Rapport activiteit 4: Vergelijkende analyse van de sterktes en zwaktes van de logistieke kennisinfrastructuur in Venlo en West- Vlaanderen en de

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapport activiteit 4: Vergelijkende analyse van de sterktes en zwaktes van de logistieke kennisinfrastructuur in Venlo en West- Vlaanderen en de"

Transcriptie

1 Rapport activiteit 4: Vergelijkende analyse van de sterktes en zwaktes van de logistieke kennisinfrastructuur in Venlo en West- Vlaanderen en de opmaak van een gezamenlijk ontwikkelingsplan

2 2

3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 Lijst met afkortingen Inleiding Methodologie Inventarisatie van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur Opstellen van de SWOT analyses Confrontatiematrix en actiematrix Workshops Terugkoppeling met de regionale klankbordgroepen Opmaak van een gezamenlijk ontwikkelingsplan Resultaten Inventarisatie van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur SWOT analyses Confrontatiematrix en actiematrix Resultaten van de workshops: selectie van topideeën Verwerking en terugkoppeling van de longlist van topideeën Gezamenlijk ontwikkelingsplan Besluit Bijlage 1: Deelnemerslijst workshop Kortrijk Bijlage 1b: Overzicht post-it ideeën Bijlage 2: Deelnemerslijst workshop Venlo Bijlage 2b: Overzicht post-it ideeën Bijlage 3: Inventarisatie TDL-opleidingen in West-Vlaanderen Bijlage 4: Inventarisatie kennis- en expertisecentra in West-Vlaanderen Bijlage 5: Inventarisatie logistieke opleidingen in Venlo Noord-Limburg Bijlage 6: Inventarisatie kennis- en expertisecentra in Venlo Noord-Limburg Bijlage 7: SWOT analyse van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in West-Vlaanderen Bijlage 8: SWOT analyse van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in Venlo Noord- Limburg Bijlage 9: Confrontatiematrix Bijlage 10: Actiematrix Bijlage 11: Overzicht topideeën workshops Bijlage 12: Gezamenlijk ontwikkelingsplan: overzicht van de acties Bijlage 13: Acties van het gezamenlijk ontwikkelingsplan: projecfiches

4 Lijst met afkortingen 3 O s Ondernemers, onderwijs en overheid BSO Beroepssecundair Onderwijs (VL) DBSO Deeltijds Beroepssecundair Onderwijs (VL) HBO Hoger Beroepsonderwijs (NL) Kennis DC Kennis Distributie Centrum (NL) KMO Kleine en Middelgrote Ondernemingen (VL) LED Laagdrempelig kennis- en dienstverleningscentrum (VL) MBO Middelbaar Beroepsonderwijs (NL) MoSc Master of Science MKB Middelgrote en Kleine Bedrijven (NL) RFID Radio Frequency Identification SCM Supply Chain Management SEnSE Secundair na Secundair (VL) TSO Technisch Secundair Onderwijs (VL) TDL Transport Distributie en Logistiek VIL Vlaams Instituut voor de Logistiek (VL) VIM Vlaams Instituut voor de Mobiliteit (V WO Wetenschappelijk Onderwijs (NL) 4

5 1. Inleiding Het project Oost West Poort (www.oostwestpoort.eu), dat ressorteert onder het Interreg IVA programma Vlaanderen-Nederland, wil de economische en logistieke samenwerking tussen de regio s West-Vlaanderen (BE) en Venlo (NL) uitbouwen en verstevigen. Beide regio s worden immers gekenmerkt door enerzijds de aanwezigheid van een sterke agrovoedingscluster en anderzijds een internationale logistieke draaischijffunctie. Het project Oost West Poort wil van deze gelijklopende economische realiteit gebruik maken om, middels gezamenlijke acties, de agrovoedingscluster in beide regio s op vlak van logistiek verder te versterken. Bij het verfijnen van deze algemene doelstelling kan een onderscheid gemaakt worden tussen twee afzonderlijke, doch met elkaar verweven actielijnen. Enerzijds is het de ambitie van het project om tussen beide regio s een duurzame transportcorridor uit te bouwen en hun logistieke draaischijffunctie verder te versterken (activiteiten 1, 2, en 3). Anderzijds wil het project de troeven in beide regio s op vlak van agrovoedingslogistiek blijvend verankeren door volop in te zetten op de verdere uitbouw en versterking van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur (activiteiten 4 en 5). Onderhavig rapport beschrijft de methodologie en resultaten van de acties die ondernomen werden in het kader van activiteit 4. De opzet van deze activiteit is het vergelijken van de bestaande (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in beide regio s voor de cyclus kennisontwikkeling kennistoepassing kennisverspreiding. Op basis van deze inhoudelijke vergelijking kunnen lacunes alsook gezamenlijke sterkten en opportuniteiten worden gedetecteerd, die verder kunnen worden uitgebouwd of benut. De vergelijkende analyse vormt dan ook de basis voor de opmaak van een gezamenlijk ontwikkelingsplan waarin acties omschreven staan die moeten leiden tot de verdere versterking van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in beide regio s. Activiteit 4 wordt getrokken door de projectleider POM West-Vlaanderen, in nauwe samenwerking met Greenport Venlo Innovation Center, en met input van de overige kennispartners in het project en bij uitbreiding van alle stakeholders in beide regio s. Voor West-Vlaanderen zijn de projectpartners de Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen (KATHO) en de Katholieke Hogeschool Brugge Oostende (KHBO). Voor Venlo zijn dit de Gemeente Venlo, Fontys Hogescholen Venlo en Maastricht University campus Venlo. 5

