Wat is een constitutie?

Save this PDF as:
Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat is een constitutie?"

Transcriptie

1 Wat is een constitutie?

2 Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie en rechtsstaat vullen elkaar aan, zij versterken elkaar. Maar democratisch genomen besluiten kunnen ook botsen op de grenzen van de rechtsstaat, bijvoorbeeld als een meerderheid in het parlement de rechten van een minderheid in de samenleving ernstig wil beknotten. De beginselen van democratie en rechtsstaat vinden we terug in wat we een constitutie noemen. Ook Nederland heeft als democratische rechtsstaat een constitutie. Waaruit bestaat die en wat staat er in? 2 ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

3 Een constitutie bestaat uit de uitgangspunten en regels die betrekking hebben op de inrichting van een staat en op de verhouding tussen de staat en zijn burgers. In de meeste landen wordt de kern van een constitutie gevormd door een geschreven grondwet. Een grondwet is de belangrijkste wet van een land. De woorden constitutie en grondwet worden vaak door elkaar gebruikt, maar een constitutie omvat meer dan een grondwet alleen. Daarnaast zijn er namelijk nog andere wetten, verdragen en gewoonten die algemeen tot een constitutie worden gerekend. De Nederlandse constitutie bestaat uit vijf onderdelen, die we hier zullen behandelen. het statuut Het Koninkrijk der Nederlanden omvat de landen Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Zo staat het in artikel 1 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden. De drie laatstgenoemde landen zijn eilanden in de Caribische Zee, die ten noorden van het Zuid- Amerikaanse land Venezuela ligt. Het Statuut regelt niet alleen de manier Er liggen nog drie Nederlandse eilanden in de Caribische Zee, namelijk Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dat zijn bijzondere gemeenten van Nederland. Samen heten zij Caribisch Nederland. waarop het Koninkrijk wordt vormgegeven, maar ook de verhoudingen tussen de vier landen van het Koninkrijk. Volgens het Statuut hebben de vier landen zelfbestuur zij regelen hun eigen zaken. Maar er zijn natuurlijk ook gemeenschappelijke zaken, zoals: n De handhaving van de onafhankelijkheid en de verdediging van het Koninkrijk; n De buitenlandse betrekkingen; n Het Nederlanderschap; n De uitlevering van Nederlanders en vreemdelingen. De staatsinrichting van Nederland wordt geregeld in de Grondwet, die van Aruba, Curaçao en Sint Maarten in drie afzonderlijke Staatsregelingen. Een belangrijke bepaling is dat de vier landen geen wetten mogen aannemen die in strijd zijn met het Statuut. Dat geldt dus ook voor de Nederlandse Grondwet. Het Statuut kan alleen maar worden veranderd als de parlementen van de vier landen hiermee instemmen. In Nederland wordt een wijziging van het Statuut als een gewoon wetsontwerp behandeld. Dat betekent dat de Tweede Kamer en de Eerste Kamer er slechts één keer over stemmen. De behandeling in de Caribische landen van het Koninkrijk vindt in principe in twee lezingen plaats (er zijn twee stemmingen), maar de tweede lezing vervalt als de wijziging in eerste lezing met een twee derde meerderheid van de stemmen wordt aangenomen. Wat is een constitutie? 3

4 de grondwet De kern van een constitutie bestaat in de meeste landen uit een grondwet. Er zijn landen die geen geschreven grondwet hebben, zoals het Verenigd Koninkrijk en Israël. In deze landen wordt de constitutie gevormd door gewone wetten, regels en gewoonten. Nederland heeft wel een geschreven grondwet. Een grondwet kan kort, maar ook uitzonderlijk lang zijn. De Verenigde Staten hebben de kortste, India heeft de langste grondwet ter wereld. De Nederlandse Grondwet is, vergeleken met die van onze buurlanden België en Duitsland, ook betrekkelijk kort. In een grondwet staan doorgaans de hoofdlijnen van de staatsinrichting en van het bestuur van een land beschreven. Daarnaast bevat een grondwet een overzicht van de fundamentele rechten die de inwoners van dat land hebben. Soms, zoals in Duitsland en Nederland, staan ze direct in het eerste hoofdstuk. Bepalingen in de Grondwet Sinds de grote herziening van 1983 begint de Nederlandse Grondwet met het discriminatieverbod. Daarna passeren verschillende rechten en vrijheden de revue, zoals het algemeen kiesrecht, de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging, de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vereniging en vergadering, het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het recht op onaantastbaarheid van het lichaam. Dit noemen we de klassieke grondrechten. Het zijn rechten die de burger moeten beschermen tegen de overheid. Een burger kan naar de rechter stappen als hij vindt dat hij in zijn rechten of vrijheden wordt aangetast. Verder bevat de Grondwet een aantal zaken waar de overheid zich juist voor moet inspannen, bijvoorbeeld voldoende werkgelegenheid, bevordering van de volksgezondheid, goed onderwijs en bescherming van het leefmilieu. Dit noemen we de sociale grondrechten. Het verschil met de klassieke grondrechten is dat ze niet voor de rechter kunnen worden afgedwongen. In de volgende hoofdstukken gaat de Nederlandse Grondwet in op de verschillende onderdelen van de inrichting van artikel 1 Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. 4 ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

