Niet voor groentjes. Een cursus natuur en milieu voor de opleidingen maatschappijoriëntatie in de basiseducatie. map voor cursisten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Niet voor groentjes. Een cursus natuur en milieu voor de opleidingen maatschappijoriëntatie in de basiseducatie. map voor cursisten"

Transcriptie

1 Niet voor groentjes Een cursus natuur en milieu voor de opleidingen maatschappijoriëntatie in de basiseducatie map voor cursisten

2 Woord vooraf Beste cursist, Jij bent een van de cursisten die in de basiseducatie een module uit de opleidingen maatschappijoriëntatie volgt. Daarin is er veel aandacht voor natuur en milieu. In deze map vind je werkbladen voor de volgende modules: ó module Kaartvaardigheid en mobiliteit - Rubriek verkeer en mobiliteit; ó module Vrije tijd, handelen in groep. Module Vrije tijd, volwassenenonderwijs en -vorming; ó module Basis techniek; ó module Wonen en milieubewust consumeren; ó module Kaartvaardigheid, mobiliteit en leefmilieu - Rubriek verkeer en mobiliteit; ó module Kaartvaardigheid, mobiliteit en leefmilieu - Rubriek leefmilieu; ó module Techniek. Iedere module bestaat uit een reeks werkbladen. We hebben de werkbladen aangeduid met een pluim. Na de laatste module vind je de portfolio. De lesgever zal je uitleggen hoe je de portfolio kan gebruiken. Achteraan vind je het infoboek. Dit zijn een reeks leesteksten, met extra uitleg over onderwerpen uit natuur en milieu. We wensen je veel leerplezier toe in de basiseducatie. 2

3 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT Module Kaartvaardigheid en mobiliteit Rubriek verkeer en mobiliteit

4 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT 1 Een rit met bus of tram Naam: Datum: Vertrekhalte (A): Aankomsthalte (B): Uur van ò vertrek of ò aankomst Op maandag gaan we met alle cursisten van halte A naar halte B. We vertrekken niet voor 10 uur. Beantwoord de volgende vragen om na te gaan welke bus we op welk tijdstip moeten nemen om van halte A naar halte B te rijden en op welk tijdstip we kunnen terugkeren van halte B naar halte A. 1. Welke bus- en tramnummers bedienen halte A? Kijk naar het netplan. Welke bus of tram stopt zowel aan halte A als aan halte B? Hoe laat zal je aan halte A vertrekken? uur minuten 4. Wanneer kom je toe aan halte B? uur minuten 5. Kijk naar de dienstregelingen, maar nu in omgekeerde richting. Wanneer kan je van halte B terugkeren naar halte A? uur minuten 6. Hoe laat kom je dan toe aan halte A? uur minuten 7. Hoeveel zones doorkruis je van halte A naar halte B? zones 8. Kijk naar de tabellen met de tarieven. Hoeveel moet je betalen voor een enkele rit? met een biljet: euro met een lijnkaart: euro 9. Noteer hieronder de looproute van het centrum voor basiseducatie naar halte A

5 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT 10. Beschrijf wat je allemaal ziet aan halte A Vind je halte A comfortabel? Waarom (niet)? Klopte je reistijd met wat op de dienstregeling aangeduid was? ò ja ò neen Indien neen, hoe kwam dat?

6 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT 2 Bezoek aan het station Het station van: Naam: Datum: Sta niet te dicht bij de rand van het perron. Hou een veilige afstand van minstens één meter. 1. Hoeveel sporen heeft dit station? Hoeveel dienstregelingen zijn er per week? Hoe laat vertrekt de allereerste trein op maandag? uur minuten Wat is de bestemming van de trein? Hoe laat komt de trein toe op zijn eindbestemming? uur minuten In hoeveel stations stopt de trein in het totaal? Dit is een: ò IC-trein ò IR-trein ò L-trein ò P-trein ò andere, namelijk Kan je vanuit dit station rechtstreeks naar Brussel, de hoofdstad van België? Indien neen, waar moet je dan eerst heen om tot in Brussel te geraken? (vraag het desnoods aan het loket of aan de infobalie) Zijn er in dit station automaten om biljetten aan te kopen? Indien neen, ga dan naar de volgende vraag. Indien ja, los dan de volgende vragen eerst op. Met welk betaalmiddel kan je aan de biljettenautomaat betalen?..... Bereken de prijs van een biljet Brussel-Noord - Antwerpen-Centraal enkel (tarief voor jezelf): Is er in dit station ook een informatiebord aanwezig waarop de informatie elektronisch gemeld wordt?

7 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT 7. Hieronder vind je een heleboel pictogrammen die je in een station kan aantreffen. Een pictogram geeft een voorziening in het station weer (wc, uitgang, een wachtruimte). Hoe groter het station, hoe meer voorzieningen er zijn en hoe meer pictogrammen je er zal aantreffen. Weet jij wat ze betekenen en kan je ze ook terugvinden in dit station? Schrijf de betekenis rechts van het pictogram Bron: Meester, mag ik op de bel duwen? Mechelen, Vlaamse Stichting Verkeerskunde, Het openbaar vervoer gebruike 8. Is er ook een informatiekantoor waar je als reiziger uitgebreidere informatie kan vragen? Het openbaar vervoer gebruiken in de praktijk: een bezo 9. Welke praktische voorzieningen zijn er voor reizigers? buiten het station: Het openbaar vervoer gebruiken in de praktijk: een bezoek aan een station 6. Het in het openbaar station: 6. vervoer Het openbaar gebruiken vervoer in de gebruiken praktijk: een in de bezoek praktijk: aan een bezoek station aan een station Het openbaar vervoer gebruiken in de praktijk: een bezoek aan een station 6. Het openbaar vervoer gebruiken in de praktijk: een bezoek aan een station

