadevergoedingen kan krijgen en dat men in Amerika kan veroordeeld voor purity damages. Deze kent men in België niet. Als je dan een verklaring wil zoeken voor de hogere schadevergoeding stap je in het domein van de macro rechtsvergelijking. Je ziet dan als belangrijke verklaring dat men in Amerika het systeem heeft van no cure no pay (als de advocaat verliest wordt hij niet betaald). Als we aan rechtsvergelijking doen moeten we ook nog een onderscheid maken tussen: Dogmatische rechtsvergelijking: Beperkt zich tot vergelijkingen gebaseerd op het geldend positief recht, het geschreven recht. Tot de law in the books. Dit geeft soms een fout beeld. Functionele rechtsvergelijking: Gaat uit van het concrete probleem. Men kijkt naar de functie van de rechtsregel. Naar de law in action. Men moet verder kijken dan het geschreven recht. Men moet bijvoorbeeld ook kijken naar de rechtspraktijk, gewoonten, Gaat dus verder dan de dogmatische rechtsvergelijking Enkele voorbeelden om het verschil duidelijk te maken: In België hebben we een systeem van publiciteit bij onroerende goederen (hypotheekkantoor, kadaster, notariële akten). In Duitsland is er een vergelijkbaar systeem. Wat nu als je kijkt naar de VS? Daar is er geen gelijkaardig publiciteitssysteem. Als je hier aan dogmatische rechtsvergelijking doet zeg je enkel dat er in de VS niet zo n systeem bestaat. Maar als je aan functionele rechtsvergelijking gaat doen stel je vast dat er wel een publiciteitssysteem bestaat. Het systeem wordt door private entiteiten, meer bepaald verzekeringsmaatschappijen (de zogenaamde titel ensurance companies) georganiseerd. Als er een onroerend goed wordt overgedragen gaat men na of men koopt van iemand die effectief het eigendomsrecht heeft. Dit is moeilijk te onderzoeken en dus verzekert men zich voor het risico dat men koopt van een niet-eigenaar. Gaandeweg hebben verzekeraars hierdoor een privaat systeem opgesteld dat hetzelfde doet als ons publiciteitssysteem. Stel dat je een espressomachine kocht die ontploft waardoor je schade leidt. De producent heeft minderwaardige materialen gebruikt waardoor de schade is ontstaan. 2

5 In de VS heb je een privaat systeem waarbij je de machtiging krijgt van een rechter om bij een andere partij of derde stukken te gaan inkijken of verzamelen die belangrijk kunnen zijn voor je proces (retreat discovery). Het lijkt een beetje op een private huiszoeking. Zoiets is bij ons ondenkbaar. Op het eerste zicht lijkt het Amerikaanse systeem dus gunstiger dan het onze. Het onderscheid is echter niet zo groot als je rekening houdt met het Belgisch materieel recht waardoor de positie van het slachtoffer beter is dan gedacht omdat we in België de objectieve productaansprakelijkheid hebben die de bewijslast voor de consument verlicht. Dit kan je enkel vaststellen via functionele rechtsvergelijking. Bij dogmatische rechtsvergelijking zou men immers niet gaan kijken naar een mogelijke bescherming in een andere rechtstak. 2 Rechtsrelativiteit De term rechtsrelativiteit moet je niet begrijpen in de rechtsfilosofische betekenis. Je moet het begrijpen als de vaststelling of het feit dat het recht minstens voor een deel het gevolg is van de geschiedenis. Ook stellen we vast dat politieke, economische, religieuze, opvattingen en waarden een rol spelen bij de verklaring van bepaalde verschillen. In de mate waarin een rechtsstelsel de veruitwendiging is van de eigen geschiedenis en traditie is het relatief. 2 Enkele historische kanttekeningen Oudheid Aristoteles en Plato: beoefenden reeds een vorm van rechtsvergelijking. Aristoteles schreef de Politica die in se een vergelijking inhield van het recht van de verschillende stadstaten in het oude Griekenland. Het ging hier om een zeer beperkte vorm van rechtsvergelijking. Men zette slechts de verschillende constitutionele systemen naast elkaar. Het Romeinse recht: Bij de Romeinen werd er quasi niet aan rechtsvergelijking gedaan. Dit komt omdat de overtuiging leefde dat het Romeinse recht superieur was. 18 de eeuw Globaal gezien is er tot in de 19 de eeuw van rechtsvergelijking geen sprake. Dit komt omdat er men afkerig is om het eigen recht met het recht van andere rechtsstelsels te gaan vergelijken. In deze tijd hebben we wel Montesquieu (de l Esprit des lois) die er als een van de eerste auteurs op wees dat het recht niet alleen het resultaat is van politieke keuzes maar dat er ook historische, economische en culturele elementen zijn die de inhoud van het rechtssysteem bepalen. 19 de eeuw Hier zien we een paradoxale situatie: Enerzijds ontstaat er een klimaat dat de wetenschappelijke beoefening van de rechtsvergelijking bevorderd. Dit komt omdat de vergelijkende methode in de wetenschap zijn opgang kende en dus ook in de rechtswetenschap. 3

6 Anderzijds ontstaan er nationale codificaties die meestal tot gevolg hebben dat men zich gaat terugplooien op het eigen nationale recht. In Duitsland ontstaat de Historische Rechtsschule die tegen nationale codificaties was. Ze vond een nationale codificatie niet zinvol omdat dit een breuk is met de eigen rechtstraditie. Ze kan zo immers niet verder ontwikkelen. In de Historische Rechtsschule zijn er 2 strekkingen die beide gekant waren tegen nationale codificatie: 1. Romanisten: Het hedendaags recht moet steunen op het Romeins recht. 2. Germanisten: De ontwikkeling van het recht moet gesteund worden op het oude Germaanse gewoonterecht. Deze gedachte leefde lang in Duitsland waardoor men in Duitsland pas zeer laat een burgerlijk wetboek zou komen. Het kwam er pas in 1896 en werd pas van kracht in Conclusie: De rechtsvergelijking krijgt een eigen leven maar het is zuiver dogmatisch. Men heeft alleen aandacht voor de wet als belangrijkste bron van recht. Men kijkt niet naar andere rechtsbronnen. Dit gaat gepaard met het ontstaan van bepaalde leerstoelen in Parijs, tijdschriften en organisaties. Het jaar 1900 is een eikpunt in de historiek van de rechtsvergelijking. Het eerste internationaal congres voor rechtsvergelijking werd georganiseerd in Parijs in het kader van de wereldtentoonstelling. Er heerste optimisme: men geloofde dat rechtsvergelijking kon leiden tot een verbetering van de samenleving. Men had zelfs de utopische idee dat rechtsvergelijking zou leiden tot een soort van wereldrecht. Zie ook het rapport Sur l utilité, le but et le programme du congrès, in Proces-verbaux des séances et documents p13 (1905) van Raymond Saleilles, een medeorganisator van het congres waaruit de aandacht voor de wet blijkt en de utopische idee om alle wetgeving te unificeren om zo te komen tot een droit common van de beschaafde naties = de landen in Europa (Men kijkt niet naar het recht van onbeschaafde landen). Twee strekkingen kenmerken het congres: 1. De universalistische opvatting om te komen tot een droit common van de beschaafde naties door het recht van de bestaande naties te bestuderen en een te gaan maken. 2. Een meer beperkte wetenschappelijke beoefening van rechtsvergelijking. Na het congres zie je dat er vooral rechtsvergelijking tussen Frankrijk (Code de Napoleon) en Duitsland (had net een nieuw wetboek) gaat plaatsvinden. Opm. In die tijd was er nauwelijks interesse voor de comon law rechtstraditie omdat daar de rechtspraak en niet de wetgeving de belangrijkste bron van recht is. 20 ste eeuw Gaandeweg de 20 ste eeuw is er een teloorgang van de utopie van het universalisme. Van de idee dat het mogelijk moet zijn om via rechtsvergelijking te komen tot een droit common. Af en toe zijn er nog wel wat opflakkeringen van de idee zoals bijvoorbeeld met de oprichting 4

