Wat is een constitutie?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat is een constitutie?"

Transcriptie

1 Wat is een constitutie?

2 Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie en rechtsstaat vullen elkaar aan, zij versterken elkaar. Maar democratisch genomen besluiten kunnen ook botsen op de grenzen van de rechtsstaat, bijvoorbeeld als een meerderheid in het parlement de rechten van een minderheid in de samenleving ernstig wil beknotten. De beginselen van democratie en rechtsstaat vinden we terug in wat we een constitutie noemen. Ook Nederland heeft als democratische rechtsstaat een constitutie. Waaruit bestaat die en wat staat er in? 2 ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

3 Een constitutie bestaat uit de uitgangspunten en regels die betrekking hebben op de inrichting van een staat en op de verhouding tussen de staat en zijn burgers. In de meeste landen wordt de kern van een constitutie gevormd door een geschreven grondwet. Een grondwet is de belangrijkste wet van een land. De woorden constitutie en grondwet worden vaak door elkaar gebruikt, maar een constitutie omvat meer dan een grondwet alleen. Daarnaast zijn er namelijk nog andere wetten, verdragen en gewoonten die algemeen tot een constitutie worden gerekend. De Nederlandse constitutie bestaat uit vijf onderdelen, die we hier zullen behandelen. het statuut Het Koninkrijk der Nederlanden omvat de landen Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Zo staat het in artikel 1 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden. De drie laatstgenoemde landen zijn eilanden in de Caribische Zee, die ten noorden van het Zuid- Amerikaanse land Venezuela ligt. Het Statuut regelt niet alleen de manier Er liggen nog drie Nederlandse eilanden in de Caribische Zee, namelijk Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dat zijn bijzondere gemeenten van Nederland. Samen heten zij Caribisch Nederland. waarop het Koninkrijk wordt vormgegeven, maar ook de verhoudingen tussen de vier landen van het Koninkrijk. Volgens het Statuut hebben de vier landen zelfbestuur zij regelen hun eigen zaken. Maar er zijn natuurlijk ook gemeenschappelijke zaken, zoals: n De handhaving van de onafhankelijkheid en de verdediging van het Koninkrijk; n De buitenlandse betrekkingen; n Het Nederlanderschap; n De uitlevering van Nederlanders en vreemdelingen. De staatsinrichting van Nederland wordt geregeld in de Grondwet, die van Aruba, Curaçao en Sint Maarten in drie afzonderlijke Staatsregelingen. Een belangrijke bepaling is dat de vier landen geen wetten mogen aannemen die in strijd zijn met het Statuut. Dat geldt dus ook voor de Nederlandse Grondwet. Het Statuut kan alleen maar worden veranderd als de parlementen van de vier landen hiermee instemmen. In Nederland wordt een wijziging van het Statuut als een gewoon wetsontwerp behandeld. Dat betekent dat de Tweede Kamer en de Eerste Kamer er slechts één keer over stemmen. De behandeling in de Caribische landen van het Koninkrijk vindt in principe in twee lezingen plaats (er zijn twee stemmingen), maar de tweede lezing vervalt als de wijziging in eerste lezing met een twee derde meerderheid van de stemmen wordt aangenomen. Wat is een constitutie? 3

4 de grondwet De kern van een constitutie bestaat in de meeste landen uit een grondwet. Er zijn landen die geen geschreven grondwet hebben, zoals het Verenigd Koninkrijk en Israël. In deze landen wordt de constitutie gevormd door gewone wetten, regels en gewoonten. Nederland heeft wel een geschreven grondwet. Een grondwet kan kort, maar ook uitzonderlijk lang zijn. De Verenigde Staten hebben de kortste, India heeft de langste grondwet ter wereld. De Nederlandse Grondwet is, vergeleken met die van onze buurlanden België en Duitsland, ook betrekkelijk kort. In een grondwet staan doorgaans de hoofdlijnen van de staatsinrichting en van het bestuur van een land beschreven. Daarnaast bevat een grondwet een overzicht van de fundamentele rechten die de inwoners van dat land hebben. Soms, zoals in Duitsland en Nederland, staan ze direct in het eerste hoofdstuk. Bepalingen in de Grondwet Sinds de grote herziening van 1983 begint de Nederlandse Grondwet met het discriminatieverbod. Daarna passeren verschillende rechten en vrijheden de revue, zoals het algemeen kiesrecht, de vrijheid van godsdienst of levensovertuiging, de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vereniging en vergadering, het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het recht op onaantastbaarheid van het lichaam. Dit noemen we de klassieke grondrechten. Het zijn rechten die de burger moeten beschermen tegen de overheid. Een burger kan naar de rechter stappen als hij vindt dat hij in zijn rechten of vrijheden wordt aangetast. Verder bevat de Grondwet een aantal zaken waar de overheid zich juist voor moet inspannen, bijvoorbeeld voldoende werkgelegenheid, bevordering van de volksgezondheid, goed onderwijs en bescherming van het leefmilieu. Dit noemen we de sociale grondrechten. Het verschil met de klassieke grondrechten is dat ze niet voor de rechter kunnen worden afgedwongen. In de volgende hoofdstukken gaat de Nederlandse Grondwet in op de verschillende onderdelen van de inrichting van artikel 1 Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. 4 ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