8 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT 3 Een volle autobus is nodig om je kind op te voeden: leestekst Er zijn veel dingen die we onze kinderen niet kunnen aanleren. Ze moeten ervoor het huis uit en leren van vreemden ongeveer zoals een gemeenschap in een dorp je kind mee vorm geeft. Ik ben dus blij dat ik kan rekenen op de bus. De bus nemen is zeer leerzaam. Openbaar vervoer is redelijk goedkoop en mijn kinderen houden ervan omdat ze er een bonte verscheidenheid van mensen kunnen ontmoeten en aanspreken. Weliswaar niet de superrijken, maar wel ongeveer alle anderen. Ik kan geen andere openbare ruimte bedenken waar mijn kinderen zo vrij met onbekenden kunnen omgaan, terwijl ik helemaal geen benauwd gevoel krijg. Ze spreken iedereen aan: bejaarden, wereldverbeteraars, slaapkoppen, verliefden, zakenlui en tieners. Toen ze nog jonger waren, hadden ze er moeite mee om te begrijpen dat iedereen een andere bestemming had. Met grote vraagtekens in hun ogen informeerden ze: Ga jij ook op bezoek bij tante Eline?. Heel verwonderd kwamen ze aan de weet dat de ene ging winkelen, de andere naar het werk vertrok terwijl een derde juist van het werk op weg naar huis was. En hier zitten we, allemaal samen op dezelfde bus! Bij kinderen wekt die verwondering een natuurlijke en nieuwsgierige energie op, maar ik was dikwijls verbaasd hoe opgewekt en monter de mensen reageerden. Zilverharige dames gaan er het meest geïnteresseerd op in, maar oudere mannen zorgen voor de aangename verrassing. Zij zijn grootouders voor vijf of tien minuten van verschillende kleur en cultuur die alle tijd van de wereld hebben om te kletsen. Gesprekjes weerhouden mijn kinderen ervan om te gaan staren. Staren is eigenlijk een verloren kans als je met huizenhoge vraagtekens zit. Ze spreken iedereen aan, want ze hebben gemerkt dat ik niet zo gemakkelijk commentaar geef over de andere passagiers. Vraag het hen zelf, zeg ik. Begin met een groet, wees beleefd en luister naar het antwoord vooraleer je een volgende vraag stelt. Dat doen ze dus. Rondom hen zit een gehoor geboeid mee te luisteren. 30 Waarom zit jij in een rolstoel? Waarom is jouw haar groen? Waarom heb jij een piercing in jouw neus? Wat draag jij op je hoofd? Waarom heb jij geen kindje bij je? Ik luister naar alles, klaar om in te grijpen of bij te sturen. Hoewel kinderen soms over een bijzondere gave beschikken om elkaar op stang te jagen, zijn ze nog nooit brutaal geweest tegen vreemden op de bus. We hebben universiteitsstudenten ontmoet die zichzelf pijnigden in een poging om hun studiegebied met eenvoudige woorden te verklaren. Dronkelappen hebben onnozele grimassen gemaakt om hen in lachen te laten uitbarsten. Ze hebben roze haren aangeraakt: daar hebben ze thuis nooit de kans voor gekregen. Eens hebben ze in koor met de buschauffeur geblaft en gemiauwd, wel zes haltes lang op lijn 27, en op de terugweg werden ze tot hun grote vreugde begroet met miauw en geblaf. Het is dezelfde chauffeur! Het is dezelfde chauffeur, gilde mijn dochter. Miauw en waf waf, heel de terugweg lang! 8

9 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT Sommige mensen hebben maar een kleine por nodig om uit de schelp van onverstoorbare pendelaar te breken. We zijn geprikkelde mensen tegengekomen: vol ongeduld om hun auto op te halen in de garage en kittelorig omdat ze eens met de bus moesten meerijden. Jonge kerels, begin in de twintig, die indruk wilden maken op enkele scholieren: Eens ik mijn auto terug heb, zie je mij nooit meer in een bus. Mijn kinderen waren geschokt. Auto s doen veel kwaad, zei mijn dochter. Ze haalde zich weer voor de geest dat een auto drie jaar geleden over haar bal had gereden en de bestuurder had haar bij het vernielde speelgoed achtergelaten zoals gebeurt bij een vluchtmisdrijf Mijn zoon beweert dat hij heeft leren lezen toen hij drie jaar oud was: telkens als de bel van de bus weerklonk, wees hij naar voren in de bus en zijn vingertje ging van links naar rechts terwijl hij trots las: STOP. Mijn dochter, ondanks mijn aandringen, verkiest te blijven rechtstaan en ze is de eerste om op te staan en haar zitje weg te schenken aan een oudere persoon. Ze weten dat ze van lijn 27 moeten overstappen op lijn 50, als we naar de voorstad rijden. Ze weten welke lijn de luchthaven als bestemming heeft en ze smeken om eens naar de vliegtuigen te mogen gaan kijken zodat ze toch eens met die bus kunnen meerijden Zelf heb ik ook veel geleerd. Hun vragen aan vreemden probeerde ik te sussen totdat het mij duidelijk werd hoe onschuldig het eigenlijk was en hoeveel ze eruit haalden. Ik had zelf niet eens gemerkt hoeveel effect het openbaar vervoer op mijn kinderen had. Op een keer stapte een oudere vrouw uit aan dezelfde halte en ze pakte mij beet bij mijn arm. Ze vertelde hoezeer ze ingenomen was en onder de indruk van de manier waarop mijn dochtertje praatte, toen drie jaar oud. Zonder nadenken antwoordde ik: Dat komt omdat wij geen auto hebben. Wij nemen dikwijls de bus. Je hebt een hele bus nodig om een kind groot te brengen. Bron: It takes a whole bus to educate a child: a reading, door Arthur Orsini uit Teaching about climate change, Toronto, 2001, vertaling en bewerking Boudewijn Goos. 9

10 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT 4 Een volle autobus is nodig om je kind op te voeden: vragen 1. Inleiding 1. Gebruik jij dikwijls het openbaar vervoer? Waarom (niet)? Welke voor- en nadelen heeft openbaar vervoer volgens jou? voordelen nadelen 2. Woordverklaring regel... regel... regel... regel... regel... 10

11 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT 3. Vragen 1. (r. 6-9) Waarmee wordt een bus vergeleken? (r ) Wat verwondert jonge kinderen als ze rijden met openbaar vervoer? (r ) Welk groot voordeel heeft het openbaar vervoer? (r ) Wordt er alleen maar gepraat in een bus? (r ) Wat denken de kinderen van de schrijver over auto s en hun bestuurders? (r ) Welk groot voordeel heeft het openbaar vervoer voor kinderen? (r ) Zijn volwassenen zich bewust van wat het openbaar vervoer betekent voor kinderen? Jouw mening 1. Ben jij het eens met de mening van de schrijver? ò ik ben het ermee eens ò ik ben het er niet mee eens 2. Vind jij zijn visie verrassend? Waarom (niet)? Denk je dat de beschreven taferelen ook in een Vlaamse autobus kunnen gebeuren? Waarom (niet)? Gedragen mensen zich anders in een bus dan in een trein? ò ja ò neen Indien ja, waarom?