7 van Unidroit in 1926 dat zich bezig houdt met eenmaking op wereldniveau via internationale verdragen. De strekking die de Code civil van Napoleon en het Duits BGB vergeleek zou tot nieuwe strekkingen in de rechtsvergelijking leiden, gekenmerkt door een beperking van bestudeerde problemen en een verruiming van methode (men krijgt oog voor andere rechtsbronnen dan de wet). Na WOI (1919) kwam het Verdrag van Versailles er dat enkel in het Engels en Frans werd opgesteld. In het kader van dit verdrag werden er Duitse, Engelse en Franse arbitragerechtbanken opgericht die zich moesten uitspreken over de interpretatie ervan. De Duitse jurist Ernst Rabel speelde bij de verdere ontwikkeling van de rechtsvergelijking een belangrijke rol omdat hij erop wees dat men zich niet moest beperken tot het legislatieve recht (de wet) maar oog moest hebben voor het totale recht. Ook heeft Rabel samen met andere Duitse juristen een belangrijke rol gespeeld bij het opentrekken van de rechtsvergelijking met de common law. Dit komt omdat ze naar de USA zijn gemigreerd en daar aan rechtsvergelijking deden. Conclusie: Er is een doorbreking van de legislatieve rechtsvergelijking. We zien een verbreding en tegelijkertijd ook een vernauwing van het perspectief. Vernauwing want men begint concreet aan rechtsvergelijking te doen. Het gebeurt niet langer vanuit de idee om tot een droit common te komen. Verbreding omdat er een brug is gemaakt met de common law rechtstraditie. Dit komt mede doordat er na WOII heel wat nieuwe staten ontstonden door de dekolonisatie die een eigen recht en wetboek moesten ontwikkelen en daarvoor beroep deden op juristen. Verder is er ook een opkomst van socialistische rechtstelsels. De utopische gedachte van een droit common is voorbij. Ze is vervangen door een specifieke sector, universele gebonden eenmaking enerzijds en regionale eenmaking anderzijds. Binnen de EU zien we een belangrijke impuls: de resolutie van 1989 om tot een Europees BW te komen, een Europees privaatrecht en er zijn nieuwe tijdschriften. 3 Methodologie Vastleggen van het onderzoeksdomein rechtsvergelijkend proces Vastleggen van het onderzoeksdomein Als je aan rechtsvergelijking gaat doen moet je een onderzoeksdomein vastleggen. Als we dit doen botsen we op het probleem van de vergelijkbaarheid = als men rechtsinstellingen gaat vergelijken tussen landen die rechtstelsels hebben die op een fundamenteel verschillende grondslag (bv. een socialistische kapitalistische grondslag) berusten is dit niet zinvol. Men kan enkel op een zinvolle manier vergelijken als men de rechtsinstelling(en) rechtsinstelling vergelijkt met de rechtsinstelling van landen die min of meer evenwaardig zijn. Het probleem van de vergelijkbaarheid rees scherp door de socialistische rechtstelsels en de nieuwe staten (dekolonisatie). Het leidde tot het ontstaan van de contrastieve rechtsvergelijking. Deze werd beoefend door juristen die geschoold waren in de socialistische rechtstelsels. Als we aan contrastieve 5

8 rechtsvergelijking doen is het enkel van nut om het contrast tussen onze rechtstelsels en de socialistische rechtstelsels te onderstrepen. Als je een onderwerp gaat bepalen dan moet de onderzoekvraag op een neutrale manier worden geformuleerd. De vraag moet los staan van nationale connotaties. Bv. Wij kennen de adoptie die onbekend is in de islamitische rechtstraditie maar wellicht bestaat er daar wel iets vergelijkbaars.je moet je nationaal begrip gaan universaliseren. Dit kan door gebruik te maken van de tertium comparationis. Hierbij zoek je naar een gemeenschappelijk functie van de begrippen, regels of beginselen die vergeleken worden. Men zoekt naar gemeenschappelijke noemers = comparatieve begrippen. Bv. Je wil het echtscheidingsrecht gaan vergelijken tussen België en enkele landen met een islamitische rechtstraditie Wat doe je met de verstoting die we in België niet kennen en die in wezen een vorm van echtscheiding is? Neutrale, universele formulering: op welke wijze kan een huwelijk tussen 2 personen worden ontbonden bij leven? Je wil het huwelijksrecht gaan vergelijken tussen België, Italië en Spanje Wat met de wettelijke samenwoning en andere samenlevingsvormen die verwant zijn met het huwelijk maar niet dezelfde gevolgen hebben? Neutrale, universele formulering: Welke samenlevingsvormen vereisen een vorm van registratie bij de overheid? Vervolgens moet men een geografische keuze gaan maken: Hoeveel rechtstelsels met elkaar vergelijken? Het antwoord op deze vraag wordt bepaald door de doelstelling van de vergelijking. Bv. Als het doel unificatie tussen bepaalde landen is dan gaat men enkel de rechtstelsels van de landen vergelijken waarmee eenmaking wordt beoogd. Welke rechtstelsels vergelijken? Hierbij zit je met het probleem dat je een zekere voorkennis nodig hebt om een keuze te maken. Bv. Als je rechtsvergelijkend onderzoek wil doen naar het namenrecht. In België wordt de familienaam in principe doorgegeven door de vader, in Spanje heeft men een samengestelde naam (vader - moeder). Verder is het familierecht in de Scandinavische landen erg modern georganiseerd. Zonder deze voorkennis wordt het erg moeilijk om relevante rechtstelsels te vinden. Soms kan het ook voldoende zijn om een representatief rechtstelsel te gaan onderzoeken. Bv. Voor de continentale stelsels worden Frankrijk en Duitsland vaak als representatieve stelsels gebruikt. Voor de common law rechtstraditie zijn de stelsels van Engeland en de VS representatief. Men moet de gemaakte keuze steeds verklaren. Een verklaring kan bijvoorbeeld ook talenkennis zijn. Rechtsvergelijkend proces Rechtsvergelijking vereist een proces van vergelijking. De loutere kennis van het vreemde recht is nog geen rechtsvergelijking, wel een eerste noodzakelijke stap. In het Duits noemt 6

9 men de verwerving van deze kennis Auslandsrechtskunde. (Denk aan het onderscheid tussen functionele en dogmatische rechtsvergelijking). Men moet bij het rechtsvergelijkend proces werken in stappen. Constantinesco noemt dit La règle des trois C: 1. Connaître (kennen) 2. Comprendere (verklaren en waarderen) 3. Comparer (vergelijken) Stap 1: Kennen Je bestudeert de originele bron maar met oog voor de totaliteit en de complexiteit van de verschillende bronnen het rechtsstelsel waarnaar men onderzoek doet. Daarbij moet men de hiërarchie van de rechtsbronnen van dat vreemde rechtstelsel respecteren en de interpretatiemethoden toepassen van dat vreemde rechtsstelsel. De rechtsbronnen zijn: Voor Continentaal Europa: De wet = De belangrijkste bron van recht De rechtspraak (RP= gezaghebbende rechtsbron) De gewoonte De rechtsleer Voor Common Law landen: Hier is de rechtspraak de belangrijkste bron van recht. (=bindende vorm van recht. Men heeft precedenten). Vervolgens de wet Dan de gewoonte En tot slot de rechtsleer Maar in deze hiërarchie zit evolutie. Daarnaast is het internet belangrijk voor het vinden van formele bronnen. Maar je moet hierbij waakzaam zijn omdat veel informatie op het internet onjuist, niet het meest actueel, is. Online bronnen die uitgaan van overheidsinstanties zijn het betrouwbaarst. Enkele formele (online-)bronnen zijn (niet kennen): Nederland: ; zie ook Nederlandse Jurisprudentie Duitsland: ; (vanaf 2000) Frankrijk: (selectie) Verenigd Koninkrijk: (vanaf 1988); (voor uitspraken van The House of Lords). Naast de originele en de formele rechtsbronnen zijn ook materiële rechtsbronnen (vooral functionele rechtsvergelijking) van belang om een volledig zicht te krijgen. De vindplaats van materiële bronnen is echter moeilijk vast te stellen. Daarom gaat men bij grote 7