6 2. Methodologie De finale doelstelling van activiteit 4 is dus de uitwerking van een gezamenlijk ontwikkelingsplan voor de verdere uitbouw en versterking van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in de regio s West-Vlaanderen en Venlo. Om tot dit gezamenlijk ontwikkelingsplan te komen, werden een aantal opeenvolgende acties ondernomen (zie Figuur 1). Figuur 1 Schema methodologie activiteit 4 Een eerste stap in bovenstaand proces bestond erin een zicht te krijgen op de reeds aanwezige (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur. Hiertoe werd voor elke regio een inventarisatie opgemaakt van de aanwezige kennisinstellingen en opleidingen met relevantie voor (agrovoedings)logistiek. Op basis van deze inventarisatie, en uitgaande van een studie van de sociaal/politiek/economische context in beide regio s, werd vervolgens voor elke regio een SWOTanalyse opgesteld waarin de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur benoemd zijn. In een derde stap werden de sterktes en de zwaktes van beide regio s met elkaar vergeleken. Hiertoe werd een confrontatiematrix opgesteld waarin beide SWOT-analyses met elkaar werden geconfronteerd. De confrontatiematrix maakt het mogelijk om op een eenvoudige manier acties te detecteren waarin beide regio s elkaar kunnen versterken. Deze acties zijn opgenomen in een actiematrix, en vormen een eerste bron van input voor de opmaak van een longlist van topideeën. Als tweede bron van input werd voor een meer bottum-up gerichte benadering gekozen. Tijdens twee regionale workshops werd het werkveld in beide regio s bevraagd naar wat noodzakelijk wordt geacht om de (agrovoedings)logistieke cluster in de respectievelijke regio verder te versterken op vlak van kennis en innovatie. De resultaten van deze workshops werden eveneens opgenomen in de longlist. 6

7 Een volgende stap bestond in de terugkoppeling van de longlist bij de regionale klankbordgroepen. Doelstelling hier is om de acties af te toetsen bij de relevante beleids- en intermediaire actoren en deze, waar mogelijk, te koppelen aan of af te stemmen met reeds bestaande (beleids)initiatieven. De weerhouden ideeën werden uiteindelijk meegenomen naar een derde workshop waarin, samen met de projectpartners en andere betrokken partijen, verdere concrete invulling wordt gegeven aan de acties. Het resultaat van deze oefening vormt ten slotte de input voor de laatste stap van het traject, namelijk de opmaak van een gezamenlijk ontwikkelingsplan. Het vervolg van dit hoofdstuk bespreekt voor elke hierboven vermelde stap de gevolgde methodologie. De resultaten staan beschreven in hoofdstuk Inventarisatie van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur Voor de inventarisatie van de aanwezige (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in West- Vlaanderen en Venlo/Noord-Limburg werd een overzicht gemaakt van: (i) de kennisinstellingen waar (toegepast) onderzoek wordt verricht naar (agrovoedings)logistiek-gerelateerde onderwerpen (kennisontwikkeling); (ii) de kenniscentra die op vlak van (agrovoedings)logistiek (laagdrempelige) innovatie bij bedrijven en/of non profit organisaties mogelijk maken door de toepassing/valorisatie van aanwezige kennis (kennistoepassing, innovatie); (iii) de bestaande (agrovoedings)logistieke opleidingen in beide regio s, zowel in het reguliere onderwijscircuit als daarbuiten (kennisverspreiding). Aangezien kennisontwikkeling en kennistoepassing vaak binnen dezelfde kennisinstelling plaatsvindt, werden deze voor de inventarisatie samengenomen. De inventarisatie in beide regio s gebeurde op basis van deskresearch, aangevuld met informatie en inzichten van de kennispartners binnen het project en van bijkomende relevante partijen. Voor de opleidingen werd volgende informatie verzameld 1 : (i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) (viii) naam van de opleiding naam van de opleidingsinstelling type onderwijs (BSO/TSO, mbo niveau, (post-)hbo, master, bedrijfsopleiding ) doelgroep (algemeen, bedrijven, werkzoekenden) duur van de opleiding vereiste vooropleiding/voorwaarden contactgegevens (adres, website, contactpersoon) opmerkingen (bv. rond certificering, opleidingssubsidies ) 2.2 Opstellen van de SWOT analyses Op basis van een vergelijkende analyse van de aanwezige (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur (zie boven) en een studie van de ruimere politiek/sociaal/economisch context in beide regio s, werd voor elke regio afzonderlijk een eerste draft-versie van de SWOT analyse opgemaakt. Deze draft-versie werd vervolgens ter discussie, aanvulling, en verfijning voorgelegd aan een regionale klankbordgroep, bestaande uit de projectpartners en een aantal bijkomstige relevante partijen. 1 Bijlagen 3 en 5 geven enkel informatie over de eerste drie punten. 7

8 Tabel 1 geeft een overzicht van de personen die hieraan hebben deelgenomen. 8

9 Tabel 1 Klankbordgroep SWOT-analyse West-Vlaanderen Lieve Lombaert KATHO Barbara Peene KHBO Myriam Willaert - Howest Bart Vannieuwenhuyze Trivizor Kevin Lyen RebelGroup Advisory Venlo Jos van Kooij Fontys Hogescholen Venlo Rob Kwikkers Fontys Hogescholen Venlo Hans Aarts Fontys Hogescholen Venlo Henk Donker Fontys ILEC Janjaap Semeijn Maastricht University Ingrid Vermeer Greenport Venlo Innovation Center Eric Brouwers Greenport Venlo Innovation Center Jos Hensgens Gemeente Venlo 2.3 Confrontatiematrix en actiematrix Om tot een vergelijkende analyse van de sterktes en zwaktes van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in beide regio s te komen, werden beide SWOT analyses vervolgens samengevoegd in een confrontatiematrix. Deze matrix confronteert de sterktes en zwaktes van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in de ene regio met deze in de andere regio. Op basis van de confrontatiematrix kan vervolgens een actiematrix opgesteld worden waarin de vastgestelde sterktes en gebreken omgezet worden in concrete acties. Meer bepaald kunnen drie types acties gedetecteerd worden: (i) gezamenlijke acties waar een duidelijke samenwerking tussen beide regio s plaatsvindt; (ii) leeracties, die gedeeltelijk regio-specifiek zijn, maar waarbij kennis- en ervaringsuitwisseling met de andere regio een centrale en cruciale rol vervult; (iii) regiospecifieke acties. 2.4 Workshops Als tweede bron van input voor de longlist werd gekozen voor een meer bottum-up gerichte benadering. Hiertoe werd een workshop georganiseerd waarin het werkveld (i.e. de relevante kennisinstellingen en opleidingsverstrekkers, bedrijven en sectorfederaties, overheidsinstanties en middenveld) werd bevraagd naar wat zij op vlak van kennis en innovatie noodzakelijk achten om de agrovoedingscluster in hun regio op vlak van logistiek verder uit te bouwen en te versterken. Gezien de eigenheid van elk regio werd geopteerd om de workshops regionaal te organiseren. Enkel de kennispartners van het project (KATHO, KHBO, POM West-Vlaanderen, Fontys Hogescholen Venlo, Maastricht University, Greenport Venlo Innovation Center en Gemeente Venlo) waren op beide workshops aanwezig. Voor West-Vlaanderen ging de workshop door op maandag 23 april 2012 bij KATHO, voor de regio Venlo op vrijdag 25 mei 2012 bij Fontys Hogescholen Venlo. De volledige deelnemerslijsten zijn terug te vinden in Bijlages 1 en 2. Om de input van de deelnemers te verzamelen werd, als onderdeel van de workshop, een brainstormsessie georganiseerd waarbij gebruik werd gemaakt van de GPS-methodiek ontwikkeld door Flanders District of Creativity 2. Bij de GPS-methodiek schrijven de deelnemers rond bepaalde trends ideeën op post-its neer. Deze ideeën worden vervolgens per thema geclusterd. De goede ideeën kunnen dan door de deelnemers met een bolletje gemarkeerd worden, waarna de ideeën met de meeste bolletjes als topidee worden geselecteerd en verder uitgewerkt in een projectfiche. 2 9