12 MODULE KAARTVAARDIGHEID EN MOBILITEIT RUBRIEK VERKEER EN MOBILITEIT 5. Heb je in het buitenland al eens het openbaar vervoer gebruikt? ò ja ò neen Indien ja, in welk(e) land(en)? Is de sfeer er dezelfde als in Vlaanderen? Leg uit Hoe komt dat? Heb jij al eens plezierige momenten beleefd met het openbaar vervoer? Vertel eens

13 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING Modules Vrije tijd en handelen in groep Vrije tijd, volwassenenonderwijs en -vorming

14 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING 1 Ik woon in de gemeente Welke natuur- en milieuverenigingen ken ik? Duid hieronder aan met een kruisje. Meer dan één antwoord is mogelijk ò Ik weet van hun bestaan af. ò Ik ken er iemand (of méér mensen) van. ò Ik weet waarmee ze bezig zijn. Namelijk: ò Het is alleen maar een plaatselijke werking. ò De plaatselijke werking is een afdeling van een grotere organisatie. ò Ik weet hoe ik ze moet bereiken ò Ik weet van hun bestaan af. ò Ik ken er iemand (of méér mensen) van. ò Ik weet waarmee ze bezig zijn. Namelijk: ò Het is alleen maar een plaatselijke werking. ò De plaatselijke werking is een afdeling van een grotere organisatie. ò Ik weet hoe ik ze moet bereiken ò Ik weet van hun bestaan af. ò Ik ken er iemand (of méér mensen) van. ò Ik weet waarmee ze bezig zijn. Namelijk: ò Het is alleen maar een plaatselijke werking. ò De plaatselijke werking is een afdeling van een grotere organisatie. ò Ik weet hoe ik ze moet bereiken. 14 Wie deelneemt aan het verenigingsleven, leert samenwerken met anderen.

15 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING 2 Hoe geraak ik op de hoogte van plaatselijke initiatieven rond natuur en milieu? ò het gemeentehuis / stadhuis ò het VVV-kantoor (toeristische dienst) ò natuur- en milieueducatief centrum ò Vormingplus-centrum ò internet ò kranten ò tv en radio ò aankondiging activiteiten op strooifolders en affiches ò reclamebladen ò artikels in tijdschriften ò informatie op borden bij natuurgebieden, wandel- en fietsroutes ò via een natuurliefhebber die ik ken ò 15

16 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING 3 Vragenlijst Milieuraad ó Hoe lang zit jij al in de milieuraad? ó Welke functie heb jij in de milieuraad? ó Hoeveel mensen zitten er in de milieuraad? ó Hoe is de milieuraad samengesteld? ó Hoe dikwijls komt de milieuraad samen? ó Hoeveel verenigingen en actiegroepen zijn lid van de milieuraad? Welke? ó Moet je lid zijn van een vereniging om in de milieuraad te zitten? ó Welke voorwaarden zijn er om in een milieuraad te zitten? ó Ontplooit de milieuraad zelf activiteiten? Welke? ó Zijn er nationale of internationale campagnes waaraan de milieuraad meewerkt (Week van het Bos, autoluwe zondag, Dag van de Aarde,...)? ó Hoe worden samenkomsten en activiteiten van de milieuraad voorbereid? ó Waar vind je informatie over de werking van de milieuraad (tijdstip vergadering, agenda, verslag)? ó Waarmee is de milieuraad het laatste jaar vooral bezig geweest? Enkele voorbeelden graag. ó Geef eens een voorbeeld van een advies van de milieuraad. ó Verricht een milieuraad volgens jou belangrijk werk? Waarom? Plaatselijk leefmilieu ó Welke troeven zijn er in onze stad/gemeente voor natuur en milieu? ó Waaraan moet volgens jou dringend gewerkt worden in onze stad/gemeente wat natuur en milieu betreft? Vereniging en engagement ó Waarmee zijn de verschillende verenigingen bezig? ó Welke verenigingen hebben de meeste activiteiten? ó Zijn de verenigingen alleen betrokken bij het plaatselijke leefmilieu of komen ook nationale en internationale thema s aan bod? ó Welke evolutie zie je in de manier waarop verenigingen bezig zijn met natuur en milieu? ó Groeien de milieuverenigingen of net niet? Waarom? ó Hebben de acties die de verenigingen opzetten succes? Hoe komt dat? ó Waarom zet jij je in voor natuur en milieu? ó Hoe is dat bij jou begonnen? 16

17 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING Tips voor een goed interview ó Vraag naar feiten (Welke functie heb jij?) en meningen (Wat denk je van...?) ó Stel geen gesloten vragen. Dat zijn vragen die je met ja of nee kunt beantwoorden. Open vragen leveren meer informatie op. Begin je vragen met woorden als wat, waar, wie, welke, hoe, waarom. ó Doe het interview minstens met twee: de ene vraagt, de ander schrijft. ó Noteer in steekwoorden. Werk direct na het interview de antwoorden verder uit. ó Stel een vraag en luister goed naar het antwoord. Vraag door: een voorbeeld, meer uitleg als iets niet helemaal duidelijk is. ó Stel pas een volgende vraag als je genoeg aan de weet bent gekomen. ó Het verslag: inleiding: wie heb je geïnterviewd, waarover en waarom? werk alleen de interessante antwoorden uit. Dat kan op twee manieren: de vraag opschrijven en daarna het antwoord samenvatten. een doorlopend verhaal maken van de antwoorden. afsluiting: geef een conclusie, je eigen mening. 17

18 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING 4 Kennismakingsfiches natuur- en milieuverenigingen Kennismakingsfiche natuur- en milieuvereniging nummer: Naam: Heeft website: ò neen ò ja Website: Actief rond thema: ò op plaatselijk vlak ò op streekniveau ò op nationaal vlak ò op internationaal vlak 4. Wat doen ze precies? Kennismakingsfiche natuur- en milieuvereniging nummer: Naam: Heeft website: ò neen ò ja Website: Actief rond thema: ò op plaatselijk vlak ò op streekniveau ò op nationaal vlak ò op internationaal vlak 4. Wat doen ze precies? Kennismakingsfiche natuur- en milieuvereniging nummer: Naam: Heeft website: ò neen ò ja Website: Actief rond thema: ò op plaatselijk vlak ò op streekniveau ò op nationaal vlak ò op internationaal vlak 4. Wat doen ze precies?