10 rechtsvergelijkende projecten vaak mensen die met het rechtsprobleem te maken hebben (gehad) ondervragen aan de hand van vragenlijsten en experten laten samenwerken. Voorbeelden van projecten met vragenlijsten zijn: Cornell-Project (Rudolf Schlesinger), Trento-project (1993) Casebook-project (W. Van Gerven). Ideaal is dat men de bronnen kan consulteren in de originele taal. Een vertaling kan immers fouten bevatten en natuurlijk zijn er ook onvertaalbare woorden (bv. De trust = onvertaalbaar omdat we dit niet kennen in ons recht). Ook moet men opletten voor woorden die op het eerste zich gelijk of gelijkluidend zijn maar niet dezelfde betekenis hebben (= les foux amis). Bv. In common law landen gebruikt men de term civil law als aanduiding voor het continentaal recht. Het is niet het burgerlijk recht dat wij kennen. De Cortes Generales in het Spaans. Als je dit vertaald zou je denken dat het gaat om de algemene rechtscolleges maar het staat voor het Spaans parlement. Tenslotte moet men de onderzochte termen re-integreren in hun rechtsorde en de verhouding tussen regels zoals ze functioneren bestuderen (Comprendre bij Constantinesco). Stap 2: Vergelijken Hier overstijgt men de Auslandsrechtskunde: om gelijkenissen en verschillen zichtbaar te maken moet men de verhoudingen preciseren. Bv. Gelijkenissen en verschillen op het vlak van de wetgeving kunnen door de RP worden teniet gedaan en omgekeerd. Bv. 145 BGB (Duits BW): zegt dat een aanbod om te contracteren principieel verbindend is. De aanbieder is verbonden aan zijn aanbod tenzij hij deze bindende kracht heeft uitgesloten. In de common law rechtstraditie is het uitgangspunt dat een aanbod in beginsel niet verbindend is Op het eerste zicht totaal tegengestelde situatie maar in de praktijk wordt in Duitsland bijna steeds de uitzondering toegepast (in bijna elk aanbod is bedongen dat het aanbod niet verbindend is) het verschil wordt door de praktijk teniet gedaan. Over deze stap zeggen verschillende auteurs dat ze vaststellen dat de continentale en de common law rechtstraditie steeds meer naar elkaar ontwikkelen (convergentie). De auteur P. Legrand (zie tekst p op BB) zegt echter dat er helemaal geen sprake is van convergentie. In zijn tekst over comparer wijst hij op het feit dat we als comparatist steeds vooringenomen zijn. Dit komt omdat je steeds maar 1 rechtstelsel het best kan kennen. Je kan nooit even vertrouwd zijn met 2 rechtstelsels, ze even goed kennen. Als men onderzoek doet moet men zich ervan bewust zijn dat men steeds steunt op een voorstelling van de auteurs van dat andere rechtstelsel. Bv. Je bestudeert het Frans recht en leest daarvoor boeken van Franse auteurs. De voorstelling die deze auteurs geven van het Franse recht is ook maar een interpretatie. Idealiter moet je alles zelf bestuderen en abstractie nemen van de voorstelling van die Franse auteurs. 8

11 Stap 3: Verklaren De loutere vaststelling van gelijkenissen en verschillen heeft een relatief beperkte waarde. Ze moeten verklaard worden. Heel vaak spelen geschiedkundige factoren een rol bij de verklaring, eventueel ook economisch, culturele, factoren. Bv. Het strenge bankgeheim van de Zwitserse banken heeft ook te maken met de wil van de autoriteiten om gunstige omstandigheden voor het bankklimaat te creëren = een puur economische reden. (Stap 4): Waarderen Of men gaat waarderen hangt af van de bedoeling van de comparatist. Deze stap is niet altijd noodzakelijk. Als je louter uit interesse een vergelijkend onderzoek doet is waarderen niet noodzakelijk. Als je echter een algemeen doel (bv eenmaking van het recht, overname van vreemd recht in het rechtssysteem om een probleem op te lossen) nastreeft is waarderen wel nodig. Bv. Welke oplossing in de ons omliggende landen is de beste? Het vermoeden van gelijkenis (praesumptio similitudinis) Dit vermoeden werd ontwikkeld door de Duitse comparatist Konrad Zweigert. Zijn principe gaat er vanuit dat een eenheid van beschaving (of van problemen) veelal leidt tot een eenheid van oplossingen Vandaar het vermoeden van gelijkenis Het vermoeden van gelijkenis gaat enkel op voor de rechtstakken of rechtsstelsels die een gelijkaardige grondslag hebben. Bv. Wel voor het verbintenissenrecht kan je er vanuit gaan dat het in principe tot een gelijkaardig resultaat leidt. In 80% van de gevallen krijg je een gelijkaardige oplossing. Niet voor continentaal Europa- Common Law want deze hebben een andere grondslag Het vermoeden geldt niet voor deelgebieden van het recht die sterk religieus, moreel of politiek gekleurd zijn (bv. Het gezins- en erfrecht). 4 Functies van de rechtsvergelijking 1 De rechtsvergelijking is een hulpwetenschap van het IPR 1) Bij de oplossing van een kwalificatieprobleem: In het IPR werkt men met verwijzingsregels die bepalen welk nationaal recht van toepassing is. Men moet weten of er in het aangeduide recht regels bestaan i.v.m. de rechtsvraag. Stel dat er een rechtsvraag is over adoptie maar het vreemde recht dat je moet toepassen kent dit niet. Dan moet men via rechtsvergelijking naar regels gaan zoeken die eenzelfde functie als adoptie hebben = functionele kwalificatie. Bv. De Kafala is een soortgelijke instelling. Binnen het IPR kan je: Lege fori (volgens de eigen opvattingen) - lege causae (volgens het recht dat van toepassing is op de rechtsverhouding) kwalificeren Of op rechtsvergelijkende wijze (Ernst Rabel) 2) Bij de toepassing van het vreemd recht. Art 15 WIPR geeft de rechter de opdracht om op zoekt te gaan naar het vreemde recht en dit interpreteren conform het vreemde 9

