Lokaal Innovatieprogramma Gemeente Eindhoven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lokaal Innovatieprogramma Gemeente Eindhoven"

Transcriptie

1 A gemeente Eindhoven Lokaal Innovatieprogramma Gemeente Eindhoven Strategie Juli 2011 svh/aa

2 Juli 2011 Lokaal Innovatieprogramma Gemeente Eindhoven Strategie Colofon Uitgave Gemeente Eindhoven Strategie Datum Juli 2011 gemeente Eindhoven

3 Juli 2011 Lokaal Innovatieprogramma Gemeente Eindhoven Strategie Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 1 Inleiding & Leeswijzer 5 2 Wat willen we bereiken? Innovatie op de gemeentelijke taakvelden Het mobiliseren van energie, creatieve denkkracht en innovatief vermogen (samenwerking en structuur, vitale coalities) De stad als levend laboratorium De eindgebruiker centraal 9 3 Hoe gaan we dat doen? Inleiding Programmalijnen Programmalijn Innovatie, Zorg en Gezondheid (focus 2011 en 2012) Programmalijn Innovatie en Educatie (focus 2013) Programmalijn Innovatie en Duurzaamheid (focus 2014) Programmalijn Innovatie en Burgerparticipatie (doorlopend) Programmalijn Innovatie en Sport (doorlopend) Randvoorwaardelijke projecten Breedband / verglazing en ICT Inkoop en aanbesteding Wet- en regelgeving Instrumenten Convenanten met de kennisinstellingen 20 gemeente Eindhoven 3

4 3.4.2 Maatschappelijk aanbesteden: innovatiechallenges Internationale samenwerkingsverbanden en netwerken Intermediairs en kennisontwikkeling; Centrum voor Topsport en Onderwijs en Sports & Technology Online Platform Onderzoek / benchmarking 24 4 Financiën 25 Bijlage: Overzicht programmalijnen en projecten 4 gemeente Eindhoven

5 1 Inleiding & Leeswijzer Inleiding Eindhoven is onlangs uitgeroepen tot de slimste regio ter wereld. De stad is sterk in design en technologie en ontwikkelt zich in rap tempo van industriële stad naar stad waarin de wereld van morgen bedacht en ontworpen wordt. Dat de innovatiekracht van onze regio ook van grote meerwaarde is voor de burgers in deze stad wordt nog niet altijd zo ervaren. De gemiddelde inwoner denkt bij Brainport primair aan economische ontwikkeling en ziet Brainport vooral als instrument van - en voor het bedrijfsleven. Dat onze kracht op het gebied van technologie en design ook kan worden ingezet om de kwaliteit van leven in deze stad te verbeteren en echt iets te betekenen in het leven van individuele Eindhovenaren, kan nog veel meer voor het voetlicht worden gebracht. Als gemeente staan wij aan de lat waar het de kwaliteit van leven in deze stad betreft. Wij willen de innovatiekracht van de regio dan ook benutten om op onze eigen taakvelden innovatieve producten en diensten te ontwikkelen die daadwerkelijk tegemoet komen aan de behoeften van de gebruiker en bijdragen aan deze kwaliteit van leven. Het gaat dus niet om het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten. Maar om het verbeteren van ons huidige aanbod. Mèt behulp van het innovatief vermogen van stad en regio. Wij willen dit realiseren in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven, de kennisinstellingen en de eindgebruikers zelf. En we willen de stad daarbij beschikbaar stellen als proeftuin waar deze producten en diensten in een real life omgeving ontwikkeld, uitgeprobeerd en verbeterd kunnen worden. Wij willen de kracht van de regio voelbaar en zichtbaar maken voor de burgers in de stad. Wat kan innovatie betekenen in hun dagelijks leven? Daar waar Brainport zich primair richt op innovatie ten behoeve van economische ontwikkeling (het verdienvermogen van de regio), gaat het ons, binnen dit lokale innovatieprogramma om het ontwikkelen van betere producten en diensten op domeinen waar de gemeente de primaire verantwoordelijkheid heeft en de inwoners er direct wat van merken. Om focus te houden hebben we er voor gekozen om ons met dit lokaal innovatieprogramma op enkele domeinen te concentreren: zorg en gezondheid (WMO, lokaal volksgezondheidbeleid, ), educatie, duurzaamheid, burgerparticipatie en sport & bewegen. Het ontwikkelen van bedrijvigheid is binnen het lokaal innovatieprogramma geen doel op zich. Maar uiteraard wel een mooi neveneffect: als gemeente doen we voor onze burgers de goede dingen, innovatieve bedrijven kunnen inspelen op de kansen die deze maatschappelijke vraagstukken bieden, hetgeen goed aansluit op de gemeentelijke inzet op Brainport. Dit lokaal innovatieprogramma is tot stand gekomen met input van vele partners in de stad. Het is een ambitieus programma gebaseerd op samenwerking tussen vele partijen. Succes kan daarbij niet gegarandeerd worden: innovatie komt slechts tot stand als mislukkingen geoorloofd zijn. Kern is dat we de leerervaring gebruiken om het in een volgend stadium beter te doen. En daarmee de dienstverlening aan onze burgers continu te blijven verbeteren. gemeente Eindhoven 5

6 Leeswijzer Hoofdstuk 2 gaat in op de wat -vraag. Wat zijn de doelstellingen die we met dit lokaal innovatieprogramma willen bereiken? In hoofdstuk 3 wordt de weg besproken waarlangs we deze doelstellingen willen bereiken. Het hoofdstuk start met een uitleg omtrent de keuze om met themajaren te werken en de consequenties die dit voor het uitvoeringsprogramma heeft (programmalijn Zorg en Gezondheid is bijvoorbeeld reeds verder ontwikkeld dan de programmalijnen educatie en duurzaamheid die in 2013, respectievelijk 2014 in de schijnwerpers staan). Paragraaf 3.2. beschrijft de vijf programmalijnen van het lokaal innovatieprogramma en de resultaten (maatschappelijke effecten) die we per programmalijn willen bereiken. Aan de hand van concrete voorbeelden wordt een beeld gegeven van de in ontwikkeling zijnde projecten, waarbij voor een volledig overzicht van projecten per programmalijn wordt verwezen naar de bijlage. Paragraaf 3.3. gaat in op de randvoorwaardelijke projecten (ICT, inkoop en aanbesteding, wet- en regelgeving). Paragraaf 3.4. tenslotte beschrijft de instrumenten die we in gaan zetten om te zorgen dat er op de onderscheiden maatschappelijke domeinen daadwerkelijk innovatieve projecten van de grond komen. Projecten waarin we de kracht van de stad benutten en we gezamenlijk werken aan een beter Eindhoven. In hoofdstuk 4 is een overzicht opgenomen van financiële consequenties. 6 gemeente Eindhoven

7 2 Wat willen we bereiken? 2.1 Innovatie op de gemeentelijke taakvelden Eindhoven Leading in Technology is voor veel inwoners van Eindhoven nog niet echt voelbaar in het dagelijks leven. De (gemeentelijke) inzet op Brainport is tot nog toe primair ingestoken vanuit economisch perspectief: hoe kunnen we bedrijvigheid stimuleren, de economische positie van het bedrijfsleven in de regio versterken en het verdienvermogen van stad en regio ook voor de langere termijn garanderen? Dat de innovatiekracht van onze regio ook van grote meerwaarde kan zijn in het dagelijks leven van Eindhovenaren, is inwoners niet altijd bekend. Als gemeente willen we de kracht van de stad en regio inzetten om onze eigen dienstverlening naar burgers te verbeteren en de warme kant van Brainport meer voor het voetlicht te brengen. Wij willen de innovatiekracht van de stad en regio benutten om (maatschappelijke) producten en diensten te ontwikkelen die daadwerkelijk tegemoet komen aan de behoeften van de eindgebruikers. Producten en diensten op onze eigen taakvelden, gekoppeld aan urgente maatschappelijke thema s zoals de vergrijzing, permanente educatie voor iedereen, duurzaamheid, etc Producten en diensten waarmee we op een effectievere en/of efficiëntere wijze onze taken op de verschillende beleidsterreinen kunnen vervullen. E.e.a. sluit ook aan bij de systeeminnovaties die we als gemeente voorstaan in het kader van het ombuigingsproces: verbeterde dienstverlening tegen lagere kosten. Het mes snijdt echter aan twee kanten: doelstelling is de ontwikkeling van betere producten en diensten voor de eigen inwoners. Innovatieve ondernemingen die slim inspelen op deze maatschappelijke vraagstukken kunnen hiermee voorzien in een gezonde economische toekomst. Om focus te behouden en krachtenbundeling mogelijk te maken is er in het coalitieakkoord werken aan Morgen voor gekozen in te zetten op een gelimiteerd aantal beleidsterreinen: 1. Zorg en gezondheid (specifiek WMO en lokaal volksgezondheidsbeleid) 2. Educatie 3. Burgerparticipatie 4. Duurzaamheid 5. Sport & Bewegen Binnen deze beleidsterreinen concentreren we ons op onze gemeentelijke verantwoordelijkheid. We zetten wel in op innovatie binnen de WMO en het lokaal volksgezondheidbeleid. We zijn ervoor verantwoordelijk dat inwoners zo lang en gezond mogelijk op een zelfredzame wijze in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. We zijn als gemeente niet verantwoordelijk voor innovaties binnen de ziekenhuizen. We zijn (als verantwoordelijken voor onderwijshuisvesting) gemeente Eindhoven 7

8 wel verantwoordelijk voor innovaties in de leeromgeving en de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Waar het onderzoek en onderwijs betreft nemen we echter geen taken over van de rijksoverheid. 2.2 Het mobiliseren van energie, creatieve denkkracht en innovatief vermogen (samenwerking en structuur, vitale coalities) Hoe kunnen wij als lokale overheid optimaal gebruik maken van de creatieve denkkracht en het innovatieve vermogen die in de stad aanwezig zijn bij het zoeken naar oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken waar de samenleving voor staat gesteld? We willen zorgen dat innovaties tot stand komen in coproductie tussen overheden, bedrijven, kennisinstellingen èn eindgebruikers en we willen dat vitale coalities ontstaan waarin projecten altijd door meerdere partijen worden gefinancierd. Maar hoe zorgen we dat alle lijnen op specifieke domeinen samenkomen? Dat partijen elkaar vinden: (verschillende) overheden, bedrijven (van Philips en zorgverzekeraars t/m het MKB), kennisinstellingen (van VMBO, MBO t/m WO), maatschappelijke organisaties en gebruikers (professionals en burgers). Dat krachten worden gebundeld en initiatieven worden verbonden? En dat we daarmee optimaal inspelen op kansen die zich in Europa voordoen (financiering, mogelijkheden tot beleidsbeïnvloeding, de toewijzing van KIC s waaronder de KIC Health, etc ). Hoe mobiliseren we de energie die nodig is om tot doorbraakoplossingen te komen? En hoe zorgen we voor een win-win situatie zodat niet alleen de Eindhovense samenleving in het algemeen, maar ook ondernemingen in de regio en onze partners in het maatschappelijk middenveld in het bijzonder, de vruchten van samenwerking kunnen benutten? Binnen alle programmalijnen is het samenbrengen van partijen en het creëren van de structuur waarin partners elkaar kunnen vinden dan ook een essentieel punt van aandacht. 2.3 De stad als levend laboratorium Wij willen de stad beschikbaar stellen als levend laboratorium. Een stad waar, in nauwe samenwerking tussen de gebruikers, de bedrijven, de wetenschappelijke wereld en het maatschappelijk middenveld nieuwe (maatschappelijke) producten en diensten ontwikkeld worden die in de dagelijkse leefomgeving getest (en doorontwikkeld) worden. Het gaat daarbij dus zowel om het daadwerkelijk toepassen als om het evalueren van de resultaten van innovatieve applicaties in een real life omgeving, met als doel maatschappelijke waardecreatie en de ontwikkeling van producten en diensten waaraan echt behoefte is. Het gaat hierbij dus niet om haalbaarheidsstudies maar daadwerkelijk om het stadium van prototyping. Doel van living-lab projecten is tevens dat de resultaten positieve effecten hebben voor alle deelnemende partijen (eindgebruikers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, overheid). De living-lab omgevingen zullen worden uitgebouwd, respectievelijk uitgebreid. 8 gemeente Eindhoven

9 Een goed voorbeeld van zo n living lab project is het Living lab E-health Eindhoven project dat begin 2010 in opdracht van de gemeente Eindhoven van start is gegaan. Het betreft een proeftuin in Doornakkers waar in samenwerking met Turkse ouderen ICT-producten en diensten op het gebied van zorg en welzijn worden ontwikkeld en uitgetest. Het project wordt thans in twee volgende wijken uitgerold. Andere bestaande testbeds zijn bijvoorbeeld de Innosport fieldlabs sport in Eindhoven en de testbeds van het Intelligent Lighting Institute op de TU/e campus en in de Achtse Barrier. Ook gaan we in een living lab situatie op Stratumseind uitzoeken hoe met behulp van licht positief invloed kan worden uitgeoefend op het gedrag van mensen en daarmee de sociale veiligheid bij het uitgaan kan worden verbeterd (mood-management). Als gemeente hechten wij zeer aan het living lab principe omdat hiermee producten en diensten in co-creatie met de eindgebruiker ontwikkeld worden. Dit zal niet alleen leiden tot producten en diensten die daadwerkelijk tegemoet komen aan de behoeften van de burger. Het maakt innovatie ook voelbaar in het leven van alledag. 2.4 De eindgebruiker centraal Zoals geschetst in paragraaf 2.2. wil de gemeente dat projecten in co-productie tussen bedrijven, kennisinstellingen, overheden en eindgebruikers worden ontwikkeld. Als hoeder van het publieke belang is daarbij met name de rol van die eindgebruiker voor ons een punt van aandacht. Wij willen een stad zijn waar de eindgebruiker vanaf het beginstadium bij de innovatieprocessen betrokken wordt met het oog op producten en diensten die echt voorzien in een behoefte en daadwerkelijk een oplossing zijn voor een maatschappelijk vraagstuk (vergrijzing, milieu, sociale cohesie, crisis, etc..). De burger als eindgebruiker staat voor ons centraal. Als gemeente wensen wij hem/haar in de gelegenheid stellen om het eigen leven gestalte te geven en hierover zeggenschap te hebben. De burger als createur van zijn eigen omgeving. Producten en diensten moeten in co-creatie met die eindgebruiker tot stand komen. 3 Hoe gaan we dat doen? 3.1 Inleiding Themajaren Zoals benoemd in het coalitieakkoord zetten we in op een gelimiteerd aantal beleidsterreinen om daarmee te zorgen voor focus en mogelijke krachtenbundeling (verbinding van projecten binnen een domein). We vergroten deze focus door per jaar specifiek in te zetten op één domein en 2012 gemeente Eindhoven 9