5 de staat. Het Nederlandse koningschap wordt uitvoerig geregeld in het tweede hoofdstuk over de regering. Maar liefst achttien artikelen gaan over de koning. Het hoofdstuk over de Staten-Generaal behandelt de samenstelling en de werkwijze van de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. Het vierde hoofdstuk gaat over de verschillende colleges van advies of controle. Daarna komen hoofdstukken over achtereenvolgens wetgeving en bestuur, rechtspraak en ten slotte de lagere bestuursniveaus (provincies, gemeenten, waterschappen) en andere openbare instanties. Herziening van de Grondwet De meeste grondwetten zijn niet gemakkelijk te veranderen: er zijn vaak speciale parlementaire procedures en een uitspraak van de bevolking voor nodig. Dat geldt ook voor Nederland het is geregeld in het laatste hoofdstuk van de Grondwet. Als de grondwet moet worden gewijzigd, dan moet het parlement er twee keer over stemmen. In de zogenoemde eerste lezing wordt een wijzigingsvoorstel als een gewoon wets - ontwerp bij de Staten-Generaal (Tweede en Eerste Kamer) ingediend. Dat betekent dat voor aanvaarding een gewone meerderheid (de helft plus één) voldoende is. Tijdens deze eerste lezing heeft de Tweede Kamer het recht om het wijzigingsvoorstel te veranderen (amenderen). Nadat het voorstel door de Staten-Generaal is aangenomen, moet de Tweede Kamer worden ontbonden en moeten er De grondwetten van 1815, 1840 en 1848 van het Koninkrijk der Nederlanden begonnen met een opsomming van de toenmalige provincies van Nederland. Deze geografische artikelen zijn nu uit de grondwet verdwenen. nieuwe verkiezingen worden gehouden, zodat de bevolking zich er over kan uitspreken. In de praktijk wacht men echter op de eerstvolgende gewone verkiezingen, waardoor een grondwetsherziening meestal toch een beetje ondergesneeuwd raakt in de verkiezingscampagne. In de tweede lezing moet zowel de Tweede als de Eerste Kamer het wijzigingsvoorstel met een twee derde meerderheid aannemen. De Tweede Wat is een constitutie? 5

6 Kamer heeft in de tweede lezing geen mogelijkheid meer om het wijzigingsvoorstel te amenderen. In Nederland wordt regelmatig gediscussieerd over het afschaffen van de Eerste Kamer. Dat kan alleen maar als de grondwet wordt gewijzigd. Dat betekent dat niet alleen de Tweede Kamer, maar ook de Eerste Kamer zelf tot twee maal toe moet stemmen over de vraag of zij moet worden afgeschaft. De kans dat dit gebeurt is daardoor niet erg groot. Omdat het Verenigd Koninkrijk geen geschreven grondwet heeft, kan een belangrijke wijziging in het staatsbestel met een gewone meerderheid in het parlement worden aangenomen. Dat is bijvoorbeeld in 1999 gebeurd, toen Wales, Schotland en Noord-Ierland een vorm van zelfbestuur en een eigen parlement kregen. Wel mocht de bevolking zich in een referendum over de plannen uitspreken, maar de uitslag was niet bindend. internationale verdragen Nederland heeft een groot aantal internationale verdragen ondertekend en is lid van vele internationale organisaties. Dit brengt internationale verplichtingen met zich mee. In de Grondwet staat ook met zoveel woorden dat bepalingen van verdragen en besluiten van internationale organisaties verbindende kracht voor Nederland hebben. Sterker nog, Nederlandse wetten zijn niet van toepassing indien ze hiermee niet verenigbaar zijn. organieke wetten Organieke wetten zijn wetten die door de Grondwet worden voorgeschreven en betrekking hebben op de inrichting van de staat. Voorbeelden van organieke 6 ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