12 recht. Dit is de codificatie van een uitspraak van het Hof van Cassatie in het Babcock arrest. In het Babcock arrest ging het over de toepassing van art 1645 van het Franse BW i.v.m. de vrijwaring van verborgen gebreken bij koop verkoop. De appelrechters stelden vast dat dit identiek was aan het Belgische artikel en pasten de bepaling toe maar met een Belgische interpretatie. Het Hof van Cassatie verbrak het arrest omdat het artikel niet werd toegepast zoals dat in Frankrijk het geval was. Art 15 WIPR heeft tot gevolg dat de rechter rechtsvergelijkend onderzoek zal moeten doen. Maar er bestaan hulpmiddelen: de partijen kunnen de partijen helpen, de rechter kan beroep doen op verdragstechnieken bv. op het Verdrag van Londen of het Europees justitieel netwerk. 3) Bij de toepassing van art 21 WIPR: De toepassing van het vreemd recht kan geweerd worden als deze in strijd is met de OO Vergelijking tussen het vreemd en eigen recht is in zekere mate nodig. 4) In het kader van de rechtskeuzevrijheid. De partijen hebben soms de mogelijkheid om het recht dat van toepassing is op de overeenkomst of meer algemene rechtsverhoudingen te kiezen. Dit vergt een zekere kennis en vergelijking van vreemd recht. 5) Bij de toepassing van sommige verwijzingsregels wordt men gedwongen om aan rechtsvergelijking te doen. Bv. Art 74 2 WIPR of art 4.2 Haags Protocol 23 november De rechtsvergelijking is een hulpwetenschap van het volkenrecht 1) Bij onderhandelingen met het oog op het sluiten van verdragen want termen hebben niet noodzakelijk dezelfde betekenis. Bv. Bij de dubbelbelastingverdragen tussen België en Nederland zit er een annex met een overeengekomen interpretatie. 2) De interpretatie van internationale verdragen gebeurt door: Internationale instanties zoals het HvJ, het EHRM, het Benelux- Gerechtshof. Soms wordt ook een authentieke interpretatie overeengekomen door de verdragspartijen. Nationale instanties. Bv. - Cass. 27 juni 2006, P N; Dit arrest had betrekking op Erdal (een bekend persoon die momenteel onvindbaar is). De vraag was of men Erdal wel of niet zou vervolgen in België voor een aanslag die ze in Istanbul had gepleegd op een Turks zaakvoerder. Turkije had om haar uitlevering gevraagd maar België had dit in eerste instantie geweigerd. België kan dit maar moet volgens het Europees terrorismeverdrag bij weigering tot uitlevering dan als staat desgevallend zelf overgaan tot vervolging voor die feiten. Het verdrag zegt dat men enkel moet vervolgen als de aanslag met een automatisch vuurwapen is gebeurd. Erdal had een semi-automatisch geweer gebruikt valt dit onder automatisch vuurwapen? Indien ja dan moet België vervolgen, indien neen dan geen uitlevering en geen verplichting tot vervolging. Het Hof van Cassatie gebruikte voor de 10

13 interpretatie de interpretatieregels uit het Verdrag van Wenen van 23 mei 1969 betreffende het verdragenrecht. Art 31 en 32 zeggen dat een verdrag te goeder trouw moet worden uitgelegd overeenkomstig de gewone betekenis van de termen in hun context en in het licht van het voorwerp en het doel van het verdrag en dat men daarnaast oog moet hebben voor de praktijk men moet kijken of er relevante rechtspraak (ook in andere landen) is i.v.m. de interpretatie. Uiteindelijk kwam het hof tot de conclusie dat de daden van Erdal onder het terrorismeverdrag vielen. - Cass. 28 mei 2010, C F; Hier neemt het hof opnieuw zijn toevlucht tot de interpretatieregels in het verdrag van wenen. Het ging om een IPR zaak. De vraag was wat moet worden begrepen onder het begrip burgerlijke en handelszaken want enkel dan is Brussel I van toepassing. - HvJ C-63/09 van 6 mei 2010; Ook hier wordt verwezen naar de interpretatieregels uit het Verdrag van Wenen. De vraag ging over hoe men het begrip schade in het Verdrag van Montreal betreffende luchtvervoer moest interpreteren - HR 18 december 2009, nr. 07/11057, NJB 2010, 84; Ook hier verwijst de Hoge Raad expliciet naar de interpretatieregels uit het Verdrag van Wenen maar ze gaat ook verwijzen naar buitenlandse RP die reeds een interpretatie gegeven heeft van de verdragsbepaling. - HR 13 april 2012, nr. 10/04437). Ook hier verwijst de Hoge Raad expliciet naar de interpretatieregels uit het Verdrag van Wenen. Het ging over een vraag van immuniteit van jurisdictie van de Verenigde Naties. De Nederlandse blauwhelmen kregen het verwijt dat ze de burgerbevolking niet hadden beschermd tegen oorlogsmisdrijven. Men wilde een procedure instellen tegen de VN en de vraag rees of men de VN kon dagvaarden voor de Nederlandse rechter of niet. Zie ook art. 38 Statuut Internationaal Gerechtshof: de door beschaafde naties erkende algemene rechtsbeginselen Het Internationaal Gerechtshof is bevoegd voor geschillen tussen staten onderling. Art 38 heeft het over de bronnen van het internationaal publiekrecht. De bronnen waarop het internationaal gerechtshof zich kan steunen. Een van de bronnen is de door de beschaafde naties erkende algemene rechtsbeginselen.om te weten welke rechtsbeginselen algemeen erkend zijn moet men onderzoek gaan doen. 3 De rechtsvergelijking zorgt voor een beter inzicht in het eigen recht Rechtsvergelijking brengt een grotere openheid voor vreemde rechtsinstellingen met zich mee. Het eigen recht wordt niet verabsoluteerd. Rechtsvergelijking kan leiden tot rechtsverfijning. Zie ook art. 1 ZGB (Zwitsers BW) : De wetgever geeft de rechter uitdrukkelijk de bevoegdheid om bij een onoplosbare lacune in de wet zelf een rechtsregel te maken. Hierbij is het de bedoeling dat hij zich steunt op eventuele opvattingen die in het 11

14 buitenland bestaan. Het moet een rechtsregel zijn die nadien algemeen kan gelden. De regel moet nadien in gelijkaardige gevallen van toepassing zijn. 4 De rechtsvergelijking is een hulpwetenschap van het internationaal strafrecht Hierbij zijn er 2 belangrijke voorwaarden: 1) De voorwaarde van de dubbele incriminatie in het uitleveringsrecht (zie art. 1, 2 Uitleveringswet 1874: Feiten kunnen alleen aanleiding geven tot uitlevering als ze zowel voor de Belgische wet als de buitenlandse wet strafbaar zijn met een vrijheidstraf waarvan de maximumduur groter is dan 1 jaar). Het is voldoende dat het feit strafbaar is naar Belgisch recht de kwalificatie moet niet overeenstemmen. Deze regel kan slechts worden toegepast als men een onderzoek heeft verricht naar het vreemde strafrecht en men vaststelt dat de feiten in het vreemde recht strafbaar zijn met een vrijheidstraf waarvan de maximum duur groter is dan 1 jaar. Bv. Cass. 15 februari 2006, P F. Deze zaak ging over de al dan niet uitlevering van een Marokkaan aan Marokko door België. Het hof ging na of bepaalde feiten in het Marokkaanse strafrecht al dan niet konden worden gekwalificeerd als een strafbaar feit met een maximumduur van langer dan 1 jaar zodat er sprake kon zijn van uitlevering. 2) Voorwaarde van de dubbele jurisdictie. Deze houdt in dat de feiten in beide landen tot vervolging aanleiding moeten kunnen geven (zowel in het buitenland als in Belgie). 5 Receptie (= overname) van buitenlands recht Dit wordt ook wel Legal transplants genoemd hoewel deze term vrij beperkt is omdat de term lijkt te suggereren dat enkel de wet kan wordt overgenomen terwijl natuurlijk ook rechtspraak en rechtsleer kan worden overgenomen. Ook problemen die eens zuiver nationaal waren, hebben thans een internationale dimensie gekregen men kan zich niet meer louter concentreren op de nationale ruimte. Men kan inspiratie opdoen in het recht van andere landen om een probleem op te lossen = rechtsvergelijking met een horizontale dimensie. Daarbij komt ook dat er nu veel supranationaal en internationaal recht is dat stukken van het nationaal recht beïnvloedt = de verticale dimensie in de rechtsvergelijking. Zie ook HAZARD: rechtsvergelijking met het oog op policy formulation (beleidsformulering). Hierbij gebeurt het vaak dat men inspiratie zoekt in het buitenland om tot een bepaalde oplossing te komen. Bv. Voor het strafrecht heeft men een ontwerp van wetgeving voorgesteld over de zogenaamde spijtoptanten met als voorbeeld het Italiaans recht = een systeem waarbij door de op wet voorziene wijze personen die deel uitmaken van georganiseerde misdaad in ruil voor informatie aan de overheid bescherming of strafvermindering kunnen krijgen. De Belgische commissie justitie van ons parlement is op reis gegaan om dit fenomeen te bestuderen in Italië. Uiteindelijk bleef het bij een voorstel omdat er teveel verzet en discussie was. 12

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht)

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) Steeds meer worden we in de rechtspraktijk geconfronteerd met internationale echtscheidingen op basis van de volgende elementen:

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I. Walter VAN GERVEN

BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I. Walter VAN GERVEN BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I Walter VAN GERVEN Professor emeritus K.U.Leuven, U.Tilburg, U.Maastricht Gewezen advocaat-generaal Europees Hof van Justitie Lid van de Koninklijke Vlaamse Academie

Nadere informatie

Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13

Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13 Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13 II. HET OBJECTIEVE RECHT... 17 A. HET OBJECTIEVE EN SUBJECTIEVE RECHT... 17 1. Het objectieve

Nadere informatie

Belgisch Internationaal Privaatrecht

Belgisch Internationaal Privaatrecht Belgisch Internationaal Privaatrecht Bart VOLDERS & Liselot SAMYN Maklu Antwerpen-Apeldoorn Inhoudstafel Lijst van afkortingen 11 Voorwoord 13 DEEL I. COMMUNAUTAIRE RECHTSBRONNEN 15 A. Internationaal en

Nadere informatie

Auteur. Onderwerp. Datum

Auteur. Onderwerp. Datum Auteur Stefan Nerinckx Onderwerp Het toepasselijk recht op verbintenissen voortvloeiend uit (internationale) arbeidsovereenkomsten: een nieuwe Europese verordening in de maak? Datum april 2005 Copyright

Nadere informatie

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen.

afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt. Volstaan wordt dan ook met hiernaar te verwijzen. Reactie op de brief van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) inzake het wetsvoorstel tot wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband met het limiteren van de hoogte van de

Nadere informatie

www.asser.nl/cursusaanbod-advocatuur

www.asser.nl/cursusaanbod-advocatuur Cursusaanbod Onderhoud Vakbekwaamheid (PO) voor de advocatuur T.M.C. Asser Instituut 6 dec 2013 IPR Familierecht. Echtscheiding en nevenvoorzieningen inzake boedelscheiding en alimentatie gewezen echtgenoten

Nadere informatie

Samenvatting Rechtsvergelijking: Micro-vergelijking

Samenvatting Rechtsvergelijking: Micro-vergelijking 1 Methodologie van de micro-rechtsvergelijking Door Brecht Warnez Samenvatting Rechtsvergelijking: Micro-vergelijking 3e Bachelor Rechten, 2009-2010 Prof. W. De Bondt Samengevat door Brecht Warnez Titel

Nadere informatie

PLAATSINGSSYSTEEM COLLECTIE RECHTSGESCHIEDENIS A. Werken van algemene aard A10 Woordenboeken A20 Naslagwerken A30 Bibliografieën, catalogi van

PLAATSINGSSYSTEEM COLLECTIE RECHTSGESCHIEDENIS A. Werken van algemene aard A10 Woordenboeken A20 Naslagwerken A30 Bibliografieën, catalogi van 1 PLAATSINGSSYSTEEM COLLECTIE RECHTSGESCHIEDENIS A. Werken van algemene aard A10 Woordenboeken A20 Naslagwerken A30 Bibliografieën, catalogi van bibliotheken A31 Archivalie A40 Grammaticale hulpmiddelen,

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v. Hoofdstuk I. De toetsing van sancties door de rechter: algemeen kader Beatrix Vanlerberghe... 1

INHOUD. Voorwoord... v. Hoofdstuk I. De toetsing van sancties door de rechter: algemeen kader Beatrix Vanlerberghe... 1 INHOUD Voorwoord............................................................ v Hoofdstuk I. De toetsing van sancties door de rechter: algemeen kader Beatrix Vanlerberghe............................................

Nadere informatie

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE Het Hof van Justitie van de Europese Unie is een van de zeven instellingen van de EU. Zij omvat drie rechtscolleges: het Hof van Justitie, het Gerecht en het Gerecht

Nadere informatie

Bestaande lacunes en toekomstperspectieven in het Europees internationaal privaatrecht: naar een wetboek van internationaal privaatrecht?

Bestaande lacunes en toekomstperspectieven in het Europees internationaal privaatrecht: naar een wetboek van internationaal privaatrecht? DIRECTORAAT-GENERAAL INTERN BELEID BELEIDSONDERSTEUNENDE AFDELING C: RECHTEN VAN DE BURGER EN CONSTITUTIONELE ZAKEN JURIDISCHE ZAKEN Bestaande lacunes en toekomstperspectieven in het Europees internationaal

Nadere informatie

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom INHOUD Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 14 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 15 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek van

Nadere informatie

HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN

HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN HUWELIJK MET INTERNATIONALE ASPECTEN HUWELIJK OVER DE GRENZEN Dit gedeelte van de site gaat over het huwelijksvermogensrecht in internationaal verband. De belangrijkste regels van het hiermee samenhangende

Nadere informatie

Overzicht. Bevoegdheden inzake milieu. Internationaal: België:

Overzicht. Bevoegdheden inzake milieu. Internationaal: België: Overzicht An Cliquet Vakgroep Internationaal publiekrecht, Universiteit Gent Brussel, 18 oktober 2011 Internationaal: Bevoegdheden inzake milieu Evolutie van internationaal milieurecht Internationale rechtsregels

Nadere informatie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie Vaak gestelde vragen over het Hof van Justitie van de Europese Unie WAAROM EEN HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HVJ-EU)? Om Europa op te bouwen hebben een aantal staten (thans 28) onderling verdragen

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

Unidroit-Overeenkomst inzake de internationale factoring

Unidroit-Overeenkomst inzake de internationale factoring Unidroit-Overeenkomst inzake de internationale factoring DE STATEN, DIE PARTIJ ZIJN BIJ DIT VERDRAG, ZICH ERVAN BEWUST ZIJNDE dat de internationale factoring een belangrijke taak te vervullen heeft in

Nadere informatie

Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme

Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme Europese krijtlijnen voor een sociaal federalisme prof. dr. Herwig VERSCHUEREN Universiteit Antwerpen De Europese context Overzicht De Europese spelers en hun instrumenten De Europese juridische krijtlijnen

Nadere informatie

INTERNATIONALE KINDERONTVOERING STAND VAN ZAKEN, VERZET VAN HET KIND?

INTERNATIONALE KINDERONTVOERING STAND VAN ZAKEN, VERZET VAN HET KIND? INTERNATIONALE KINDERONTVOERING STAND VAN ZAKEN, VERZET VAN HET KIND? Ius Commune Conference Amsterdam Workshop Family Law 29 november 2012 Geeske Ruitenberg Opbouw > Toepasselijk recht > Cijfers: wie

Nadere informatie

SAMENVATTING SYLLABUS

SAMENVATTING SYLLABUS SAMENVATTING SYLLABUS Julie Kerckaert Inleiding tot het Europees en internationaal recht Academiejaar 2014-2015 Inhoudsopgave Deel 2: Inleiding tot het Europees recht... 2 1. Het juridisch kader van het

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2002 Nr. 112. Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2002 Nr. 112. Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid 50 (1986) Nr. 2 1 ) TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2002 Nr. 112 A. TITEL Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van internationale niet-gouvernementele

Nadere informatie

Vrijheid van onderwijs in vijf Europese landen

Vrijheid van onderwijs in vijf Europese landen Schoordijk Instituut Centrum voor wetgevingsvraagstukken Gert-Jan Leenknegt Vrijheid van onderwijs in vijf Europese landen Een rechtsvergelijkend onderzoek naar de gemeenschappelijke rechtsbeginselen op

Nadere informatie

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133 Inhoudstafel Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 15 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 16 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek

Nadere informatie

het Comité burgerlijk recht (algemene vraagstukken) Gemeenschappelijk referentiekader voor het Europees contractenrecht

het Comité burgerlijk recht (algemene vraagstukken) Gemeenschappelijk referentiekader voor het Europees contractenrecht Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 7 juni 2007 (25.06) (OR. en) PUBLIC 0235/07 LIMITE JUSTCIV 5 CONSOM 8 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap het Comité burgerlijk recht (algemene vraagstukken)