19 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING 5 Natuur en milieu voor de vrijwilliger ó tentoonstelling en infostand op beurzen organisatie, fondsenwerving, bewegwijzering, opzetten, bewaking, promotie, rondleiding, omkadering (drankvoorziening,...), afbraak ó publicaties (folders, affiches) verzending, verspreiding ó beheerswerken verzorging bloembak, heemtuin, natuurtuin, wegberm natuurgebied: maaien, hooien, ontwateren, beplanten, ontruimen, aanbrengen van educatieve informatie, bewegwijzering en afsluiting,... ó plantenruilbeurzen en promoties voor streekeigen groen organisatie, fondsenwerving, bewegwijzering, opzetten, bewaking, promotie, verdeling, omkadering (drankvoorziening,...), afbraak ó acties voor dieren paddenoverzetacties, nestkasten maken, hangen, controleren en renoveren helpen in dierenasiel: voederen, kuisen, administratie tellingen uitvoeren (vogels, verkeersslachtoffers,...) fondsenwerving bedreigde diersoorten ó wandelingen, fietstochten uitstippelen, bewegwijzeren, informatie verzorgen, begeleiden onderhoud natuurpad, fietsroute, groteroutepaden (GR), trage wegen zoektochten organiseren ó natuurbehoud en milieuactie afval: zwerfvuilactie, papierslag, compostdemoplaats, kringloopwinkel, inzamelpunt van inktpatronen, kurk,... petities, verspreiding informatie, fondsenwerving (bv. Greenpeace) ó biolandbouw hulp bij verbouw, afzet, promotie, opendeurdag ó duurzame ontwikkeling wereldwinkelvrijwilliger promotie Fair Trade-producten, duurzaam hout (FSC) ó educatie en onderwijs vrijwilliger bos- en natuurklassen verkeer en mobiliteit in schoolomgeving natuurcursus, thematische infoavond: promotie, omkadering (drankvoorziening) educatief centrum, energiezuinige modelwoning: onthaal, onderhoud, promotie 19 ó.....

20 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING 6 Keuzeformulier stageopdracht Naam: Datum: Keuze 1: nummer: Waarom is dit mijn keuze? Keuze 2: nummer: Waarom is dit mijn keuze? Keuze 3: nummer: Waarom is dit mijn keuze?

21 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING 7 Evaluatieformulier voor de cursist Naam: Stageopdracht nummer: Ik kreeg voldoende instructies vooraf: ò ja ò neen Opmerkingen: Tevreden of ontevreden? Zet een kruisje in de juiste kolom. Tevreden Ontevreden Het onthaal Uitvoeren van mijn opdracht Het nut van mijn werk Een nieuwe ervaring opdoen Het samenwerken Het afscheid Opmerkingen: Ik vond de stageopdracht: (meer dan één antwoord mogelijk) ò prettig ò leerrijk ò te kort ò te lang ò saai ò moeilijk ò te eenvoudig ò boeiend ò aantrekkelijk ò niet leuk ò spannend ò niet interessant ò 4. Vrijwilligerswerk bij een natuur- en milieuvereniging: ò dat doe ik zeker nog eens graag. ò dat wil ik nog wel eens doen, als ò dat zie ik niet meer zitten, omdat Denk je dat de vereniging tevreden is over jouw inzet? ò ja ò neen Waarom?

22 MODULE VRIJE TIJD EN HANDELEN IN GROEP & VRIJE TIJD, VOLWASSENENONDERWIJS EN -VORMING 8 Stellingen Inzet voor natuur en milieu moet betaald werk zijn. Vrijwilligerswerk is een zinvolle vorm van vrijetijdsbesteding. Inzet voor natuur en milieu is verloren tijd. Samenwerken is prettig. 22

23 MODULE BASIS TECHNIEK Module Basis techniek

24 MODULE BASIS TECHNIEK 1 Bekijk de afbeeldingen en duid aan met de letters V, N of L. Welke energie gebruikten de mensen vroeger (V)? Welke energie gebruikt men nu (N) veel? Welke energie zal men later (L) veel gebruiken?

25 MODULE BASIS TECHNIEK 2 Geschiedenis van het energiegebruik Spierkracht Inschakelen van werktuigen Inschakelen van energie van dieren een jager bouwt een hut een speer om op konijnen te jagen paarden en ossen Uitvinding van het wiel Gebruik van water en wind 4000 jaar geleden gebruikten de Chinezen wind om hun zeilboten te doen varen Uitvinding van elektriciteit 1831 Eerste auto s 1885 Eerste plaatsing van kernenergiecentrale 1956 in Engeland 25

26 MODULE BASIS TECHNIEK 3 Energie heb je nodig Activiteit Welke soort energie heb je nodig? koffie zetten met behulp van een koffiezetapparaat elektriciteit fietsen spierkracht ENERGIE =

27 MODULE BASIS TECHNIEK 4 Oefening A Energiebronnen: welke bron hoort in welke kolom? Zet een X in de juiste kolom. 1 2 Energiebronnen hernieuwbaar niet-hernieuwbaar steenkool wind koolzaad kernenergie (uranium) gas water petroleum aarde hout zon Oefening B 1. Welke nadelen hebben fossiele bronnen voor natuur en milieu? Welk voordeel heeft kernenergie voor natuur en milieu? Een olieslachtoffer aan de kust Welk nadeel heeft kernenergie voor natuur en milieu? Welke oplossingen zijn er?