7 wetten zijn de Kieswet, de Provinciewet, de Gemeentewet en de Waterschapswet. Dit zijn allemaal uitvoerige wetten, waarin de bepalingen van de Grondwet in detail worden vastgelegd en uitgewerkt. Organieke wetten kunnen, anders dan de Grondwet zelf, met een gewone meerderheid in het parlement worden gewijzigd. gewoonterecht Tot de constitutie wordt ten slotte ook het zogenoemde gewoonterecht gerekend. In landen die geen geschreven grondwet hebben, is het gewoonterecht erg belangrijk het gaat hier dus om ongeschreven regels. Maar ook in Nederland speelt gewoonterecht een rol. Het belangrijkste voorbeeld is de vertrouwensregel. Die regel houdt in dat de regering het vertrouwen moet hebben preambule De Nederlandse Grondwet heeft, anders dan bijvoorbeeld de Duitse, Franse en Amerikaanse, geen preambule. Een preambule is een soort inleidende tekst van een wet of een verdrag. In Nederland gaan stemmen op om aan onze Grondwet een preambule toe te voegen, waarin ook de woorden democratie en rechtsstaat staan. Hiermee wil men nadrukkelijk aangeven dat dit de kernwaarden van onze samenleving zijn. van een meerderheid van de leden van het parlement. toetsing door de rechter Iemand die vindt dat de overheid niet overeenkomstig de wet of de grondwet handelt, kan naar de rechter stappen. Omdat je na een voor jou ongunstige uitspraak van de rechter in principe in hoger beroep kunt gaan, kan het hoogste gerechtelijke orgaan uiteindelijk toetsen of de grondwet wordt nageleefd. In veel landen bestaat nog een andere manier van gerechtelijke toetsing. In die gevallen kan een speciaal constitutioneel hof elke door het parlement aan genomen wet toetsen aan de grondwet. Zo n hof staat dan buiten het gewone gerechtelijke systeem. In Duitsland bijvoorbeeld komt het geregeld voor dat het Constitutioneel Hof wetten afkeurt omdat ze in strijd worden geacht met de grondwet. In Nederland is een dergelijke toetsing van wetten aan de Grondwet niet mogelijk (artikel 120). Men gaat er hier van uit dat de regering en het parlement (die immers verantwoordelijk zijn voor wetgeving) zelf voldoende in staat zijn om te beoordelen of een wetsvoorstel of een verdrag al dan niet in strijd is met de bepalingen uit de grondwet. Wel kan de gewone rechter door het parlement aangenomen wetten toetsen aan internationale verdragen. Dergelijke verdragen moeten altijd worden nageleefd. Wat is een constitutie? 7

8 De fundamenten van een democratische rechtsstaat bestaan uit een constitutie en in de meeste gevallen een grondwet. Maar dat wil bepaald niet zeggen dat elke staat met een constitutie en een grondwet een democratische rechtsstaat is. Er zijn heel wat dictaturen op de wereld met prachtige grondwetten, die zich niets gelegen laten liggen aan de bepalingen uit hun grondwet. Om van een staat een democratische rechtsstaat te maken, is macht en politieke wil nodig. Na de vestiging van zo n staat kunnen een constitutie en een grondwet pas volledig tot hun recht komen. ProDemos is het Huis voor democratie en rechtsstaat. ProDemos legt uit wat de spelregels zijn van de democratie en de rechtsstaat en laat zien wat je zelf kunt doen om invloed uit te oefenen in de gemeente, de provincie, het land en Europa. ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Hofweg 1H 2511 AA Den Haag T (070) E I Tekst ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Vormgeving Puntspatie [bno], Amsterdam Druk Ten Brink, Meppel Fotografie ProDemos: p. 1, 5 Nationale Beeldbank: p. 2, 4 istockphoto: p. 1, 6 Juni 2015

Wat is een rechtsstaat?

Wat is een rechtsstaat? Wat is een rechtsstaat? Nederlanders hebben veel vrijheid. We hebben bijvoorbeeld vrijheid van meningsuiting: we mogen zeggen en schrijven wat we willen. Toch heeft deze vrijheid grenzen. Zo staat er in

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Consultatieversie. Memorie van toelichting. Algemeen. 1. Inleiding

Consultatieversie. Memorie van toelichting. Algemeen. 1. Inleiding Wijziging van de wet houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het opnemen van een constitutionele basis voor de openbare

Nadere informatie

Het Statuut voor het Koninkrijk

Het Statuut voor het Koninkrijk studiepockets staats- en bestuursrecht Het Statuut voor het Koninkrijk Mr. C. Borman W.E.J. Tjeenk Willink 1998 Deventer INHOUD Lijst van afkortingen XV 1 Ontwikkeling van het Statuut 1 1.1 Voorgeschiedenis

Nadere informatie

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid

Bestuurslagen in Nederland rijksoverheid provinciale overheid gemeentelijke overheid Vak Maatschappijwetenschappen Thema Politieke besluitvorming (katern) Klas Havo 5 Datum november 2012 Hoofdstuk 4 Het landsbestuur (regering en parlement) Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit vier

Nadere informatie

LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie. 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA. LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8

LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie. 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA. LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8 LB Project 2 Politiek-Juridische dimensie 2 e schooljaar periode 8 voor AA en DA LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015 / 1 van 8 LB 2 e jaar periode 8 cohort 2013 voor AA, DA maart 2015

Nadere informatie

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat

ProDemos Huis voor democratie en rechtsstaat Wat is rechtspraak? Nederland is een rechtsstaat. Een belangrijk onderdeel van een rechtsstaat is onafhankelijke rechtspraak. Iedereen heeft wel eens ruzie met een ander. Stel je hebt een conflict met

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

Beginselen van het Nederlands Staatsrecht

Beginselen van het Nederlands Staatsrecht Prof.mr. A.D. Belinfante Mr. J.L. de Reede Beginselen van het Nederlands Staatsrecht druk Samsom H.D. Tjeenk Willink Alphen aan den Rijn 1997 VOORWOORD II AFKORTINGEN 13 I INLEIDING 15 1. Benadering van

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Wat is internationaal recht?

Wat is internationaal recht? Wat is internationaal recht? Elk land heeft wetten en regels waar iedereen zich aan moet houden. Als je naar een ander land gaat, moet je je aan andere regels en wetten houden. Als je dat niet doet, dan

Nadere informatie

Discriminatie? vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Discriminatie? vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 26 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77316 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

GRONDWET EN GELIJKHEID

GRONDWET EN GELIJKHEID Factsheet Grondwet voor Europa GRONDWET EN GELIJKHEID April 2005 Platform Artikel 13 Factsheet Grondwet en Gelijkheid Deze factsheet bevat informatie over de gevolgen van de invoering van de Grondwet voor

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Spanje. Staten en kiesstelsels

Spanje. Staten en kiesstelsels Spanje Staten en kiesstelsels Evenals in België staat in Spanje de verdeling van taken en bevoegdheden tussen de centrale regering enerzijds en de autonome regio s anderzijds voortdurend op de politieke

Nadere informatie

1Nederland als democratie

1Nederland als democratie Thema 1Nederland als democratie en rechtsstaat 1.1 Inleiding Nederland is een democratie. Wij kiezen bepaalde mensen - de volksvertegenwoordigers - die namens ons regeren. Zij nemen besluiten en besturen

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband met de wijziging van de staatkundige hoedanigheid van de eilandgebieden van de Nederlandse Antillen (Rijkswet wijziging Statuut

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Handvest van de grondrechten van de EU

Handvest van de grondrechten van de EU Handvest van de grondrechten van de EU A5-0064/2000 Resolutie van het Europees Parlement over de opstelling van een handvest van de grondrechten van de Europese Unie (C5-0058/1999-1999/2064(COS)) Het Europees

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek, gehouden

Nadere informatie

REGISTER. verwezen wordt naar de afzonderlijke artikelen

REGISTER. verwezen wordt naar de afzonderlijke artikelen REGISTER verwezen wordt naar de afzonderlijke artikelen Aanhangig maken van wetsvoorstellen, 99 Aanwezigheid van leden van de nationale raad in de nationale vergadering en de grote vergadering, 64 Administratief

Nadere informatie

voor onder meer buitenlandse zaken, defensie, nationale veiligheid, monetaire zaken, belastingheffing en de olie-industrie.

voor onder meer buitenlandse zaken, defensie, nationale veiligheid, monetaire zaken, belastingheffing en de olie-industrie. Staten en kiesstelsels Verenigd Koninkrijk Het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland was tot het einde van de twintigste eeuw een sterk centralistisch bestuurd land. Sindsdien hebben

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 32 415 (R1915) Bepalingen omtrent de verlening van visa voor de toegang tot de landen van het Koninkrijk (Rijksvisumwet) Nr. 2 VOORSTEL VAN RIJKSWET

Nadere informatie

1/7 MEMORIE VAN TOELICHTING. Algemeen deel

1/7 MEMORIE VAN TOELICHTING. Algemeen deel MEMORIE VAN TOELICHTING Algemeen deel 1. Aanleiding, doel en inhoud van het wetsvoorstel Dit wetsvoorstel strekt ertoe de staatkundige positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba in de Grondwet vast te

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50 Inhoud Voorwoord XI 1 Nederland vergeleken 1 1.1 Bestaat Nederland nog? 1 1.2 De Staat der Nederlanden 3 1.3 Nederland en de wereld 6 1.4 Vragen en perspectieven 8 1.5 Nederland vergeleken 12 Internetadressen

Nadere informatie

Meine-Henk Klijnsma GRONDWET

Meine-Henk Klijnsma GRONDWET 1 Meine-Henk Klijnsma GRONDWET VOOR DE REPUBLIEK DER NEDERLANDEN Inhoudsopgave Preambule 3 Hoofdstuk I: Algemene bepalingen 3 Par. 1: Leidende staatkundige beginselen 3 Par. 2: Politieke partijen 3 Par.

Nadere informatie

Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden 2002

Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden 2002 Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden 2002 vijfde gewijzigde druk Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving Inhoud Tekst van de Grondwet

Nadere informatie

Instructie Machtenscheidingsquiz

Instructie Machtenscheidingsquiz Instructie Machtenscheidingsquiz Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest elk

Nadere informatie

Grondwet Augustus 1999

Grondwet Augustus 1999 Nederlandse Grondwet Augustus 1999 Grondrechten 1 Regering 6 Koning 6 Koning en ministers 10 Staten--Generaal 11 Inrichting en samenstelling 11 Werkwijze 14 Raad van State, Algemene Rekenkamer, Nationale

Nadere informatie

PUBLICATIEBLAD IN DE NAAM VAN DE KONINGIN! DE GOUVERNEUR van de Nederlandse Antillen,

PUBLICATIEBLAD IN DE NAAM VAN DE KONINGIN! DE GOUVERNEUR van de Nederlandse Antillen, A 2010 l**i N 72 PUBLICATIEBLAD Besluit van 24 September 2010 tot afkondiging van de rijkswet van 7 September 2010 tot wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband met de wijziging

Nadere informatie

Proeftoets E1 vwo 4. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht.

Proeftoets E1 vwo 4. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht. 1 Wat is een waarde en wat is een norm? I. Liefde. II. Regels. III. Veiligheid. IV. Plicht. A. I en II zijn waarden; III en IV zijn normen. B. I en III zijn waarden; II en IV zijn normen. C. I en II zijn

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJK HOF VAN JUSTITIE VAN ARUBA, CURAÇAO, SINT MAARTEN EN VAN BONAIRE, SINT EUSTATIUS EN SABA

GEMEENSCHAPPELIJK HOF VAN JUSTITIE VAN ARUBA, CURAÇAO, SINT MAARTEN EN VAN BONAIRE, SINT EUSTATIUS EN SABA HLAR 044/10 Datum uitspraak: 10 januari 2011 GEMEENSCHAPPELIJK HOF VAN JUSTITIE VAN ARUBA, CURAÇAO, SINT MAARTEN EN VAN BONAIRE, SINT EUSTATIUS EN SABA Uitspraak in het geding tussen: en [Appellant], wonend

Nadere informatie

Persconferentie 7 april 2014 REFORMA

Persconferentie 7 april 2014 REFORMA Persconferentie 7 april 2014 REFORMA Nederland heeft in het kader van de dekolonisatiegolf na de tweede wereldoorlog en in afwachting van een oplossing van haar problemen met Indonesië en een meer definitieve

Nadere informatie

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren.

Doe mee en test je kennis. Stuur je antwoorden naar mij en ik informeer je over de scoren. Quiz over politiek, Europa en staatsrechtelijke spelregels Toelichting In de periode 2008-2010 werkte ik als staatsrechtjurist binnen het projectteam versterking Grondwet bij het Miniserie van BZK. Dit

Nadere informatie

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Oostenrijk Oostenrijk is een van de vele landen in Europa waar verkiezingen plaatsvinden volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging. Toch heeft Oostenrijk weer bepaalde

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2006

Examen VMBO-GL en TL 2006 Examen VMBO-GL en TL 2006 tijdvak 1 woensdag 31 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 37 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

Polen. Staten en kiesstelsels

Polen. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Polen Sinds de val van het communisme in 1989 heeft Polen in staatkundig opzicht grootschalige hervormingen doorgevoerd. Ook het kiesstelsel heeft verschillende wijzigingen ondergaan.

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland 1p 1 Op welke manier werd de Tweede Kamer tussen 1848 en 1917 samengesteld? A De leden werden benoemd

Nadere informatie

Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden

Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden Rijkswet van 28 oktober 1954 (Stb. 503; PB 121) houdende aanvaarding van een Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, zoals gewijzigd bij de rijkswetten

Nadere informatie

Onderzoek: 200 jaar Grondwet

Onderzoek: 200 jaar Grondwet Onderzoek: 200 jaar Grondwet Publicatiedatum: 27-3- 2014 Over dit onderzoek Aan het onderzoek deden 30.156 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 21 t/m 27 maart 2014.

Nadere informatie

Nederlandse. Grondwet

Nederlandse. Grondwet Nederlandse Grondwet Augustus 1999 Grondrechten 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Regering Koning: 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 Koning en ministers: 42

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

Leerlingenblad Dossier Maatschappijleer

Leerlingenblad Dossier Maatschappijleer Leerlingenblad Dossier Maatschappijleer AFLEVERING 19 Parlementaire democratie: Europa KIJKVRAGEN 1a. Hoeveel lidstaten heeft de Europese Unie? O 15 O 28 O 25 O 30 b. Hoeveel EU-landen hebben de gemeenschappelijke

Nadere informatie

Stem ook! Woensdag 18 maart kiezen we twee keer

Stem ook! Woensdag 18 maart kiezen we twee keer Provinciale Statenverkiezingen Woensdag 18 maart kiezen we twee keer Stem ook! Op woensdag 18 maart zijn er verkiezingen voor de Provinciale Staten en Waterschappen. Iedereen vanaf 18 jaar mag dan stemmen.

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2002 200 Besluit van 9 april 2002 ter bekendmaking van de tekst van de herziene Grondwet Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl geschiedenis en staatsinrichting II

Eindexamen vmbo gl/tl geschiedenis en staatsinrichting II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland 1p 1 De nieuwe grondwet van 1848 zorgde voor een verandering in het kiessysteem. De leden van de

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 9 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

In maart 2011 telde het Verenigd Koninkrijk 63.181.775 inwoners, als volgt verdeeld over de vier gebiedsdelen:

In maart 2011 telde het Verenigd Koninkrijk 63.181.775 inwoners, als volgt verdeeld over de vier gebiedsdelen: Staten en kiesstelsels Verenigd Koninkrijk Het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland was tot het einde van de twintigste eeuw een sterk centralistisch bestuurd land. Sindsdien hebben

Nadere informatie

Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden van 24 augustus 1815

Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden van 24 augustus 1815 (Tekst geldend op: 21-11-2014) Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden van 24 augustus 1815 Hoofdstuk 1. Grondrechten Artikel 1 Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk

Nadere informatie

CALRE. Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot

CALRE. Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot CALRE Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot De CALRE verenigt vierenzeventig voorzitters van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees: de parlementen van de Spaanse

Nadere informatie

Registratieformulier voor kiezers buiten Nederland voor het raadgevend referendum over het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne.