10 2.5 Terugkoppeling met de regionale klankbordgroepen Het samenvoegen van de resultaten van de confrontatiematrix en de workshops resulteert in een longlist met topideeën. Deze topideeën werden zowel bottum-up (workshops) als top-down (SWOT analyses) geïdentificeerd. Deze longlist werd vervolgens ter discussie voorgelegd aan een regionale klankbordgroep. Doelstelling was om de acties af te toetsen bij de relevante beleids- en intermediaire actoren en deze, waar mogelijk, te koppelen aan, of af te stemmen met reeds bestaande (beleids)initiatieven. Voor West-Vlaanderen betrof dit vooral een interne aftoetsing, gezien de rol van de POM West- Vlaanderen als trekker in dit project enerzijds, en als uitvoerder van het socio-economisch beleid binnen de provincie anderzijds. Voor Venlo gebeurde de aftoetsing enerzijds met Greenport Venlo Innovation Center en anderzijds met Gemeente Venlo, Provincie Limburg (meerbepaald de Human Capital Agenda Logistiek) en de kennisinstelling Fontys Hogescholen en Universiteit Maastricht. 2.6 Opmaak van een gezamenlijk ontwikkelingsplan De ideeën die in de vorige stap werden weerhouden, werden vervolgens meegenomen naar een derde workshop die doorging op 7 februari 2013 bij Fontys Hogescholen Venlo. Tijdens deze workshop werden de verschillende weerhouden ideeën voorgesteld, en werd gepeild naar de interesse van, en de mogelijkheid voor verdere concrete invulling door de verschillende geïnteresseerde partijen (projectpartners en bijkomende actoren). Het resultaat van de workshop vormt de input voor de laatste stap van het traject, namelijk de opmaak van een gezamenlijk ontwikkelingsplan. 10

11 3. Resultaten 3.1 Inventarisatie van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur West-Vlaanderen Bijlage 3 bevat de inventarisatie van transport en logistieke (TD&) opleidingen in West-Vlaanderen voor het schooljaar In deze lijst wordt een onderscheid gemaakt tussen opleidingen in het regulier secundair onderwijs (i.e. een aantal technische scholen en handelsscholen) en het regulier hoger onderwijs (KATHO, KHBO en Howest); de Centra voor Volwassenonderwijs (CVO s); de VDAB (Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding); Syntra West, en een aantal private opleidingsverstrekkers. Bijlage 4 bevat een overzicht van de aanwezige kennisinstellingen en kenniscentra in West- Vlaanderen met specifieke relevantie voor logistiek. Uit het overzicht blijkt dat expertise m.b.t. logistiek enerzijds en agrovoedingstechnologie anderzijds voornamelijk geconcentreerd is binnen KATHO. Howest profileert zich vooral op vlak van technologische innovatie en productontwikkeling/industrieel ontwerp. Het LED-netwerk (www.lednetwerk.be) vormt een belangrijk onderdeel van de West-Vlaamse kennisinfrastructuur. LEDs zijn Laagdrempelige Expertise- en Dienstverleningscentra en zijn verbonden aan de drie West-Vlaamse hogescholen. Hun doel is de aanwezige kennis en expertise binnen de hogescholen vlotter te ontsluiten naar de West-Vlaamse ondernemingen, in het bijzonder de KMO s en de non-profit sector. Met betrekking tot (agrovoedings)logistiek zijn er meerdere LEDs met potentiële toepassingsmogelijkheden, met in het bijzonder de LED Voeding (KATHO) en de LED Logistieke Innovatie en Kenniscirculatie (KATHO). Naast de West-Vlaamse kennisinstellingen, zijn gezien hun Vlaamse vocatie ook de Vlaamse competentiepolen met een specifieke relevantie voor (agrovoedings)logistiek opgenomen. Dit zijn het VIL (Vlaams Instituut voor Logistiek), het VIM (Vlaams Instituut voor Mobiliteit) en Flanders FOOD (Vlaamse competentiepool rond voeding en voedingstechnologie). Regio Venlo Noord-Limburg Bijlage 5 bevat de inventarisatie van T&L-opleidingen in Noord-Limburg voor het schooljaar Naar analogie met de inventarisatie in West-Vlaanderen wordt hier een onderscheid gemaakt tussen opleidingen in het regulier secundair onderwijs (de regionale (ROC) en agrarische (AOC) opleidingscentra) en regulier hoger onderwijs (Fontys Hogescholen Venlo en Universiteit Maastricht Campus Venlo), opleidingen georganiseerd door EVO Verladersorganisatie, en een aantal private opleidingsverstrekkers. Bijlage 6 bevat de inventarisatie van de kennisinstellingen en kenniscentra in Noord-Limburg met relevantie voor (agrovoedings)logistiek. Op vlak van logistiek zijn vooral het RFID Kenniscentrum en het Internationaal Logistiek Expertise Centrum (ILEC), beiden verbonden aan Fontys Hogescholen Venlo, belangrijke actoren. Het RFID Kenniscentrum voert toegepast onderzoek voor bedrijven en organisaties naar het mogelijk gebruik van RFID technologie en de voorwaarden waaronder deze technologie het best kan worden toegepast. ILEC (www.fontys.nl/ilec) is het centrum voor zakelijke dienstverlening van Fontys Hogescholen Techniek en Logistiek. Het ondersteunt bedrijven bij het oplossen van logistieke en bedrijfskundige problemen, het optimaliseren van bedrijfsprocessen, en het verhogen van logistieke en bedrijfskundige kennis en vaardigheden van werknemers onder meer door het organiseren van opleidingen en trainingen. 11