5 de staat. Het Nederlandse koningschap wordt uitvoerig geregeld in het tweede hoofdstuk over de regering. Maar liefst achttien artikelen gaan over de koning. Het hoofdstuk over de Staten-Generaal behandelt de samenstelling en de werkwijze van de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. Het vierde hoofdstuk gaat over de verschillende colleges van advies of controle. Daarna komen hoofdstukken over achtereenvolgens wetgeving en bestuur, rechtspraak en ten slotte de lagere bestuursniveaus (provincies, gemeenten, waterschappen) en andere openbare instanties. Herziening van de Grondwet De meeste grondwetten zijn niet gemakkelijk te veranderen: er zijn vaak speciale parlementaire procedures en een uitspraak van de bevolking voor nodig. Dat geldt ook voor Nederland het is geregeld in het laatste hoofdstuk van de Grondwet. Als de grondwet moet worden gewijzigd, dan moet het parlement er twee keer over stemmen. In de zogenoemde eerste lezing wordt een wijzigingsvoorstel als een gewoon wets - ontwerp bij de Staten-Generaal (Tweede en Eerste Kamer) ingediend. Dat betekent dat voor aanvaarding een gewone meerderheid (de helft plus één) voldoende is. Tijdens deze eerste lezing heeft de Tweede Kamer het recht om het wijzigingsvoorstel te veranderen (amenderen). Nadat het voorstel door de Staten-Generaal is aangenomen, moet de Tweede Kamer worden ontbonden en moeten er De grondwetten van 1815, 1840 en 1848 van het Koninkrijk der Nederlanden begonnen met een opsomming van de toenmalige provincies van Nederland. Deze geografische artikelen zijn nu uit de grondwet verdwenen. nieuwe verkiezingen worden gehouden, zodat de bevolking zich er over kan uitspreken. In de praktijk wacht men echter op de eerstvolgende gewone verkiezingen, waardoor een grondwetsherziening meestal toch een beetje ondergesneeuwd raakt in de verkiezingscampagne. In de tweede lezing moet zowel de Tweede als de Eerste Kamer het wijzigingsvoorstel met een twee derde meerderheid aannemen. De Tweede Wat is een constitutie? 5

6 Kamer heeft in de tweede lezing geen mogelijkheid meer om het wijzigingsvoorstel te amenderen. In Nederland wordt regelmatig gediscussieerd over het afschaffen van de Eerste Kamer. Dat kan alleen maar als de grondwet wordt gewijzigd. Dat betekent dat niet alleen de Tweede Kamer, maar ook de Eerste Kamer zelf tot twee maal toe moet stemmen over de vraag of zij moet worden afgeschaft. De kans dat dit gebeurt is daardoor niet erg groot. Omdat het Verenigd Koninkrijk geen geschreven grondwet heeft, kan een belangrijke wijziging in het staatsbestel met een gewone meerderheid in het parlement worden aangenomen. Dat is bijvoorbeeld in 1999 gebeurd, toen Wales, Schotland en Noord-Ierland een vorm van zelfbestuur en een eigen parlement kregen. Wel mocht de bevolking zich in een referendum over de plannen uitspreken, maar de uitslag was niet bindend. internationale verdragen Nederland heeft een groot aantal internationale verdragen ondertekend en is lid van vele internationale organisaties. Dit brengt internationale verplichtingen met zich mee. In de Grondwet staat ook met zoveel woorden dat bepalingen van verdragen en besluiten van internationale organisaties verbindende kracht voor Nederland hebben. Sterker nog, Nederlandse wetten zijn niet van toepassing indien ze hiermee niet verenigbaar zijn. organieke wetten Organieke wetten zijn wetten die door de Grondwet worden voorgeschreven en betrekking hebben op de inrichting van de staat. Voorbeelden van organieke 6 ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

7 wetten zijn de Kieswet, de Provinciewet, de Gemeentewet en de Waterschapswet. Dit zijn allemaal uitvoerige wetten, waarin de bepalingen van de Grondwet in detail worden vastgelegd en uitgewerkt. Organieke wetten kunnen, anders dan de Grondwet zelf, met een gewone meerderheid in het parlement worden gewijzigd. gewoonterecht Tot de constitutie wordt ten slotte ook het zogenoemde gewoonterecht gerekend. In landen die geen geschreven grondwet hebben, is het gewoonterecht erg belangrijk het gaat hier dus om ongeschreven regels. Maar ook in Nederland speelt gewoonterecht een rol. Het belangrijkste voorbeeld is de vertrouwensregel. Die regel houdt in dat de regering het vertrouwen moet hebben preambule De Nederlandse Grondwet heeft, anders dan bijvoorbeeld de Duitse, Franse en Amerikaanse, geen preambule. Een preambule is een soort inleidende tekst van een wet of een verdrag. In Nederland gaan stemmen op om aan onze Grondwet een preambule toe te voegen, waarin ook de woorden democratie en rechtsstaat staan. Hiermee wil men nadrukkelijk aangeven dat dit de kernwaarden van onze samenleving zijn. van een meerderheid van de leden van het parlement. toetsing door de rechter Iemand die vindt dat de overheid niet overeenkomstig de wet of de grondwet handelt, kan naar de rechter stappen. Omdat je na een voor jou ongunstige uitspraak van de rechter in principe in hoger beroep kunt gaan, kan het hoogste gerechtelijke orgaan uiteindelijk toetsen of de grondwet wordt nageleefd. In veel landen bestaat nog een andere manier van gerechtelijke toetsing. In die gevallen kan een speciaal constitutioneel hof elke door het parlement aan genomen wet toetsen aan de grondwet. Zo n hof staat dan buiten het gewone gerechtelijke systeem. In Duitsland bijvoorbeeld komt het geregeld voor dat het Constitutioneel Hof wetten afkeurt omdat ze in strijd worden geacht met de grondwet. In Nederland is een dergelijke toetsing van wetten aan de Grondwet niet mogelijk (artikel 120). Men gaat er hier van uit dat de regering en het parlement (die immers verantwoordelijk zijn voor wetgeving) zelf voldoende in staat zijn om te beoordelen of een wetsvoorstel of een verdrag al dan niet in strijd is met de bepalingen uit de grondwet. Wel kan de gewone rechter door het parlement aangenomen wetten toetsen aan internationale verdragen. Dergelijke verdragen moeten altijd worden nageleefd. Wat is een constitutie? 7

8 De fundamenten van een democratische rechtsstaat bestaan uit een constitutie en in de meeste gevallen een grondwet. Maar dat wil bepaald niet zeggen dat elke staat met een constitutie en een grondwet een democratische rechtsstaat is. Er zijn heel wat dictaturen op de wereld met prachtige grondwetten, die zich niets gelegen laten liggen aan de bepalingen uit hun grondwet. Om van een staat een democratische rechtsstaat te maken, is macht en politieke wil nodig. Na de vestiging van zo n staat kunnen een constitutie en een grondwet pas volledig tot hun recht komen. ProDemos is het Huis voor democratie en rechtsstaat. ProDemos legt uit wat de spelregels zijn van de democratie en de rechtsstaat en laat zien wat je zelf kunt doen om invloed uit te oefenen in de gemeente, de provincie, het land en Europa. ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Hofweg 1H 2511 AA Den Haag T (070) E I Tekst ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Vormgeving Puntspatie [bno], Amsterdam Druk Ten Brink, Meppel Fotografie ProDemos: p. 1, 5 Nationale Beeldbank: p. 2, 4 istockphoto: p. 1, 6 Juni 2015

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? 2 Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Wie bestuurt het Caribisch deel van ons Koninkrijk?

Wie bestuurt het Caribisch deel van ons Koninkrijk? Wie bestuurt het Caribisch deel van ons Koninkrijk? 2 Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat niet alleen uit Nederland, zoals we misschien al snel geneigd zijn te denken. Het Koninkrijk omvat namelijk

Nadere informatie

Wat is een rechtsstaat?

Wat is een rechtsstaat? Wat is een rechtsstaat? Nederlanders hebben veel vrijheid. We hebben bijvoorbeeld vrijheid van meningsuiting: we mogen zeggen en schrijven wat we willen. Toch heeft deze vrijheid grenzen. Zo staat er in

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? 2 De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Wie bestuurt het land?

Wie bestuurt het land? Wie bestuurt het land? 2 Nederland is een democratie. Een belangrijk kenmerk van een democratie is een parlement. In zo n parlement zitten mensen die door de bevolking zijn gekozen. Zij zitten namens een

Nadere informatie

Voorwoord 5. Leeswijzer 13. Afkortingenlijst 17 ALGEMEEN DEEL 19

Voorwoord 5. Leeswijzer 13. Afkortingenlijst 17 ALGEMEEN DEEL 19 In houdsopgave Voorwoord 5 Leeswijzer 13 Afkortingenlijst 17 ALGEMEEN DEEL 19 1 Beoefening van het Caribische staatsrecht 21 1.1 Caribisch staatsrecht 21 1.2 Systematiek van het Caribische staatsrecht

Nadere informatie

Constitutioneel recht

Constitutioneel recht Constitutioneel recht Prof. mr. C.A.J.M. Kortmann Bewerkt door Prof. mr. P.P.T. Broeksteeg Prof. mr. B.P. Vermeulen Mr. C.N.J. Kortmann Zevende druk Kluwer a Wotters Kluwer business INHOUD AFKORTINGEN

Nadere informatie

Wie bestuurt het land?

Wie bestuurt het land? Wie bestuurt het land? Nederland is een democratie. Een belangrijk kenmerk van een democratie is een parlement. In zo n parlement zitten mensen die door de bevolking zijn gekozen. Zij zitten namens een

Nadere informatie

Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een aantal vragen om de kennis te toetsen. Het betreft steeds drie multiplechoicevragen en drie open vragen.

Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een aantal vragen om de kennis te toetsen. Het betreft steeds drie multiplechoicevragen en drie open vragen. 1 Inleiding In wetten worden veel zaken geregeld: studiefinanciering, de huur van een studentenkamer, de koop van studieboeken en kleding, maar ook verkeersregels en belastingheffing. Hiermee en met vele

Nadere informatie

INHOUD. Verkort aangehaalde literatuur. Afkortingen EERSTE BOEK INLEIDING De aanvang van de westerse staatsleer 3

INHOUD. Verkort aangehaalde literatuur. Afkortingen EERSTE BOEK INLEIDING De aanvang van de westerse staatsleer 3 Verkort aangehaalde literatuur Afkortingen XV XIX EERSTE BOEK INLEIDING 1 Afdeling I Van staatsleer tot staatstheorie 3 1. De aanvang van de westerse staatsleer 3 2. De onafhankelijke en soevereine staat

Nadere informatie

Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 2

Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 2 Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 2 Samenvatting door D. 971 woorden 31 mei 2013 5,7 2 keer beoordeeld Vak Methode Geschiedenis Memo 1848 Censuskiesrecht Grondrechten Ministeriele verantwoordelijkheid

Nadere informatie

LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie. 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA. LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8

LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie. 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA. LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8 LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8 LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015

Nadere informatie

Nederland is helemaal geen representatieve democratie

Nederland is helemaal geen representatieve democratie 8 sept 2013 Nederland is helemaal geen representatieve democratie Politici in Nederland zeggen dat Nederland een representatieve democratie is. Dat roept een paar vragen op. Allereerst wat een representatieve

Nadere informatie

Democratiequiz met achtergrondinformatie over democratie en rechtstaat

Democratiequiz met achtergrondinformatie over democratie en rechtstaat Democratiequiz met achtergrondinformatie over democratie en rechtstaat Beschrijving van de activiteit De quiz wordt gespeeld op de wijze van petje op, petje af. In de plaats van petjes krijgen de kinderen

Nadere informatie

Politiek in Nederland

Politiek in Nederland Politiek in Nederland Dit werkboek is van Klas M. VAN SON, DE CSV/ HET PERRON, Spoorlaan 11-13, Veenendaal. Beste leerling, Dit is jouw werkboek Politiek in Nederland. Over een paar jaar mag jij ook stemmen

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een

Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een Wat is rechtspraak? 2 Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een ander. Stel je hebt een conflict met

Nadere informatie

Het Statuut voor het Koninkrijk

Het Statuut voor het Koninkrijk studiepockets staats- en bestuursrecht Het Statuut voor het Koninkrijk Mr. C. Borman W.E.J. Tjeenk Willink 1998 Deventer INHOUD Lijst van afkortingen XV 1 Ontwikkeling van het Statuut 1 1.1 Voorgeschiedenis

Nadere informatie

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Wat is rechtspraak? Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een ander. Stel je hebt een conflict met

Nadere informatie

5,9. Samenvatting door een scholier 1292 woorden 15 februari keer beoordeeld. Maatschappijleer

5,9. Samenvatting door een scholier 1292 woorden 15 februari keer beoordeeld. Maatschappijleer Samenvatting door een scholier 1292 woorden 15 februari 2005 5,9 76 keer beoordeeld Vak Maatschappijleer Samenvatting Hoofdstuk 2 Politieke Besluitvorming Democratie bestaat uit 2 basisprincipes: Vrijheid

Nadere informatie

Consultatieversie. Memorie van toelichting. Algemeen. 1. Inleiding

Consultatieversie. Memorie van toelichting. Algemeen. 1. Inleiding Wijziging van de wet houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het opnemen van een constitutionele basis voor de openbare

Nadere informatie

Samenvatting Geschiedenis Staatsinrichting H3+4

Samenvatting Geschiedenis Staatsinrichting H3+4 Samenvatting Geschiedenis Staatsinrichting H3+ Samenvatting door een scholier 1611 woorden 26 november 2001 5,5 29 keer beoordeeld Vak Geschiedenis Geschiedenis stof voor eerste rep (maatschappijleerboek

Nadere informatie

Wat is een democratie?

Wat is een democratie? Wat is een democratie? 2 Een democratie is een land waarin het volk regeert. Maar er is geen land ter wereld dat wordt bestuurd volgens de principes van directe democratie, waarbij het volk keer op keer

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Inleiding recht

Samenvatting Maatschappijleer Inleiding recht Samenvatting Maatschappijleer Inleiding recht Samenvatting door M. 714 woorden 27 oktober 2016 0 keer beoordeeld Vak Maatschappijleer Inleiding Recht Wat is recht Recht geheel van overheidsregels Komen

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

HC 5A, , Het Koninkrijk der Nederlanden en de internationale rechtsorde

HC 5A, , Het Koninkrijk der Nederlanden en de internationale rechtsorde HC 5A, 11-12-2017, Het Koninkrijk der Nederlanden en de internationale rechtsorde In het Koninkrijk der Nederlanden van 1954 is opgenomen dat het Statuut in hiërarchie hoger is dan de Grondwet (art. 5

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

Stand van zaken wetgeving (ook) van toepassing in Caribisch Nederland

Stand van zaken wetgeving (ook) van toepassing in Caribisch Nederland Stand van zaken wetgeving (ook) van toepassing in Caribisch Nederland De meest recente wetsvoorstellen staan boven in het overzicht. Rood gemarkeerde wetsvoorstellen staan voor het eerst in de lijst. Wetsvoorstel

Nadere informatie

Module 7 Staatsinrichting en rechtsstaat

Module 7 Staatsinrichting en rechtsstaat Module 7 Staatsinrichting en rechtsstaat 7.1 Onze democratie Tekst 1: Wie is de baas in Nederland? Nederland is een democratie. Dat betekent: de bevolking is de baas. Maar je kunt niet 16,7 miljoen bazen

Nadere informatie

Nederland is een koninkrijk, een monarchie. Dat betekent dat het staatshoofd van ons land een koning is. In Europa zijn nog zes andere koninkrijken.

Nederland is een koninkrijk, een monarchie. Dat betekent dat het staatshoofd van ons land een koning is. In Europa zijn nog zes andere koninkrijken. Wat doet de koning? 2 Nederland is een koninkrijk, een monarchie. Dat betekent dat het staatshoofd van ons land een koning is. In Europa zijn nog zes andere koninkrijken. De meeste landen in Europa zijn

Nadere informatie

Beginselen van het Nederlands Staatsrecht

Beginselen van het Nederlands Staatsrecht Prof.mr. A.D. Belinfante Mr. J.L. de Reede Beginselen van het Nederlands Staatsrecht druk Samsom H.D. Tjeenk Willink Alphen aan den Rijn 1997 VOORWOORD II AFKORTINGEN 13 I INLEIDING 15 1. Benadering van

Nadere informatie

2.1 Omcirkel het juiste antwoord.

2.1 Omcirkel het juiste antwoord. 2.1 Vraag 1 Het Parlement in Nederland bestaat uit... A. Eerste en Tweede Kamer B. Tweede Kamer en Provinciale Staten C. Provinciale staten en Gemeenteraad D. Tweede Kamer en Gemeenteraad Vraag 2 Waarom

Nadere informatie

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen met je

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? 2 Nederland heeft twaalf provincies, die allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders en ambtenaren hebben. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 341 Wijziging van de wet houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende

Nadere informatie

GESCHIEDENIS SO3 TV

GESCHIEDENIS SO3 TV GESCHIEDENIS SO3 TV 2 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 42 vragen. Bij meerkeuze vragen antwoorden met hoofdletter schrijven. Geef niet meer antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 2

Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer 1 Politiek

Samenvatting Maatschappijleer 1 Politiek Samenvatting Maatschappijleer 1 Politiek Samenvatting door een scholier 1057 woorden 17 maart 2016 7,8 8 keer beoordeeld Vak Maatschappijleer 1 Hoofdstuk 1 In de politiek gaat het om keuzes maken. Dat

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 t/m 4

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 t/m 4 Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 t/m 4 Samenvatting door een scholier 1623 woorden 10 december 2007 5,4 53 keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Thema's maatschappijleer Hoofdstuk 1: Idee

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

VERKIEZINGEN EUROPEES PARLEMENT Donderdag 23 mei 2019 BEPAAL MEE WIE IN DE EUROPESE UNIE BESLISSINGEN GAAN NEMEN. Den Haag

VERKIEZINGEN EUROPEES PARLEMENT Donderdag 23 mei 2019 BEPAAL MEE WIE IN DE EUROPESE UNIE BESLISSINGEN GAAN NEMEN. Den Haag VERKIEZINGEN EUROPEES PARLEMENT Donderdag 23 mei 2019 BEPAAL MEE WIE IN DE EUROPESE UNIE BESLISSINGEN GAAN NEMEN. Den Haag WAT DOET DE EUROPESE UNIE? Nederland is lid van de Europese Unie (EU). In de EU

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Wat is internationaal recht?

Wat is internationaal recht? Wat is internationaal recht? Elk land heeft wetten en regels waar iedereen zich aan moet houden. Als je naar een ander land gaat, moet je je aan andere regels en wetten houden. Als je dat niet doet, dan

Nadere informatie

Discriminatie? vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Discriminatie? vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 26 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77316 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Wat is inter - nationaal recht?

Wat is inter - nationaal recht? Wat is inter - nationaal recht? 2 Elk land heeft wetten en regels waar iedereen zich aan moet houden. Als je naar een ander land gaat, moet je je aan andere regels en wetten houden. Als je dat niet doet,

Nadere informatie

Module Verkiezingen 2017/331

Module Verkiezingen 2017/331 ECLI:NL:RVS:2017:363 Instantie Raad van State Datum uitspraak 13-02-2017 Datum publicatie 13-02-2017 Zaaknummer Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie 201701125/1/A2 Bestuursrecht Eerste

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek, gehouden

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming

Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming Samenvatting door een scholier 410 woorden 3 februari 2004 5,3 3 keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Delphi Aantekeningen Hoofdstuk 2 Politieke

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Beginselen van de democratische rechtsstaat

Beginselen van de democratische rechtsstaat Beginselen van de democratische rechtsstaat Prof. mr. M.C. Burkens Prof. mr. H.R.B.M. Kummeling Prof. mr. drs. B.P. Vermeulen Prof. mr. R.J.G.M. Widdershoven Inleiding tot de grondslagen van het Nederlandse

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

1Nederland als democratie

1Nederland als democratie Thema 1Nederland als democratie en rechtsstaat 1.1 Inleiding Nederland is een democratie. Wij kiezen bepaalde mensen - de volksvertegenwoordigers - die namens ons regeren. Zij nemen besluiten en besturen

Nadere informatie

1. Democratie blz De staatsinrichting van Nederland blz Het kabinet en het parlement. 3. De Grondwet blz

1. Democratie blz De staatsinrichting van Nederland blz Het kabinet en het parlement. 3. De Grondwet blz Inhoudsopgave 1. Democratie blz. 3 2. De staatsinrichting van Nederland blz. 4 2.1. Het kabinet en het parlement 3. De Grondwet blz. 6 3.1. De Grondrechten 4. Europa blz. 7 Afsluitende opdracht De Klassengrondwet

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? 1 Wie bestuurt de gemeente? 2 De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat

Nadere informatie

GRONDWET EN GELIJKHEID

GRONDWET EN GELIJKHEID Factsheet Grondwet voor Europa GRONDWET EN GELIJKHEID April 2005 Platform Artikel 13 Factsheet Grondwet en Gelijkheid Deze factsheet bevat informatie over de gevolgen van de invoering van de Grondwet voor

Nadere informatie

Handvest van de grondrechten van de EU

Handvest van de grondrechten van de EU Handvest van de grondrechten van de EU A5-0064/2000 Resolutie van het Europees Parlement over de opstelling van een handvest van de grondrechten van de Europese Unie (C5-0058/1999-1999/2064(COS)) Het Europees

Nadere informatie

Verdieping: welke staat past bij jou?

Verdieping: welke staat past bij jou? Verdieping: welke staat past bij jou? Korte omschrijving werkvorm Op 6 april houdt Nederland een raadgevend niet-bindend referendum over het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne. Nederland

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming, paragraaf 1 t/m 6

Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming, paragraaf 1 t/m 6 Samenvatting Maatschappijleer Politieke besluitvorming, paragraaf 1 t/m 6 Samenvatting door een scholier 1199 woorden 12 januari 2005 7,9 31 keer beoordeeld Vak Maatschappijleer Maatschappijleer Hoofdstuk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 20 202 33 3 Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het opnemen van een constitutionele

Nadere informatie

vaste commissie voor Binnenlandse Zaken Procedurevergadering commissie Binnenlandse Zaken

vaste commissie voor Binnenlandse Zaken Procedurevergadering commissie Binnenlandse Zaken Den Haag, 8 november 2017 Noot: Herziene agenda i.v.m. toevoeging agendapunten *) Voortouwcommissie: vaste commissie voor Binnenlandse Zaken BiZa i.v.m. agendapunt 12 DEF i.v.m. agendapunt 5 EU i.v.m.

Nadere informatie

(R2116) MEMORIE VAN TOELICHTING. Nr. 3. Vergaderjaar I. ALGEMEEN DEEL. 1. lnleiding

(R2116) MEMORIE VAN TOELICHTING. Nr. 3. Vergaderjaar I. ALGEMEEN DEEL. 1. lnleiding Vergaderjaar 2018-2019 35 119 (R2116) Voorstel van rijkswet van het lid Bosman tot wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden teneinde mogelijk te maken dat Cura\:aO en Sint Maarten

Nadere informatie

Quiz: welke staat past bij jou?

Quiz: welke staat past bij jou? Quiz: welke staat past bij jou? Korte omschrijving werkvorm Op 21 maart 2018 houdt Nederland een raadgevend, niet-bindend referendum over de Wiv. Als het aan het kabinet ligt wordt dit het laatste nationale

Nadere informatie

BIJLAGEN. bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. Een nieuw EU-kader voor het versterken van de rechtsstaat

BIJLAGEN. bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. Een nieuw EU-kader voor het versterken van de rechtsstaat EUROPESE COMMISSIE Straatsburg, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 BIJLAGEN bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD Een nieuw EU-kader voor het versterken van

Nadere informatie

TOESPRAAK J.W. REMKES, VOORZITTER STAATSCOMMISSIE PARLEMENTAIR STELSEL, T.G.V. PERSCONFERENTIE TUSSENSTAND, OP 21 JUNI 2018, TE NIEUWSPOORT, DEN HAAG

TOESPRAAK J.W. REMKES, VOORZITTER STAATSCOMMISSIE PARLEMENTAIR STELSEL, T.G.V. PERSCONFERENTIE TUSSENSTAND, OP 21 JUNI 2018, TE NIEUWSPOORT, DEN HAAG TOESPRAAK J.W. REMKES, VOORZITTER STAATSCOMMISSIE PARLEMENTAIR STELSEL, T.G.V. PERSCONFERENTIE TUSSENSTAND, OP 21 JUNI 2018, TE NIEUWSPOORT, DEN HAAG Laat ik maar beginnen met een voorbehoud. Vandaag presenteren

Nadere informatie

Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:

Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: 31 832 Wijziging van de Algemene wet gelijke behandeling, het Burgerlijk Wetboek, de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte, de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 32 (2013) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2014 Nr. 74 A. TITEL Protocol nr. 16 bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden; Straatsburg,

Nadere informatie

DE GRONDWET - ARTIKEL KIESRECHT GEMEENTERAAD NIET-NEDERLANDERS

DE GRONDWET - ARTIKEL KIESRECHT GEMEENTERAAD NIET-NEDERLANDERS DE GRONDWET - ARTIKEL 130 - KIESRECHT GEMEENTERAAD NIET-NEDERLANDERS De wet kan het recht de leden van de gemeenteraad te kiezen en het recht lid van de gemeenteraad te zijn toekennen aan ingezetenen,

Nadere informatie

NL In verscheidenheid verenigd NL A7-0176/9. Amendement. Morten Messerschmidt namens de EFD-Fractie

NL In verscheidenheid verenigd NL A7-0176/9. Amendement. Morten Messerschmidt namens de EFD-Fractie 1.6.2011 A7-0176/9 9 Overweging E E. Het Verdrag van Lissabon heeft het mandaat van de leden van het Europees Parlement gewijzigd, door ze rechtstreekse vertegenwoordigers van de burgers van de Unie te

Nadere informatie

AAN DE SLAG MET DE RECHTSSTAAT

AAN DE SLAG MET DE RECHTSSTAAT OKTOBER 2018 AAN DE SLAG MET #3 WAT HEB JE NODIG? PowerPoint Per groepje twee werkbladen met opdrachten van verschillende landen DE WERKVORM IN HET KORT Eerst leg je aan de hand van een PowerPointdia uit

Nadere informatie

waardigheid participatie gelijke rechten solidariteit individuele vrijheid

waardigheid participatie gelijke rechten solidariteit individuele vrijheid individuele vrijheid participatie gelijke rechten solidariteit waardigheid Basisrechten Santé België is een rechtsstaat en een democratie die ieders mensenrechten e De Staat garandeert de naleving van

Nadere informatie

Vrouwelijke bediening?!

Vrouwelijke bediening?! mr Mirto F. Murray (murray@sms-advocaten.com) Het verzoek tevens [strekt] ter verkrijging van toestemming [ ] om vrouwelijke bediening toe te laten. Artikel 53, eerste lid, van de Vergunningslandsverordening:

Nadere informatie

Stand van zaken wetgeving (ook) van toepassing in Caribisch Nederland

Stand van zaken wetgeving (ook) van toepassing in Caribisch Nederland Stand van zaken wetgeving (ook) van toepassing in Caribisch Nederland aanhangige wetsvoorstellen De meest recente wetsvoorstellen staan boven in het overzicht. Rood gemarkeerde wetsvoorstellen staan voor

Nadere informatie

Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden 2002

Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden 2002 Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden 2002 vijfde gewijzigde druk Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving Inhoud Tekst van de Grondwet

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50 Inhoud Voorwoord XI 1 Nederland vergeleken 1 1.1 Bestaat Nederland nog? 1 1.2 De Staat der Nederlanden 3 1.3 Nederland en de wereld 6 1.4 Vragen en perspectieven 8 1.5 Nederland vergeleken 12 Internetadressen

Nadere informatie

CONSTITUTIONELE TOETSING: RECHTER & TRIAS

CONSTITUTIONELE TOETSING: RECHTER & TRIAS Conferentie de responsieve rechtsstaat 22.09.2016 CONSTITUTIONELE TOETSING: RECHTER & TRIAS Mr. Paul van Sasse van Ysselt BA Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Directie Constitutionele

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 32 415 (R1915) Bepalingen omtrent de verlening van visa voor de toegang tot de landen van het Koninkrijk (Rijksvisumwet) Nr. 2 VOORSTEL VAN RIJKSWET

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Politiek - Democratie en rechtstaat

Samenvatting Maatschappijleer Politiek - Democratie en rechtstaat Samenvatting Maatschappijleer Politiek - Democratie en rechtstaat Samenvatting door een scholier 1047 woorden 16 maart 2008 5,7 7 keer beoordeeld Vak Maatschappijleer Democratie en rechtstaat Hoofdstuk

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Politiek

Samenvatting Maatschappijleer Politiek Samenvatting Maatschappijleer Politiek Samenvatting door een scholier 1031 woorden 22 juni 2007 7,7 12 keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Delphi Maatschappijleer samenvatting 1. Democratie Wetten:

Nadere informatie

REGISTER. verwezen wordt naar de afzonderlijke artikelen

REGISTER. verwezen wordt naar de afzonderlijke artikelen REGISTER verwezen wordt naar de afzonderlijke artikelen Aanhangig maken van wetsvoorstellen, 99 Aanwezigheid van leden van de nationale raad in de nationale vergadering en de grote vergadering, 64 Administratief

Nadere informatie

Verdieping Verkiezingen Eerste Kamer

Verdieping Verkiezingen Eerste Kamer Verdieping Verkiezingen Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van het krachtenveld De macht in de provincie herhaalt u kennis over onze staatsinrichting: de Eerste Kamer wordt gekozen door

Nadere informatie

Grondwet. Wijzigingsvoorstellen

Grondwet. Wijzigingsvoorstellen Grondwet Wijzigingsvoorstellen 2014 Beste lezer, Op 29 maart 1814 nodigde de Prins van Oranje de Grote Vergadering van Notabelen in de Nieuwe Kerk te Amsterdam, om hun stem te geven over de grondwet die

Nadere informatie

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren.

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren. Quiz over politiek, Europa en staatsrechtelijke spelregels Toelichting In de periode 2008-2010 werkte ik als staatsrechtjurist binnen het projectteam versterking Grondwet bij het Miniserie van BZK. Dit

Nadere informatie

Spanje. Staten en kiesstelsels

Spanje. Staten en kiesstelsels Spanje Staten en kiesstelsels Evenals in België staat in Spanje de verdeling van taken en bevoegdheden tussen de centrale regering enerzijds en de autonome regio s anderzijds voortdurend op de politieke

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 en 2

Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 en 2 Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 en 2 Samenvatting door een scholier 2124 woorden 7 februari 2008 7 71 keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Delphi Hoofdstuk 1: Gedonder over schiphol >>>

Nadere informatie

1/7 MEMORIE VAN TOELICHTING. Algemeen deel

1/7 MEMORIE VAN TOELICHTING. Algemeen deel MEMORIE VAN TOELICHTING Algemeen deel 1. Aanleiding, doel en inhoud van het wetsvoorstel Dit wetsvoorstel strekt ertoe de staatkundige positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba in de Grondwet vast te

Nadere informatie

Meine-Henk Klijnsma GRONDWET

Meine-Henk Klijnsma GRONDWET 1 Meine-Henk Klijnsma GRONDWET VOOR DE REPUBLIEK DER NEDERLANDEN Inhoudsopgave Preambule 3 Hoofdstuk I: Algemene bepalingen 3 Par. 1: Leidende staatkundige beginselen 3 Par. 2: Politieke partijen 3 Par.

Nadere informatie

Samenvatting Maatschappijleer Maatschappijleer voor jou Hoofdstuk 3 Politiek

Samenvatting Maatschappijleer Maatschappijleer voor jou Hoofdstuk 3 Politiek Samenvatting Maatschappijleer Maatschappijleer voor jou Hoofdstuk 3 Politiek Samenvatting door een scholier 1027 woorden 10 augustus 2010 5,3 17 keer beoordeeld Vak Maatschappijleer 3. Politiek 3.1. Keuzes

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2007 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 48 punten

Nadere informatie

Grondwet Augustus 1999

Grondwet Augustus 1999 Nederlandse Grondwet Augustus 1999 Grondrechten 1 Regering 6 Koning 6 Koning en ministers 10 Staten--Generaal 11 Inrichting en samenstelling 11 Werkwijze 14 Raad van State, Algemene Rekenkamer, Nationale

Nadere informatie

Proeftoets E1 vwo 4. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht.

Proeftoets E1 vwo 4. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht. A. I en II zijn waarden; III en IV zijn normen. B. I en III zijn waarden; II en IV zijn normen. C. I en II zijn

Nadere informatie

VERKIEZINGSKRANT woensdag 20 maart 2019

VERKIEZINGSKRANT woensdag 20 maart 2019 VERKIEZINGSKRANT woensdag 20 maart 2019 GRONINGEN FRIESLAND DRENTHE NOORD-HOLLAND FLEVOLAND OVERIJSSEL ZUID-HOLLAND UTRECHT GELDERLAND NOORD-BRABANT ZEELAND LIMBURG PROVINCIALE STATENVERKIEZINGEN WATERSCHAPSVERKIEZINGEN

Nadere informatie

Krachtenveld Europese Unie

Krachtenveld Europese Unie Krachtenveld Europese Unie Korte omschrijving De leerlingen plaatsen de begrippen op de juiste plek in de puzzel, waardoor ze een overzicht krijgen van de belangrijkste instellingen binnen de Europese

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? 1 Wie bestuurt de gemeente? 2 De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat

Nadere informatie

Wie bestuurt het waterschap?

Wie bestuurt het waterschap? Wie bestuurt het waterschap? 2 Nederland waterland. Rivieren, kanalen, sloten, beken, meren, grachten Nederland is er vol mee. Bovendien ligt Nederland aan de Noordzee. Al dat water in en om Nederland

Nadere informatie