10 zijn het jaar van Innovatie & Zorg 1, 2013 van Innovatie & Educatie, 2014 van Innovatie en Duurzaamheid. Innovatie op het gebied van burgerparticipatie is continu punt van aandacht, niet binnen specifieke projecten maar in de wijze waarop co-creatieprocessen (samenspraak) binnen de gemeente wordt vormgegeven alsmede de wijze waarop inwoners zeggenschap gegeven wordt bij bijvoorbeeld (de inrichting van) hun woonomgeving / de openbare ruimte. Ook de sportinnovaties, van oudsher een sterk punt van Eindhoven, zijn niet gebonden aan een specifiek themajaar maar lopen continu door. De thema s per jaar zijn richtinggevend en niet uitsluitend. Er wordt jaarlijks de focus gelegd en energie gemobiliseerd op één specifiek thema. Het is wel van belang grote kansen die zich voordoen aan te grijpen, ook als dit op één van de andere domeinen is. Ook zullen projecten die in een jaar worden opgestart, (veelal) doorlopen in de jaren die daarop volgen. De keuze voor een themajaar houdt in dat gemeentelijke inspanningen primair zijn gericht op het van de grond krijgen van projecten en verbinden van lijnen (de structuur waarin men elkaar kan vinden) op dat specifieke jaar domein. Programmalijnen en Projecten Wij hebben binnen het lokaal innovatieprogramma 5 programmalijnen benoemd. Dit zijn de in het coalitieakkoord benoemde thema s.. Per programmalijn zijn de innovatiedoelstellingen gespecificeerd en de dragende projecten benoemd en omschreven. Financiering van deze projecten is in een aantal gevallen (deels) rond. In sommige gevallen is nog geen zicht op de benodigde middelen en zal een sluitende businesscase ontwikkeld moeten worden. In bepaalde projecten bestaat de gemeentelijke bijdrage uitsluitend uit ambtelijke inzet. Uitgangspunt blijft dat deze projecten door meerdere partijen gefinancierd zullen moeten worden en de samenwerkende partijen samen aan de lat staan om de financiering rond te krijgen. Bijdragen vanuit de gemeente zullen voor een (groot) deel gevonden moeten worden in de bestaande budgetten, beschikbare budgetten voor systeeminnovaties en deels in de budgetten die in de komende jaren voor innovatie zijn gealloceerd. Uiteraard is er een belangrijke gemeentelijke rol weggelegd bij het inspelen op financieringskansen die zich vanuit het rijk en (kansrijker) Europa voordoen. Bijdragen uit de eigen innovatiemiddelen zijn specifiek bedoeld als middel om cofinanciering los te krijgen en een steun in de rug te zijn voor sectoren die hun eigen middelen innovatief inzetten. Zie ook hoofdstuk 4 (Financiën). Naast de projecten binnen de inhoudelijke programmalijnen zijn in paragraaf 3.3. een aantal randvoorwaardelijke projecten benoemd (ICT/verglazing, inkoop en aanbesteding, ) die noodzakelijk zijn om op de inhoudelijke domeinen daadwerkelijk innovaties van de grond te krijgen. Het hoofdstuk besluit met de beschrijving van de instrumenten (middelen) die we inzetten om de projecten binnen de programmalijnen te kunnen ontwikkelen. 1 Sluit aan bij Europese Commissie die 2012 in het kader van Innovatie heeft uitgeroepen tot het jaar van Healthy Aging 10 gemeente Eindhoven

11 3.2 Programmalijnen Programmalijn Innovatie, Zorg en Gezondheid (focus 2011 en 2012) Vergrijzing is een maatschappelijk vraagstuk waarop wij als overheid in de komende jaren antwoorden moeten vinden. Met de beoogde bezuinigingen op de AWBZ zullen taken worden overgedragen aan de gemeenten. Als lokale overheid worden wij in toenemende mate verantwoordelijk voor de kwaliteit van leven van onze (minder valide) inwoners. Tevens zullen we oplossingen moeten ontwikkelen voor de toenemende behoefte aan (en kosten van) zorg in combinatie met schaarste van zorgpersoneel. Onderstaande grafieken illustreren de mate waarin de bevolking de komende jaren vergrijst en ontgroent. Veel meer ouderen / zorgbehoevenden en een schikbarende afname van jongeren / potentiële arbeidskrachten in de zorg. Innovatie en het gebruik van technologie zijn noodzakelijk om überhaupt de nodige zorg te kunnen blijven leveren 2. In het kader van de WMO zullen we forse stappen moeten maken om de kosten in de hand te houden zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van leven van de cliënten waar wij verantwoordelijk voor zijn. Het domein Zorg en Gezondheid is dan ook een belangrijk domein waarop we als gemeente innovaties willen helpen realiseren. Wij beperken ons hierbij tot het lokale zorgdomein. 2 Dit staat nog los van het feit dat de kosten van zorg in een instelling een factor 1000 hoger zijn dan de kosten van zorg in de eigen omgeving. En de kwaliteit van leven van de zorgvrager vele malen groter in de eigen omgeving. Het mes snijdt hier dan ook aan twee kanten (lagere kosten en meer levenskwaliteit). gemeente Eindhoven 11

12 Ambitie Het met behulp van innovatieve oplossingen: 1. verbeteren van de gezondheid van Eindhovenaren (van zorg naar preventie) 2. bieden van innovatieve zorgproducten die het welzijn van cliënten verbeteren en/of efficiëntere inzet van zorgpersoneel mogelijk maakt 3 Maatschappelijke effecten Maatschappelijke effecten van innovatieprojecten binnen deze programmalijn betreffen een betere gezondheid van Eindhovenaren, langere zelfredzaamheid van ouderen, verminderde belasting van mantelzorgers, grotere levenskwaliteit van ouderen en zorgbehoevenden, lagere zorgkosten per oudere. Deze maatschappelijke effecten zijn vanuit dit lokaal innovatieprogramma nog niet smarter (kwantificeerbaar) te formuleren. Innovatie in een living lab omgeving betekent het zoeken naar nieuwe innovatieve oplossingen voor (maatschappelijke) vraagstukken. Succes kan daarbij niet gegarandeerd worden: innovatie komt slechts tot stand als mislukkingen geoorloofd zijn. Op het moment dat een innovatie succesvol blijkt en (stads)breed kan worden uitgerold kunnen beoogde maatschappelijke effecten kwantificeerbaar worden gemaakt. Kern van dit lokaal innovatieprogramma is dat we de leerervaring gebruiken om het in een volgend stadium beter te doen. En daarmee de dienstverlening aan onze burgers continu blijven verbeteren. Projecten Een belangrijk initiatief is gericht op het creëren van de structuur waarin partijen elkaar kunnen vinden. Een virtuele zorgcampus met doorgaande leerlijnen in zorg en techniek, gekoppeld aan het bedrijfsleven. Een Life Sciences Netwerk waarin alle relevante partijen uit de regio die een rol spelen in zorginnovatie met elkaar worden verbonden. Gericht op het gezamenlijk oppakken van kansen, het versterken van de kracht van de regio en het profiel naar de EU (met oog op financiering en het binnenhalen van het KIC Health). In het kader van preventie (langer gezond blijven) spelen de fieldlabs breedtesport een belangrijke rol. (zie hiervoor ook paragraaf ) Op het scheidsvlak preventie / innovatieve zorg is een aantal aan elkaar gerelateerde projecten rondom licht en gezondheid in ontwikkeling via het Intelligent Lighting Institute. Waaronder een (europees) project rondom licht en dementie. Gericht op het positief beïnvloeden van het dag- en nachtritme van dementiepatiënten in hun thuisomgeving. Met als effect een betere kwaliteit van leven voor de patiënt en zijn mantelzorger (minder belastend) en de mogelijkheid om intramurale opname uit te stellen (lagere kosten gezondheidszorg). Centraal staat ook het project Living Lab e-health Eindhoven dat thans in drie wijken is opgestart (Doornakkers, Bennekel, ) met Turkse ouderen. Een open proeftuin waarin op een laagdrempelige manier nieuwe innovatieve e-health diensten i.s.m. de eindgebruikers ontwikkeld en getest worden. Het project wordt thans uitgebouwd naar nieuwe doelgroepen en nieuwe diensten. Voor een overzicht van de lopende en/of in ontwikkeling zijnde projecten: zie bijlage. 3 Uitgangspunt is dat efficiëntere inzet van zorgpersoneel niet ten koste mag gaan van het welzijn van de zorgvrager. 12 gemeente Eindhoven

13 3.2.2 Programmalijn Innovatie en Educatie (focus 2013) Als gemeente willen wij Eindhovense jongeren uitzicht geven op een zinvolle toekomst. Maatschappelijke uitdagingen betreffen het voorkomen van schooluitval en achterstanden, de versterking van de aansluiting op de arbeidsmarkt, talentontwikkeling en een leven lang leren (mede in het kader van de kenniseconomie). Op het snijvlak innovatie en educatie kunnen innovaties gericht zijn op de leeromgeving van de leerling (optimale omstandigheden) als ook op het leren zelf. De gemeente is verantwoordelijk voor de onderwijshuisvesting in de stad. Juist bij de ontwikkeling en onderhoud van onderwijshuisvesting kan ervaring worden opgedaan met nieuwe technologieën die niet uitsluitend uit oogpunt van duurzaamheid van toegevoegde waarde zijn, maar ook de onderwijsprestaties in de stad gunstig kunnen beïnvloeden. Ambitie Het met behulp van innovatieve oplossingen: 1. verbeteren van de leercondities van leerlingen en daarmee positief invloed uitoefenen op leerprestaties en leerrendement en schooluitval beperken. 2. bijdragen aan de ontwikkeling van kennis en vaardigheden (het leren zelf) t.b.v. meer leerrendement en minder schooluitval Maatschappelijke effecten Maatschappelijke effecten betreffen verbetering van het leerrendement, talentontwikkeling, beperking van schooluitval en een verbeterde aansluiting onderwijs op de arbeidsmarkt. Ook hier is sprake van innovatieprojecten waarbij op kleine schaal nieuwe dienstverlening ontwikkeld, getest en doorontwikkeld wordt (en waarbij mislukking mogelijk is. Dit is inherent aan innovatie). Pas bij de brede uitrol van een succesvolle innovatie (binnen de reguliere dienstverlening) kunnen te bereiken maatschappelijke effecten in smart cijfers kwantificeerbaar worden gemaakt. Projecten Enkele projecten binnen deze programmalijn zijn reeds benoemd en in ontwikkeling. Zie hiervoor de bijlage zal themajaar educatie zijn en benut worden om de samenwerkingsstructuur te ontwikkelen waarin partijen elkaar kunnen vinden en de doorontwikkeling van (samenhangende) projecten en activiteiten binnen dit domein. Projecten (zullen) zijn gericht op het gebruik van licht en technologie in de schoolomgeving met als doel het verbeteren van het leerrendement (en het plezier in leren) van kinderen. Daarnaast zullen projecten rondom serious gaming worden opgezet gericht op de ontwikkeling van competenties en vaardigheden van jongeren. In 2011 wordt een eerste game ontwikkeld waarin grote groepen jongeren (op een voor hen aantrekkelijke wijze) in aanraking zullen worden gebracht met muziek(educatie). Ook in de aansluiting onderwijs / arbeidsmarkt kan serious gaming mogelijk een grote rol vervullen. gemeente Eindhoven 13

14 3.2.3 Programmalijn Innovatie en Duurzaamheid (focus 2014) Eindhoven heeft stevige ambities op gebied van duurzaamheid. Doelstelling is om duurzaamheid zoveel mogelijk te verankeren in de gemeentelijke organisatie en daarnaast zoveel mogelijk voorbeelden te laten zien waar we dat als gemeente al doen of gaan doen. Door duurzaam gedrag willen we partijen in de stad stimuleren om ook duurzaam gedrag te vertonen. Een duurzame stad word je alleen als alle partijen daarin meewerken. De gemeente vervult in dat verband drie rollen: - verantwoordelijkheid nemen bij eigen handelen; - het geven van het goede voorbeeld en het verstrekken van de juiste informatie aan partijen in de stad; - stimuleren en ondersteunen van partijen bij het uitvoeren van duurzaam gedrag. In Eindhoven liggen met name kansen voor de ontwikkeling van zonne-energie (PV cellen). Er zijn al verschillende kennisinstituten en bedrijven in Eindhoven die hier aan werken. Vanwege de ambitie van Eindhoven om energieneutraal te worden in de periode ligt er een kans om de ontwikkelde technieken in de stad zelf uit te rollen (living lab). Op gebied van energie liggen er kansen in de bestaande bouw. Particuliere woningeigenaren, woningbouwcorporaties maar ook de gemeente zelf moeten hier aan de slag. Met bestaande en nieuwe technieken kan bestaand vastgoed energiezuinig gemaakt worden. Ook bij nieuwbouw kunnen innovatieve technieken gebruikt worden. Bij scholen speelt naast energiebesparing ook nog een ander aspect van duurzaamheid: namelijk de uitdaging om Eindhoven scholen aan de huidige gezondheidseisen te laten voldoen en daarmee frisse scholen aan te kunnen bieden. Een intensievere samenwerking in de Triple Helix van onze Brainportregio (o.a. TU/e) biedt mogelijkheden om als stad voorop te lopen in nieuwe toepassingen. Ook hier in Eindhoven als laboratoriumstad. Tot slot kan ook innovatieve verlichting in de openbare ruimte substantieel bijdragen aan Eindhovens duurzaamheidsambities. Met partijen als het Intelligent Lighting Instituut en het KIC InnoEnergy staat Eindhoven hierin sterk en zijn duidelijk slagen te maken. Ambitie Het met behulp van innovatieve oplossingen bijdragen aan de verduurzaming van de stad. Maatschappelijke effecten Eindhoven energieneutraal in gemeente Eindhoven

15 Projecten 2014 zal binnen dit innovatieprogramma duurzaamheid als speerpunt hebben. Dan zal een extra impuls gegeven worden aan de (door)ontwikkeling van projecten. Reeds lopende projecten betreffen bijvoorbeeld Creating a Public Lighting Experience waarbij in samenwerking met Philips Design intelligente en duurzame verlichtingssystemen ontwikkeld worden op Strijp S. Maar ook de projecten Roadlighting en Lichtstraat Stratumseind ziijn gericht op de ontwikkeling van intelligente verlichtingssystemen, die niet alleen duurzaam zijn, maar tevens de veiligheid van de omgeving verbeteren. Tot slot is het duurzaam energiebedrijf de centrale structuur van waaruit innovatieprojecten zullen worden (door)ontwikkeld, gericht op het bereiken van de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente Programmalijn Innovatie en Burgerparticipatie (doorlopend) De relatie tussen de burger en de overheid is aan het veranderen. het coalitieprogramma Werken aan morgen en in vervolg daarop het werkprogramma samenwerkend aan Morgen is daartoe een aantal aanzetten gegeven. Dit heeft in het programma Burgerparticipatie geleid tot het benoemen van een viertal thema s, te weten samenspraak verder verbeteren, zeggenschap uitbreiden, actief burgerschap stimuleren en gemeentelijke participatie bij burgerinitiatieven. Het gewenste toekomstbeeld is dat bewoners de gemeente steeds beter weten te vinden om hun wensen kenbaar te maken. En dat de gemeente hen vervolgens ondersteuning biedt om hun wensen te vertalen in te realiseren activiteiten. Ze ontmoeten dan één gemeente met één gezicht, die wil meedenken en daarbij het uitgangspunt hanteert ja, tenzij. Het initiatief ligt hier dus vooral bij de bewoners. Maar dat niet alleen. Bewoners worden ook gestimuleerd om zelf activiteiten uit te voeren, al dan niet met ondersteuning van de gemeente. De gemeente zal, in alle fases van het proces, helder moeten zijn in de acties die volgen. Bewoners moeten de voortgang kunnen volgen en kunnen oordelen over de wijze waarop de gemeente ondersteunt en functioneert. Dit betekent o.m. stevig inzetten op co-productie en op innoveren met nieuwe vormen, nieuwe media en nieuwe experimenten. Door op een strategische wijze gebruik te maken van de mogelijkheden die sociale media en andere web 2.0 samenwerkingstools bieden zal het aantal actief betrokken burgers bij het verbeteren van dienstverlening en beleidsontwikkeling toenemen. Participatie van burgers en organisaties heeft direct effect op de maatschappelijke betrokkenheid en kan indirect effect hebben op het woon- en leefklimaat van een buurt of stad. Zeker als bij de uitvoering van activiteiten aansturing door burgers (zeggenschap) plaatsvindt en als burgers zelf werkzaamheden ter hand nemen. Dit zal er ook toe leiden dat meer en andere burgers zich betrokken gaan voelen, waardoor ook het vertrouwen in de overheid toeneemt. Doordat de gemeente een mix van interactie mogelijkheden aanbiedt, kunnen burgers zelf hun gewenst communicatiemiddel gebruiken om met de gemeente in gesprek te gaan, daarnaast kunnen ze zelf kiezen waarover ze in gesprek gaan (onderwerpgebonden idealisme -zoals de stadsvisie en de gemeente Eindhoven 15

16 bezuinigingen- of persoonlijke en/of collectieve belangen en interesses zoals het aanvragen van een vergunning of reageren op overlast in de openbare ruimte. Door de inzet van e-communities of door middel van het uitschrijven van co-creatie challenges kan de gemeente een groep burgers langer aan zich binden bij het opstellen van een beleidsvisie en het uitvoeren van werkzaamheden. Andere communicatietools bieden de mogelijkheid aan burgers om ad hoc en indien gewenst incidenteel te reageren. Door een palet aan communicatiemogelijkheden aan te bieden voldoe je als gemeente aan meningsvorming in optima forma. Door de open sfeer in o.a. e- communities zal de bereidheid tot samenwerken met elkaar in de stad toenemen. Ook het vertrouwen in de gemeente als partner in de stad zal toenemen door de continue interactie op verschillende platformen en fora. Ambitie Het met behulp van innovatieve oplossingen (nieuwe vormen, nieuwe media, nieuwe tools- en technieken) in co-productie met de burgers ontwikkelen en uitvoeren van beleid. Maatschappelijke effecten Maatschappelijke effecten betreffen de toename (kwantitatief en in termen van variëteit) van het aantal bij (beleids)ontwikkeling betrokken burgers, de toename van het draagvlak voor deze plannen, een toename van de uitvoerbaarheid (kennis burgers in planvorming betrokken, samenwerking wordt gestimuleerd), de toename van door zeggenschap aangestuurde gemeentelijke werkzaamheden, de toename van actief burgerschap, de toename van het vertrouwen in de gemeente en efficiëntere planvorming omdat in de voorfase geïnvesteerd wordt hetgeen leidt tot minder bezwaren. Maar ook doordat vertrouwen wordt gegeven aan bewoners bij de uitvoering van werkzaamheden direct gerelateerd aan de eigen woon- en leefomgeving. Projecten Grenzen vervagen tussen overheid en burgers, tussen initiatiefnemers en actoren. Om deze complexe uitdagingen het hoofd te bieden is samenwerking over grenzen heen noodzakelijk. Wij willen de kracht van sociale netwerken inzetten voor snelle intelligente innovaties. Wij willen slim gebruik maken van tools en platformen (2.0 tools) om op eenvoudige wijze kennis te delen, hulp te vragen en waarde toe te voegen. Wij zullen voortborduren op de ervaring die is opgedaan met online co-creatie en crowd-sourcing (het gebruik van de kennis en ervaring van grotere massa s mensen, de menigte). Ook ontwikkelen we een functioneel systeem waarmee meer zeggenschap gegeven kan worden aan de buurt (onderhoud van de openbare ruimte, toezicht en inzet van welzijnswerk). Maar ook systemen op grond waarvan het actieve burgerschap meer inhoud kan krijgen.. 16 gemeente Eindhoven

17 3.2.5 Programmalijn Innovatie en Sport (doorlopend) Als gemeente willen we een stimulerende en faciliterende rol vervullen in het tot stand brengen van innovatieve producten en diensten. Innovatie is een vast herkenbaar uitgangspunt in Eindhoven vanuit sport en bewegen. Dit komt met name tot uiting bij de Field labs sport ( levend labaratorium ) waarin inwoners, bedrijven, en (maatschappelijke) instellingen experimenteren met de nieuwste technologische ontwikkelingen en waarbij deze worden gekoppeld aan verbetering van sportprestaties en ontwikkeling van nieuwe sportproducten. Maar ook door een makelende rol te spelen bij het vormen van vitale coalities worden anderen gestimuleerd en geïnspireerd tot innovatieve initiatieven. Daarnaast wordt de Urban Sports als innovatief gezien binnen de sportwereld. Ambitie De komende jaren zijn er drie aandachtspunten die van belang zijn: - Fieldlabs doorontwikkelen - Samenwerking tussen sport, bedrijfsleven en kenniscentra bevorderen - Doorontwikkelen Urban Sport Centra Dit is een gedeelde ambitie met meerdere partners. Binnen het ambtelijk apparaat met alle sectoren, in het bijzonder Mens & Maatschappij en Economie & Cultuur. In een breder kader zijn er partners als Brainport Eindhoven, Fontys Sporthogeschool Eindhoven, TUe, NOC*NSF, de Stichting Sport & Technologie, Topsupport en Sportmax.. Maatschappelijke effecten Het maatschappelijk effect van deze activiteiten is dat de sport in Nederland en Eindhoven kwalitatief verbeterd wordt en nieuwe producten worden ontwikkeld die zowel in de topsport als ook in de breedtesport kunnen worden gebruikt. Bijvoorbeeld het fieldlab Aangepaste sporten in Blixembosch zorgt er voor dat gehandicapten beter en makkelijker kunnen sporten zowel op hoog niveau (paralympische spelen) als in het dagelijks leven van de gehandicapten (o.a. lichte rolstoelen met hoge mate van manoeuvreerbaarheid). Wat Urban sports betreft wordt het pallet van sporten in Nederland en Eindhoven vernieuwd en uitgebreid. Projecten Enkele projecten binnen deze programmalijn zijn reeds benoemd en al in ontwikkeling. Het betreft onder andere de 3 fieldlabs: gemeente Eindhoven 17

18 - In het Fieldlab breedtesport op Sportcomplex Eindhoven Noord gaat het om het creëren van een omgeving waarin met name jongeren op innovatieve wijze en met innovatieve middelen worden gestimuleerd in sportbeoefening en beweging. Het gaat daarnaast om het creëren van businesscases in de driehoek kennisinstellingen/ sport/bedrijfsleven en het ontwikkelen van spel- en beweegelementen die aansluiten bij de steeds veranderende (sport) belevingswereld van kinderen/ jongeren. - In het Fieldlab zwemmen staat de doorontwikkeling van bestaande Trainings Vision Systems (TVS) van het nationaal zwemcentrum De Tongelreep centraal. Het behoort tot het meest geavanceerde en technologische meet- en onderzoekscentrum ter wereld. Het gaat hierbij om het bevorderen van topsport vanuit het perspectief dat topsport dienstig kan zijn voor de stimulering van de breedtesport en andere facetten zoals citymarketing, passieve sportrecreatie economische spin-off voor bedrijfsleven in Eindhoven (kleine software ontwikkelingsbedrijven in de regio). - In het Fieldlab aangepast sporten werken overheid (i.c. de provincie Noord-Brabant), bedrijfsleven, kennis- en onderwijsinstellingen en de zorgsector samen. De in het Field lab ontwikkelde en te ontwikkelen innovaties zijn bedoeld om sportparticipatie te bevorderen. Dit gebeurt in de lijn breedtesport, talentontwikkeling, topsport. Te beginnen bij de jeugd. Achterliggende gedachte is dat kinderen, jongeren en ook volwassenen met een handicap door innovaties op het vlak van sportmaterialen, sportkleding, voeding en gebruik lichaam, beter kunnen meedoen aan sportactiviteiten en minder last hebben van (welvaart)ziektes. Daarnaast zijn er nog andere projecten die in 2011 opgestart zijn en in 2012 doorlopen (Urban Culture Sport Centre, Stichting Straat cultuur en spel, The Building) 3.3 Randvoorwaardelijke projecten Breedband / verglazing en ICT Een van de grote enablers en randvoorwaarden om de bovengenoemde ambities en uitdagingen aan te gaan is Informatie en Communicatie Technologie (ICT) en de daarbij behorende OPEN Next Generation Access (NGA) breedbandnetwerken gebaseerd op glasvezeltechnologie. Dit domein is binnen veel overheden een van de meest essentiële maar ook meest onderbelichte pijlers voor een duurzame economische en maatschappelijke welvaart. Met de aanleg van NGAbreedbandnetwerken zijn maatschappelijke innovaties mogelijk die nu nog worden gehinderd door de technische beperkingen van de huidige infrastructuur (lage uploadsnelheden, geen snelheidsgaranties, onvoldoende dekking) en het gebrek aan openheid op bestaande netwerken voor dit soort innovaties. 18 gemeente Eindhoven

19 Een groot deel van de hierboven genoemde innovatieprojecten zijn ICT-gedreven (zoals het Eindhovense en Brabantse Schoolnet, Living Lab e-health Eindhoven etc ). Willen we dat de markt deze innovaties oppakt (en pilots worden verduurzaamd) dan is opschaling noodzakelijk. Dit soort diensten is alleen rendabel te ontwikkelen als er sprake is van een voldoende groot verzorgingsgebied met een ultrasnel NGA Breedbandnetwerk. Daarnaast bieden Breedband en ICT laagdrempelige mogelijkheden om onze co-creatiemodellen invulling te geven en de burger hiermee te betrekken bij de ontwikkeling van producten en diensten. Ook bieden breedband en ICT de mogelijkheid om collectieve voorzieningen te realiseren en de noodzakelijke systeeminnovaties (en besparingen) door te voeren. Verglazing stelt ons bovendien in de gelegenheid om op een innovatieve wijze invulling te geven aan onze kandidatuur Brabantstad Culturele Hoofdstad Het biedt de mogelijkheid om ons (cultureel) erfgoed digitaal te ontsluiten en daarin de uitwisseling te zoeken met Europese partners. Eindhoven heeft op het gebied van glasvezelgebaseerde breedbandnetwerken en dienstenontwikkeling inmiddels een lange traditie. De gemeente beschikt over een vastgestelde beleidsvisie, ambitie en uitvoeringsprogramma (Glasrijk Eindhoven). Er zijn de nodige successen behaald en in de afgelopen jaren is Eindhoven koploper op dit gebied geweest. Tegelijkertijd constateren we echter dat door een aantal ontwikkelingen in de markt en in de omgeving de verdere uitrol en doorontwikkeling stagneert. Daarbij gaat het om enerzijds ontwikkelingen in de markt en de gevolgen van de economische crisis in de afgelopen jaren, anderzijds om de (deels aan de marktontwikkeling gerelateerde) noodzaak voor een herbezinning op de overheidsrol. Herijking en herbevestiging van de gemeentelijke ambities is noodzakelijk. Hiertoe zal in het najaar van 2011 separaat een dossier in roulatie worden gebracht Inkoop en aanbesteding Zowel de Europese Commissie als het ministerie van EL&I hebben innovatief inkopen door overheden tot speerpunt van hun beleid gemaakt. Met een jaarlijks inkoopbedrag van ruim 70 miljard euro is de overheid in Nederland (landelijk, regionaal en lokaal) immers een grote en op sommige terreinen een invloedrijke inkoper. Bij innovatiegericht inkopen zoekt de overheid innovatieve oplossingen voor haar (maatschappelijke) vragen. Door dit te doen krijgt de innovatiekracht van bedrijven een impuls en wordt het exportpotentieel van hun producten vergroot. Finland, dat bovenaan de ranglijst staat van meest innovatieve landen, heeft reeds vele jaren ervaring opgedaan met het innovatiegericht inkopen door de overheid (Innovative Public Procurement ). Als gemeente hebben we de ambitie om samen met de steden Birmingham, Helsinki en Barcelona een EU-project op te zetten (een aanvraag wordt ingediend binnen de call Product Procurement for Innovation ) gericht op de inkoop van innovatieve producten / systemen die ons gemeentelijk vastgoed energieneutraal kunnen maken. gemeente Eindhoven 19

20 3.3.3 Wet- en regelgeving Bij het beschikbaar stellen van onze stad als levend laboratorium lopen we tegen lacunes in de wet- en regelgeving aan. Het registreren van gedrag in de openbare ruimte is geoorloofd, mits hiervan melding wordt gemaakt bij het College Bescherming Persoonsgegevens. Maar hoe zit het met aansprakelijkheid als we bewust invloed proberen uit te oefenen op het gedrag van willekeurige gebruikers van die openbare ruimte, bijvoorbeeld met interactieve lichtsystemen? Wie is aansprakelijk als zich bijvoorbeeld een ongeval voordoet door dat er teveel of onvoldoende wordt verlicht? Bij experimenten in een echte laboratoriumsituatie worden hierover afspraken gemaakt met de proefpersonen. Bij willekeurige gebruikers van de openbare ruimte hebben we die mogelijkheid niet. Als gemeente zullen we, in nauwe samenwerking met betrokken partners, dit vraagstuk aanhangig maken bij de landelijke overheid. Het betrekken van die landelijke overheid, mogelijk als partner in pilotprojecten, biedt bovendien kansen (exposure voor de pioniersol van Eindhoven, co-financiering). 3.4 Instrumenten Zoals gesteld in het coalitieakkoord willen we als gemeente stimuleren dat op onze gemeentelijke taakvelden innovatieve oplossingen worden ontwikkeld. Wij hebben daarbij gesteld dat projecten altijd door meerdere partijen gefinancierd moeten worden. Om te stimuleren dat projecten ook daadwerkelijk van de grond komen, zullen wij gebruik maken van de hieronder beschreven instrumenten (middelen). Enkele van deze instrumenten (het maatschappelijk aanbesteden ofwel de innovatiechallenges en het online platform) zijn door de partners in de stad ingebracht en als meest kansrijk beoordeeld Convenanten met de kennisinstellingen In het kader van het grote stedenbeleid zijn met de kennisinstellingen in 2004 convenanten afgesloten teneinde gebruik te kunnen maken van het kennispotentieel van deze instellingen bij de aanpak van stedelijke vraagstukken: de stad als levend laboratorium. Binnen deze convenanten zijn tot tevredenheid van zowel de gemeente als de Design Academy, de TU/e, Fontys hogescholen en het ROC vele projecten uitgevoerd. In 2010 is ook een convenant afgesloten met instituut Nootenboom. In de afgelopen jaren werden de convenantsprojecten gefinancierd uit de GSB-Reserve. Jaarlijks was 4 In een interactieve sessie met relevante partners in de stad (van Brainport Development, SRE, TU/e, Fontys, de zorginstellingen, welzijnsorganisaties, intermediairs als de KvK en Syntens, banken tot en met innovatieve MKB-ondernemingen en het grootbedrijf als Philips Research) is geïnventariseerd hoe de gemeentelijke overheid innovatie op haar eigen taakvelden zou kunnen stimuleren. Door de aanwezigen zijn mogelijke instrumenten benoemd en beoordeeld op effectiviteit (in relatie tot de benodigde investering). 20 gemeente Eindhoven

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting,

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting, / solution partner of the at TU/e De vraag Samenhangende vraagstellingen mbt openbare verlichting: Mogelijke vervanging van 21.000 lichtmasten in de stad Strategie die breder kijkt dan energiebesparing

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Ambitie programma Toegevoegde waarde/bijdrage aan BNP: 40 miljard euro op ZON niveau 8,5 miljard op het niveau van Zuid- Limburg Complete werkgelegenheid:

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Convenant Vitaal Vechtdal

Convenant Vitaal Vechtdal Convenant Vitaal Vechtdal Partijen komen door gezamenlijke regionale inspanning tot een verbetering van de vitaliteit van de individuele burger door o.a. individuele gezondheidszorg te koppelen aan een

Nadere informatie

Innovatiegericht Inkopen in de praktijk

Innovatiegericht Inkopen in de praktijk Innovatiegericht Inkopen in de praktijk Carla Dekker Rijksdienst voor Ondernemend Nederland 10 december 2014 Inhoud Wat is innovatiegericht inkopen? Hoe doe je dat? Voorbeelden. Wat kan het programma Inkoop

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur

Geachte lezer, Anne-Corine Schaaps directeur Geachte lezer, Fijn dat u even tijd neemt om kortweg kennis te maken met het beleid van stichting Welcom. Door het beleid voor de komende vier jaren te omschrijven, laat Welcom zien wat ze in de samenleving

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht 13.30 - Opening danielle@digitalestedenagenda.nl h.haveman@enschede.nl www.twitter.com/dezorgendestad 1 Digitale

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Samenspraakplan Innovatieve aanbesteding verlichting

Samenspraakplan Innovatieve aanbesteding verlichting Samenspraakplan Innovatieve aanbesteding verlichting Stap 1 Deelnemers kernteam Samenspraak - Senior projectmanager: Irmo Kaal - Projectmanager: Annemarie Totté - Senior beleidsontwikkelaar/-adviseur:

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie Een nieuw Fries programma voor innovatie Om innovatie in Fryslân een impuls te geven hebben de en de Europese Commissie het Regionaal Innovatie Programma Fryslân (RIPF) opgezet. Dit programma wil de in

Nadere informatie

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch 21 juni 2013 Onze samenwerking Vijftien organisaties doen de gemeente s-hertogenbosch op 28 juni 2013 tijdens de jaarlijkse Godshuizenlezing een aanbieding in het kader

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen

De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen De gezamenlijke (innovatie) agenda netwerk openbare bibliotheekvoorzieningen 2016-2018 De gezamenlijke (innovatie)agenda Pagina 1 Inhoud Inhoud Aanleiding en opdracht Procesaanpak Uitkomsten Vervolg De

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Raadsvoorstel 23. Gemeenteraad. Vergadering 5 maart 2013. Onderwerp. : Participatie gemeente Helmond in de Coöperatie Slimmer Leven 2020 U.A.

Raadsvoorstel 23. Gemeenteraad. Vergadering 5 maart 2013. Onderwerp. : Participatie gemeente Helmond in de Coöperatie Slimmer Leven 2020 U.A. Vergadering 5 maart 2013 Gemeenteraad Onderwerp : Participatie gemeente Helmond in de Coöperatie Slimmer Leven 2020 U.A. B&W vergadering : 29 januari 2013 Dienst / afdeling : SE/MOeD Aan de gemeenteraad,

Nadere informatie

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort Collegevoorstel Sector : SOB Reg.nr. : 4540609 Opsteller : J.C. Engels Telefoon : (033) 469 42 99 User-id : ENGH Onderw erp Indiening Europese subsidieaanvraag FI-PPP Media in the City Voorstel: 1. De

Nadere informatie

Belfius award Slimme stad Maneblussers gaan met visie voor Lunavision

Belfius award Slimme stad Maneblussers gaan met visie voor Lunavision Belfius award Slimme stad Maneblussers gaan met visie voor Lunavision Maneblussers gaan met visie voor Lunavision 1. Inleiding en algemeen kader 2. Investeren in innovatieve infrastructuur 3. Investeren

Nadere informatie

Nieuwe strategie dienstverlening De Reis van de Eindhovense inwoner en ondernemer. Presentatie Commissie A-avond 8 september 2015

Nieuwe strategie dienstverlening De Reis van de Eindhovense inwoner en ondernemer. Presentatie Commissie A-avond 8 september 2015 Nieuwe strategie dienstverlening De Reis van de Eindhovense inwoner en ondernemer Presentatie Commissie A-avond 8 september 2015 Hoe doen we het nu? 2 14 040 Eindhovenaar 3 Waarom een nieuwe strategie?

Nadere informatie

DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis!

DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis! DE OPGEWEKTE WONING CLUB Samen aan de slag, voor jouw duurzame huis! Wat is de Opgewekte Woning Club? De Opgewekte Woning Club is een slimme aanpak welke energiezuinig wonen en verbouwen bij woningeigenaren

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6 Index 1. Waar komen we vandaan? 1 2. Waar gaan we naartoe? 2 2.1 Missie 2 2.2 Visie 2 2.3 Doelstellingen 3 2.4 Strategie 4 2.4.1 Organisatie 4 2.4.2 Aanbod 4 2.4.3 Maatschappelijk rolmodel 4 2.4.4. Marketing

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Zorginnovatie bij CZ D2D D2P D2D D2P D2D D2P P2D P2M P2D P2M P2D P2M

Zorginnovatie bij CZ D2D D2P D2D D2P D2D D2P P2D P2M P2D P2M P2D P2M Zorginnovatie bij CZ D2D D2P P2D P2M D2D D2P P2D P2M D2D D2P P2D P2M Durft u zich te onderscheiden? Dan zijn wij bijzonder geïnteresseerd in uw ideeën voor innovatie in de zorg! Het zijn woelige tijden

Nadere informatie

Raadsvoorstel Vernieuwing Mondiale Bewustwording

Raadsvoorstel Vernieuwing Mondiale Bewustwording gemeente Eindhoven Raadsnummer 14R6043 Inboeknummer 14bst01553 Beslisdatum B&W 21 oktober 2014 Dossiernummer 14.43.151 Raadsvoorstel Vernieuwing Mondiale Bewustwording Inleiding In het coalitieakkoord

Nadere informatie

plan van aanpak opschaling e- health

plan van aanpak opschaling e- health plan van aanpak opschaling e- health Matthijs Jantzen Projectleider E-health GGz Centraal even voorstellen Historicus Informatiemanager Webmaster Stafmedewerker historie e-health GGz Centraal 2008 eerste

Nadere informatie

WMO-beleidsnotitie van het Land van Cuijk participatie en vrijwilligers

WMO-beleidsnotitie van het Land van Cuijk participatie en vrijwilligers WMO-beleidsnotitie van het Land van Cuijk participatie en vrijwilligers 05.12.2011 In de WMO-beleidsnotitie van Land van Cuijk is het volgende in hoofdstuk 6 opgenomen: 6.3.2 Vrijwilligers in de zorg Voor

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Probleemomgeving Al geruime tijd daalt het aantal leden van de Nederlandse bibliotheken.

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 13R5271 13bst00404 Beslisdatum B&W 12 maart 2013 Dossiernummer 13.11.551 RaadsvoorstelVerbindende kracht - Samen voor elkaar: de ontwikkeling van samenkracht

Nadere informatie

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid

Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid Wij gaan voor groen! Startnotitie samenwerking Land van Cuijk gemeenten op het gebied van energie, klimaat & duurzaamheid 1. Aanleiding Al vele jaren wordt in de regio Noordoost Brabant samengewerkt aan

Nadere informatie

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta Resultaten Advies en Initiatiefraad Nationaal Landschap IJsseldelta 29 november 2013 Nationaal Landschap IJsseldelta is in verandering. Transitie noemen we dat. We bereiden ons voor op een andere manier

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Samen op weg naar een Smart City

Samen op weg naar een Smart City Samen op weg naar een Smart City Amsterdam Smart City (ASC) is een uniek samenwerkingsverband tussen bedrijven, overheden, kennisinstellingen én de Amsterdammer. ASC loopt voorop in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Nieuwe koers brede school

Nieuwe koers brede school bijlage bij beleidsvoorstel Brede Talentontwikkeling in de Kindcentra 28 mei 2013 Nieuwe koers brede school (november 2012) 1. Waarom een nieuwe koers? De gemeente Enschede wil investeren in de jeugd.

Nadere informatie

Samenstelling bestuur

Samenstelling bestuur Presentatie KvO 2.0 Samenstelling bestuur Krachtteam Peter Beckers : voorzitter Jan van Loon : initiatiefnemer Theo Vinken : initiatiefnemer Paul Jansen : aanvoerder werkorganisatie 2a Karel Jan van Kesteren

Nadere informatie

Instructie cliëntprofielen

Instructie cliëntprofielen Bijlage 4 Instructie cliëntprofielen Dit document beschrijft: 1. Inleiding cliëntprofielen 2. Proces ontwikkeling cliëntprofielen 3. Definitie cliëntprofielen 4. De cliëntprofielen op hoofdlijnen 5. De

Nadere informatie

Anders samenwerken met het Bedrijfsleven

Anders samenwerken met het Bedrijfsleven Anders samenwerken met het Bedrijfsleven Stadslab Groningen in het kader van Agenda Stad Joost van Hoorn Henk-Jan Bierling uitgave: Platform31 Den Haag, november 2014 Postbus 30833, 2500 GV Den Haag www.platform31.nl

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet. Datum: 2 september 2010

Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet. Datum: 2 september 2010 Advies van de Stedelijke Wmo-Adviesraad Amsterdam over Concept Uitvoeringsprogramma Vrijwillige Inzet Datum: 2 september 2010 Algemeen Allereerst willen we als Wmo-Adviesraad opmerken dat het uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Verslag jurybeoordeling Veiligheidsatelier Brabant 2015

Verslag jurybeoordeling Veiligheidsatelier Brabant 2015 Verslag jurybeoordeling Veiligheidsatelier Brabant 2015 Op 16 september 2015, tijdens de Social Innovation Week, zijn de 3 vragen voor het Veiligheidsatelier Brabant 2015 gepresenteerd. Op 17 november

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid gemeente Eindhoven Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer Bijlage bij RIB Einddoelen programma Duurzaamheid Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid Energie

Nadere informatie

Colofon. h e t n e t we r k v a n k e n n i s s t e d e n

Colofon. h e t n e t we r k v a n k e n n i s s t e d e n Deelnemen aan of samenwerken met Stedenlink? Stichting Stedenlink nodigt gemeenten en provincies uit deel te nemen aan haar kennisnetwerk. Neem een bezoekje aan de website, meld u aan voor de nieuwsbrief

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Innovatiegericht Inkopen

Innovatiegericht Inkopen WORKSHOP 7 Innovatiegericht Inkopen Marieke van Putten, PIANOo Andrea Wijnants, Ministerie I&M 21 juni 2011 Workshop 1 Het Nieuwe Werken Inhoud Wat is innovatiegericht inkopen bij de overheid? Wat doet

Nadere informatie

George de Jong Directeur InnoSportNL

George de Jong Directeur InnoSportNL George de Jong Directeur InnoSportNL 16 miljoen mensen 65% actief in sport > ambitie 75% ambitie > Top 10 in de wereld Werkgelegenheid sportsector 2011 200.000 FTE > in 10 jaar + 200% 1.6 miljoen vrijwilligers

Nadere informatie

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Eindhoven ENERGIE Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Development, 2010 agenda Brainport innovatieve regio energietransitie de Brainport aanpak belang/kansen

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ sformulier voor de projectvoorstellen. sformulier projectvoorstellen KFZ Callronde: Versie 14-02-13 Instelling: Naam project: 1) Algemeen Het beoordelingsformulier wordt gebruikt om de projectvoorstellen

Nadere informatie

Raadsvragenuan het raadslid de heer M. Houben inzake breedbandontwikkelingen

Raadsvragenuan het raadslid de heer M. Houben inzake breedbandontwikkelingen gemeente Eindhoven Dienst Stedelijke ontwikkeling en Beheer Raadsnummer 07. R2082. OOI Inboeknummer o7bstoo733 Beslisdatum B%W aq april 2007 Dossiernummer 7I7.I53 Raadsvragenuan het raadslid de heer M.

Nadere informatie

Reglement Kennisvouchers Techport 12 maart 2015

Reglement Kennisvouchers Techport 12 maart 2015 Reglement Kennisvouchers 12 maart 2015 Context In het najaar van 2013 hebben de Colleges van Burgemeester en Wethouders van de drie IJmondgemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen het economisch gebiedsprogramma

Nadere informatie

BROCHURE IMPULSINSTRUMENT S\E\R-B SMART ENERGY REGIONS BRABANT

BROCHURE IMPULSINSTRUMENT S\E\R-B SMART ENERGY REGIONS BRABANT BROCHURE IMPULSINSTRUMENT S\E\R-B SMART ENERGY REGIONS BRABANT d.d. 04-02-2013 HET IMPULSINSTRUMENT Duurzame energie in gebouwen en steden is een hot topic: er komen veel nieuwe technologieën en toepassingen

Nadere informatie

Opdracht transitiemanager voor de wijken

Opdracht transitiemanager voor de wijken Opdracht transitiemanager voor de wijken Deze opdracht beschrijft de rol van de transitiemanager voor de wijken in de implementatie van de strategie van Magentazorg en Actiezorg. De opdracht heeft een

Nadere informatie

Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg

Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg Visie Jongerenwerk Leidschendam-Voorburg Juni 2014 Waarom een visie? Al sinds het bestaan van het vak jongerenwerk is er onduidelijkheid over wat jongerenwerk precies inhoudt. Hierover is doorgaans geen

Nadere informatie

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Bouwstenen voor Burgerkracht Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Even voorstellen: Platform 31 Wie zijn we? Een kennis- en netwerkorganisatie voor stedelijke en regionale

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Vijf speerpunten voor de regio

Vijf speerpunten voor de regio Vijf speerpunten voor de regio Ondernemers, kennisinstellingen en overheden geven aan dat vijf speerpunten van belang zijn om de metropoolregio Amsterdam te profileren als koploper op het gebied van duurzaam

Nadere informatie

Programmaonderdeel: 8.1 Duurzame stedelijke ontwikkeling Portefeuille: Wonen, wijken, ruimte en burgerparticipatie Sector: Gebiedsontwikkeling

Programmaonderdeel: 8.1 Duurzame stedelijke ontwikkeling Portefeuille: Wonen, wijken, ruimte en burgerparticipatie Sector: Gebiedsontwikkeling Wat willen we bereiken? Omschrijving/Definitie: Ontwikkelingsperspectief Eindhoven ontwikkelt zich langs de lijnen van het beste van twee werelden : 1. Aan de ene kant is Eindhoven een supervillage : de

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht)

FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht) FORMAT BUSINESSCASE Inkoop Dagbesteding (licht) Aanvrager Organisatie Overige initiatiefnemers Naam Contactpersoon Telefoon E-mail 1 Naam business case Klantsegment DAGBESTEDING CATEGORIE LICHT Cliënten

Nadere informatie

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Symposium Healthy Ageing in mbo en hbo Joost Degenaar Directeur Centre of Expertise Healthy Ageing Centre of Expertise Healthy Ageing

Nadere informatie

Activiteit monitoring. Esther Hermans - projectleider Stichting Diafaan Nynke de Jong - adviseur Expertisecentrum LimeZ

Activiteit monitoring. Esther Hermans - projectleider Stichting Diafaan Nynke de Jong - adviseur Expertisecentrum LimeZ Activiteit monitoring Esther Hermans - projectleider Stichting Diafaan Nynke de Jong - adviseur Expertisecentrum LimeZ Hebt u weleens slecht geslapen? Inleiding delen kennis en ervaring activiteitenmonitoring

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Koers. Het Beleidsplan 2016 2018. EVI Panel Advies en Cliëntenraden Maastricht en Heuvelland

Koers. Het Beleidsplan 2016 2018. EVI Panel Advies en Cliëntenraden Maastricht en Heuvelland EVI Panel Advies en Cliëntenraden Maastricht en Heuvelland van Ervaren via Verbeteren naar Innoveren Houthem St. Gerlach 7 mei 2015 Koers Bouwen aan Limburgse vitaliteit (Verkenners Provincie Limburg)

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo www.healthyageing.net Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo Symposium CoE HA Docenten mbo en hbo Assen, 3 februari 2016 Healthy Ageing Active and Healthy

Nadere informatie

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties platform voor zorginnovaties Ontwikkeling Business Case MAC 25 november 2010 Dit project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van De Ideale Connectie (REAP) Pagina: 2 Business Case De business case

Nadere informatie

Anne Landstra. Terugblik: - Ledenconsultatie - CSL van voor en door leden. Peter Portheine. Peter Portheine. Centrale 24. Open Data 4 Health

Anne Landstra. Terugblik: - Ledenconsultatie - CSL van voor en door leden. Peter Portheine. Peter Portheine. Centrale 24. Open Data 4 Health Presentatie Algemene Ledenvergadering 18 december 2014 Per initiatief volgt een update van activiteiten, betrokken projectpartners, bereikte resultaten en vervolgaanpak in het nieuwe jaar. Peter Portheine

Nadere informatie

Gelet op artikel 3, van de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem,

Gelet op artikel 3, van de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem, Uitvoeringsregeling Subsidiëring innovatieve projecten algemene voorzieningen en integratie algemene voorzieningen met specialistisch aanbod ingaande 1 april 2015 Het college van Burgemeester en Wethouders

Nadere informatie

Creatief Europa. programma

Creatief Europa. programma Creatief Europa programma Introductie Kaderprogramma voor culturele en creatieve sectoren Budgetvoorstel 1.8 miljard (2014-2020) 37% toename vergeleken met huidige situatie 3 bestaande programma s (Cultuur

Nadere informatie