12 Het lectoraat Supply Chain Management, eveneens verbonden aan Fontys Hogescholen Venlo, heeft als doelstelling enerzijds nieuwe kennis en ervaring te integreren in de bachelor- en masteropleidingen om studenten zo adequaat mogelijk op te leiden, en anderzijds diezelfde kennis en ervaring uit te dragen naar het bedrijfsleven, waarmee de hogeschool haar opdracht van maatschappelijke dienstverlening vervult. Tot slot werden ook twee kenniscentra met nationale vocatie in de inventarisatie opgenomen, namelijk Dinalog (www.dinalog.nl), het Dutch Institute for Advanced Logistics, en Syntens Innovatiecentrum (www.syntens.nl), een stichting zonder winstoogmerk die in 1998 werd opgericht door het Ministerie van Economische Zaken en als doelstelling heeft ondernemingen (in het bijzonder MKB) te stimuleren zich duurzaam te vernieuwen. De Transportsector is één van de sleutelsectoren waar Syntens expertise rond heeft uitgebouwd. 3.2 SWOT analyses Op basis van een vergelijkende analyse van beide inventarisaties en een studie van de politiek/sociaal/economische context in beide regio s, werd vervolgens voor elke regio een SWOTanalyse opgesteld van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur. In deze analyse wordt een onderscheid gemaakt tussen sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen op vlak van kennisontwikkeling (onderzoek), kennisverwerving (onderwijs), kennisvalorisatie (kennistoepassing) en de algemene politiek/sociaal/economische context. In wat volgt, worden de SWOT-analyses per regio kort toegelicht. SWOT analyse van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in West-Vlaanderen Zie bijlage 7 De kenmerken van de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in West-Vlaanderen worden in belangrijke mate bepaald door (i) de afwezigheid van een volwaardige universiteit 3 en de aanwezigheid van drie hogescholen (Howest, KHBO en KATHO), en (ii) het ontbreken van een specifieke agrovoedingslogistiek focus in de volledige kennisketen. Op vlak van kennisontwikkeling heeft de afwezigheid van een volwaardige universiteit en de aanwezigheid van drie hogescholen tot gevolg dat in West-Vlaanderen vooral toegepast onderzoek, en in mindere mate fundamenteel onderzoek wordt verricht. Dit komt onder meer tot uiting in het percentage Vlaamse onderzoeksmiddelen dat naar West-Vlaanderen stroomt. Vooral voor basisfinanciering is dit percentage ondermaats, aangezien in deze financieringslijn een grote(re) nadruk ligt op fundamenteel onderzoek. Op vlak van toegepast onderzoek scoort het hoger onderwijs in de provincie wel goed. Zo ligt het aandeel in het totale Vlaams budget voor Projectmatig Wetenschappelijk Onderzoek (PWO) en voor Tetraprojecten 4 opvallend hoger dan wat op basis van studentenaantallen of financiële punten verwacht kan worden (Conceptnota visie op de uitbouw van het hoger onderwijs in de provincie West-Vlaanderen, 2008). Specifiek met betrekking tot de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur komt dit laatste ook gedeeltelijk tot uiting in de aanwezige kenniscentra in West-Vlaanderen. In de loop van de voorbije jaren hebben de West-Vlaamse hogescholen immers een aantal vooraanstaande onderzoeks- en 3 Er is een campus van de Katholieke Universiteit Leuven in Kortrijk (KUL campus Kulak), maar hier worden enkel bacheloropleidingen, schakelprogramma s en postacademische vorming gegeven. Masters en master-namaster (manama) opleidingen worden uitsluitend in Leuven ingericht. 4 Het TETRA-fonds van het agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT) steunt toepassingsgerichte projecten die een innovatief concept bestuderen, waarvan de resultaten door ondernemingen in Vlaanderen kunnen gebruikt worden. 12