28 MODULE BASIS TECHNIEK 5 Energieverbruik kan je meten, maar soms is dat heel moeilijk. Jij hebt een auto gekocht. Welk energieverbruik van de auto kan jij gemakkelijk meten? Duid hieronder aan. ò ontginning van metaal (in mijnen) voor het koetswerk ò transport van onderdelen van de auto naar de fabriek waar de auto wordt in elkaar gezet ò machines die elektriciteit verbruiken in de autofabriek ò het benzineverbruik ò de afvalverwerking van het wrak: transport, recyclage en samenpersen 6 Welke apparaten die werken op elektriciteit, heb jij in huis? Noteer ze hier. 28

29 MODULE BASIS TECHNIEK 7 Welke apparaten die werken op elektriciteit, heb jij in huis? wasmachine kruimeldief vleesmes rekenmachine vaatwasmachine mixer kookplaat schotelverwarmer droogtrommel haardroger oven kettingzaag droogkast lamp microgolfoven frituurpan koelkast telefoon grill wafelijzer diepvriezer diaprojector broodmachine weegschaal cassetterecorder camera boiler eierkoker hifiketen fototoestel boormachine deurbel cd-speler scanner zaagmachine blikopener tv-toestel klok soldeerbout flesverwarmer dvd-speler wekkerradio deken babyfoon radio radiator grasschaar gsm videoapparaat ventilator haagschaar alarminstallatie messenslijper speelgoed grasmachine batterijlader naaimachine citruspers krultang keukenrobot koffiezetapparaat afzuigkap ladyshave airco waterkoker zonnebank computer luchtbevochtiger strijkijzer scheerapparaat broodsnijmachine feestverlichting (kerst) stofzuiger broodrooster tandenborstel Welke apparaten die jij in huis hebt, zou je onmogelijk kunnen missen? Schrijf er drie op Welke apparaten die jij in huis hebt, zou je gemakkelijk kunnen missen? Schrijf er drie op Welk apparaat verbruikt volgens jou veel energie?..... Waarom?

30 MODULE BASIS TECHNIEK 8 Verbruik per apparaat Niet alle apparaten gebruiken evenveel elektriciteit. En niet ieder huishouden gebruikt een apparaat even vaak. De hieronder gegeven cijfers gaan uit van een gemiddeld apparaat bij een gemiddeld gebruik. Apparaat Gemiddeld jaarverbruik Gemiddelde jaarkosten in kwh 0,19 per kwh (enkeltarief prijspeil jan. 2005) Waterbed ,- Wasdroger ,- Verlichting ,- Kooktoestellen , ,- Elektrische boiler ( liter) ,- Koel-/vrieskast 2-deurs ,- Diepvrieskist ,- Koelkast met vriesvak ,- Wasmachine ,- Vaatwasmachine ,- Cv-pomp (moderne ketel) ,- Computer ,- Televisietoestel ,- Video ,- Koffiezetapparaat 80 15,- Stofzuiger 54 10,- Audioapparatuur 52 10,- Bron: Milieu Centraal. Milieu Centraal informeert consumenten over milieuvriendelijk gedrag in het dagelijks leven. De informatie is beschikbaar via 30

31 MODULE BASIS TECHNIEK 9 Huishoudapparaten: koelen met diepvriezer en koelkast Het A+- en A++-label zijn de nieuwe labels waaraan je (zeer) energiezuinige toestellen kan herkennen. Het A-label slaat op een toestel met een gemiddeld verbruik, terwijl B- en C-labels (zeer) verspillende modellen van koelkasten of diepvriezers zijn. In sommige categorieën koelkasten en diepvriezers verbruiken de A+- en de A++-toestellen slechts de helft van het slechtste toestel dat nog steeds een A-label krijgt. A + + Bron: Filip Erkens Energiebewust gebruik van een koelkast: welke tips ken je en waar let je op? 1. Plaats het apparaat op een koele plaats, niet te dicht bij een warmtebron zoals verwarming, fornuis of de zon. Zet de koelkast niet vlak tegen een muur: er moet 5 cm luchtcirculatie mogelijk zijn. ò Dit wist ik al ò Ik let er al op ò Ik ga er rekening mee houden 2. Open de deur zo weinig en zo kort mogelijk. Zo gaat er zo weinig mogelijk koude verloren. Plak etiketten op doosjes zodat je sneller vindt wat je zoekt. ò Dit wist ik al ò Ik let er al op ò Ik ga er rekening mee houden 3. Energie bespaar je ook door het apparaat regelmatig te ontdooien (tweemaandelijks of wanneer er een laag ijs op zit). ò Dit wist ik al ò Ik let er al op ò Ik ga er rekening mee houden 4. Ingevroren producten kan je ontdooien in de koelkast. De koude die vrijkomt, wordt gebruikt voor de koeling. ò Dit wist ik al ò Ik let er al op ò Ik ga er rekening mee houden 5. Bewaar geen producten in de koelkast die ook buiten de koelkast bewaard kunnen worden, zoals ongeopende potjes en flessen. Ook sommige groenten zoals tomaat, komkommer en paprika hoeven niet in de koelkast. Ze blijven dan ook beter van smaak. ò Dit wist ik al ò Ik let er al op ò Ik ga er rekening mee houden 6. De temperatuur is niet op iedere plek gelijk. In koelkasten zonder vriesvak of met een drie- of viersterrenvriesvak is de koudste plek direct boven de groentelade achterin. Het warmst is het boven in de kast. Bij kasten met een één- of tweesterrenvriesvak is dat net andersom. ò Dit wist ik al ò Ik let er al op ò Ik ga er rekening mee houden 31

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7

Nadere informatie

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT Ben je uit huis of ga je slapen, draai de verwarming

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Energie weetjes. Stand-by functie is sluipverbruiker:

Energie weetjes. Stand-by functie is sluipverbruiker: Energie weetjes Het stroomverbruik is tussen 1950 en 2004 vervijfvoudigd. Dit komt vooral door een toename van het aantal wasdrogers, magnetrons, vaatwassers en computers in huis. In de Nederlandse huishoudens

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Energie besparen = Geld besparen

Energie besparen = Geld besparen ENERGIEZUINIG WONEN Energie besparen = Geld besparen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Extra katern bij NIEUWS van WONEN netbeheerder Eandis - Jaargang 2 nr. 4 11 Besparen

Nadere informatie

1. Wat verstaat men onder R.E.G.?

1. Wat verstaat men onder R.E.G.? 1. Wat verstaat men onder R.E.G.? Rationeel Energie Gebruik of kortweg REG vormt een actieprogramma van de overheid om allemaal samen minder energie te verbruiken. Dit biedt belangrijke voordelen: het

Nadere informatie

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010 Energie besparen in en om het huis Sjaak Vogel Oktober 2010 Waarom energie besparen? De kosten van energie nemen toe Energiekosten vormen nu gemiddeld 10% van het besteedbaar inkomen. Hoe zal dat de komende

Nadere informatie

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2!

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2! Nr.01 / Februari 2012 Doe mee en verminder CO2! De Groene Hollander is dé MVO-krant van Hollandridderkerk opgezet door het (milieu-)adviesteam. Het (milieu-)adviesteam is tot stand gekomen naar aanleiding

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite

Energiezuinig wonen. Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Energiezuinig wonen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Thema s ❶Verwarming van de woning ❷Verlichting ❸Wassen en plassen ❹Drogen en strijken ❺Koelen en vriezen ❻Koken ❼Afwassen

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

Handleiding budgetmeter elektriciteit

Handleiding budgetmeter elektriciteit Handleiding budgetmeter elektriciteit Inhoud Hoe ziet je budgetmeter voor elektriciteit eruit?... Wat is de budgetmeter voor elektriciteit?... 3 Hoe zet je krediet over naar je budgetmeter?... 4 Welke

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx EnergieBesparen Alle tips in een overzicht Pascal Wierckx Inleiding De meeste huishoudens betalen teveel voor hun energierekening. Door eenvoudige tips op te volgen kan met weinig moeite veel geld bespaard

Nadere informatie

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing:

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Deze lessenserie is niet helemaal door ons gemaakt maar gedeeltelijk afkomstig van www.webquests.nl Lesdoelen: kerndoelen leerdoelen 4,34,39 Leerlingen

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Thema In en om het huis

Thema In en om het huis http://www.edusom.nl Thema In en om het huis Lesbrief 24. Een wasmachine kopen. Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u een wasmachine wilt kopen. Zeggen hoe groot iets is. Vergelijkingen. Veel

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

ENERGIETIPS. Je kan ook water besparen door samen een bad of douche te nemen.

ENERGIETIPS. Je kan ook water besparen door samen een bad of douche te nemen. ENERGIETIPS BADKAMER 1. Geen onnodig water verspillen. Bijvoorbeeld: de kraan niet laten lopen tijdens het tanden poetsen, de douche uitzetten tijdens het inzepen, 2. Een douche in plaats van een bad nemen

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energietips van Woningstichting Bergh - 1 Op tijd omlaag is geld besparen U kunt ook besparen in een energiezuinige woning U woont in een woning van Woningstichting

Nadere informatie

SLUIPVERBRUIK IN HUIS

SLUIPVERBRUIK IN HUIS SLUIPVERBRUIK IN HUIS Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

Zuinig omgaan met energie: gedragstips

Zuinig omgaan met energie: gedragstips Zuinig omgaan met energie: gedragstips Besparen op je energiefactuur hoeft niet altijd moeilijk of duur te zijn. Ook door te letten op je verbruiksgedrag kan je energie besparen. We geven je hieronder

Nadere informatie

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer ELEKTRICITEIT TELT! Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting Elektrische

Nadere informatie

Junior FIRST LEGO League

Junior FIRST LEGO League Junior FIRST LEGO League Elke dag maken wij keuzes op het gebied van energie. We verwarmen onze huizen, voorzien auto s van brandstof, laden onze mobiele telefoon op, computers worden van stroom voorzien,

Nadere informatie

Leen een energiemeter, want meten is weten!

Leen een energiemeter, want meten is weten! Leen een energiemeter, want meten is weten! Hoeveel elektriciteit verbruikt je oude diepvriezer? En de computer die de hele dag aan staat? En die droogkast, is dat nu echt zo n energievreter? Het elektriciteitsverbruik

Nadere informatie

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's.

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's. ENERGIE BESPAREN De energiekoffer 1 Hoe ga je zelf aan de slag? Koop een koffer aan en vul ze met: een spaardouchekop een bruismondstuk en doorstroombegrenzer spaarlampen een tijdschakelklok/timer een

Nadere informatie

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Aan de hand van deze vragenlijst kan je op voorhand je huiswerk doen. Eenmaal de gegevens zijn ingevuld zal het makkelijker en sneller

Nadere informatie

Thema In en om het huis

Thema In en om het huis http://www.edusom.nl Thema In en om het huis Les 22. De rekening. Wat leert u in deze les? Advies vragen. Advies geven. Waarom-vragen beantwoorden met omdat. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht

Nadere informatie

1. Je woont in... persoonlijke voetafdruk. Ruimte. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2

1. Je woont in... persoonlijke voetafdruk. Ruimte. een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2 1. Je woont in... een appartement of een klein huis met 1 à 2 slaapkamers? (+/- 80m²) 2 een groot appartement of een huis met 3 à 4 slaapkamers? (+/- 120m²) 3 een groot huis met meer dan 4 slaapkamers?

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel)

Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel) Onderzoek Milieubewust 2011 (personeel) Gepubliceerd van 06.07.2011 tot 20.07.2011 197 respondenten 83 antwoorden (83 uniek) 42% responsepercentage 1 Bewust met water omgaan 54,2 % 45 2 Biologische consumptiegoederen

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil!

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Kijkje in de keuken 'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Tussen de productie van voeding en het opeten

Nadere informatie

Energiebesparingstips

Energiebesparingstips Inleiding INHOUDSOPGAVE Inleiding 2 Waarom energie besparen? 3 Deel 1 Energie besparen bij het verwarmen en gebruik van warm water 7 Deel 2 Energie besparen bij het koken 9 Deel 3 Energie besparen bij

Nadere informatie

Het onderzoek. 2. De opdrachten

Het onderzoek. 2. De opdrachten 1. Jouw favoriete toestel onder de loep Eindelijk! Je hebt je diploma van elektrotechnisch inspecteur behaald. Nu kan je beginnen met het echte werk. Herinner je je nog dat je in deel 1 een lijstje met

Nadere informatie

Besparen in de Keuken!

Besparen in de Keuken! Inhoud: Besparen in de Keuken Besparen in de Keuken! ------------------------------------------------------------- 1 Inhoud: Besparen in de Keuken -----------------------------------------------------

Nadere informatie

Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan

Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan Voldoende warm kleden zodat de verwarming een graadje lager kan Het is natuurlijk ook niet de bedoeling om kou te lijden in de klas. Een ideale temperatuur voor een klaslokaal is 19 à 20 C. Is het in jullie

Nadere informatie

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225 andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer slaapkamer bespaar E 40 bad- en wasruimte bespaar E 120 woonkamer bespaar E 225 keuken bespaar E 100 Woonkamer Graadje lager Zet uw verwarming eens een graadje

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Factsheet Energie Besparen

Factsheet Energie Besparen Energie Besparen Waarmee zet u de grootste stappen in (energie)besparing? Naast de grote maatregelen, zoals de aanschaf van een warmtepomp of van zonnepanelen, kunt u ook invloed hebben op de kleine maatregelen

Nadere informatie

Minder energie verbruiken? Tips voor thuis

Minder energie verbruiken? Tips voor thuis Minder energie verbruiken? Tips voor thuis Inhoud PowerPoint Energieverbruik wordt steeds duurder. Je kan besparen door minder te verbruiken We geven je heel wat tips voor thuis! 2 Waar gaat je geld naartoe?

Nadere informatie

DUW Parkstad. Wij geven advies aan de inwoners van Parkstad over energiebesparing en verduurzaming van hun huis.

DUW Parkstad. Wij geven advies aan de inwoners van Parkstad over energiebesparing en verduurzaming van hun huis. DUW Parkstad Wij geven advies aan de inwoners van Parkstad over energiebesparing en verduurzaming van hun huis. Sprekers: Rick Muijen - duurzaamheidsdeskundige Joyce Bongers - duurzaamheidsdeskundige Programma

Nadere informatie

Zorgeloos Verhuren? WOONWINKEL NIEUWSBRIEF WOONWINKEL REGIO TIELT. Gratis infoavond voor verhuurders. Woensdag 3 december 2014 WONING TE HUUR

Zorgeloos Verhuren? WOONWINKEL NIEUWSBRIEF WOONWINKEL REGIO TIELT. Gratis infoavond voor verhuurders. Woensdag 3 december 2014 WONING TE HUUR jaargang 3 NIEUWSBRIEF Dentergem, Meulebeke, Pittem, Ruiselede, Tielt & Wingene Infoavond voor verhuurders Zorgeloos Verhuren Gratis infoavond voor verhuurders Woensdag 3 december 2014 20u00 - Stadhuis

Nadere informatie

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school.

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Startactiviteit groep 1/2 Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Subdoelen 1. Leerlingen en leraren worden zich bewust van welke apparaten

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast):

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast): Jij bent een ECOBOY/-GIRL. Je bent al een tijdje vegetariër, en je woont in een oud rijhuis (slecht geïsoleerd aangezien je niet veel geld hebt om aan verbouwingen te doen). Je koopt je kleren in de kringloopwinkel,

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

VERLENGEN KOPEN RUILEN BETALEN

VERLENGEN KOPEN RUILEN BETALEN http://www.edusom.nl Thema In en om het huis VERLENGEN KOPEN RUILEN BETALEN Lesbrief 26. Herhaling thema Wat leert u in deze les? De woorden uit les 22, 23, 24 en 25. Veel succes! Deze les is ontwikkeld

Nadere informatie

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO 2 -zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Samen Besparen we ons Rijk

Samen Besparen we ons Rijk Samen Besparen we ons Rijk Voor iedere geïnteresseerde bewoner van de Rivierenwijk deel 1 te Deventer DE BEWONERSCOMMISSIE ZET ZICH VOOR U IN! Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door de

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Duurzaamheid. Complex Duinstate

Duurzaamheid. Complex Duinstate Duurzaamheid Complex Duinstate Kaatsheuvel Maart 2010 Leerling Hans van Ierland Casade Woondiensten 09-03-2010 Docent Ellen Venhuizen Wijkwerk niveau 3 fase 3 helicon opleidingen 1 Inhoud Bladzijde: Inleiding

Nadere informatie

Algemene info over je groep. Algemene info over het kamp: 1) Naam van de groep: gemeente: postcode:

Algemene info over je groep. Algemene info over het kamp: 1) Naam van de groep: gemeente: postcode: Jerometer kamp Meet de impact van je kamp op het milieu Aan de hand van deze vragenlijst kan je op voorhand je huiswerk doen. Eenmaal de gegevens zijn ingevuld zal het makkelijker en sneller gaan om de

Nadere informatie

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 119 119 HOOFDSTUK 8 Dat is een koopje! WOORDEN 1 2 3 1 Ik ga even naar de.... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 2 Wil je wat drinken? Ja graag, een... koffie alsjeblieft. a fles b beker

Nadere informatie

Schoolafspraken. voor. leerlingen 1-2-3

Schoolafspraken. voor. leerlingen 1-2-3 Schoolafspraken voor leerlingen 1-2-3 Wanneer kan ik in de school binnen? s Morgens om 8.00u. s Middags om 13.00u. Wanneer beginnen en eindigen de lessen? s Morgens starten we om 8.30u. s Middags stoppen

Nadere informatie

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec)

Elektrische energie. energie01 (1 min, 47 sec) Elektrische energie In huishoudens is elektrische energie de meest gebruikte vorm van energie. In Nederland zijn bijna alle huizen aangesloten op het netwerk van elektriciteitskabels. Achter elk stopcontact

Nadere informatie

Een speciaal geval: elektro-afval! Afval sorteren is de boodschap

Een speciaal geval: elektro-afval! Afval sorteren is de boodschap Wat doe je met een kapotte laptop? Een mooiere wereld begint bij je thuis Recyclage: de cirkel is rond Afval sorteren is de boodschap Lege wijnflessen moeten naar de glasbak. Papier en karton worden apart

Nadere informatie

Deel 1 Meteen wakker!

Deel 1 Meteen wakker! Hier brandt de lamp! 1 1. Opgelijst staat netjes Thuis... Elektriciteit is overal! Je duikt ermee in bed en staat ermee op. Letterlijk! Want je eerste contact met elektriciteit is wellicht de wekker. Daarna

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Cursus Elektriciteit besparen. 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden

Cursus Elektriciteit besparen. 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden Cursus Elektriciteit besparen 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden DUW Parkstad DUW is een initiatief van Stichting EnviAA in samenwerking met: DUW Parkstad Wij geven gratis en onafhankelijk

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013

Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013 Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013 Uitgave : Team Kennis en Verkenning Naam : Jaap Barink Telefoonnummer : (0570) 693369 Mail : j.barink@deventer.nl 2 Introductie Team Kennis en Verkenning

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting Energiezuinig wonen GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting 1)Waarom energie besparen? 2)Hoe kunt u energie besparen? 3)En de volgende stap! 1) Het klimaat verandert!

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik.

energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik. energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik. energiecontroller iungo Wat kost een wasbeurt? Of hoeveel energie verbruikt je vriezer? Energie is een belangrijke, maar vaak onzichtbare

Nadere informatie

Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012

Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012 Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012 Achtergrond bij onderzoek In het onderzoek is gebruik gemaakt van een aselecte steekproef van 1.038 huishoudens. Deze steekproef

Nadere informatie

Nieuwsbrief 2. In deze nieuwsbrief

Nieuwsbrief 2. In deze nieuwsbrief Nieuwsbrief 2 Huurdersbelangenvereniging Sint-Oedenrode september 2014 jaargang 2 In deze nieuwsbrief Tips voor een energiezuinig huishouden Vacature penningmeester Ledenvergadering 6 oktober 2014 Overleg

Nadere informatie

Hier brandt de lamp. Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Cremers François, Boutsen Ingrid, Kenens Hilde

Hier brandt de lamp. Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Cremers François, Boutsen Ingrid, Kenens Hilde Hier brandt de lamp. Naam: Klas:.. Hier brandt de lamp Blz 1 / 13 Opdracht 1. Wat werkt met elektriciteit. 1. Welk toestel heeft elektriciteit nodig om de kunnen werken? Zet een kruisje onder JA of NEEN.

Nadere informatie

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace 2. NOORDPOOL OPDRACHT 1 Bekijk het filmpje: 1. Welke landen liggen rondom de Noordpool? 2. In welke zee ligt de Noordpool? Bernd Roemmelt / Greenpeace

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

VOETAFDRUK SCAN MEET JE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK!

VOETAFDRUK SCAN MEET JE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK! VOETAFDRUK SCAN MEET JE ECOLOGISCHE VOETAFDRUK! Wanneer we spreken over duurzame ontwikkeling, de nood om meer ecologisch te leven, blijft meestal ongrijpbaar vaag wat dat dan wel is, een ecologische levensstijl?

Nadere informatie

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12%

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% Hugo Vanderstraeten Energieverbruik op hol steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% (Bron: CREG). Energie besparen = geld sparen. 3/4 van onze energie komt uit fossiele brandstoffen. De verbranding van

Nadere informatie

Zijn mijn boterhammen op, toon ik mijn brooddoos aan de juf/meester en vraag toestemming om de zaal te verlaten.

Zijn mijn boterhammen op, toon ik mijn brooddoos aan de juf/meester en vraag toestemming om de zaal te verlaten. Wij eten in twee groepen: Groep 1: 1 ste, 4 de en 6 de leerjaar. Groep 1 zet om 12u15 de boterhammenbak en de drankbak bij het pictogram van hun klas in de refter. Om 12u15 gaat groep 1 eten. Zij staan

Nadere informatie

Overzicht energiemarkten

Overzicht energiemarkten Overzicht energiemarkten Op alle vestigingen van Woonbron is er binnenkort een energiemarkt. Onderstaand kunt u lezen wanneer de energiemarkt voor uw vestiging plaatsvindt. Delft Spijkenisse Delfshaven

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

waar ik afval zoals papier, glas, groente en plastic en gevaarlijke stoffen in moet doen.

waar ik afval zoals papier, glas, groente en plastic en gevaarlijke stoffen in moet doen. CP8 Het Mileu In Nederland wordt het huisvuil gescheiden opgehaald. Ook kunt u afval gescheiden weggooien in bijvoorbeeld de glasbak, of papierbak. De Nederlandse overheid wil graag dat mensen zuinig omgaan

Nadere informatie

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat.

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat. Woordenschat blok 1 gr4 Les 1 De heg De lantaarn De plant Het tuinhek Het terras De garage Het dorp De stad De zwerver De stoep De woonwijk = een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een

Nadere informatie

Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is

Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is Het Heijmans Bright House is een concept van Heijmans in samenwerking met Van Helmond Zuidam Architecten en AERspire. Uitgangspunt van het concept is dat comfort en energiezuinigheid hand in hand moeten

Nadere informatie

Geldtips van de Geld Universiteit. Een gratis e book gevuld met handige tips om goed met geld om te gaan.

Geldtips van de Geld Universiteit. Een gratis e book gevuld met handige tips om goed met geld om te gaan. Geldtips van de Een gratis e book gevuld met handige tips om goed met geld om te gaan. 1 Aankopen 1. Vermijd impulsaankopen, vaak heb je later spijt als het saldo van je bankrekening te laag is geworden

Nadere informatie

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad

1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE. Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad 1 TECHNOLOGISCHE OPVOEDING LEERKRACHTENFICHE Hoofdthema: elektriciteit / energie Onderwerp : Eenvoudige stroomkring maken Doelgroep: 2 e graad Timing: 1 á 2 lestijden De les in het kort: De leerlingen

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie