IMPULS STELT ZICH VOOR

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IMPULS STELT ZICH VOOR"

Transcriptie

1 IMPULS STELT ZICH VOOR Impuls geeft vorming en training over agressiebeheersing, gender, communicatie, leiding geven en veranderingsbeheer. Doelgroepen zijn alle medewerkers en leidinggevenden van de social-profitsector. Voor individuele deelnemers is er het open vormingsaanbod dat halfjaarlijks vernieuwd wordt. Impuls werkt ook op maat. Een organisatie klopt aan met een vraag of probleem. Impuls doet een programmavoorstel voor een training. Beide partijen bespreken samen dit voorstel en vullen eventueel verder aan. Tenslotte biedt Impuls ook individuele coaching, supervisie en teambegeleiding aan. De medewerkers van Impuls kiezen voor een vrouwelijke invalshoek. Ze geloven in de kracht van diversiteit, komen op voor gelijke kansen en voor meer gelijkwaardigheid in de samenleving. Deze brochure is het tweede themanummer. De eerste uitgave is het gendermagazine. Met dit themanummer 'agressiebeheersing' krijgt u meer inzicht in het veel voorkomend verschijnsel agressie. Het is een pretentieloos werkje met ervaringen en getuigenissen van honderden deelnemers* aan de cursussen van Impuls. Ook enkele agressiedeskundigen komen aan het woord. AGRESSIEKADER Krijg je een woedeaanval bij het lezen van deze brochure? Scheur dit kadertje eruit. Verfrommel het. Gooi het in een hoek. Dosering: Maximaal twee maal tijdens het lezen van deze brochure. Voor het samenstellen van deze brochure hebben we ons laten inspireren door volgende bronnen: Agressie in het sociaal pedagogisch werk, door Fee van Delft, Lambert Rooijendijk en Nico Sjerps Agressiebeheersing, door A. Klaassen Omgaan met agressie, door Drs.Geuk Schuur

2 VISIE OP AGRESSIEBEHEERSING Kenmerken Een kind heeft agressieve energie nodig om te leren lopen. Een sollicitant heeft nood aan een dosis agressie om een job te bemachtigen. Een depressieve persoon beschikt best over een portie agressie om er terug bovenop te komen. Agressie op zich is geen probleem. Soms is het een positieve, drijvende kracht. Zonder agressie zouden we alles over ons heen laten gaan en nooit groeien als mens. Toch wordt agressie in de samenleving doorgaans negatief ervaren. Men zegt dat de maatschappij harder wordt. Het valt moeilijk aan te tonen of dit werkelijk zo is. De samenleving is wel complexer geworden. Alles lijkt veel sneller te gaan. Leven met stress is geen uitzondering meer. Bovendien neemt de mondigheid van de burger toe: de grens tussen assertief en agressief gedrag is niet voor iedereen even duidelijk en makkelijk te hanteren. Een positieve trend is dat gevoelens en emoties makkelijker geuit worden. Maar hevige emoties gaan soms gepaard met agressie of lokken agressie uit. Dat is de keerzijde van de medaille. Hoe agressie geuit wordt en de reactie erop, kan voor problemen zorgen. Alles hangt af van hoe mensen met hun agressie en met die van anderen omgaan. Het verhaal van Sarah. Zij werkt in een gesloten instelling voor gehandicapten. "Mark woont in onze instelling. Hij is op latere leeftijd gehandicapt geworden. Op een avond zet ik Mark in de douche. Er wordt wat heen en weer geplaagd. Hij sproeit mij eens nat. Er heerst een leuke, ontspannen sfeer. Op het moment dat ik Mark afdroog, komt een begeleidster mijn hulp vragen. Een andere bewoner heeft mij namelijk dringend nodig. Mijn collega vertelt dat ze Mark verder zal afdrogen en aankleden. Onmiddellijk daarna begint Mark te roepen en te vloeken naar mij. Ik probeer hem te kalmeren door de situatie uit te leggen en te zeggen dat ik begrijp dat hij het er moeilijk mee heeft. Niets helpt. Hij vloekt en roept nog luider en zwaait wild met zijn arm. Ik schrik van zo'n heftige reactie en voel mijn onzekerheid de kop opsteken. Ik heb uiteindelijk de douche verlaten." Een getuigenis van Jeroen. Hij is verantwoordelijke in een organisatie voor kwetsbare jongeren. "Lore zit in de ontspanningsruimte en speelt een gezelschapsspel met een vriendin. Alles verloopt vlot maar na een tijdje geraken ze in discussie. Ik merk dat de gemoederen oplopen en ik kom tussenbeide. Ze blijven elkaar verder uitschelden en luisteren niet naar wat ik zeg. Al snel wordt er heen en weer geslagen en ligt het spelbord op de grond. Ik heb het gevoel dat ze me totaal niet opmerken en begin harder te praten. Het tieren en elkaar slaan houdt echter niet op. Ik ben totaal uit mijn lood geslagen en weet niet meer hoe ik hen kan stoppen. Ik ga op zoek naar een collega."

3 Impuls werkt vanuit onderstaande algemene kenmerken van agressie: Ervaringen met agressie brengen altijd gevoelens van angst met zich mee. Angst doet wat met je lichaam. Je krijgt klamme handen, een versnelde hartslag, een onrustige ademhaling,. Het uit zich ook motorisch in de vorm van vechten, schreeuwen, vluchten, Angst werkt bovendien op je cognitie. Je waarneming en beoordeling verandert. Angst roept heftige gevoelens van hulpeloosheid, woede of machteloosheid op. Angst geeft als het ware een signaal. Je lichaam is paraat en je bent op je hoede! Agressie heeft een eigen dynamiek. Als agressie niet stopt, dan blijft ze bestaan en verergert ze meestal nog. Agressie escaleert altijd. Agressie komt voor in verschillende vormen: verbale (uitschelden, roepen, ), fysieke (slagen, stampen, met voorwerpen gooien, ), psychische (chanteren, provoceren, onder druk zetten, ) en seksuele agressie (ongewenste intimiteiten). Iedereen kan het slachtoffer van agressie worden.

4 Definitie Dé vraag is wat er allemaal onder agressie wordt verstaan. In de literatuur vind je verschillende definities. De volgende omschrijving is vrij volledig: Agressie is grensoverschrijdend gedrag dat, bewust of onbewust, schade toebrengt aan anderen of zichzelf. Bedenk wel dat agressie door iedereen anders ervaren wordt. Wat ik als bedreigend aanvoel, kan voor een ander vrij gewoon zijn. Wat houdt deze omschrijving allemaal in? Gedrag: Agressie heeft te maken met gedragingen van mensen. De agressor vertoont agressief gedrag ten opzichte van een andere persoon, het slachtoffer. Agressie is een vorm van communicatie: de agressor doet een poging om het slachtoffer te beïnvloeden. Om agressie te beheersen is het van belang om gedragingen en houding van de ander en van jezelf beter te begrijpen. Alleen zo kan de communicatie verbeteren. Grensoverschrijdend: Agressief gedrag is grensoverschrijdend gedrag. Grenzen kunnen ruimtelijk zijn (bijvoorbeeld een gesloten deur, een kamer) maar ook psychisch (bijvoorbeeld "ik wil niet aangeraakt worden" of "ik wil me niet laten overhalen"). Het is belangrijk om grenzen tijdig en duidelijk aan te geven. Dit maakt het voor de agressor moeilijker om de grens te overschrijden. Bewust of onbewust: A. Klaassen, auteur van het boek omtrent agressiebeheersing, maakt een onderscheid tussen de 'onbewuste' frustratieagressie en de meer 'bewuste' instrumentele agressie. Frustratieagressie: Frustraties stapelen zich op. De ontwikkeling van de frustratie is vaak al lang(er) aan de gang. Met de spreekwoordelijke druppel loopt de emmer over. Doordat het een onbewuste opeenstapeling van gevoelens is, is de agressie onvoorspelbaar. Frustratieagressie kenmerkt zich door grote emoties, vaak grote woede. Door die grote emoties is er een tijdelijk verlies van controle door een bewustzijnsvernauwing. De agressie is vaak niet (persoons)gericht. Maar wie op dat moment in de buurt loopt, wordt het doelwit van de agressie. Er wordt van frustratieagressie gesproken omdat frustraties bij de agressor de aanleiding voor zijn gedrag vormen.

5 's Morgens neemt Karel steeds de trein naar het werk. Vandaag heeft z'n trein een kwartier vertraging waardoor hij een belangrijke vergadering mist. Op het werk morst hij koffie op zijn nieuwe broek en ontdekt hij dat de printer het weer laat afweten. Bovendien is de voorbereiding van de avondvergadering zoek. De telefoon rinkelt en hij krijgt een lastige vrouw aan de lijn. Bij Karel slaan de stoppen door en hij vliegt uit. Instrumentele agressie: Het belangrijkste kenmerk van deze agressie is haar doelgerichtheid. Het agressieve gedrag wordt ingezet om een bepaald doel te bereiken. Er is een vast spanningspatroon van dreigementen en waarschuwingen te zien. Het doel van instrumentele agressie is intimidatie. Agressie wordt ingezet als instrument of hulpmiddel. Instrumentele agressie kan omslaan in frustratieagressie als de agressor zelf de controle verliest of dreigt te verliezen. Pieter ziet z'n nieuwe collega niet zitten. Hij is haar liever kwijt dan rijk. Om het half uur belt hij haar op met de meest onzinnige vragen. Tijdens de koffiepauze trakteert hij met een taart voor zijn verjaardag. Voor die ene collega blijkt er geen stuk meer over te zijn. Als 's avonds de post verzameld wordt, neemt Pieter de brieven van z'n collega en gooit ze in de prullenmand. Net voor hij vertrekt, stuurt hij nog een vervelende naar die (nog meer vervelende) collega. Schade: Agressieve incidenten laten hun sporen na, vooral bij het slachtoffer maar ook bij de agressor. Soms is er materiële schade: een gescheurde mouw, een kapotte bril,. Deze schade is zichtbaar en te herstellen. De gevolgen kunnen ook fysiek zijn zoals blauwe plekken, een gebroken neus,. Bovendien kunnen psychosomatische aandoeningen zoals buikpijn, slaapstoornissen, achteraf de kop opsteken. Mogelijk zijn er zelfs langdurige emotionele en psychische gevolgen: angst, geen zin meer om te werken,. Deze gevolgen zijn niet meteen zichtbaar en daarom moeilijker te herstellen. Het is belangrijk dat alle schade hersteld en de opvang verzekerd wordt. Zowel de agressor als het slachtoffer moeten tot rust komen. Zolang dit niet gebeurt, laten beide partijen alles om hen heen gebeuren en staan ze niet open voor communicatie. Opvang bestaat onder meer uit ondersteunen, begrip tonen, luisteren, sanctioneren,. Beide partijen moeten weer naar de realiteit gebracht worden. Pas als het incident verwerkt en de schade hersteld is, kunnen beide partijen opnieuw verder. En een goed herstel is de beste preventie!

6 Weerbare houding Bij agressiebeheersing vertrekt Impuls vanuit het principe van geweldloze weerbaarheid. Agressie kan je beheersen. Het is een kwestie van vaardigheden trainen. 'Geweldloos' houdt in dat je geweld principieel afwijst en zelf niet agressief bent. Het is dus breder dan geen geweld gebruiken. Een weerbare houding kan je ontwikkelen als je bewust de ander van geweld wilt weerhouden. Je ondergaat dan niet maar je bent actief in gedrag en houding. Dit is geen gemakkelijke optie en vergt veel vindingrijkheid. Bovendien is het noodzakelijk bij je eigen houding en gedrag te durven stilstaan. WEETJES & WATJES - DITJES & DATJES Wist je dat... pesten een zeer subtiele en sluipende vorm van agressie is? Er is trouwens een nieuwe wet over pesten op het werk, ook wel 'mobbing' genoemd. De pestwet van 11 juni 2002 is gepubliceerd en uitgevoerd. Sinds 1 juli 2002 is de wet van kracht.... er een natuurlijke drang ontstaat om bij een confrontatie met agressie te vluchten of te vechten?... je bij een aanval met fysieke agressie een zelfde gedragspatroon onderscheidt zowel bij de agressor als bij het slachtoffer? Je ondergaat een fysiologisch proces waarbij het lichaam adrenaline aanmaakt en extra bloed naar de spieren voert. Zo'n adrenalinestoot kan wel twee uur duren.... niet alleen het slachtoffer, maar ook de agressor tijdens de aanval met angstgevoelens moet afrekenen?... je je niet altijd bewust bent van spiegelen? Spiegelen houdt in dat je de gebaren, lichaamshouding of zelfs het spreken van de ander gaat imiteren. De agressor roept en tiert, het slachtoffer begint terug te roepen. Zo is een escalatie van agressie snel een feit.

7 Professioneel handelen Agressie is zeer complex. Leren omgaan met agressie is kijken naar het geheel. Waar en wanneer ontwikkelt zich agressie? Er zijn drie verschillende actoren in het spel: de dader, het slachtoffer en de context. De context is de structuur waarin zowel de agressor (cliënt) als het slachtoffer (hulpverlener) functioneren. Voorbeelden van structuur zijn: regels en afspraken, de accommodatie, de werking van het team, de cultuur,. De drie actoren beïnvloeden elkaar en bepalen de omvang van de agressiviteit. Met andere woorden niet alleen de agressor, maar ook de houding van het potentiële slachtoffer en de context lokken mogelijk agressie uit. Agressie beheers je door aan deze drie actoren aandacht te besteden. De aanpak van agressie verschilt van situatie tot situatie. Omgaan met agressie in de werksituatie vergt een andere en meer bedachtzame aanpak dan bijvoorbeeld op straat. Op het werk is er een band tussen het slachtoffer en de dader. Deze band blijft ook na een agressief incident bestaan of, als de hulpverleningsrelatie stopt, moet de hulpverlener verder kunnen met zijn job. TIEN WEERSTANDEN OP EEN RIJ Stel je even voor. Kaat werkt als hulpverlener in de psychiatrie. Met tegenzin gaat ze naar haar werk: een nieuwe patiënt spookt voortdurend door haar hoofd. Ze denkt eraan zich ziek te melden en bij een andere instelling te solliciteren. Die patiënt maakt dubbelzinnige opmerkingen, zoekt toenadering en begint zelfs handtastelijk te worden. Kaat voelt aan dat ze bij haar collega's niet echt terecht kan. Ze besluit dat dit zo niet verder kan. Wat nu? Het is niet makkelijk om met agressie in je beroepssituatie om te gaan. Een agressief incident is steeds ingrijpend. De eerste stap is: erken het incident. Gemakkelijk is dit niet. Allerlei gevoelens kunnen je parten spelen zoals twijfels, schuldgevoelens, het gevoel van je werk niet aan te kunnen, angst voor onbegrip en er alleen voor staan,. Denk eraan dat het benoemen van agressie het begin is van agressiebeheersing. Na de erkenning ga je op zoek naar een uitweg voor je gevoelens, gedachten en ervaringen. Het beheersen van agressie vergt altijd een inspanning. Het is niet gemakkelijk om een escalerende situatie te stoppen. Maar je bent beter gewapend als je over de nodige vaardigheden en technieken beschikt. Soms blijft de stap toch te groot om deel te nemen aan een training over agressie.

8 Een training omgaan met agressie: (n)iets voor mij (!)? Ik wil mij wel inschrijven voor zo'n training, maar 1. agressie hoort nu eenmaal bij mijn job. Het kan eigen zijn aan je job dat je met agressie geconfronteerd wordt. Maar het hoeft niet vanzelfsprekend te zijn dat je dit als normaal beschouwt. Iedereen heeft recht op een veilige werkplek. Gewenning aan agressie is zelfs gevaarlijk. Je krijgt, figuurlijk, eelt op je voeten: het signaal van angst valt weg. Daardoor worden je persoonlijke grenzen overschreden. In het ergste geval kan dit leiden tot burn-out en geef je er tenslotte de brui aan. Bovendien (h)erken je agressieve incidenten niet meer en stop je ze niet. Het conflict escaleert. Agressie is geen onlosmakelijk onderdeel van je werk. 2. agressief gedrag? Dat komt bij ons op het werk niet voor! Sommigen zullen nu al dromen: «Misschien is daar een leuke job vacant?!» Zijn er geen problemen met agressief gedrag, dan is een training uiteraard niet echt zinvol. Enkel voor fanatiekelingen kan ze van pas komen als preventie. Je kan je natuurlijk wel eens afvragen of er op de werkplek überhaupt over agressie wordt gesproken en agressieve gebeurtenissen als dusdanig worden benoemd. Misschien kom je tot een verrassend resultaat de leidinggevende vindt agressie niet belangrijk genoeg. Agressief gedrag heeft altijd gevolgen voor de hulpverlener, de cliënt én de organisatie. Demotivatie van de werknemers, een verziekte sfeer, een slecht werkklimaat, financiële schade, een groot ziekteverzuim, daar pakt een leidinggevende niet graag mee uit. Een goed agressiebeleid voorkomt veel schadelijke gevolgen. 4. mijn collega's zullen er achter mijn rug over praten. Veiligheid in een team is een voorwaarde om ervaringen met agressieve incidenten te kunnen bespreken. Ook bij het verwerken van agressie heb je je collega's nodig om na te praten. Voorzie je toch problemen? Leen ze deze brochure uit en overtuig ze om samen met jou een training te volgen. 5. bij ons in de organisatie zal er toch niets veranderen. «De trap wordt altijd van boven naar beneden gekuist». Wil je werken aan agressie en veranderingen doorvoeren, dan heb je best de steun van je leidinggevende. Agressie is echter niet alleen de verantwoordelijkheid van beleidsmakers. Ook werknemers die in de praktijk staan, kunnen hun steen(tje) bijdragen. Wanneer je een goed draaiend team hebt, ben je al een stap verder om daadwerkelijk iets te bereiken. 6. ik heb geen tijd om mij daar mee bezig te houden, bovendien is agressie niet prioritair voor mij. Als agressieve incidenten regelmatig voorkomen op je werk, dan is even stilstaan erg zinvol. Agressie en de psychische gevolgen ervan mag je niet verwaarlozen. Meer aandacht geven aan die gevolgen en je eigen gevoelens is belangrijk. Maar daar heb je tijd voor nodig en tijd is een kwestie van prioriteiten stellen.

9 7. ik ga me ongemakkelijk voelen. Denkbeelden als 'agressie hoort erbij' en 'je moet er maar tegen kunnen' verdwijnen langzamerhand naar de achtergrond. Toch kan een confrontatie met agressie je het gevoel geven van "ik doe mijn job niet goed, ik ben niet geschikt voor mijn werk, ik ben een flauw iemand want ik krijg het iedere keer weer benauwd, ik faal want ik kan me er niet zomaar overheen zetten, enzovoort.". Op een agressietraining ontdek je snel dat je niet de enige bent die te maken heeft met agressie en de daarbij horende gevoelens. Dat is meestal een verademing. De training is bovendien logisch opgebouwd: je rolt, bij wijze van spreken, vanzelf in het thema. Tip: hoe meer je van jezelf in de training steekt, hoe meer je er ook uithaalt. Met andere woorden: je moet de wil en het lef hebben om bij te leren. 8. ik heb nog trainingen gevolgd en deed er nadien niets mee. Jammer. De training van Impuls bestaat niet alleen uit achtergrondinformatie maar vooral uit oefenen en uittesten. Het uitgangspunt zijn de eigen ervaringen. 9. ik wil niet geconfronteerd worden met mijn gedrag en/of agressie. Ook jammer. Agressiebeheersing is meer dan weten hoe je moet reageren. Het is noodzakelijk om je eigen gedrag en houding onder de loep te nemen. Enkel op deze manier ga je bewust met agressie om. Een stukje meer van jezelf ontdekken is meestal een verrassende ervaring! 10. ik werk me wel in door een boek bij de bibliotheek te lenen. Een goed begin! Eerst theorie, dan EEN TRAINING, EEN ERVARING In de training 'omgaan met agressie' leer je als hulpverlener met agressie of met de dreiging ervan om te gaan. Je leert agressie hanteren en dus beheersen. Wat brengt de training je bij? (inhoud) Je leert technieken aan en oefent in hoe je agressie of de dreiging ervan afremt en stopt. Je kijkt naar je eigen houding en reactie in situaties van grensoverschrijdend gedrag. Je werkt aan het inoefenen, experimenteren, uittesten en integreren van het aangeleerde in de werksituatie. Je analyseert de omgevingsfactoren en hoe deze stressverhogend of stressverlagend werken. Je staat stil bij een goed herstel van agressieve incidenten. Al deze technieken oefen je in groep of individueel in. De training vertrekt van de verhalen en de cases van de deelnemers zelf.

10 "Een cursus bij Impuls? Ik heb gezien en gehoord. Ik beleefde dingen, deed ontdekkingen. Eindelijk stond ik even stil om na te denken. Ik leerde bij en ging er onmiddellijk mee aan de slag tijdens mijn werk.het was eigenlijk geen cursus. Het was een ervaring." (Anna, ex-deelneemster) Praktisch Het programma duurt twee of drie dagen. De keuze voor een twee- of een driedaagse is afhankelijk van de diepgang van de training: de klemtoon in een tweedaags programma ligt op interventies in acute situaties in een driedaags programma wordt nog dieper ingegaan op de gevolgen van agressie voor alle partijen én op het herstel van incidenten. Impuls heeft open trainingen voor individuele hulpverleners. Op verzoek van een organisatie, geeft Impuls het trainingspakket ook ter plaatse. Impuls werkt steeds met groepen van tien tot veertien personen. Nog meer agressiethema's Naast 'omgaan met agressie' biedt Impuls nog andere trainingen over agressie aan. Organisatiebeleid: randvoorwaarden en herstel in het omgaan met agressie Omgaan met verbale agressie, intimidatie en provocatie op het werk Roddelen en pesten op het werk Situationele assertiviteit Opleiding preventiemedewerker Teamsupervisie vanuit agressie Begeleiding: Mariet Ghaye, Leen Van Nuland en Elke Fierens, stafmedewerkers bij Impuls

11 VAN AGRESSIE NAAR ANDERE THEMA'S Je hebt nu een zicht op hoe je rond agressiebeheersing kan werken. Blijf je toch nog op je honger zitten? Heb je andere behoeften en vragen? Sta dan even stil bij onderstaande bedenkingen. Ze steken wel eens de kop op bij agressietrainingen. Vraag en aanbod Mijn vrouwelijke collega's betrekken me wel eens als ze door patiënten bedreigd worden. Zij gaan ervan uit dat ik de agressor zal weten in te tomen. Ik merk dat ons interventieteam alleen bestaat uit mannen. Er heeft nog nooit een op een vacature gereageerd. Zegt dat iets over ons en onze organisatiecultuur, of zegt dat iets over vrouwen die deze job moeilijk vinden? Wat kunnen wij doen om meer vrouwen in ons team te krijgen en ze ook te houden? De vorm waarin agressie geuit wordt, verschilt nogal eens. Mannen gebruiken vaak andere systemen dan vrouwen om hun woede te uiten. Hoe kunnen we omgaan met die verschillen tussen mannen en vrouwen? Als vrouw heb ik het er moeilijk mee op te komen voor mezelf wanneer ik tegenover een boom van een kerel sta. Deze bedenkingen en vragen leiden naar het begrip GENDER. De genderthema's van Impuls zijn: een sensibiliseringsworkshop: verkenning van het genderlandschap een basistraining: hoe speelt gender in je organisatie? gender en leiding geven: vaardigheidstraining voor leidinggevenden gender en inhoudelijk beleid: een stappenplan voor een genderneutraal, inhoudelijk beleid organisatiecultuur en veranderingsprocessen in de organisatie: gender als invalshoek introductie van weerstandsthema's in de organisatie: ontwikkeling van een genderstrategie omgaan met diversiteit in de organisatie Contacteer Mips Meyntjens of Ann Theys voor meer informatie.

12 Ik kan niet terecht bij mijn collega's na een agressief incident. Ze praten meer achter mijn rug dan me lief is. Als ik met agressie geconfronteerd word, heb ik de neiging om het conflict uit de weg te gaan. Ik vind het moeilijk om op het werk voor mezelf op te komen.... Ik heb het gevoel dat ik dikwijls verkeerd begrepen word. Blijkbaar geeft mijn lichaam andere signalen dan ik bedoel. Deze belevenissen verwijzen naar COMMUNICATIE. Volgende thema's heeft Impuls in petto: conflicthantering assertief onderhandelen pesten, roddelen, effectieve communicatie in de werkcontext assertiviteit op het werk Communiceer met Marita Stas voor meer uitleg.

13 Om agressie in onze organisatie aan te pakken, heb ik de steun nodig van mijn hele team. Hoe krijg ik zoiets voor elkaar? Hoe krijg ik mijn medewerkers zo ver om ons preventieplan volledig aan te passen? Mijn teamleden communiceren niet met mij na agressieve incidenten. Ze geven me het gevoel dat ze bij mij niet terechtkunnen. Hoe kan ik dat veranderen? Een agressiebeheersplan maar er komt niets van! Deze vragen hebben veel te maken met het thema LEIDING GEVEN EN VERANDERINGSBEHEER. Het aanbod van Impuls bestaat uit: situationeel en flexibel leiderschap bezield leidersschap: ontdek en ontwikkel je eigen leiderschapsstijl functionerings- en evaluatiegesprekken veranderingsbeheer in teams en organisaties omgaan met weerstandsthema's in organisaties leiding geven in professionele organisaties leiding krijgen in professionele organisaties timemanagement stressmanagement: zelfzorg voor (drukbezette) leidinggevenden en actieve professionelen strategische planning en projectmanagement Geef Mips Meyntjens een seintje. Ze helpt je graag verder.

14 JE BENT NIET DE ENIGE Impuls kent de social-profitsector door en door. Leidinggevenden en medewerkers van organisaties uit diverse sectoren deden al een beroep op deze vormingsdeskundigheid. Je kan steeds referenties opvragen. Artsenpraktijken en... Buurtopbouwwerk Centra Algemeen Welzijnswerk Drughulpverlening Emanicipatieraden Federale Overheid Gehandicaptencector Huurdersbonden Instellingen van bijzondere jeugdzorg Jeugdwerk Kinderopvang Leerkrachten Migrantensector Nationale Vrouwenraad Openbare besturen Provincies, steden en gemeenten Residentiële hulpverlening Straathoekwerk Thuiszorg U, als dienstverlener Vakbonden Watermaatschappij van Vlaanderen tot Zwembadmedewerkers

15 De medewerkers van Impuls zijn: Ann Theys, gender Elke Fierens, agressiebeheersing Inge Vandamme, administratie Ingrid Goossens, boekhouding en organisatorische ondersteuning Leen Van Nuland, agressiebeheersing en coördinatie Maggie Raskin, externe communicatie Mariet Ghaye, agressiebeheersing Marita Stas, communicatie en diversiteit Mips Meyntjens, gender, leidinggeven en veranderingsbeheer Het team van Impuls kijkt uit naar elke nieuwe ontmoeting! Impuls vzw Willem Huveneerstraat Aarschot T F Wil je meer info over onze visie en werkwijze? Ben je geïnteresseerd in onze vormingsbrochure? Heb je enkele vragen over de vorming op maat? Wil je het 'Gendermagazine' bestellen? Je kan elke werkdag telefonisch bij de medewerkers van Impuls terecht. Ook mailen is mogelijk naar info impulsvorming.be. Bezoek onze website en ontdek wat we te bieden hebben.

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

11 Omgaan met verbale agressie

11 Omgaan met verbale agressie 11 Omgaan met verbale agressie AGRESSIE Praktijkinformatie Welke vormen zijn er? Hoe buig je opkomende verbale agressie om? Hoe en wanneer stel je je grens? EN Omgaan met verbale agressie Tip 1 Herken

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 Agressieprotocol Omnia Wonen INHOUDSOPGAVE: Hfd.stuk Paginanr. 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 2 1. VOORWOORD Van tijd tot tijd is

Nadere informatie

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag Omgaan met emotioneel en agressief gedrag RadarVertige training & opleiding Emotie mag, agressie niet! Dit boekje bevat informatie, tips en aandachtspunten uit de training Omgaan met emotioneel en/of agressief

Nadere informatie

Samen werken aan minder psychisch verzuim

Samen werken aan minder psychisch verzuim Samen werken aan minder psychisch verzuim Tips voor de medewerker Werkgeversvereniging voor energie, kabel&telecom, afval&milieu Inleiding Als je niet goed in je vel zit Het overkomt ons bijna allemaal

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL De huidige arbeidsmarkt ziet er heel anders uit dan die van vroeger: we veranderen vaker van baan of de inhoud ervan verandert, banen zijn minder zeker en de groei

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING

Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING Campus H. Serruys Oostende AGRESSIECOACHING 1 fusieziekenhuis 3 campussen - Campus Brugge Campus H. Serruys (3664) Oostende (956) - Agressiemeldingen tussen andere meldingen (diefstal, bijnaaccident.)

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Om goed te definiëren wat we bedoelen met agressie wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds boosheid en anderzijds agressie

Om goed te definiëren wat we bedoelen met agressie wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds boosheid en anderzijds agressie 1 AGRESSIEPROTOCOL. 1. Inleiding. Agressief gedrag, in al zijn verschijningsvormen is een regelmatig terugkerend verschijnsel in onze samenleving. Dit stopt niet aan de deur van het OCMW. Ook binnen de

Nadere informatie

Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld?

Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld? Coenye Patrick Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld? = betekenisvol gedrag ( tussen bedoeling van

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016

Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016 Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016 1 Inhoudsopgave: 1. Kernwaarden Almere College Dronten 3 2. Pesten wat is dat? 4 3. Signalen bij pesten 5 4. Het vijf sporen beleid van het Almere College

Nadere informatie

Methodische Hulpverlening in Crisissituatie. Hilde Vandemoortele

Methodische Hulpverlening in Crisissituatie. Hilde Vandemoortele Methodische Hulpverlening in Crisissituatie Hilde Vandemoortele Overzicht 1. Omgaan met agressie 1.1 Inleiding 1.2 Definitie 1.3 Soorten agressie 1.4 Uitingsvormen 2. Agressie in de zorg 2.1 Agressie in

Nadere informatie

Agressie in de apotheek

Agressie in de apotheek Agressie in de apotheek Samenvatting ADHD Agressie in de apotheek 1/4 Deze cursus is bestemd voor apotheekmedewerkers die direct contact hebben met klanten. Het doel van de cursus is de deelnemers inzicht

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Naast de huidige in-house trainingen is er ook op individuele basis een aanbod van trainingen waaraan oio-medewerkers kunnen deelnemen. Deze trainingen zijn gericht op

Nadere informatie

OMGAAN MET DREIGEND EN DESTRUCTIEF GEDRAG

OMGAAN MET DREIGEND EN DESTRUCTIEF GEDRAG OMGAAN MET DREIGEND EN DESTRUCTIEF GEDRAG Inleiding Geweld lijkt toegenomen binnen onze samenleving; in ieder geval is de gevoeligheid en aandacht voor deze problematiek de laatste jaren duidelijk toegenomen.

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden.

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden. Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl Huiselijk geweld stopt nooit vanzelf Misschien wil je

Nadere informatie

Vragenlijst: Omgaan met agressie en geweld in het werk

Vragenlijst: Omgaan met agressie en geweld in het werk Vragenlijst: mgaan met agressie en geweld in het werk Als. willen wij graag meer inzicht krijgen in de mate waarin onze medewerkers met agressie en geweld in aanraking komen en de manier waarop hiermee

Nadere informatie

st r e s smanagement Inzicht in het omgaan met spanningen. Maximaal aantal deelnemers 12 Leren oplossingsgericht te handelen.

st r e s smanagement Inzicht in het omgaan met spanningen. Maximaal aantal deelnemers 12 Leren oplossingsgericht te handelen. st r e s smanagement De cursus 'stressmanagement' is bedoeld voor iedereen die in zijn/haar werksituatie te maken krijgt met stress als gevolg van problemen en spanningsvolle situaties. De eigen ervaringen

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Inhoud. Over de auteurs 11

Inhoud. Over de auteurs 11 Inhoud Over de auteurs 11 Woord vooraf 12 Een praktische handreiking 12 Opbouw van het boek 13 Mannelijke en vrouwelijke vorm 14 Bij deze tweede druk 14 1 De-escalerende aanpak van conflicten en agressie

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie...

Inhoud. Inleiding... 3. Algemene gegevens... 4. Gevoel van veiligheid... 5. De mate waarin agressie voorkomt... 7. Omgaan met agressie... Inhoud Inleiding... 3 Algemene gegevens... 4 Gevoel van veiligheid... 5 De mate waarin agressie voorkomt... 7 Omgaan met agressie... 8 Ontwikkeling van agressie... 11 Kwalitatieve analyse... 11 Conclusies...

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 1. Mogelijke introductie

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om?

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Hoe omgaan met moeilijke situaties? Hoe pak ik conflicten en agressie aan? David De

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Zakboek Omgaan met agressie in de spoedeisende zorg

Zakboek Omgaan met agressie in de spoedeisende zorg Zakboek Omgaan met agressie in de spoedeisende zorg Zakboek Omgaan met agressie in de spoedeisende zorg Drs. Geuk Schuur Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van

Nadere informatie

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme In deze hand-out vindt u een korte samenvatting terug van de deelonderwerpen die Helen Wildeboer, trainer van de Stichting Omgaan met

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON 7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinator agressie en geweld, leidinggevenden en medewerkers

Nadere informatie

Pestbeleid op school

Pestbeleid op school Pestbeleid op school Pesten wordt niet aangepakt en opgelost door projecten. Het vereist attitudeverandering. Een zaligmakende oplossing voor pestproblemen bestaat helaas niet. Bob van der Meer Natuurlijk

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Opmaak van een agressiebeleid

Opmaak van een agressiebeleid Mate en frequentie van agressie? Plaats in de organisatie? Wie zijn de betrokkenen? Soort organisatie? Opmaak van een agressiebeleid Visie op agressie/ontstaan van de agressie? Welke stappen? Welke onderdelen?

Nadere informatie

Samenvatting, informatie en verwijzingen

Samenvatting, informatie en verwijzingen HAND-OUT Samenvatting, informatie en verwijzingen In deze handout vatten we de belangrijkste informatie uit de bijeenkomst over veilig jeugdwerk samen. Deze handout is niet uitputtend en in veel gevallen

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders Scheiden doe je samen Ieder kind reageert anders Scheiden. Ook al is het misschien beter voor iedereen, het blijft een ingrijpende gebeurtenis. Vooral voor kinderen. Het gezin dat al die tijd zo vanzelfsprekend

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol.

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol. PESTPROTOCOL Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

De schaduwzijde van de spotlights

De schaduwzijde van de spotlights De schaduwzijde van de spotlights Deze lesbundel hoort bij de training Omgaan met agressie in het politieke ambt, van het Periklesinstituut. Eerste druk, mei 2015 Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co 76 respondenten Cijfer algehele training 7 8 9 10 De deelnemers hadden beschikking over lesbrieven, hierin stond informatie over de bijeenkomsten

Nadere informatie

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?!

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?! Schoolkind Oorspronkelijke tekst Hilde Breet Wilma Poot Illustraties Harmen van Straaten Uitgave: januari 1998 Herziene uitgave: maart 2010 Het is toegestaan deze folder in ongewijzigde vorm te multipliceren

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

voor al uw maatwerk trainingen

voor al uw maatwerk trainingen voor al uw maatwerk trainingen voor al uw maatwerk trainingen Als u wilt dat uw medewerkers weten hoe te handelen bij calamiteiten of dat u uw medewerkers handvatten aan wilt reiken waardoor zij waardevoller

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Wat kan je als leidinggevende doen om psychosociale moeilijkheden bij medewerkers bespreekbaar te maken?

Wat kan je als leidinggevende doen om psychosociale moeilijkheden bij medewerkers bespreekbaar te maken? Infofiche werkgever_analyse Wat kan je als leidinggevende doen om psychosociale moeilijkheden bij medewerkers bespreekbaar te maken? Psychosociale moeilijkheden opmerken is geen evidentie. Evenmin is het

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren Bouwen aan zelfvertrouwen Jeugd 1. Weerbaarheidstrainingen voor kinderen Heeft uw kind moeite met voor zichzelf op te komen? Of is uw kind wellicht te weerbaar?

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

VPT Zuidwest-Nederland

VPT Zuidwest-Nederland VPT Zuidwest-Nederland 30 oktober 2013 Onderwerpen Inleiding Factoren Interventies Voorbeelden Afsluiting 1 Woord vooraf. Er is niet één recept om te komen van protocol Kies een pad dat aansluit bij uw

Nadere informatie

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf.

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf. EVALUATIEVE FEEDBACK 8 Zoals al eerder gesteld kan de term feedback twee betekenissen hebben. Naast een directe reactie op wat iemand communiceert, wordt er ook wel een evaluatie van iemands gedrag en

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

Pestprotocol. 1.3 Hoe pakken wij het pesten aan?

Pestprotocol. 1.3 Hoe pakken wij het pesten aan? Pestprotocol BMS 1.1 Inleiding In dit hoofdstuk komt de aanpak van het pestprobleem op onze school aan de orde. Er wordt eerst ingegaan op het onderscheid tussen pesten en plagen. Daarna wordt de vijfsporen

Nadere informatie

Startopdracht. Iedereen die in Zorg en Welzijn werkt, krijgt te maken met agressie op het werk.

Startopdracht. Iedereen die in Zorg en Welzijn werkt, krijgt te maken met agressie op het werk. Agressiespel Startopdracht Iedereen die in Zorg en Welzijn werkt, krijgt te maken met agressie op het werk. Hoe vaak heb jij te maken met agressie op het werk, op een schaal van 0 (helemaal nooit) tot

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch

RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR Sint-Janslyceum s-hertogenbosch 1: Vooraf Op het Sint-Janslyceum zien we graag dat mensen respectvol met elkaar omgaan. Dat betekent: - mensen in hun waarde laten - mensen

Nadere informatie

Liever assertiever op het werk

Liever assertiever op het werk Waarom een assertiviteitstraining? Voor veel mensen is het niet gemakkelijk om in een werkomgeving bijvoorbeeld voor de eigen mening uit te komen, neen te zeggen, om te gaan met de boosheid van een collega

Nadere informatie

Partner ondersteuning 1

Partner ondersteuning 1 Partnerondersteuning 1 Je partner heeft borstkanker, wat nu? Informatie voor je partner Kanker heb je niet alleen. Ook jij als partner wordt mee betrokken in de strijd. Het bericht is voor jou net zo n

Nadere informatie

In 7 stappen naar een opgeruimd huis Hoe je op een makkelijke manier je opruimachterstanden inloopt

In 7 stappen naar een opgeruimd huis Hoe je op een makkelijke manier je opruimachterstanden inloopt In 7 stappen naar een opgeruimd huis Hoe je op een makkelijke manier je opruimachterstanden inloopt Ben jij zo iemand die actief is en veel interesses heeft en daardoor ook veel bezigheden en spullen heeft?

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers Gelukkig en Vrij zonder Stress Annelies Hilgers 1. Kijk uit voor stress... 3 2. Hoe beginnen?... 4 3. Ontspanning en Meditatie... 5 http://www.stopstressnu.nl 2 1. Kijk uit voor stress Je kent zeker wel

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Workshop Up to date agressiebeleid

Workshop Up to date agressiebeleid 1 Workshop Up to date agressiebeleid Van beleid naar praktijk 27 mei 2015 William Bertrand w.bertrand@radarvertige.nl Programma Introductie Feiten en cijfers enquête Knelpunten uit de praktijk Kijk op

Nadere informatie

Veiligheid en Integriteit

Veiligheid en Integriteit Veiligheid en Integriteit Persoonlijke aspecten en effecten van (be)dreiging VBG 27 februari 2013 Rob van den Biggelaar adviseur sociale veiligheid / psycholoog E-mail: vandenbiggelaar@habilis.nl Deze

Nadere informatie

Het klopt! Van hard naar hart.

Het klopt! Van hard naar hart. Het klopt! Van hard naar hart. In stressvolle situaties krijg je lichamelijk reacties. Soms zijn die zo subtiel dat ze niet worden opgemerkt terwijl de reacties lang kunnen aanhouden en ongezond zijn.

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD

GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD ROESELARE THERAPIE EN ONDERZOEKSCENTRUM DE BOOM / OCMW

Nadere informatie

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden LIEVERWIJS kindercoaching & training kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling Een rups kan altijd nog een vlinder worden Kindercoaching Van Rups naar Vlinder Voor kinderen in de

Nadere informatie

STA STERK OP JE WERK

STA STERK OP JE WERK STA STERK OP JE WERK Training/modules op maat Thema-bijeenkomsten Werknemers in deze tijd worden meer en anders belast dan vroeger. Dit geldt helemaal voor werknemers in de zorg. Gedurende enkele decennia

Nadere informatie

Zelfverwonding. Anders omgaan met negatieve gevoelens

Zelfverwonding. Anders omgaan met negatieve gevoelens Zelfverwonding Anders omgaan met negatieve gevoelens Alles over zelfverwonding Over zelfverwonding www.sasam.be/zelfverwonding.html www.eetstoornis.be/zelfverwonding1.htm www.zelfbeschadiging.nl www.automutilatie-site.nl

Nadere informatie

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast:

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast: Het bevoegd gezag van Stichting Welzijnswerk Hoogeveen, overwegende, - dat Stichting Welzijnswerk Hoogeveen verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan zijn cliënten en dat

Nadere informatie

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie?

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie? Denk jij dat je vastloopt tijdens je studie? Soms loopt het leven niet zoals jij zou willen. Misschien ben je somber, twijfel je erover wie je bent, loopt het niet zo met contacten of worstel je met je

Nadere informatie