Registratieformulier voor kiezers buiten Nederland voor het raadgevend referendum over het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne. Model D 3-3 Registratieformulier voor kiezers buiten Nederland voor het raadgevend referendum over het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne. 1 Met dit formulier registreert u zich voor het raadgevend

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2010 381 Besluit van 30 september 2010, houdende vaststelling van de grenzen van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Besluit grenzen

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Derde Kamer - digitale les Verkiezingen, en dan?

Docentenhandleiding. Derde Kamer - digitale les Verkiezingen, en dan? Docentenhandleiding Derde Kamer - digitale les Verkiezingen, en dan? Lespakket Verkiezingen, en dan? Wat gebeurt er na de verkiezingen? Hoe wordt de regering gevormd? Wat is het verschil tussen oppositie

Nadere informatie

Wat is een dictatuur?

Wat is een dictatuur? Wat is een dictatuur? Een dictatuur is een regeringsvorm waarin alle macht in handen is van één persoon of van één groep mensen. In verreweg de meeste gevallen komt een dictatuur tot stand na gebruik van

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage Het examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.

Nadere informatie

De kiss of life voor de Grondwet Een voorstel tot aanpassing van de wijzigingsprocedure van de Grondwet

De kiss of life voor de Grondwet Een voorstel tot aanpassing van de wijzigingsprocedure van de Grondwet De kiss of life voor de Grondwet Een voorstel tot aanpassing van de wijzigingsprocedure van de Grondwet Karin Haan, Mathilde de Boer, Rik Dekker, Remco Nehmelman, Jan Willem van Rossem en Max Vetzo 1 In

Nadere informatie

Krachtenveld Europese Unie

Krachtenveld Europese Unie Krachtenveld Europese Unie Korte omschrijving De leerlingen plaatsen de begrippen op de juiste plek in de puzzel, waardoor ze een overzicht krijgen van de belangrijkste instellingen binnen de Europese

Nadere informatie

Examen VMBO-KB 2015. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VMBO-KB 2015. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VMBO-KB 2015 tijdvak 1 maandag 18 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54

Nadere informatie

Instructie: Landenspel

Instructie: Landenspel Instructie: Landenspel Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm ervaren leerlingen dat een democratische rechtsstaat niet vanzelfsprekend is. Groepjes leerlingen vormen de regeringen van verschillende

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1995 Nr. 176

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1995 Nr. 176 42 (1995) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1995 Nr. 176 A. TITEL Protocol betreffende de toetreding van de Republiek Oostenrijk tot het Akkoord tussen het Koninkrijk der

Nadere informatie

Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau.

Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau. 1. Koning Artikel 24 Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau. Artikel 25 Het koningschap gaat bij overlijden van de Koning krachtens

Nadere informatie

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom INHOUD Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 14 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 15 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek van

Nadere informatie

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE

EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE EERBIEDIGING VAN DE GRONDRECHTEN IN DE UNIE De rechtsgrondslag voor de grondrechten op EU-niveau is lange tijd voornamelijk gelegen geweest in de verwijzing in de Verdragen naar het Europees Verdrag tot

Nadere informatie

De strijd tussen paus en keizer over wie de bisschop mag benoemen. John Locke. Om vrijheid te bereiken gaat hij uit van de volgende vereisten:

De strijd tussen paus en keizer over wie de bisschop mag benoemen. John Locke. Om vrijheid te bereiken gaat hij uit van de volgende vereisten: Theocratische staatsleer Investituurstrijd Klassiek-liberale rechtsstaat In de middeleeuwen is de vorst soeverein omdat hij in naam van god regeert. De vorst kan de wet nooit schenden omdat hij zelf de

Nadere informatie

Materieel: Regels die betrekking hebben op de rechten en plichten/wat mag en niet mag inhoud

Materieel: Regels die betrekking hebben op de rechten en plichten/wat mag en niet mag inhoud Nationaal internationaal Soevereiniteit elke land heeft de macht om te bepalen wat er gebeurt EU-verdrag Europese Unie verdrag EVRM Europese Verdrag Rechten van de Mens Monistisch systeem Formeel materieel

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I. Walter VAN GERVEN

BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I. Walter VAN GERVEN BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I Walter VAN GERVEN Professor emeritus K.U.Leuven, U.Tilburg, U.Maastricht Gewezen advocaat-generaal Europees Hof van Justitie Lid van de Koninklijke Vlaamse Academie

Nadere informatie

Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden van 24 augustus 1815

Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden van 24 augustus 1815 (Tekst geldend op: 01-06-2004) Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden van 24 augustus 1815 Hoofdstuk 1. Grondrechten Artikel 1 Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 0 0 9 Voorstel van wet van het lid Schouw houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 23.5.2013 2012/0271(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad betreffende de sluiting

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 1

Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel tot wijziging van het Reglement van Orde teneinde de binding met de gekozen Leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal te

Initiatiefvoorstel tot wijziging van het Reglement van Orde teneinde de binding met de gekozen Leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal te Initiatiefvoorstel tot wijziging van het Reglement van Orde teneinde de binding met de gekozen Leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal te verbeteren Dit initiatiefvoorstel tot wijziging van het Reglement

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

Verklaring van Zweden

Verklaring van Zweden Raad van de Europese Unie Brussel, 18 september 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2015/0028 (COD) 11505/15 ADD 1 CODEC 1120 ENV 522 AGRI 439 MI 527 COMER 114 PECHE 271 NOTA I/A-PUNT van: aan:

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2014 No. 47 Landsverordening van de 2 de juli 2014, tot wijziging van de Sanctielandsverordening inzake de wijze van implementatie van vastgestelde sanctieverordeningen

Nadere informatie

Erkenning van kinderen in het buitenland door een Nederlander. Prof. Dr. Gerard-René de Groot 29 november 2012

Erkenning van kinderen in het buitenland door een Nederlander. Prof. Dr. Gerard-René de Groot 29 november 2012 Erkenning van kinderen in het buitenland door een Nederlander Prof. Dr. Gerard-René de Groot 29 november 2012 Erkenning in het buitenland Opmerkingen over de relatie tussen IPR en nationaliteitsrecht Nationaliteitsrecht

Nadere informatie

EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET

EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET Richard Corbett, lid van het EP De Europese grondwet is een grote verbetering

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

SAMENVATTING SYLLABUS

SAMENVATTING SYLLABUS SAMENVATTING SYLLABUS Julie Kerckaert Inleiding tot het Europees en internationaal recht Academiejaar 2014-2015 Inhoudsopgave Deel 2: Inleiding tot het Europees recht... 2 1. Het juridisch kader van het

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2011 No. 9 Besluit van de 28 ste april 2011 tot afkondiging van het Koninklijk Besluit van 1 november 2010, houdende bekendmaking van de tekst van het Statuut

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst Bijlage 4 Verklarende woordenlijst Ambtenaar persoon die een baan heeft bij de overheid Amendement de Tweede Kamer wil iets aan een voorstel voor een wet veranderen B en W de burgemeester en de wethouders

Nadere informatie

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje- Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje- Nassau, enz. enz. enz. TWEEDE KAMER DER STATEN- 2 GENERAAL Vergaderjaar 2012-2013 33 691 Wijziging van de Gemeentewet, de Provinciewet, de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en de Waterschapswet (institutionele

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1997 192 Wet van 17 april 1997 tot wijziging van bepalingen van verschillende wetten in verband met de erkenning van de vrijheid van levensovertuiging

Nadere informatie

Het Verdrag van Amsterdam in werking. Prof. mr. R. Barents

Het Verdrag van Amsterdam in werking. Prof. mr. R. Barents Het Verdrag van Amsterdam in werking Prof. mr. R. Barents Kluwer - Deventer - 1999 DEEL1. HET VERDRAG VAN AMSTERDAM Hoofdstuk 1. Van Maastricht naar Amsterdam 3 1. Inleiding 3 2. De Europese verdragen

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Europese Unie dr. Edwin van Rooyen 10-9-2012 PvdA, VVD en SP zijn voorstander van het vergroten van de controle op

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen:

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: Artikel 1 Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2014 180 Besluit van 8 april 2014 tot wijziging van het Besluit Nationale Unesco Commissie inzake de nieuwe Koninkrijksverhoudingen, de uitvoeringspraktijk

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten

Nadere informatie

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2

Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2 Docentenhandleiding Derde Kamer - Handboek Politiek 2 De Derde Kamer der Staten-Generaal deel 2 is een interactief lesprogramma over politiek voor leerlingen van groep 7 en 8. Met behulp van het Handboek

Nadere informatie