13 expertisecentra weten uit te bouwen, waaronder enkele met specifieke toepassingsmogelijkheden voor (agrovoedings)logistiek. Voorbeelden zijn het expertisecentrum Logistieke Innovatie Kenniscirculatie en het expertisecentrum Voeding aan KATHO, en het Industrial Design Center en het Expertisecentrum Industriële Automatisering Kortrijk (Xiak) aan Howest. Bovendien hebben de recente herstructureringen binnen het hoger onderwijs, en meer bepaald de invoering van associaties op Vlaams niveau, de samenwerking tussen de West-Vlaamse hogescholen en de universiteiten van Gent (Howest) en Leuven (KHBO en KATHO) verder versterkt, wat onder meer op vlak van onderzoek bepaalde opportuniteiten met zich meebrengt. Een voorbeeld hiervan is het Research Center for Operational Excellence in Production & Logistics, een associatieonderzoeksgroep waarin de vakgroep Industrieel Beheer van de Universiteit Gent en het XiaK (Howest) hun expertise delen voor de uitvoering van onderzoeks- en valorisatieprojecten met betrekking tot de efficiëntieverhoging van productie en interne logistiek. Uit Bijlage 4 blijkt echter ook dat geen van de hogescholen zich specifiek richt op innovatief onderzoek ter versterking van agrovoedingslogistieke activiteiten. Gezien de specialisaties binnen de hogescholen (KATHO: logistiek en voeding; Howest: industriële automatisering en productontwikkeling) zou een samenwerkingsverband tussen deze instellingen interessante opportuniteiten met zich mee kunnen brengen, evenals een samenwerking met kennisinstellingen buiten de regio. De sterke competitie, vooral tussen associaties onderling, maakt dat dit echter niet vanzelfsprekend is. Op vlak van kennisverwerving kan een onderscheid gemaakt worden tussen opleidingen op operationeel, tactisch en strategisch niveau. Bijlage 3 toont dat binnen het extra-regulier onderwijs in West-Vlaanderen een ruime waaier aan voornamelijk operationele opleidingen aangeboden wordt. Voor de meeste van deze opleidingen kunnen bedrijven en particulieren beroep doen op subsidies, waaronder de Vlaamse KMO-portefeuille voor KMO s en vrije beroepen, subsidiëring door de sectorfondsen van de paritaire comités en de opleidingscheques van de Vlaamse Overheid. Ook binnen het regulier onderwijs worden T&L-opleidingen ingericht, niet enkel voor het wegtransport (bv. vrachtwagenchauffeur) en interne bedrijfslogistiek (bv. logistiek medewerker, magazijnbediende ), maar ook voor de maritieme sector en de luchtvaartsector. Met uitzondering van de binnenvaart komen met andere woorden alle transportmodi in het West-Vlaamse onderwijs aan bod. Dit is een belangrijk element in het bestendigen en verder versterken van het multimodale karakter van West-Vlaanderen als logistieke draaischijf. Daartegenover staat echter dat het aantal afgestudeerden en dus de inschrijvingsgraad voor de meeste van deze opleidingen de afgelopen jaren gestaag is afgenomen, wat in sommige gevallen tot de afschaffing van de opleiding heeft geleid. Een andere zwakte van het opleidingsaanbod in de provincie is dat het aanbod aan tactische en strategische opleidingen, zowel in het regulier als het extra-regulier circuit erg beperkt is. Zo is er in het secundair onderwijs enkel de SEnSE-opleiding (7e jaar TSO) Transport Management Assistant die werknemers met een tactisch profiel opleidt. Binnen het hoger onderwijs kan zowel in Kortrijk (KATHO, gewoon onderwijs en afstandsonderwijs) als in Brugge (Howest) een professionele bacheloropleiding Logistiek Management gevolgd worden. Deze opleiding zorgt voor de instroom van werknemers voor tactische en, mits doorgroei binnen het bedrijf, strategische functies. Met het postgraduaat Supply Chain Management (SCM) dat sinds dit academiejaar ingericht wordt door Brugge Business School (KHBO), beschikt het hoger onderwijs in West-Vlaanderen over een belangrijke troef. Toch kan deze opleiding slechts gedeeltelijk een antwoord bieden op een belangrijke tekortkoming, namelijk het ontbreken van een masteropleiding Supply Chain Management. Dergelijke opleiding is tot op heden onbestaand in Vlaanderen, en het ontbreken ervan is dus een tekortkoming op Vlaams niveau. Specifiek voor de West-Vlaamse situatie is echter niet zozeer het ontbreken van een master SCM, als wel het ontbreken van de mogelijkheid om een dergelijke master zelf in te richten, de grootste zwakte. Dit laatste is wederom een gevolg 13

14 van het feit dat de provincie, als enige Vlaamse provincie, niet over een volwaardige universiteit beschikt. Door de integratie van de academische hogeschoolopleidingen in de universiteiten zullen na 1 september 2013 hogescholen enkel nog professionele bacheloropleidingen kunnen aanbieden. De eventuele oprichting van nieuwe masteropleidingen zal vanaf dan uitsluitend een universitaire bevoegdheid zijn. Dit impliceert dat de concurrentiepositie van de provincie West-Vlaanderen ten aanzien van de provincies verder verzwakt. In termen van opleidingsaanbod is niet enkel het ontbreken van een generieke master SCM, maar ook het ontbreken van een specifieke focus op agrovoedingslogistiek een probleempunt. Indien West-Vlaanderen efficiënte, effectieve en duurzame logistiek als hefboom wil aanwenden voor de verdere uitbouw en versterking van haar agrovoedingscluster, dan impliceert dit eveneens de nood aan werknemers zowel op operationeel, tactisch als strategisch niveau met kennis van de specificiteiten gerelateerd aan de sector. (Internationale) uitwisselingsprogramma s kunnen een (tijdelijk) antwoord bieden op bovenstaande tekortkomingen. Toch is het, gelet op de reeds aanwezige braindrain en het economisch belang van de sector, wenselijk dat deze cluster op termijn verder versterkt kan worden door de aansluiting met het (hoger) onderwijs verder uit te bouwen. Op vlak van kennisvalorisatie vormt het LED-netwerk zoals reeds aangegeven één van de grote troeven van de West-Vlaamse kennisinfrastructuur. Deze laagdrempelige expertise- en dienstverleningscentra stellen kosteloos hun kennis ter beschikking en begeleiden voornamelijk kleine en middelgrote bedrijven en instellingen in West-Vlaanderen bij het zoeken naar oplossingen op vragen en problemen uit het werkveld. Naast het West-Vlaamse LED-netwerk spelen ook de Vlaamse competentiepolen VIL, VIM en Flander s FOOD een belangrijke rol voor de valorisatie van (agrovoedings)logistieke kennis. Een interessant gegeven hierbij is dat de inhoudelijke focus van de LED Logistiek en het VIL grotendeels complementair is. Waar de LED Logistiek vooral focust op problemen van meer tactische aard, bijvoorbeeld met betrekking tot transportdocumenten, warehouse optimalisatie en voorraadbeheer, zet het VIL in op meer strategische projecten, bijvoorbeeld rond de organisatie van goederenketens (supply chain organisation), de opvolging van informatiestromen (supply chain intelligence) en de integriteit van goederenstromen (supply chain security). In theorie impliceert dit dat het West- Vlaamse bedrijfsleven zowel voor tactische als voor strategische vraagstukken bij een kennisinstelling terecht kan. In de praktijk blijkt echter dat West-Vlaamse bedrijven, en dan vooral KMO s, nog te weinig gebruik maken van de dienstverlening van de LED s, en dat de werking en slagkracht van het VIL in de provincie West-Vlaanderen eerder beperkt is. Bovendien is de toekomstige financiering van de LEDs niet verzekerd. Tot slot kunnen met betrekking tot de algemene politiek/sociaal/economische context ook een aantal sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen vernoemd worden die relevant zijn voor de (agrovoedings)logistieke kennisinfrastructuur in West-Vlaanderen. Vooreerst is het zo de West- Vlaamse werknemers gekend staan om hun talenkennis, arbeidsinzet en kennisniveau. Daartegenover staat echter dat de provincie geconfronteerd wordt met een zekere mate van braindrain. Deze is onder meer het gevolg van de beperkte stedelijke uitstraling van provincie en het ontbreken van een volwaardige universiteit. Jongeren die universitaire studies willen volgen, moeten met uitzondering van een aantal masteropleidingen waaronder de opleiding tot industrieel ingenieur hiervoor terecht in andere provincies. Een niet onbeduidend percentage van deze jongeren blijft na hun studies in de regio van hun universiteitsstad wonen en werken. In combinatie met het lage geboortecijfer betekent dit dat de provincie West-Vlaanderen af te rekenen krijgt met vergrijzing en ontgroening, twee processen die de reeds bestaande krapte op de arbeidsmarkt in de toekomst nog verder zullen versterken. 14

Workshop Kennisinfrastructuur. KATHO Kortrijk, 23-04-2012

Workshop Kennisinfrastructuur. KATHO Kortrijk, 23-04-2012 Workshop Kennisinfrastructuur KATHO Kortrijk, 23-04-2012 Programma Verwelkoming Voorstelling afdeling Transport & Logistiek Alexander Demon wnd. Afdelingshoofd Transport & Logistiek Voorstelling project

Nadere informatie

Kick-off project Oost West Poort Venlo, 26 september 2011 Guido De Roo Projectcoördinator

Kick-off project Oost West Poort Venlo, 26 september 2011 Guido De Roo Projectcoördinator Kick-off project Oost West Poort Venlo, 26 september 2011 Guido De Roo Projectcoördinator Overzicht Presentatie Projectgegevens Uitdaging Doelstellingen Partners Overzicht activiteiten Projecttiming Pilootproject

Nadere informatie

Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen. Kevin Lyen

Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen. Kevin Lyen Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen Kevin Lyen Senior consultant, Rebelgroup Advisory Belgium www.oostwestpoort.eu 1 Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Workshop Kennis en Innovatie in de Agrologistiek. Fontys Hogescholen Venlo, 25-05-2012

Workshop Kennis en Innovatie in de Agrologistiek. Fontys Hogescholen Venlo, 25-05-2012 Workshop Kennis en Innovatie in de Agrologistiek Fontys Hogescholen Venlo, 25-05-2012 Programma Verwelkoming Voorstelling Greenport Venlo Innovation Center Wouter Keij directeur Voorstelling project Oost

Nadere informatie

Universitaire Campus Venlo

Universitaire Campus Venlo Universitaire Campus Venlo Kennis/As Limburg Noordelijkste campus in de kennis/as plannen Ook de kleinste Universitaire campus binnen brede Greenport campus Universitaire Campus Venlo Doel bij te dragen

Nadere informatie

Voorstelling afdeling Transport &Logistiek POM West-Vlaanderen

Voorstelling afdeling Transport &Logistiek POM West-Vlaanderen Voorstelling afdeling Transport &Logistiek POM West-Vlaanderen Mission statement Transport &Logistiek West-Vlaamse gateways uitbouwen tot efficiënte draaischijven in de logistieke ketens van de verladers;

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Toekomstplan. 12 februari 2015. Versie 1.1. Retail & Leisure Academy

Toekomstplan. 12 februari 2015. Versie 1.1. Retail & Leisure Academy Retail & Leisure Academy Toekomstplan 12 februari 2015 Versie 1.1 Retail & Leisure Academy 1 Inleiding De sectoren Retail en Leisure zijn van grote economische importantie voor de regio Midden- Limburg.

Nadere informatie

Stakeholders forum Logistiek Platform West-Poort

Stakeholders forum Logistiek Platform West-Poort Stakeholders forum Logistiek Platform West-Poort Verwelkoming Stefaan Matton Algemeen directeur POM West-Vlaanderen 2 Alexander Demon Afdelingshoofd Transport & Logistiek POM West-Vlaanderen 3 Mission

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

Projectvoorstel. INNVALL[k] INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] I N N V A L INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG

Projectvoorstel. INNVALL[k] INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] I N N V A L INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG Projectvoorstel INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] L k INNOVATIE Datum: Versie: Januari 2013 1.3 Projectkader Binnen de logistieke sector worden bedrijven geconfronteerd met forse concurrentie.

Nadere informatie

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Versie 28 november 2012 In opdracht van de Brainport 2020-commissie Samenvatting Brainport 2020 heeft de ambitie om Zuidoost-Nederland

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Industrie in Vlaanderen blijft belangrijk 40 % Vlaamse toegevoegde waarde (15% BBP) 70 % O&O uitgaven 80 % Vlaamse export

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

TOEKOMST VOOR JOBS ACHTER DE MODESCHERMEN? ABSOLUUT!

TOEKOMST VOOR JOBS ACHTER DE MODESCHERMEN? ABSOLUUT! TOEKOMST VOOR JOBS ACHTER DE MODESCHERMEN? ABSOLUUT! 1. VASTSTELLINGEN Januari 2008: Fashionate about creativity : kwantitatief gebrek aan gekwalificeerd personeel (patronenmaker - modellenstikster) Verwarring

Nadere informatie

Logistiek Innovatie & Training Centrum. ontmoetingsplaats voor logistiek talent & open innovatie in duurzame logistiek

Logistiek Innovatie & Training Centrum. ontmoetingsplaats voor logistiek talent & open innovatie in duurzame logistiek Logistiek Innovatie & Training Centrum ontmoetingsplaats voor logistiek talent & open innovatie in duurzame logistiek Visie Toegevoegde waarde logistiek is van strategisch belang voor Vlaanderen De logistieke

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Technisch onderwijs West-Vlaanderen Werkt 3, 2009

Technisch onderwijs West-Vlaanderen Werkt 3, 2009 West-Vlaanderen Werkt 3, 2009 in West-Vlaanderen dr. Marie Van Looveren sociaaleconomisch beleid, WES Jongeren uit het gewone secundair onderwijs kunnen na de eerste graad kiezen voor één van de volgende

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 S AMENVATTI NG Ok t ober2015 Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma

Nadere informatie

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool Metropolitan Voka Metropolitan bouwt aan de Brusselse metropool Voka, het Vlaams netwerk van ondernemingen, bundelt zijn werking in de Brusselse

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs

Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs Toekomstige structuur Vlaams Hoger Onderwijs standpunt Vlaamse Hogescholenraad 17 maart 2010 Algemeen De VLHORA is tevreden dat de instellingen, die in eerste instantie verantwoordelijkheid dragen voor

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak MEMORANDUM voor het beleid op politiek en academisch vlak Academiseren? Laat het ons dadelijk goed doen! VIK-memorandum voor het beleid op politiek en academisch vlak. - 2 - De graad en het diploma van

Nadere informatie

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips Sport en tewerkstelling van jongeren Marc Theeboom / Joris Philips studie Kan sport bijdragen tot competentie-ontwikkeling voor kortgeschoolde jongeren, waardoor hun tewerkstellingskansen toenemen? initiatieven

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Europese subsidies voor de Sociale Economie

Europese subsidies voor de Sociale Economie Europese subsidies voor de Sociale Economie Kader en functioneren van Europese subsidies Hoe werken EU subsidies? 1 EU BELEIDSKADER BEPALEND VOOR DE INHOUD SUBSIDIEPROGRAMMA S (1) Europa 2020 doelstellingen

Nadere informatie

Dinalog: What s in it for me?

Dinalog: What s in it for me? KDC HAN 31 januari 2013 Dinalog: What s in it for me? door: Harry van den Hoff - Dinalog Harry van den Hoff Programma Manager MKB & Kennisverspreiding 076 5315305 vandenhoff@dinalog.nl 31 jan 2013 Ambitie

Nadere informatie

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17 LANDSDEEL zuidwest De regio West-Brabant is samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland verenigd in het landsdeel Zuidwest. In de Techniekpact-samenwerking op landsdeelniveau verbinden de zes subregio

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief

Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief Dr.ir. Rob Kwikkers 02-06-2004 Fontys Hogescholen 1 Inleiding SCM is samenwerken in ketens van bedrijven taakverdeling communiceren partnerschap 02-06-2004

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Audiovisuele Mediacademie

Audiovisuele Mediacademie Audiovisuele Mediacademie mediarte.be, als spil voor talentmanagement in de audiovisuele sector mediacademie.be, als regisseur, moderator, facilitator en monitor voor talentmanagement in de audiovisuele

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

ZORG voor de TOEKOMST Expertise centrum VOEDING

ZORG voor de TOEKOMST Expertise centrum VOEDING ZORG voor de TOEKOMST Expertise centrum VOEDING 23 november 2012 An Callens INHOUD KATHO EC VOEDING K&E Cluster project Voeding voor senioren KATHO Afkorting Departement Campus HANTAL Handelswetenschappen

Nadere informatie

Reflectiegesprek: toekomstbeelden

Reflectiegesprek: toekomstbeelden 1 Reflectiegesprek: toekomstbeelden 1. Mastercampussen: nog sterkere excellente partnerschappen in gezamenlijke opleidingscentra (VDAB West-Vlaanderen) 2. Leertijd+: duaal leren van de toekomst (Syntra

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

BIJLAGE BIJ VACATURES : ADVISEUR DATA, STUDIES & ADVIES ADVISEUR ONDERNEMERSCHAP & BEDRIJFSINFRASTRUCTUUR ADVISEUR TRANSPORT & LOGISTIEK

BIJLAGE BIJ VACATURES : ADVISEUR DATA, STUDIES & ADVIES ADVISEUR ONDERNEMERSCHAP & BEDRIJFSINFRASTRUCTUUR ADVISEUR TRANSPORT & LOGISTIEK BIJLAGE BIJ VACATURES : ADVISEURDATA,STUDIES&ADVIES ADVISEURONDERNEMERSCHAP&BEDRIJFSINFRASTRUCTUUR ADVISEURTRANSPORT&LOGISTIEK 1. ALGEMENEDOELSTELLINGENBINNENPOMWEST VLAANDEREN InhetkadervandeuitvoeringvanzijnmissieenvisiedientdePOMWest

Nadere informatie

De kmo-portefeuille. 3 kernprincipes vernieuwing: - vereenvoudigde steun - jaarlijkse steun - hogere steun

De kmo-portefeuille. 3 kernprincipes vernieuwing: - vereenvoudigde steun - jaarlijkse steun - hogere steun Inhoud 1. Wat is de kmo-portefeuille? 2. Wie komt in aanmerking? 3. Voorwaarden? 4. Periode? 5. Maximum budget 6. Steunpercentage 7. Hoe verloopt de aanvraag en betaling? 8. Drie processen: 1. Proces ondernemen

Nadere informatie

Toekomst HR in logistiek

Toekomst HR in logistiek Toekomst HR in logistiek Seminar 13 februari 2012 Bart Banning, Sector Banker Transport en Logistiek Logistieke arbeidsmarkt, úw uitdaging! uw meest waardevolle asset is sterk in beweging ABN AMRO Sectorrapport

Nadere informatie

Van denken naar doen bij A&F

Van denken naar doen bij A&F Van denken naar doen bij A&F Human Capital Agenda A&F (Regionale) economische clusters Behoeftes studenten en (potentiële) werknemers Behoeftes bedrijven A&F Aantrekkelijk werkgeverschap en imago sector