Nadere informatie

Inleiding: enkele cijfers

Inleiding: enkele cijfers François Tremosa Seminar internationaal 27 juni 2013, Rotterdam Inleiding: enkele cijfers 2 miljoen Fransen leven in het buitenland (waarvan 50 % met een dubbele nationaliteit) 3 miljoen buitenlanders

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

SARiV Advies 2012/29 SAR WGG Advies. 31 oktober 2012

SARiV Advies 2012/29 SAR WGG Advies. 31 oktober 2012 Briefadvies over de Akkoorden tussen België en Frankrijk en Nederland voor de ontwikkeling van samenwerking en wederzijdse administratieve bijstand op het gebied van de sociale zekerheid SARiV Advies 2012/29

Nadere informatie

1. Inleiding. De micro-)rechtsvergelijking is een methode: ze vervult een dienende rol. De macrorechtsvergelijking

1. Inleiding. De micro-)rechtsvergelijking is een methode: ze vervult een dienende rol. De macrorechtsvergelijking 1.1 Begripsomschrijving 1. Inleiding Micro-rechtsvergelijking heeft betrekking op elementen of onderdelen van verschillende rechtsstelsels: men vergelijkt rechtsregels, rechtsinstellingen zen zelfs hele

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 18/03/2014

Datum van inontvangstneming : 18/03/2014 Datum van inontvangstneming : 18/03/2014 Vertaling C-650/13-1 Zaak C-650/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 9 december 2013 Verwijzende rechter: Tribunal d instance de Bordeaux

Nadere informatie

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil De Raad van Europa I. Ontstaan en karakter Iemand die zich inzicht wil verschaffen in de ontwikkeling van het internationalisme van na de 2e wereldoorlog zal heel wat moeite moeten doen om door de brei

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken. 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24

EUROPEES PARLEMENT. Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken. 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24 EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken 20 juni 2003 PE 329.885/6-24 AMENDEMENTEN 6-24 Ontwerpadvies (PE 329.885) Carmen Cerdeira Morterero

Nadere informatie

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014)

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 04/03/2013

Datum van inontvangstneming : 04/03/2013 Datum van inontvangstneming : 04/03/2013 Vertaling C-49/13 1 Zaak C-49/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 29 januari 2013 Verwijzende instantie: Úřad průmyslového vlastnictví

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014

Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Datum van inontvangstneming : 25/08/2014 Vertaling C-359/14 1 Datum van indiening: 23 juli 2014 Verwijzende rechter: Zaak C-359/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Vilniaus miesto apylinkės teismas

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Datum 16 december 2014 Onderwerp Nader rapport inzake het voorstel van wet Scheiden zonder rechter

Datum 16 december 2014 Onderwerp Nader rapport inzake het voorstel van wet Scheiden zonder rechter Aan de Koning Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj Registratienummer 593039 Onderwerp Nader rapport inzake het voorstel van wet Scheiden zonder rechter

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord bij de eerste editie... v. Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht... 1

INHOUD. Voorwoord bij de eerste editie... v. Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht... 1 INHOUD Voorwoord bij de eerste editie............................................ v Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht................... 1 1. Begripsomschrijving................................................

Nadere informatie

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 ... No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 Bij Kabinetsmissive van 18 juni 2012, no.12.001344, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1. AUTHENTIEKE AKTEN (ART. 28 WIPR)... 1

HOOFDSTUK 1. AUTHENTIEKE AKTEN (ART. 28 WIPR)... 1 Inhoud HOOFDSTUK 1. AUTHENTIEKE AKTEN (ART. 28 WIPR)... 1 Afdeling I. Inleiding...... 3 1. Algemeen...... 3 2. Omschrijving.... 3 3. Bewijskracht.... 4 A. Het oude recht... 4 B. Het huidige recht.....

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid om de in Nederland opgelegde sanctie (verder) in eigen

Nadere informatie

Inhoudstafel. Opzet van Deel I: De Schriftelijke Handtekening... 13

Inhoudstafel. Opzet van Deel I: De Schriftelijke Handtekening... 13 handtekening_recht.book Page iii Monday, September 20, 2004 9:27 AM iii Dankwoord..............................................i Inleiding................................................ 1 1. Achtergrond........................................

Nadere informatie

HIER WONEN WE IN DE HEMEL

HIER WONEN WE IN DE HEMEL MAGAZINE OVER SCHENKEN, ERVEN EN NALATEN 2016 ANGELA GROOTHUIZEN: HIER WONEN WE IN DE HEMEL PERSOONLIJK! WAAROM HEBBEN ZIJ EEN LEVENSTESTAMENT? WONEN IN EEN MONUMENT IS DAT LEUK? EN DAN KOMT DE FISCUS

Nadere informatie

Knipperlichten. Intellectuele eigendom en ICT. Ellen Enkels. 20 februari 2013

Knipperlichten. Intellectuele eigendom en ICT. Ellen Enkels. 20 februari 2013 2013 Knipperlichten Intellectuele eigendom en ICT Ellen Enkels 20 februari 2013 Minervastraat 5 1930 ZAVENTEM T +32 (0)2 275 00 75 F +32 (0)2 275 00 70 www.contrast -law.be Overzicht I. Regelgeving Europees

Nadere informatie

Concubinaat. De buitenhuwelijkse tweerelatie. Patrick Senaeve (ed.) Acco Leuven / Amersfoort

Concubinaat. De buitenhuwelijkse tweerelatie. Patrick Senaeve (ed.) Acco Leuven / Amersfoort Concubinaat De buitenhuwelijkse tweerelatie Patrick Senaeve (ed.) Met bijdragen van: Eric Dirix Jacques Herbots Walter Pintens Jan Roodhooft Patrick Senaeve Acco Leuven / Amersfoort INHOUD Patrick Senaeve

Nadere informatie

15:00 uur De rol van de bijzonder curator in kinderontvoeringszaken. (mr.c.a.r.m. van Leuven en mr. P.J. Montanus)

15:00 uur De rol van de bijzonder curator in kinderontvoeringszaken. (mr.c.a.r.m. van Leuven en mr. P.J. Montanus) Verslag advocatenbijeenkomst 20 november 2012 12:45 uur Ontvangst / Lunch 13:30 uur Welkom (Els Prins, directeur Centrum IKO) 13:40 uur Het Haags Kinderontvoeringsverdrag 1980 en het Internationaal Verdrag

Nadere informatie

MATERIE BEVOEGDHEID TOEPASSELIJK RECHT EXEQUATUR EXTRA Bestaan en afwezigheid Boek blz. 420 Art. 41 WbIPR Art. 39 WbIPR Boek blz.

MATERIE BEVOEGDHEID TOEPASSELIJK RECHT EXEQUATUR EXTRA Bestaan en afwezigheid Boek blz. 420 Art. 41 WbIPR Art. 39 WbIPR Boek blz. Bestaan en afwezigheid Boek blz. 420 Art. 41 Art. 39 Boek blz. 419 Naam Art. 36 Art. 37 - vaststelling Art. 39 Boek blz. 426 Art. 38 - verandering Staat en bekwaamheid Art. 3, Art. 32 Art. 34 Art. 39 Boek

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek

Samenvatting. Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting Aanleiding voor het onderzoek Het nationale bestuursrecht is van oudsher verbonden met het territorialiteitsbeginsel. Volgens dat beginsel is een autoriteit alleen bevoegd op het grondgebied

Nadere informatie

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken 32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid Nr. 5 Brief van de minister van Buitenlandse Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 april 2012 Mede namens de Staatssecretaris

Nadere informatie

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed De Staten die dit Verdrag hebben ondertekend, Geleid door de wens de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 maart 2010 (17.03) (OR. en) 6792/10. Interinstitutioneel dossier: 2009/0157 (COD) LIMITE

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 maart 2010 (17.03) (OR. en) 6792/10. Interinstitutioneel dossier: 2009/0157 (COD) LIMITE Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 maart 2010 (17.03) (OR. en) PUBLIC Interinstitutioneel dossier: 2009/0157 (COD) 6792/10 LIMITE JUSTCIV 34 CODEC 142 NOTA van: het secretariaat-generaal

Nadere informatie

TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND

TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND TWEEHONDERD JAREN CODIFICATIE VAN HET PRIVAATRECHT IN NEDERLAND OPSTELLEN OVER (DE GESCHIEDENIS VAN) HET PRIVAATRECHT NAAR AANLEIDING VAN HET TWEEDE EEUWFEEST VAN HET WETBOEK NAPOLEON INGERIGT VOOR HET

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 17/12/2013

Datum van inontvangstneming : 17/12/2013 Datum van inontvangstneming : 17/12/2013 Vertaling C-578/13-1 Zaak C-578/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 15 november 2013 Verwijzende rechter: Landgericht Kiel (Duitsland)

Nadere informatie

Samenvatting rechtsvergelijking

Samenvatting rechtsvergelijking Samenvatting rechtsvergelijking Boek + slides + les islamitisch recht en chinees recht Jonathan Van Dooren 1 Rechtsvergelijking (Les 1: 24/09/13) Handboek: nr. 1-5 (p. 1-3), nr. 24-25 (p. 16-17) Begrip

Nadere informatie

Inhoudstafel. Woord vooraf... Dankwoord... Lijst van afkortingen... Lijst van verkort aangehaalde tijdschriften...

Inhoudstafel. Woord vooraf... Dankwoord... Lijst van afkortingen... Lijst van verkort aangehaalde tijdschriften... i Woord vooraf...................................... Dankwoord....................................... Lijst van afkortingen................................ Lijst van verkort aangehaalde tijdschriften.................

Nadere informatie

» Samenvatting. JPF 2013/101 Rechtbank Den Haag 22 mei 2013, C/09/416244; ECLI:NL:RBDHA:2013:CA2361. ( mr. Bellaart mr. Brakel mr.

» Samenvatting. JPF 2013/101 Rechtbank Den Haag 22 mei 2013, C/09/416244; ECLI:NL:RBDHA:2013:CA2361. ( mr. Bellaart mr. Brakel mr. JPF 2013/101 Rechtbank Den Haag 22 mei 2013, C/09/416244; ECLI:NL:RBDHA:2013:CA2361. ( mr. Bellaart mr. Brakel mr. Brandt ) [De man] te [woonplaats], hierna: de man, advocaat: mr. C.A. Lucardie te s-gravenhage.

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken. Katharina Boele-Woelki

De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken. Katharina Boele-Woelki De betekenis van publieke belangen voor het personen- en familierecht: de erkenning van polygame huwelijken Katharina Boele-Woelki De Irakese tolk Terugtrekking van Deense troepen uit Irak Irakese tolk

Nadere informatie

Nieuwe initiatieven om octrooirechtspraak te Europeaniseren

Nieuwe initiatieven om octrooirechtspraak te Europeaniseren Nieuwe initiatieven om octrooirechtspraak te Europeaniseren European Patent Litigation Agreement (EPLA) Verordening inzake het Gemeenschapsoctrooi Huidige situatie Octrooien zijn beschermingstitels met

Nadere informatie

JURIDISCHE SEMANTIEK

JURIDISCHE SEMANTIEK JURIDISCHE SEMANTIEK EEN BIJDRAGE TOT DE METHODOLOGIE VAN DE RECHTSVERGELIJKING, DE RECHTSVTNDING EN HET JURIDISCH VERTÄUEN Ma,rjanne Termorshuizen-Arts Inhoudsopgave Voorwoord xi Inleiding 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

De Europese Erfrechtverordening

De Europese Erfrechtverordening De Europese Erfrechtverordening Vanaf 17 augustus 2015 wordt de Europese Erfrechtverordening 1 van toepassing, drie jaar na de inwerkingtreding. De Erfrechtverordening beoogt de Europese harmonisatie van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 467 Oprichting van het College voor de rechten van de mens (Wet College voor de rechten van de mens) Nr. 9 AMENDEMENT VAN HET LID HEIJNEN Ontvangen

Nadere informatie

BELGISCH INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT

BELGISCH INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT A.J.T. - MEMO'S - nr. 1. BELGISCH INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT Ingrid D'HAEYER Adjunct-hoofdadviseur Juridische Zaken NV KBC Bank INHOUD DEEL I. BELGISCH INTERNATIONAAL PRIVAATRECHTELUK PROCESRECHT Hoofdstuk

Nadere informatie

Algemeen juridische beroepsvorming 4 ALGEMEEN JURIDISCHE BEROEPSVORMING 4 (CJU01.4/CREBO:50109)

Algemeen juridische beroepsvorming 4 ALGEMEEN JURIDISCHE BEROEPSVORMING 4 (CJU01.4/CREBO:50109) ALGEMEEN JURIDISCHE BEROEPSVORMING 4 (CJU01.4/CREBO:50109) sd.cju01.4.v3 ECABO, Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, overgenomen, opgeslagen of gepubliceerd in

Nadere informatie

13538/14 cle/rts/sv 1 DG D 2B

13538/14 cle/rts/sv 1 DG D 2B Raad van de Europese Unie Brussel, 30 september 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0407 (COD) 13538/14 DROIPEN 112 COPEN 230 CODEC 1868 NOTA van: aan: het voorzitterschap het Comité van permanente

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE De rechtsgrondslag voor de grondrechten op EU-niveau is lange tijd voornamelijk gelegen geweest in de verwijzing in de Verdragen naar het Europees Verdrag tot

Nadere informatie

ius sanguinis principe geen probleem naturalisatie soms problematisch vb Nottebohm zaak (IG, 1955) [Liechtenstein-Guatemala]

ius sanguinis principe geen probleem naturalisatie soms problematisch vb Nottebohm zaak (IG, 1955) [Liechtenstein-Guatemala] 1 Jurisdictie Personele Jurisdictie (19 november 2003) 2 Nationaliteit Nationaal aspect Iedere staat bepaalt vrij 2 principes worden meestal toegepast ius sanguinis ius soli vb België: Wetboek van de Belgische

Nadere informatie

DEEL I: Inleiding en Begripsomschrijving

DEEL I: Inleiding en Begripsomschrijving DEEL I: Inleiding en Begripsomschrijving HOOFDSTUK 1 : BEGRIPSOMSCHRIJVING Rechtsvergelijking = geen (objectief) recht: niet gebonden aan een specifieke rechtstak; geen geheel van regels, aanspraken en

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 14/06/2013

Datum van inontvangstneming : 14/06/2013 Datum van inontvangstneming : 14/06/2013 Vertaling C-258/13-1 Zaak C-258/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 13 mei 2013 Verwijzende rechter: Varas Cíveis de Lisboa (Portugal)

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 17/01/2014

Datum van inontvangstneming : 17/01/2014 Datum van inontvangstneming : 17/01/2014 Vertaling C-600/13-1 Zaak C-600/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 21 november 2013 Verwijzende rechter: Giudice di pace di Matera /

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 31/01/2013

Datum van inontvangstneming : 31/01/2013 Datum van inontvangstneming : 31/01/2013 Vertaling C-1/13-1 Datum van indiening: Zaak C-1/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing 2 januari 2013 Verwijzende rechter: Cour de cassation (Frankrijk) Datum

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 10 SEPTEMBER 2007 S.07.0003.F/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. S.07.0003.F A. T., Mr. Michel Mahieu, advocaat bij het Hof van Cassatie, tegen OPENBAAR CENTRUM VOOR MAATSCHAPPELIJK WELZIJN VAN LUIK.

Nadere informatie

Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels

Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels CENTRUM VOOR AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT UNIVERSITEIT VAN TILBURG Gefinancierde rechtsbijstand vergeleken Een rechtsvergelijkend onderzoek naar drie rechtsbijstandstelsels C.M.C. van Zeeland J.M. Barendrecht

Nadere informatie

: Privaatrecht en Notarieel Recht

: Privaatrecht en Notarieel Recht Onderzoeksvoorstel AIO-plaats Rijksuniversiteit Groningen Faculteit der Rechtsgeleerdheid Algemene gegevens: Vakgroep : Privaatrecht en Notarieel Recht Naam aanvrager : Prof. mr. M.H. ten Wolde Wordt het

Nadere informatie

INHOUD. INLEIDING... 1 A. De wet... 3 B. De rechtspraak... 28 C. De rechtsleer... 32 D. De gewoonte... 32 E. De algemene rechtsbeginselen...

INHOUD. INLEIDING... 1 A. De wet... 3 B. De rechtspraak... 28 C. De rechtsleer... 32 D. De gewoonte... 32 E. De algemene rechtsbeginselen... INHOUD INLEIDING... 1 A. De wet.... 3 B. De rechtspraak.... 28 C. De rechtsleer... 32 D. De gewoonte.... 32 E. De algemene rechtsbeginselen.... 34 BOEK I. PERSONENRECHT TITEL I PERSONENRECHT.... 39 Hoofdstuk

Nadere informatie

Samenvatting Europees Recht

Samenvatting Europees Recht Samenvatting Europees Recht Week 1 Export en Europees recht Leerdoelen H4 (Nadruk of EU verdrag en EU werkingsverdrag) - De juridische vormen van export beschrijven - De basisstructuur van de Europese

Nadere informatie

Voor de delegaties gaat hierbij de ontwerp-verordening zoals deze er na de vergadering van de Groep visa van 20 februari 2003 uitziet.

Voor de delegaties gaat hierbij de ontwerp-verordening zoals deze er na de vergadering van de Groep visa van 20 februari 2003 uitziet. Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 februari 2003 (10.03) (OR. en) PUBLIC 6614/03 Interinstitutioneel dossier: 2003/0027 (CNS) LIMITE VISA 35 COMIX 117 NOTA van: aan: nr. Comv.: Betreft: het

Nadere informatie

de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten)

de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten) de positie van de verzekerde/patiënt in Nederland en daarbuiten in het licht van de voorgenomen wijziging van art 13 Zvw (EU-aspecten) Jac Rinkes Workshop SKGZ 3-10-13 Zorgverzekeringswet Artikel 13 1.

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie, handelend in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie;

De Minister van Veiligheid en Justitie, handelend in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie; Regeling van de Minister van Veiligheid en Justitie van 2011, nr., houdende vaststelling van een technisch protocol met betrekking tot de wijze van aflevering van geïntercepteerde telecommunicatie (Regeling

Nadere informatie

Samenloop van grondrechten in verschillende rechtsstelsels, multiculturaliteit in het strafrecht & schuldsanering en collectieve schuldenregeling

Samenloop van grondrechten in verschillende rechtsstelsels, multiculturaliteit in het strafrecht & schuldsanering en collectieve schuldenregeling Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van Belgié en Nederland Samenloop van grondrechten in verschillende rechtsstelsels, multiculturaliteit in het strafrecht & schuldsanering en collectieve

Nadere informatie

DE PROCEDUREGIDS. Stappenplan voor civiele, strafrechtelijke en bestuursrechtelijke geschillen. Frederic Eggermont Saskia Kerkhofs

DE PROCEDUREGIDS. Stappenplan voor civiele, strafrechtelijke en bestuursrechtelijke geschillen. Frederic Eggermont Saskia Kerkhofs DE PROCEDUREGIDS DE PROCEDUREGIDS Stappenplan voor civiele, strafrechtelijke en bestuursrechtelijke geschillen Frederic Eggermont Saskia Kerkhofs Antwerpen Cambridge De proceduregids. Stappenplan voor

Nadere informatie

Rolnummer 3630. Arrest nr. 174/2005 van 30 november 2005 A R R E S T

Rolnummer 3630. Arrest nr. 174/2005 van 30 november 2005 A R R E S T Rolnummer 3630 Arrest nr. 174/2005 van 30 november 2005 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 320, 4, van het Burgerlijk Wetboek, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 19 637 Vluchtelingenbeleid Nr. 636 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Artikel 1. Artikel 2. Artikel 3

Artikel 1. Artikel 2. Artikel 3 Artikel 1 1. Dit verdrag is van toepassing op de erkenning en tenuitvoerlegging van scheidsrechterlijke uitspraken, gewezen op het grondgebied van een andere Staat dan die waar de erkenning en tenuitvoerlegging

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 23/10/2015

Datum van inontvangstneming : 23/10/2015 Datum van inontvangstneming : 23/10/2015 Vertaling C-492/15-1 Zaak C-492/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 21 september 2015 Verwijzende rechter: Oberster Gerichtshof (Oostenrijk)

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 14/09/2012

Datum van inontvangstneming : 14/09/2012 Datum van inontvangstneming : 14/09/2012 Resumé C-371/12-1 Zaak C-371/12 Resumé van het verzoek om een prejudiciële beslissing overeenkomstig artikel 104, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering

Nadere informatie

Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) - (wet) meldplicht datalekken. Safe Harbor Ø. Binding Corporate Rules

Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) - (wet) meldplicht datalekken. Safe Harbor Ø. Binding Corporate Rules Dataprivacy Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) - (wet) meldplicht datalekken Safe Harbor Ø Binding Corporate Rules Wbp Neerslag EU-regelgeving (rl. 95/46/EG), in hele EU De titel van de wet zegt het

Nadere informatie

Woord vooraf. Epe, februari 2015. 1 Marten Toonder, Soms verstout ik mij: de zelfkant, de vergelder, Amsterdam: De Bezige Bij 1985.

Woord vooraf. Epe, februari 2015. 1 Marten Toonder, Soms verstout ik mij: de zelfkant, de vergelder, Amsterdam: De Bezige Bij 1985. Woord vooraf De aanleiding om dit boek te schrijven zijn de colleges die ik in de afgelopen jaren in het verplichte vak over rechtsvinding heb gegeven aan juridische bachelorstudenten aan de Hogeschool

Nadere informatie

De hiërarchie der normen

De hiërarchie der normen De hiërarchie der normen De hiërarchie der normen houdt in dat er een rangorde bestaat tussen de verschillende reglementaire teksten. Dit betekent dat een lagere norm niet mag indruisen tegen een hogere

Nadere informatie

geraadpleegd door de Raad overeenkomstig artikel 39, lid 1 van het EU-Verdrag (C5-0757/2000),

geraadpleegd door de Raad overeenkomstig artikel 39, lid 1 van het EU-Verdrag (C5-0757/2000), P5_TA(2002)0430 Europees netwerk voor justitiële opleiding * Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement over het initiatief van de Franse Republiek met het oog op de aanneming van het besluit van de

Nadere informatie

Rolnummer 1041. Arrest nr. 67/97 van 6 november 1997 A R R E S T

Rolnummer 1041. Arrest nr. 67/97 van 6 november 1997 A R R E S T Rolnummer 1041 Arrest nr. 67/97 van 6 november 1997 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 370, 1, tweede lid, van het Burgerlijk Wetboek, gesteld door de Jeugdrechtbank te Luik.

Nadere informatie

Kennisontbijt RRA Advocaten: Valkuilen bij internationaal contracteren

Kennisontbijt RRA Advocaten: Valkuilen bij internationaal contracteren Welkom Kennisontbijt RRA Advocaten: Valkuilen bij internationaal contracteren 18 november 2015 Ayrton Campos Inleiding: kantoor RRA Advocaten N.V. Kerkstraat 4 6367 JE Ubachsberg Voerendaal 045-5620540

Nadere informatie