ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties"

Transcriptie

1 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties

2 2

3 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties 3

4 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties 4 Deze uitgave is gedrukt op Reviva Recycled Offset

5 Introductie De potentie van zonne-energie is enorm. Als de mensheid er in slaagt om slechts een fractie van de dagelijkse hoeveelheid zonne-energie die op onze aardbol valt effectief en efficiënt om te zetten in elektriciteit of warmte, dan zijn economie en ecologie daar enorm mee geholpen. Geen wonder dat er massaal wordt ingezet op de ontwikkeling van nieuwe technologie en dat veel energie en geld wordt geïnvesteerd in het verhogen van productiviteit en rentabiliteit van technische oplossingen. De doorbraak klopt aan onze maatschappelijke deur. Wie zorgt er uiteindelijk voor de doorbraak? Wanneer precies? Met welke technologie? Deze en andere vragen blijven naar verwachting nog wel even onbeantwoord. Omdat een grootschalige doorbraak van vele factoren, mensen en middelen afhankelijk is. Deze publicatie bevat een kort overzicht van feiten en cijfers over zonneenergie die antwoord kunnen geven op veel voorkomende vragen. De publicatie is op verzoek van E.ON samengesteld als bijdrage aan een discussie over de rol van energiebedrijven bij de expansie van zonnestroom. De inhoud is samengesteld op basis van openbaar beschikbare bronnen. Zonne-energie is enorm in beweging en dit overzicht is slechts een momentopname. Mocht u opmerkingen hebben op de inhoud of observaties willen toevoegen, dan kunt u deze sturen naar De redactie zet uw reactie door naar de samenstellers, die persoonlijk contact met u zullen opnemen. 5

6 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Markt Status Wereldwijd In 2008 leverden zonne-energie, wind, biomassa en geothermie gezamenlijk slechts 0.7% van de totale wereldwijd energieconsumptie door eindgebruikers (Figuur 1). figuur 1 Aandeel duurzame energie in wereldconsumptie, 2008 Fossiele brandstoffen 78% Nucleair 2.8% Duurzaam 19% wind/zon/biomassa/geothermie elektriciteit 0.7% biobrandstof 0.6% biomassa/zon/geothermie warmte 1.4% waterkracht 3.2% traditionele biomassa 13% Bron: Renewable Energy Policy Network (REN21) - Renewables 2010 Global Status Report 6 De fysieke potentie van zonne-energie (vallend op de continenten) is 1800 maal de hoeveelheid primaire wereldwijde energie consumptie van Dat is ruim 9 maal meer dan de eerstvolgende duurzame technologie: wind. Om de capaciteit van alle bestaande kolencentrales in de wereld te vervangen, is 1800 maal de hoeveelheid zonne-energie nodig (in geproduceerde kwh) die in 2010 wereldwijd wordt geproduceerd.

7 De wereldwijde vraag is, na een zwakke start in 2010, in kwartaal 2 weer flink gestegen tot 3.8 GW. De omzet voor de PV-industrie is in Q gestegen tot $ 17miljard, bijna een verdrievoudiging t.o.v. de $ 6 miljard in Q (Figuur 2). Omzet wereld markt PV figuur 2 $ miljard Q09 3Q09 4Q09 1Q10 2Q10 140% 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% -20% -40% -60% % verandering End market omzet Quarter-on-Quarter omzet Bron: Solarbuzz FirstSolar (USA) is met 10% van de wereldproductie de grootste PVproducent. Suntech Power (China) is nummer twee met 7%. In 2007 nam China het stokje over van Japan als grootste producent van zonnepanelen (Figuur 3). Afgelopen jaar bestond 16.8% van de totale MW productie uit thin film, een stijging van ruim 12,5% procent t.o.v

8 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties figuur 3 Jaarlijkse productie zonnepanelen MegaWatts Bron: Pilgrims, gebaseerd op Earth Policy Institute (EPI) Kleinere producenten zullen naar verwachting de komende jaren onder druk komen te staan. De top tien producenten (waarvan een flink aantal in Duitsland zijn gevestigd) zijn nu samen al goed voor 47% van de totale productie en dit aandeel zal volgens Roland Berger stijgen tot 60%. Deze gevestigde orde heeft al 80% van hun productie ondergebracht in Azië, waar de productiekos ten gemiddeld 50% lager zijn. Deutsche Bank schat dat rond 2008 de feed-in tarieven de drijvende kracht zijn geweest achter 75% van de wereldwijde PV-installaties. Inclusief het nieuwe feed-in van het Verenigd Koninkrijk in 2010, hanteren op dit moment 75 landen een feed-in beleid. In Nederland worden subsidies op zonnestroom betaald uit algemene middelen. In het nieuwe regeerakkoord van september 2010 wordt een feed-in tarief aangekondigd, gebaseerd op een opslag op grijze stroom. Status Europa Wereld totaal China Japan Taiwan Duitsland Verenigde Staten 8 Duitsland had in 2009 met bijna 10 GW, 47% marktaandeel van de wereldwijde geïnstalleerde PV-capaciteit van 21 GW. Nummer 2 is Spanje met een aandeel van 16%. In de EU stond in 2009 in totaal 15,9 GWp PV geïnstalleerd, ruim 78% van de totale wereldcapaciteit (Figuur 4).

9 Geïnstalleerd PV vermogen wereld totaal en top 10 landen, 2009 figuur 4 geïnstalleerd vermogen (MW) nieuw in 2009 tot Wereld totaal Duitsland Spanje Japan Verenigde Staten Italië Zuid-Korea Tsjechië België China Frankrijk India Bron: Pilgrims, gebaseerd op Earth Policy Institute (EPI) In de eerste helft van 2010 heeft Duitsland nog eens 3800 MW geïnstalleerd, dezelfde hoeveelheid als in heel Deze groei heeft onder andere te maken met de verlaging van de feed-in tarieven vanaf half Vraag en productie zullen naar verwachting gaan dalen. In 2008 was de omzet in de Spaanse PV-markt nog groter dan in Duitsland: 16,4 miljard. De omzet op de Duitse PV-markt bedroeg in 2008 ongeveer 9,5 miljard. De invloed van zonnestroom begint inmiddels ook voelbaar te worden op de Duitse spotmarkt: de prijs van een kwh daalt rond het middaguur door de grootschalige teruglevering. 9

10 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Status Nederland Nederland stelt de Europese doelen voor een duurzame energievoorziening leidend in het regeerakkoord van 30 september 2010: 20% CO 2 -reductie en 14% duurzame energie in De regering stelt: De opwekking van duurzame energie moet zo snel mogelijk concurrerend worden, maar verdient in de overgangsfase stimulering. Nederland staat op plaats 11 in de Europese PV-markt met een omzet van 484 miljoen in Het totaal geïnstalleerd PV-vermogen in Nederland bedroeg eind 2009 ruim 63 MWp, waarvan 6,4 MWp werd geplaatst in 2009 (Figuur 5). PV zorgde in 2009 voor 0,5% van de duurzaam opgewekte energie in Nederland. De bijdrage in het totale verbruik is 0,3%. figuur 5 Opgesteld vermogen (MWp) Totaal PV 10 Bron: Energieonderzoek Centrum Nederland, Beleidsstudies, Energie in Nederland (www.energie.nl), Energie in Cijfers

11 Om het volledige elektriciteitsverbruik in Nederland ( miljoen kwh 2009) met de huidige kwaliteit huishoudelijke zonnepanelen (113 kwh/m 2 per jaar) op te wekken is m 2 effectief oppervlak nodig. Oftewel km 2 op een landoppervlak van km 2 is 3%. Zonder rekening te houden met installatie en onderhoudsruimte is dit ongeveer de oppervlakte van het IJsselmeer. Volledige voorziening op basis van zonnestroom is vooralsnog onmogelijk. Uit proefschriften van onder andere KU Leuven en TU Delft, blijkt dat er een maximum is aan integratie van fluctuerende elektriciteitstoevoer op het net. De rek ligt tussen 5 en 30%. DENA, het Duitse energie agentschap, meldt in oktober 2010 dat de grenzen van het Duitse net bijna zijn bereikt. De huidige geaccepteerde bovengrens is 20%, om hoger te komen moet een grote buffer en/of opslagcapaciteit ontwikkeld worden. Subsidie Nederland heeft meerdere regelingen ter bevordering van zonne-energie, zoals de SBIR-IPZ en SDE zon-pv. Het SBIR-Innovatie Programma Zonnestroom heeft elf ontwikkelingsprojecten goedgekeurd (juli 2010) bij de eerste tender voor een totaalbedrag van Om de implementatie van zonnestroom te bevorderen verschaft de SDE regeling een bedrag per opgewekte kwh. In 2010 geldt voor kleinschalige systemen ( kwp) het teruglevertarief 24,9 eurocent per kwh en voor grote systemen ( kwp) 37,7 eurocent per kwh. Voor beide schaalgroottes zijn onder de SDE veel meer inschrijvingen ontvangen dan er uitgegeven kunnen worden. Voor de aanvragen voor grootschalige systemen zijn er zo n 130 gehonoreerd. Voor de kleinschalige systemen zijn er van de aanvragen zo n gehonoreerd. De meest recente cijfers van AgentschapNL (oktober 2010) tonen aan dat sinds de start in 2008, pas 16% is gerealiseerd van de 75 MW waarvoor subsidie is toegekend. De kleine categorie staat op 18,7%, de grote blijft achter met 6,3%. Hierbij moet vermeld worden dat de termijn voor realisatie nog niet voorbij is en dat de grote categorie meer tijd vraagt om te installeren. Het nieuwe regeerakkoord stelt dat de SDE-regeling verandert naar een SDE+ regeling. De SDE+ regeling zou dan worden gefinancierd door een opslag op de energierekening, waarvan de opbrengst direct wordt ingezet voor duurzame energieprojecten. 11

12 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Consumenten interesse Onderzoek van MilieuCentraal (Februari 2009) laat zien dat 4% van de ondervraagden overweegt om zonnepanelen aan te schaffen. 69% zegt dit niet te overwegen. Onderzoek uit augustus 2010 van USP Marketing Consultancy i.s.m. Ubbink stelt dat 58% van de consumenten open staat voor het plaatsen van zonnepanelen. Het onderzoek van MilieuCentraal stelt ook dat het verstrekken van prijsinformatie een positief effect heeft op de mening van respondenten. 45% van de respondenten denkt dat zonne-energie nu nog te duur is om op te wekken. Na het verstrekken van prijsinformatie, inclusief figuur 6 Vergelijking energiebronnen 2009 energiebron kolen uranium productie kolencentrale kerncentrale kosten ( /kwh) 3,5 eurocent/kwh 3,8 eurocent/kwh 12 CO 2 -uitstoot (gram/kwh) g/kwh Bron: Pilgrims gebaseerd op World Energy Council, ECN, KEMA 3,5-100 g/kwh

13 subsidieregelingen, stijgt de ja/waarschijnlijk -groep van 4% naar 9%. 50% zegt de aanschaf met spaargeld te financieren. 20% wil leasen, 6% neemt een extra hypotheek en 6% van de respondenten zou financieren door middel van een persoonlijke lening. In 2009 kostte één kwh stroom van de zon gemiddeld 29 eurocent, oftewel 8 maal zo veel als een kwh uit een kolencentrale. wind op land hout, gras, GFT wind op zee zon windmolen centrale/bijstoken windmolen PV-panelen 9,6 12,0 13,7 26,8-31,8 eurocent/kwh eurocent/kwh eurocent/kwh eurocent/kwh g/kwh g/kwh g/kwh g/kwh 13

14 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Lange termijn Roland Berger voorspelt dat de PV-sector de komende jaren zal groeien met 35% per jaar. Schattingen van het IEA liggen lager met 17% per jaar in het komende decennium en 11% vanaf Dr Stefan Novak, Chairman van IEA PVPS, stelt op het Dutch Solar Energy R&D Seminar op 29 september 2010 in Utrecht: It is ambitious but not overly ambitious to make it achievable. De OECD en EIA hebben op basis van kosten-baten analyses enkele scenario s, genaamd BLUE Maps, opgesteld om te komen tot 50% CO 2 -reductie in In hun scenario met een hoog aandeel Renewables is solar leidend (Figuur 7). In het scenario waarin nucleaire energie de boventoon voert, gaat dit ten koste van het aandeel zon en wind. figuur 7 Energiemix scenario s voor 2050 PWh Overig Zon Wind Biomass + CCS Biomassa & afval Water 20 Nucleair Aardgas + CCS Aardgas Olie Kolen + CCS Benchmark 2050 BLUE Map 2050 BLUE Nuclear 2050 BLUE Duurzaam 2050 Kolen Bron: OECD/EIA - Energy Technology Perspectives IEA s PVPS 2010 roadmap voorziet dat PV per 2030 in 5% en per 2050 in 11% van de wereldwijde energie vraag voorziet (Figuur 8). Het Energy Technology Perspective uit 2008 is wat minder ambitieus, al voorspelt het, zonder voorkeur voor een specifieke technologie, dat solar-pv in 2050 ruim 7% van de reductie in CO 2 -uitstoot voor zijn rekening zal nemen.

15 Ontwikkeling geproduceerde elektriciteit met PV en aandeel in totale energieproductie figuur 8 PV elektriciteitsopwekking (TWh) IEA Roadmap Industrie scenario: Greenpeace/EPIA PV Generatie V doorontwikkeld ETP BLUE Map scenario 12% 10% 0% % 6% 4% 2% Aandeel in totale energieproductie Scenario Aandeel PV in totale energieproductie voor drie scenario s Bron: IEA Technology Roadmap Solar photovoltaic energy In de groei van het aandeel Solar zal tot 2050 ook geleidelijke verschuiving plaatsvinden van residentiële systemen naar grootschalige utility (Figuur 9). De korte-termijn-doorbraken worden vooral verwacht in kleinschalige, decentrale toepassingen. Grootschalige solar-ontwikkelingen vergen nog veel onderzoek, ontwikkeling, testen, en natuurlijk ook bouwperiodes. Jaarlijkse geproduceerde elektriciteit met PV (TWh) naar eindgebruiker figuur 9 Jaarlijkse elektriciteitsproductie Consumenten Bedrijven Energiemaatschappijen Off-grid Totaal Bron: EIA - Technology Roadmap Solar photovoltaic energy 15

16 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Grid parity In elke verkenning van solar duikt al snel de term grid parity op. Grid parity is het punt waarop PV concurreert met de prijzen van energie uit andere bronnen. Bij grid parity worden investeringen financieel aantrekkelijk, want dan is het vergelijkbaar met andere opwekkingsvormen. Grid parity voor solar is gebaat bij lagere investeringskosten per kwh en stijgende energieprijzen. Door een hogere productiecapaciteit en verbeterde know how zullen de prijzen met 10 tot 15% per jaar dalen. De prijs zal daardoor per watt(piek) onder 1 US dollar zakken. Het EIA verwacht dat de aanschaf van zonnepaneel systemen over 40 jaar slechts eenvijfde is van de prijs in Verschillende bronnen voorspellen verschillende momenten van grid parity, die bovendien verschillen per regio of vergelijkingswaarde: productie, grootverbuik en consumenten. In Zuid-Italië is er nu al grid-parity, naar verwachting zal dat in Nederland tussen 2015 en 2020 gebeuren (Figuur 10). figuur 10 Nederland rendabel in 2020 Niet alleen zonnestraling, ook prijs bestaande (oude) energie bepaalt rendement 2020 Jaarlijkse zonnestraling in kwh per m 2 per jaar ( ) Grens waarbinnen zonne-energie rendeert Bron: FD/Europese Commissie 1800

17 IEA meldt op geselecteerde off-grid locaties grid-parity. Het verwacht tussen 2012 en 2030 concurrerende waarden voor consumentenprijzen en tussen concurrerende waarden voor grootverbuik kosten (Figuur 11). Deutsche Bank verwacht grid-parity tussen BP vermeldt dat een selecte regio reeds in 2004 al zover was. Het Earth Policy Institute beweert dat in Duitsland in 2013 de stroom van PV even duur zal zijn als van het net. HSBC verwacht grootverbuik grid parity in Italië, Spanje en Duitsland in Ontwikkeling PV volgen IEA figuur 11 Kosten elektriciteitsproductie (USD per MWh) PV huishoudens Verwachte elektriciteitsprijs consumenten Grid parity consumenten Grid parity grootverbruik Elektriciteitskosten grootverbruik Elektriciteitskosten consumenten PV energiemaatschappijen Bron:Pilgrims, gebasseerd op IEA PVPS 17

18 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Technologie Kristallijn silicium technologieën Vertegenwoordigen 85-90% van de wereld markt Licht absorberende halfgeleiders: mono- of multikristallijnsilicium (Si) 1,60 per Watt (2010) voor een compleet paneel Best toe te passen: locaties met beperkte ruimte zoals daken van huizen en bedrijven. Twee maal zo efficiënt als de huidige best practice thin-film technologieën, maar duurder om te produceren. Afweging tussen wafer-diktes versus efficiëntie bepalen kosten, alsmede productietechnieken en benodigde mankracht. Tot voor kort was silicium beperkt beschikbaar, waardoor de prijzen sterk omhoog werden gedreven; op dit moment verschuift het naar overproductie en zorgt daarmee voor lagere prijzen. figuur / 2050 Efficiëntie doelen (commerciele modules) mono-kristallijnsilicium (sc-si) multikristallijnsilicium (mc-si) 21% 17% 25% 21% Productie industrie ontwikkelingen Silicium (Si) gebruik < 5 gram / watt (g/w) < 2 g/w R&D ontwikkelingen Nieuwe silicium materialen en verwerkingsmethoden Cell contacten, emitters en passivering Improved device structures Productiviteit en kosten optimalisatie Nieuwe technologieën concurrerend met wafers 18 Nieuwe module structuren Bron: Pilgrims, gebasseerd op McKinsey, EIA

19 Dunnefilm technologieën Vertegenwoordigen 10-15% van de wereld markt Thin-layer technologie (waarvoor minder kristallijne modules nodig zijn) zal tegen 2012 goed zijn voor ongeveer 30% van de verkoopvolumes Licht absorberende halfgeleiders: cadmium-telluride (CdTe), amorf silicium (as-si) of een combinatie van koper indium diselenide (CIS) en koper indium gallium selenide (CIGS) 1,35 per Watt (2010) voor een compleet paneel Best toe te passen: locaties niet beperkt door ruimte (bijv. grootschalige opwekking, grote platte daken) Niet zo efficiënt als zonnecellen gebaseerd op silicium-wafers, maar kost de helft in productie. Reductie in dikte verlaagt de materiaal kosten significant / 2050 Efficiëntie doelen (commerciele modules) Dunnefilm silicium Koper-indium/gallium (CIGS) Cadmium-telluride (CdTe) Productie industrie ontwikkelingen Silicium (Si) gebruik R&D ontwikkelingen 10% 14% 12% Snellere afzetting Roll-to-roll productie Afzettingsmaterialen Afzettingsprocessen voor grote oppervlakken 15% 18% 15% Goedkope afzettingsmaterialen Grootschalige productie faciliteiten Management van giftige materialen Beschikbaarheid van productiematerialen Recycling van modules Verbeterde cel structuren Verbeterde substraten en transparante geleiders Verbeterde afzettingstechnieken High/tech materialen en concepten 19

20 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Nieuwe technologie Consumenten / bedrijven Smart Energy Glass Smart Energy Glass (Peer+) is in staat naar wens zonnestraling te dimmen en tegelijkertijd het ongebruikte licht om te zetten in elektriciteit. Deze elektriciteit wordt gebruikt om de ruit te schakelen en te bedienen. Het raam kan schakelen tussen 3 standen: een donkere stand, een ondoorzichtige stand en een heldere stand. Het raam zal in diverse kleuren leverbaar zijn. Concentrated PV De bekende vorm van geconcentreerde zonne-energie werkt op basis van waterverdamping. Concentrated solar PV (Suncycle) werkt op basis van de toepassing van efficiëntere zonnecellen uit de ruimtevaart met een aanzienlijk kleiner formaat, belicht door geconcentreerd zonlicht via een prisma en een parabole lens. Dit leidt tot een efficiëntie van 21% in Nederland en 29% in Spanje. Boeing Spectrolab heeft in 2010 met CPV efficiencies van 41,6% bereikt. Integratie in bouwdelen Meerdere partijen zijn bezig met het vereenvoudigen van het plaatsen van zonnepanelen. Dit gebeurt bij zowel glazen daken, zoals directe integratie van PV-panelen in een kasdek (Alkupro), en koud gebogen glas met geïntegreerde zonnepanelen (Movares Nederland). Het gebeurt ook in de woningbouw. Ballast Nedam kiest binnen nieuwbouw voor een kant-en-klaar modulair dak inclusief zonnepanelen. Ecofys onderzoekt binnen de bestaande bouw de mogelijkhe den van in de fabriek geprefabriceerde PV-systemen, waarbij het systeem in zijn geheel op het dak kan worden geplaatst. 20

21 Hightech Zonnecellen uit een spuitbus De Universiteit van Leicester en het Noorse onderzoeksbureau EnSol AS zijn bezig met de ontwikkeling van een ultradunne film. Deze film is doorzichtig en kan op alle oppervlakken worden gespoten. Voor meer informatie kan men terecht bij Chris Binns, professor nanotechnology Universiteit van Leicester. Zonnecel zet zowel licht als warmte om in elektriciteit Wetenschappers van Stanford University in Californië hebben een nieuw proces ontwikkeld dat tegelijkertijd licht en warmte van de zon om kan zetten in elektriciteit. Hierdoor is waterkoeling niet meer nodig. Meer informatie: Nick A. Melosh, Stanford University. Productieproces ECN heeft in samenwerking met Solland, Arise en IMEC een nieuwe vorm van zonnecel-productie ontwikkeld: Metallization Wrap Through. Dit proces levert een efficiëntere cel op alsmede een sneller en nauwkeuriger module productieproces. Dit is slechts één van de voorbeelden van revolutionaire productieprocessen. Quantumdots Er wordt volop onderzoek gedaan naar de manipulatie van quantumdots om met dezelfde inval van zon een veelvoud aan energie-output te krijgen. Het zogenoemde Carrier Multiplication werkt op basis van het genereren van meerdere electron-hole paren bij de absorptie van een enkel photon. De meningen over de haalbaarheid verschillen echter sterk. Op het Dutch Solar Energy R&D Seminar 2010 meldt AMOLF uit Amsterdam dat de CM-verhoudingen op dit moment te klein is om nuttig te zijn voor PV. Op dezelfde conferentie beweert de Universiteit Utrecht dat haar QuantumDot enhanced CIS solar cells wel een verbeterd rendement laten zien. Een ding is duidelijk, er gebeurt veel, en nog tegelijkertijd ook. 21

22 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Tot slot SolarPV is een miljardenmarkt die de komende jaren enorm blijft groeien. Of, zoals vele experts binnen de energiewereld stellen: als het grid partiy heeft bereikt zal de explosieve groei andere duurzame opwekking verdringen. In aanloop naar dat scenario wijzen vele signalen erop dat overcapaciteit in de productie aanstaande is en dat daarmee forse prijsdalingen en mogelijk ook de eerste faillissementen in het verschiet liggen. Voor overheden zit daarin misschien wel een positief verhaal verpakt, omdat een snelle ontwikkelingen subsidie sneller overbodig kan maken dan op op dit moment vaak wordt aangenomen. De komende jaren echter lijkt overheidssteun onverkort van belang om de technologie in het doorsnee huishoudens volledig geaccepteerd te krijgen. De technologie nadert de fase van proven technology. Veel partijen zijn nu al bezig met doorontwikkeling van de celtechnologie en de productie- en installatieprocessen. Het gevaar van verlamming door suboptimalisatie dreigt als we allemaal blijven wachten met de installatie van systemen tot dat nieuwere systeem komt dat nog beter en efficiënter is. Deze mogelijke patstelling kan worden doorbroken als overheden en energiebedrijven consumenten helpen door middel van korte termijn financiële steun en lange termijn afname-commitments. Het vaak gehoorde argument dat bestaande bouw niet geschikt is voor ruimtevretende zonnesystemen is steeds minder valide. De systeemproducenten en bouwondernemingen werken hard en effectief aan aanpassingen in de bebouwde omgeving die soepele integratie mogelijk maken. In de nabije toekomst zal op vele plaatsen zonne-energie al bijna onzichtbaar worden opgewekt. 22 Het lijdt geen enkele twijfel dat de komende jaren volop zonnepanelen geïnstalleerd zullen worden. Er zijn echter grenzen. Financieel, productietechnisch, maar ook wat betreft opslag. Alleen als er een buffer- en opslagcapaciteit komt in de vorm van batterijen, stroom delen met de buren of een bepaalde vorm van natuurlijke opslag, kan het aandeel fluctuerende renewables zoals zon en wind in Nederland boven enkele tientallen procenten stijgen. En dat vergt zeer goed tweerichtingsverkeer met het netwerk en forse uitbreiding in capaciteit en kwaliteit van ons netwerk.

23 23

24 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Notities 24

25 25

26 ZONNE- ENERGIE Feiten, cijfers, observaties Bronnen 21st World Energy Congress AgentschapNL BP CBS Statline Deutsche Bank Dutch Solar Energy R&D Seminar 2009 & 2010 Earth Policy Institute ECN EurObserv ER European Photovoltaic Industry Association Financieel Dagblad Fraunhofer ISE HSBC Global Renewables IEA Energy Technology Perspectives IEA Technology roadmaps IPCC KEMA McKinsey Milieu Centraal NREL PHOTON Magazine Radboud Universiteit Nijmegen - Zonnecel- en materiaalgroep Renewable Energy Policy Network for the 21st Century Renewableenergyworld.com Roland Berger Senternovem Solarbuzz - Solar Energy Industry Research and Consultancy Ubbink Nederland World Energy Council Zonnefabriek 26

27 27

28 Deze publicatie is samengesteld in opdracht van

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

MONO-, POLY-, OF DUNNE FILM PANELEN?

MONO-, POLY-, OF DUNNE FILM PANELEN? MONO-, POLY-, OF DUNNE FILM PANELEN? LEER ALLES OVER DE VERSCHILLEN. BNRG Distribution. Paul van Deursen Zonnepanelen zetten (zon)licht om in elektriciteit. Het zonnepaneel is dus een onmisbaar onderdeel

Nadere informatie

One size fits all? Ontwikkeling zonnestroomtechnologie. Wim Sinke ECN Zonne-energie, TKI Solar Energy & European Photovoltaic Technology Platform

One size fits all? Ontwikkeling zonnestroomtechnologie. Wim Sinke ECN Zonne-energie, TKI Solar Energy & European Photovoltaic Technology Platform One size fits all? Ontwikkeling zonnestroomtechnologie Wim Sinke ECN Zonne-energie, TKI Solar Energy & European Photovoltaic Technology Platform Here comes the SUN Amsterdam 4 juni 2014 www.ecn.nl One

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Zonnecellen 2.0 Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Innovatiereis 0-energieomgeving De toekomst van zonne-energie Oktober 2013 3 Inhoud Commerciële haalbaarheid Zonne-cellen 2.0 Smart grid Rexel Nederland

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Duurzame Energie in Utrecht

Duurzame Energie in Utrecht Duurzame Energie in Utrecht The future is now Dr. Wilfried van Sark Groep Natuurwetenschap en Samenleving Universiteit Utrecht Beat the Heat NOW!, 12 december 2009 inhoud Klimaatprobleem Waarom de zon

Nadere informatie

slim investeren in zonnepanelen

slim investeren in zonnepanelen Duurzaam ondernemen met SDE+ slim investeren in zonnepanelen SDE+ Stimulering Duurzame Energieproductie pvsystems.nl Gebruikt uw bedrijf of organisatie veel energie? Wilt u duurzaam ondernemen met subsidie?

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht!

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! ir. drs. Mark Workum Presentatie VNO-NCW 28-8-2012 Deze presentatie bevat drie onderwerpen Zonnepanelen zijn een goede investering (zeker voor particulieren)

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert

Nadere informatie

Meer over zonnepanelen

Meer over zonnepanelen natural resource group Meer over zonnepanelen Wie is Agro-NRG? Wij komen voort uit een landbouw en milieukundig advies bureau: Terra-Agribusiness B.V. In 2009 hebben we voor diverse klanten SDE subsidie

Nadere informatie

De Groene Belangenbehartiger

De Groene Belangenbehartiger Inhoudsopgave DGB, De Groene Belangenbehartiger Markt zonnepanelen & toekomst Onderdelen zonnepaneelsysteem Zonnepanelen Omvormers Montagesysteem Installatie Wat kan er misgaan? Vragen? 1 De Groene Belangenbehartiger

Nadere informatie

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam ProjectManagement Bureau Joost de Valk Noodzaak en ambitie Klimaatbeleid Amsterdam: forse CO 2 reductie 40% in 2025 en klimaatneutraal bouwen en gemeentegebouwen

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

PV toegepast in de gebouwschil

PV toegepast in de gebouwschil PV toegepast in de gebouwschil Workshop 12 April 2011 Derde Limburgse Dag van de Nieuwe Energie Zeger Vroon Inhoud Wie is Zeger Vroon? Waarom zonne-energie? Wat is de status van PV/zonne-energie? Wat is

Nadere informatie

Lucas Reijnders. Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam

Lucas Reijnders. Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam Lucas Reijnders Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam Ruimte voor duurzame energie L. Reijnders Duurzame energie & energieverbruik wereldwijd Zonne-energie: ~ 121300x 10 12 Watt Windenergie:

Nadere informatie

1.1/2.1 De zonne-energieinstallaties dragen bij aan het halen van de doelstellingen uit de Klimaatvisie Kempengemeenten.

1.1/2.1 De zonne-energieinstallaties dragen bij aan het halen van de doelstellingen uit de Klimaatvisie Kempengemeenten. Raadsvoorstel Bevoegdheid Raad Vergadering Gemeenteraad Oirschot Vergaderdatum: 25 oktober 2011 Registratienummer: 2011/66 Agendapunt nummer: 7 Onderwerp Besparing met zonne-energie Inleiding/aanleiding

Nadere informatie

Agenda Informatieavond Zonnepanelen

Agenda Informatieavond Zonnepanelen Informatieavond Hans Pulles in samenwerking met: Wilko Kistemaker (Groen Zonnig) Pieter Biewenga (NewSolar) 16 mei 2013 19:30 21:45 Agenda Informatieavond Welkom Aanleiding Energiepunt Wonen (Gem. Utrecht)

Nadere informatie

Maarten Timmerman. Offshore Windenergie. Staalbouwdag / 2 oktober 2014

Maarten Timmerman. Offshore Windenergie. Staalbouwdag / 2 oktober 2014 Maarten Timmerman Offshore Windenergie Staalbouwdag / 2 oktober 2014 Wat doet TKI Wind op Zee? SEmuleert en faciliteert de ontwikkeling en implementaee van offshore windtechnologie voor de industrie (MKB)

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Nederland staat een enorme toename van duurzame energie te wachten. Ook de grootzakelijke markt heeft de smaak te pakken. Duurzame energie is steeds gewilder. Er

Nadere informatie

Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008

Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008 Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008 EJ = 10 18 PJ = 10 15 TJ = 10 12 GJ = 10 9 MJ = 10 6 KJ = 10 3 1 w

Nadere informatie

RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom

RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom Veel mensen schrikken terug voor investeringen in zonneboilers, fotovoltaïsche zonnepanelen, kleine windturbines, maar bijv. ook warmtepompen.

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

ZONNE ENERGIE. Woensdag 4 maart 2015 Oude Leije GERKE DRAAISTRA

ZONNE ENERGIE. Woensdag 4 maart 2015 Oude Leije GERKE DRAAISTRA ZONNE ENERGIE Woensdag 4 maart 2015 Oude Leije GERKE DRAAISTRA Onderwerpen introductie zonne energie in Nederland uitleg werking zonnestroom installaties plaatsing op verschillende daken financiële aspecten

Nadere informatie

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Financiering en subsidie (SDE+) 9 juni 2016 Sander Huitink Agenda Over Greenspread Financiering zon-pv-projecten Salderen Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie

Nadere informatie

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig!

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon straalt 3.000 keer meer energie naar de aarde dan de wereldbevolking dagelijks verbruikt. En dat nog 5 miljard jaar lang. Zonne-energie is de enige

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Informatieavond Zonnepanelen. Hans Pulles in samenwerking met: Wilko Kistemaker (Groen Zonnig) Pieter Biewenga (NewSolar)

Informatieavond Zonnepanelen. Hans Pulles in samenwerking met: Wilko Kistemaker (Groen Zonnig) Pieter Biewenga (NewSolar) Informatieavond Zonnepanelen Hans Pulles in samenwerking met: Wilko Kistemaker (Groen Zonnig) Pieter Biewenga (NewSolar) 16 mei 2013 Agenda Informatieavond 19:30 Welkom Aanleiding Energiepunt Wonen (Gem.

Nadere informatie

1 MAATSCHAPPELIJKE ASPECTEN

1 MAATSCHAPPELIJKE ASPECTEN Visiedocument Nationaal Actieplan Zonnestroom 2013 De groei van de Nederlandse zonne-energiemarkt blijft aanhouden en de markt wordt meer en meer volwassen. Als gevolg hiervan verandert de Nederlandse

Nadere informatie

Inzichten in energiesystemen en hernieuwbare energietechnieken

Inzichten in energiesystemen en hernieuwbare energietechnieken Springtij Masterclass Energie Inzichten in energiesystemen en hernieuwbare energietechnieken Erik Lysen Driebergen-Rijsenburg, 20 mei 2015 De zon als bron Zonnestraling: o Energiebron: fusie waterstof

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! de zonne-energiesystemen van Centrosolar

Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! de zonne-energiesystemen van Centrosolar Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! de zonne-energiesystemen van Centrosolar Gratis energie van de zon Word uw eigen elektriciteitsleverancier De energie van de zon

Nadere informatie

prijs PV-module (2009; $/W) 100 10 1979 c-si 2007 kristallijn silicium dunne films trend silicium trend dunne films tekort aan polysilicium dunne film 2009 2009 1 1 10 100 1.000 10.000 100000 1.000.000

Nadere informatie

3 Elektrische teller. Verhoog uw inkomsten met zonne-energie

3 Elektrische teller. Verhoog uw inkomsten met zonne-energie Waarom zonne-energie? Hoe werkt het? SunPower-zonnepanelen Verhoog uw inkomsten met zonne-energie Tot voor enkele jaren was een investering met het beste rendement nog onverzoenbaar met respect voor het

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Zonne-energie natuurlijk De visie van Holland Solar op. Duits Nederlands zonne-energie forum KvK Midden Nederland, Utrecht 16-03-2010

Zonne-energie natuurlijk De visie van Holland Solar op. Duits Nederlands zonne-energie forum KvK Midden Nederland, Utrecht 16-03-2010 Zonne-energie natuurlijk De visie van Holland Solar op zonnestroom Duits Nederlands zonne-energie forum KvK Midden Nederland, Utrecht 16-03-2010 Inhoud Over Holland Solar 25 jaar zonnestroom Huidige stand

Nadere informatie

Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! DE ZONNE-ENERGIESYSTEMEN VAN CENTROSOLAR

Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! DE ZONNE-ENERGIESYSTEMEN VAN CENTROSOLAR Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! DE ZONNE-ENERGIESYSTEMEN VAN CENTROSOLAR GRATIS ENERGIE VAN DE ZON Word uw eigen elektriciteitsleverancier De energie van de zon

Nadere informatie

Hernieuwbare energie in Nederland

Hernieuwbare energie in Nederland Hernieuwbare energie in Nederland Nieuwe business modellen Amsterdam, 25 juni 2015 Rapport over hernieuwbare energie in Nederland Accenture en Climex onderzoeken kansen binnen het veranderende energielandschap

Nadere informatie

De zon als energiebron

De zon als energiebron De zon als energiebron Voor bedrijven nog aantrekkelijker! Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV (in Engels photo voltaic) panelen genoemd. De panelen worden aangesloten op één

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer dan vijftig

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Global Energy Assessment Naar Een Duurzame Toekomst samenvatting van de lezing van Wim

Nadere informatie

Maak optimaal gebruik van uw dak. lnvesteer in zonne-energie met SunPower

Maak optimaal gebruik van uw dak. lnvesteer in zonne-energie met SunPower Maak optimaal gebruik van uw dak lnvesteer in zonne-energie met SunPower Hoe werkt het? Verhoog uw inkomsten met zonne-energie 1 SunPower-zonnepanelen Tot voor enkele jaren was een investering met het

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De wereldpopulatie verbruikt steeds meer energie. Momenteel wordt deze energie vooral geleverd door fossiele brandstoffen. Een groot nadeel van fossiele brandstoffen is dat hun aanwezigheid

Nadere informatie

BIPV. Waar praten we over?

BIPV. Waar praten we over? BIPV Waar praten we over? Inhoud Nieuws Kosten Begrippen PV, PV Si, TFL, PV-installatie BAPV BIPV-projecten Aandachtspunten Organisaties in NL Links en events Publicaties Toekomst? Afsluiting 30 mei 2012

Nadere informatie

Zonne-energie in Nederland de Science en de Fiction

Zonne-energie in Nederland de Science en de Fiction Zonne-energie in Nederland de Science en de Fiction Recent spraken in Tegenlicht 1 experts over Duurzame Energie in Nederland. In een Masterclass met Hermann Sheer, de politicus uit Duitsland die in de

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Prijsontwikkelingen ZonPV

Prijsontwikkelingen ZonPV Geosciences Copernicus Institute of Sustainable Development Energy & Resources Prijsontwikkelingen ZonPV Wilfried van Sark Universiteit Utrecht Stichting Monitoring Zonnestroom Solar Solutions Haarlemmermeer

Nadere informatie

D Duurzaamheid PV-systemen

D Duurzaamheid PV-systemen D Duurzaamheid door fotografie publicatiedatum AWM editie : Toine Bullens, Jurjen Ophuis : diversen : 14 december 2010 : 38 Artikel downloaden de architectuur voorbij als pdf nummer 38 5e jaargang dec

Nadere informatie

BIOMASSA Feiten, cijfers, observaties. Stand van zaken 2010

BIOMASSA Feiten, cijfers, observaties. Stand van zaken 2010 BIOMASSA Feiten, cijfers, observaties Stand van zaken 2010 BIOMASSA Feiten, cijfers, observaties Stand van zaken 2010 BIOMASSA Feiten, cijfers, observaties 4 Deze uitgave is gedrukt op Reviva Recycled

Nadere informatie

Visionair Scenario PV

Visionair Scenario PV Visionair Scenario PV Nanotechnologie &PV:een toekomstvisie Jean V. Manca Universiteit Hasselt-IMEC./IMOMEC jean.manca@uhasselt.be Heusden-Zolder, 11 mei 2012 De toekomst van zonnecellen De Tera-Watt uitdaging

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Zonnestroom. 1. Hoe werkt zonnestroom? ECN-facts. Soorten zonne-energie. Zonnecellen en -panelen. Nieuwe grondstoffen

Zonnestroom. 1. Hoe werkt zonnestroom? ECN-facts. Soorten zonne-energie. Zonnecellen en -panelen. Nieuwe grondstoffen Zonnestroom ECN-facts 1. Hoe werkt zonnestroom? Soorten zonne-energie Zonnestroom is een vorm van zonne-energie. Zij wordt ook aangeduid met de term fotovoltaïsche zonne-energie of PV. Kenmerkend voor

Nadere informatie

Leuvens Onderzoekscentrum Duurzame Aarde Thema: Zonnig Vlaanderen Het gebruik van zonne-energie in Vlaanderen

Leuvens Onderzoekscentrum Duurzame Aarde Thema: Zonnig Vlaanderen Het gebruik van zonne-energie in Vlaanderen Leuvens Onderzoekscentrum Duurzame Aarde Thema: Zonnig Vlaanderen www.kuleuven.be/lsue Coördinator: Gerard Govers Contactpersoon: Sofie Bruneel K.U.Leuven Energie-instituut: http://www.kuleuven.be/ei/

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE Een nieuwe ambitie in energie Verschuiving focus Noordwest-Europese markt naar regio Zuid-Holland Van elektriciteitsproductie naar energie Regionale binding MPP3 in nauwe

Nadere informatie

De toekomst van zonnewarmte

De toekomst van zonnewarmte De toekomst van zonnewarmte Bouwen met Duurzame Energie Huib Visser Zonnewarmte (ook thermische zonne-energie genoemd) Inhoud presentatie - Groeimarkt - Wat is het? - Toepassingen - Toekomst 2 Veranderende

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

YOUR PERSONAL POWERSTATION. Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! VAN CENTROSOLAR

YOUR PERSONAL POWERSTATION. Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! VAN CENTROSOLAR Zonne-energie goedkoper dan reguliere stroom? Daar worden we opgewekt van! de zonneenergiesystemen VAN CENTROSOLAR Ga vandaag nog het dak op met Centrosolar en bespaar fors met Your Personal Powerstation.

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Duurzame opwekking met zonnepanelen Workshop Metaalunie

Duurzame opwekking met zonnepanelen Workshop Metaalunie Duurzame opwekking met zonnepanelen Workshop Metaalunie Kelvinbaan 40, Postbus 1461 3430 BL NIEUWEGEIN tel: +31 (0)30 693 00 55 fax: +31 (0)30 693 00 57 info@metaaladvies.nl www.metaaladvies.nl Welkom

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

Persdossier. Contact: Meest recente update: 18 oktober 2013

Persdossier. Contact: Meest recente update: 18 oktober 2013 Persdossier Meest recente update: 18 oktober 2013 Contact: Katrien Denef of Ellien Stinissen +32 15 40 41 40 pressbelgium@eneco.com katrien.denef@eneco.com ellien.stinissen@eneco.com Inhoud In het kort

Nadere informatie

19.45 uur Welkom, dhr. F. Witjes, wethouder Milieuzorg gemeente Overbetuwe

19.45 uur Welkom, dhr. F. Witjes, wethouder Milieuzorg gemeente Overbetuwe Programma 19.45 uur Welkom, dhr. F. Witjes, wethouder Milieuzorg gemeente 20.00 uur Plan voor collectieve aanschaf, dhr. H. Bruggeman, Zonnecollectief 20.30 uur Techniek en randvoorwaarden voor plaatsing

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Remko Ybema Lezing Den Bosch 12 oktober 2010 www.ecn.nl Inhoud Noodzaak van duurzame energie Een duurzame energievoorziening in 2050 Doelen van het

Nadere informatie

Persdossier. Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55

Persdossier. Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55 Persdossier Contact persverantwoordelijke: Vincent.DeDobbeleer@eneco.com +32 (0)498 17 85 55 Inhoud In het kort 3 De toekomst volgens Eneco 4 Duurzaam, Decentraal, Samen 4 Transitie 5 Het huis van de toekomst

Nadere informatie

Nieuws onder de zon. Onderwerpen. Handicom Solar. december 2013. Haal het zonnetje in huis

Nieuws onder de zon. Onderwerpen. Handicom Solar. december 2013. Haal het zonnetje in huis Contents 1 Chapter... 1.1 paragraph... 1.2 paragraph... 1.2.1 sub paragraph... 1.2.2 sub paragraph... 1.3 paragraph... Nieuws onder de zon Haal het zonnetje in huis december 2013 Onderwerpen 1. Energie

Nadere informatie

Zonnestroom: prepare(d) for impact

Zonnestroom: prepare(d) for impact Zonnestroom: prepare(d) for impact Wim Sinke ECN Zonne-energie, TKI Solar Energy, Universiteit van Amsterdam en European Photovoltaic Technology Platform Duurzame Vecht Breukelen 21 maart 2013 www.ecn.nl

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Zonnestroom installatie in Overasselt

Zonnestroom installatie in Overasselt Zonnestroom installatie in Overasselt Overzicht Voor wie is het interessant? Toelichting Zonnecellen Principewerking zonnecellen Verschillende PV technieken Autonome- of net gekoppelde systemen Systemen

Nadere informatie

Innoveren met financiering van zonnepanelen

Innoveren met financiering van zonnepanelen Innoveren met financiering van zonnepanelen Dexia Corporate Jean-Michel Baetslé, Gedelegeerd Bestuurder Inhoud Inleiding Fotovoltaïsche zonne-energie Voor- en nadelen van een fotovoltaïsch systeem Steun

Nadere informatie

ZonneEnergie voor Thuis

ZonneEnergie voor Thuis ZonneEnergie voor Thuis Programma 20:00 22:00 Welkom Introductie ReestdalEnergie ZonneEnergie: het hoe en waarom Pauze ZonneEnergie van ReestdalEnergie Afsluiting Vragenvuur Reestdal Duurzame Energie

Nadere informatie

Verschillen tussen panelen

Verschillen tussen panelen Voor niets gaat de zon op Technische informatie Verschillen tussen panelen -een overzicht- Datum: 03-06-2014 1 Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Verschillende typen zonnepanelen... 3 3 Verschillende merken zonnepanelen...

Nadere informatie

Informatieavond Zonnepanelen. Wilko Kistemaker in samenwerking met: Johan Overvest / NewSolar

Informatieavond Zonnepanelen. Wilko Kistemaker in samenwerking met: Johan Overvest / NewSolar Informatieavond Zonnepanelen Wilko Kistemaker in samenwerking met: Johan Overvest / NewSolar 24 september2013 Agenda Informatieavond Zonnepanelen en -boilers 19:30 Welkom & aanleiding Groen Zonnig Nieuwegein

Nadere informatie

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië

Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Een overzicht van de hernieuwbare-energiesector in Roemenië Roemenië ligt geografisch gezien in het midden van Europa (het zuidoostelijk deel van Midden-Europa). Het land telt 21,5 miljoen inwoners en

Nadere informatie

Zonnepanelen op distributiecentra: waarom zien we dat niet vaker in Nederland?

Zonnepanelen op distributiecentra: waarom zien we dat niet vaker in Nederland? Zonnepanelen op distributiecentra: waarom zien we dat niet vaker in Nederland? Een distributiecentrum in Nederland heeft al snel een schaduwvrij dakoppervlak van meer dan 10.000 m² dat nagenoeg geheel

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne-energie Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Maak de. Juiste keuze. Voor uw SDE+ project

Maak de. Juiste keuze. Voor uw SDE+ project Maak de Juiste keuze Voor uw SDE+ project OVER SDE+ De SDE+ 2014 is een exploitatiesubsidie voor bedrijven, instellingen en non-profit instellingen die willen investeren in duurzame energie, waaronder

Nadere informatie

Overleven met energie

Overleven met energie Overleven met energie Jo Hermans Universiteit Leiden Nationaal Congres Energie & Ruimte, TU Delft, 22 september 2011 Overleven met energie Een blijma in 5 bedrijven 1. Meest onderschatte wet 2. Meest onderschatte

Nadere informatie