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

Het Interreg-project Grenzeloze Logistiek : Slimme en duurzame logistiek maakt het verschil

Het Interreg-project Grenzeloze Logistiek : Slimme en duurzame logistiek maakt het verschil Het Interreg-project Grenzeloze Logistiek : Slimme en duurzame logistiek maakt het verschil Grenzeloze Logistiek, een project uit het Europese Interreg programma Vlaanderen-Nederland, moet de grensregio

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Sense Template BluefieldFinance Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie Opgericht 2007 Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met

Nadere informatie

JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW

JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW JAARACTIEPLAN Sept 2015 Aug 2016 RTC Vlaams-Brabant VZW Periode 1 september 2015-31 augustus 2016 Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 17/06/2015 1 Inleiding RTC Vlaams-Brabant vzw wil, net als zijn

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking Vlaamse Regering Addendum bij het Protocol van samenwerking In het kader van het economisch impulsplan herstel het vertrouwen van de Vlaamse regering goedgekeurd op 14 november 2008 Tussen de Vlaamse Regering

Nadere informatie

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10. VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10. VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10 Geachte raad, Het college van burgemeester en wethouders vraagt

Nadere informatie

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Bijlage 1 Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Vergadering van 7 juli Sociale innovatie Gesproken over sociale innovatie. Er is een eerste gesprek geweest tussen leden van de

Nadere informatie

Onderwijs en vorming. 1 73.609 leerlingen. Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse

Onderwijs en vorming. 1 73.609 leerlingen. Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Onderwijs en vorming Samenvatting 73.609 leerlingen (2012) 16.981 kleuters 26.537 kinderen in het lager

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 Training en opleiding (T&O) van werkzoekenden en werknemers is één van de kerntaken van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw B R U S S E L, 22 s e p t e m b e r 2014 Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw De coöperatieve bank Crelan steunt innovatie in de landbouw via leerstoel aan

Nadere informatie

Arbeidsmarkt in beeld

Arbeidsmarkt in beeld Arbeidsmarkt in beeld Veerle Goossens - Product Manager Logistiek & Transport Infosessie Een job in de logistiek? Klinkt logisch! 26 januari 2011 Logistiek is al lang meer dan enkel schuiven met dozen

Nadere informatie

Deel 7 ANDERE OPLEIDINGSVORMEN. Hoofdstuk 1 : VDAB-opleidingen

Deel 7 ANDERE OPLEIDINGSVORMEN. Hoofdstuk 1 : VDAB-opleidingen Deel 7 ANDERE OPLEIDINGSVORMEN Hoofdstuk 1 : VDAB-opleidingen 7 Schooljaar 2002-2003 BEROEPSOPLEIDING VAN DE VDAB Aantal beëindigde opleidingen, opgesplitst naar activiteit werknemers - werkzoekenden 2002

Nadere informatie

Techniek College Rotterdam

Techniek College Rotterdam Samenwerking Albeda / Zadkine Op weg naar: Techniek College Rotterdam Kwartaallezing 26 november 2015 1 overview: Waarom Techniek College Rotterdam? en de weg tot nu toe. Beleid Focus op Vakmanschap van

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

Brainport 2020 wordt Brainport Network

Brainport 2020 wordt Brainport Network Een soepel draaiende arbeidsmarkt waar overheden, bedrijfsleven, werknemers en onderwijs moeiteloos hun weg kunnen vinden en constant beschikken over de meest actuele informatie, om de afstand tussen vraag

Nadere informatie

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT), Gent 1. Gemotiveerd advies van de beoordelingscommissie Collectiebeherende Cultureel-erfgoedorganisaties over indeling bij het Vlaamse niveau en toekenning

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Actieplan 2008-2011. Voorwoord

Actieplan 2008-2011. Voorwoord Actieplan 2008-2011 Voorwoord Kort na het aantreden van het nieuwe college van B&W in 2006 hebben wij de term Leren werken - werken leren geïntroduceerd. We zagen veel partijen met veel goede initiatieven,

Nadere informatie

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid

Danielle Raspoet. VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020. Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid VRWB Clusters en hun Speerpunten gelinkt aan Vlaanderen in Actie Pact 2020 Danielle Raspoet Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid Vlaams Innovatienetwerk, Gent 1 Technologie & Innovatie in Vlaanderen: Prioriteiten

Nadere informatie

Analyses NIDAP bedrijfsopleidingen en trainingen onderzoek 2012-2013. Overzicht

Analyses NIDAP bedrijfsopleidingen en trainingen onderzoek 2012-2013. Overzicht Analyses NIDAP bedrijfsopleidingen en trainingen onderzoek 2012-2013 Overzicht Kerncijfers opleidings- en trainingsproducten Dit overzicht kan worden verbijzonderd voor branche, bedrijfsgrootte, regio,

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

STREEKPACT 2013-2019. Voorstelling lokale raad Ieper 16 december 2014

STREEKPACT 2013-2019. Voorstelling lokale raad Ieper 16 december 2014 STREEKPACT 2013-2019 Voorstelling lokale raad Ieper 16 december 2014 VOORSTELLING - Sociaaleconomisch streekoverleg - Tripartiet samengesteld: streekpolitici (lok., prov.) werkgevers - werknemers + deskundigen,

Nadere informatie

Permanente vorming. Opleidingen voor ondernemers & professionals

Permanente vorming. Opleidingen voor ondernemers & professionals Permanente vorming Opleidingen voor ondernemers & professionals Levenslang leren aan UHasselt Lifelong employability skills Gebouwd op UHasselt onderzoeksexpertise Samenwerking met experts uit de praktijk

Nadere informatie

STORE Workshop 5 juni 2014 K. Debackere

STORE Workshop 5 juni 2014 K. Debackere STORE Workshop 5 juni 2014 K. Debackere 1. Situering 2. Vlaanderen in AcEe: verleden, heden en toekomst 3. Uitdagingen 4. Voorgestelde oplossingen Om de doelstellingen van het Pact 2020 te kunnen bereiken

Nadere informatie

Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC)

Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC) ALGEMENE RAAD 25 november 2010 AR-AR-KST-ADV-005 Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC) Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie