Bundeling workshopverslagen Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bundeling workshopverslagen Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie"

Transcriptie

1 Bundeling workshopverslagen Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie Tijdens de workshops hebben een aantal deelnemers verslag genomen, een fijne aanvulling bij de hand-outs. We bundelden de info bij elkaar tot één verslag per workshop. Veel dank aan alle ijverige schrijvers! Inhoudstafel 1. Omgaan met probleemgedrag pg 2 Door Jaak Jacobs en Ruth Geuens, pedagoog en psycholoog, gehandicaptenzorg, Sint-Oda 2. Geweldloos communiceren, hoe doe ik dat? pg 5 Door Lut D Havé, zelfstandig opleider en coach 3. Pesten kan je voorkomen pg 7 Door Mich Daix, VCOK vzw 4. Verbale agressie de-escaleren pg 8 Door An Janssens, Crime Control 5. Waardeer wat werkt! Pg 14 Door Katia Van Belle, Propellor bvba 6. Door het lint pg 16 Door Jonas Van Olmen, leerproject assertiviteit omgaan met agressie, Mol 7. Soepel als riet, sterk als rots pg 19 Door Suzanne Cautaert, Terra Training & Coaching 8. Verbonden zijn als antwoord op grensoverschrijdend gedrag pg 20 Door Heidi Defever en Reg Feyaerts, Arktos vzw Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 1

2 1. Omgaan met probleemgedrag Door Jaak Jacobs en Ruth Geuens, pedagoog en psycholoog, gehandicaptenzorg, Sint-Oda Thema Op een preventieve manier omgaan met probleemgedrag in St-Oda. In het kader van de preventiepiramide betekent dit: werken aan een preventief klimaat. Als basis voor de workshops dienden de handouts. Aanvullingen bij de dia s Dia 3 Het is belangrijk om te erkennen dat agressie in iedereen aanwezig is. De visie van Sint-Oda gaat altijd uit van de mens: ze kijken doorheen het gedrag en blijven de persoon zien. Dia 5 Onderhoudende factor, Uitlokkende factor, bv te drukke leefgroep bv een weigering Dia 6 Het bio-psycho-sociaal model is een basis om naar gedrag te kijken. Biologische factor, bv maagproblemen ten gevolge van stress bv syndroom van Down, heeft het moeilijk met veranderingen bv fragiele-x-syndroom, heeft het moeilijk met afstand en nabijheid Medische problemen kunnen een oorzaak zijn, maar mensen met een verstandelijke beperking kunnen die vaak niet zeggen. Psychologische factor, bv verlies (rouw) bv depressie, wordt vaak niet onderkend Omgevingsfactor, bv moeilijke relatie met begeleider bv moeilijk met samenleven in grote groep die men niet zelf kiest Uitlokkende factor, bv klein, irriterend wondje bv hoofdpijn Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 2

3 Probleemgedrag kan probleemgedrag in stand houden of een negatief geladen situatie (situatie waarbij het ooit is misgelopen) kan later herbeleefd worden en zo probleemgedrag opnieuw uitlokken. Dia 7 Centraal in preventie staat de basishouding van de begeleider, als begeleider moet je je extra bewust zijn van deze houding. Het probleemgedrag is ook een manier van communiceren. Dia 8 Acceptatie: Komen de waarden/normen van een cliënt overeen met die van de begeleider? Vanuit verschillen in waarden/normen kunnen begeleiders gedrag al dan niet als problematisch ervaren. Dan is het belangrijk om over die waarden/normen te praten. Gedrag ook situeren binnen het ontwikkelingsniveau (wat normaal is voor de ene leeftijd is dat niet voor de andere) Dia 9 13 Bij het aanvoelen vallen de gedragsregels weg en is er interpretatie mogelijk. Dit is moeilijker voor jong en beginnend personeel. Ondersteunen: wat iemand cognitief en/of motorisch kan, kan emotioneel soms niet lukken (= niet aankunnen). Dan moet je je verwachtingen (tijdelijk) aanpassen en begrip tonen. Vb: persoon x kan is zelf aankleden, maar op een bepaalde dag niet. Hij wordt dan extra ondersteund. Sint-Oda creëerde hiervoor zwarte zones -> van 7u tot 9u30 mogen ze niet gestoord worden (geen logo, kine ) en mag alles wat langer duren. Het is belangrijk om naast ontwikkelingsniveau (IQ) ook de sociaal-emotionele ontwikkeling. te meten. Een hulpmiddel hierbij zijn de SEO- en ESSEONschaal voor kinderen van 0 tot 14 jaar. Een ander hulpmiddel is het functioneringsprofiel, dat vooral de dialoog in het team over de persoon met een handicap ondersteunt. Elk teamlid vult het afzonderlijk in. In het functioneringsprofiel van Heykoop ga je een ontwikkelingsleeftijd kleven op diverse functioneringsdomeinen zoals presentatie, vaardigheden, taalgebruik, taalbegrip, sociaal, emotioneel, zelfstandigheid. Een vaststelling daarbij is dat het sociaal-emotionele meestal heel wat lager scoort dan de cognitieve vaardigheden. Dit inzicht leidt tot andere omgangsvormen die passend zijn en zo preventief werken t.o.v. probleemgedrag. Dia 14 Evenwichtig: houvast bieden duidelijkheid voorspelbaarheid grenzen stellen consequent zijn. Dia 15 Positief gezind: Samen zoeken naar positieve ervaringen, positief contact. Vertaald in termen van transactionele analyse van Berne: als begeleider eens niet in de rol van kritische of zorgzame ouder blijven zitten (want dan duw je de cliënt in een afhankelijke positie) maar Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 3

4 je ook eens als volwassene opstellen en de volwassene in de cliënt aanspreken of je als kind opstellen en het kind in de cliënt aanspreken Van O O naar O O of O O Dia V V V V V V K K K K K K Ontdekkend: de bewoner steeds beter leren kennen, nieuwe facetten leren ontdekken, eens anders kijken naar gedrag. Een videoanalyse die in team wordt besproken (cf. Heykoop) kan hierbij helpen. Oefening: we bekijken een korte video over een bewoner, daarna herbekijken we dit in stukjes en bespreken dit. Het observatieschema (zie dia 19) kan helpen bij deze analyse. Advies: bij probleemgedrag geen video van probleemgedrag analyseren, wel van situaties die goed lopen om hierbij te leren wat werkt bij deze bewoner. Zo kan je tot bv een rustgevend ochtendritueel komen dat beter is afgestemd op de bewoner en weinig of geen frustraties veroorzaakt. Dia Rationeel gezind: actief contact zoeken en positief contact opbouwen. Personeel moet er bewust mee bezig zijn. Videotraining kan helpen. Naast de basishouding van medewerkers zijn ook de basiscondities die de organisatie creëert van grote invloed. Het beleid moet dit mogelijk maken. Het tempo is dat van de bewoner en daar wordt de werking op afgestemd, niet omgekeerd. Bij time-out oppassen voor emotionele breuk: herstel nadien de relatie. Dia Open communicatie, ook over wat misloopt, moet mogelijk zijn. En een goede inwerking van nieuw personeel is erg belangrijk (niet overnemen van de nieuwe collega, dat geeft een slecht signaal aan collega én cliënt). Dienstroosters worden flexibel ingevuld i.f.v. de bewonersnoden. Belangrijk is dat arbeidsduurvermindering (leeftijdsverlof) wordt gecompenseerd. Vertrouwen krijgen kan als de begeleiders tonen dat ze vertrouwenswaardig zijn (goede rapporten schrijven, open communiceren ). Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 4

5 2. Geweldloze communicatie Door Lut D Havé, zelfstandig opleider en coach De deelnemers stelden zichzelf voor en vertelden waarom voor deze workshop werd gekozen. Bovendien zocht elkeen twee woorden, te beginnen met de eerste letter van de voornaam, die iets over jezelf zeggen. We kregen uitleg over het begrip geweldloze communicatie (GC). Het bestaat al lang en vloeit voort uit het geweldloos verzet van mensen als Gandhi en ML King. Het model werd neergeschreven door Marshall Rosenberg. Mensen denken nogal fel in goed en kwaad en binden daar een oordeel aan vast, waardoor situaties sneller escaleren. GC is een manier van denken en communiceren en omvat 5 elementen: 1. Waarneming : vb we nemen waar dat iemand z n voeten op de tafel liggen. Impulsief kan je zeggen doe die voeten daar af!, maar bewuster kan je zeggen ik vind het niet zo fijn dat je je voeten op de tafel legt. 2. Gevoel : vb als jouw voeten op tafel liggen, dan voel ik me daar ongemakkelijk bij 3. Behoefte : vb ik wil graag dat mijn kind gezond eet, dus wil ik liever dat het niet in de snoepkast gaat of ik heb er behoefte aan dat mensen respect hebben voor de afgesproken regels. 4. Verzoek : vb wil je je voeten niet meer op tafel leggen? 5. Mededogen of de empathische manier om om te gaan met de andere. Voor GC hebben we respect een aandacht nodig. Vanuit de groep komen vragen over hoe je je deze manier van communiceren eigen maakt. Het is een proces, wat je niet van de ene dag op de andere kan. In groepjes zochten we naar concrete situaties om na te gaan waar het fout ging, wat ging er niet goed. In grote groep werd het voorbeeld geanalyseerd van een 16 jarige puber in een internaat die geen zin heeft in studie. Haar radio zet ze heel luid. De begeleider klopt op de deur van de kamer(wat de puber niet hoort) en gaat binnen. Hij krijgt de reactie gij komt hier zomaar niet binnen! en gaat door het lint. Waarneming Gevoel Behoefte Verzoek Mededogen : ik hoor dat de muziek te luid staat : ik ben ongerust dat andere jongeren niet kunnen studeren : ik heb behoefte aan rust : ik zou graag hebben dat je een hoofdtelefoon opzet : ik begrijp dat je geen zin hebt in studie, maar daar moeten we toch even door Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 5

6 Lut stelde het GROKspel voor. Aan de hand van het spel kan je je woordenschat uitbreiden om gevoelens en behoeften te leren verwoorden. We deden een aantal oefeningen: ieder kreeg een kaart met een gevoel en nadien met een behoefte. Elke deelnemer probeerde aan de hand van een omschrijving het gevoel of de behoefte te laten raden door de anderen. Voorbeelden van behoeften die aan bod kwamen: rouwen vrijheid vertrouwen zorgzaamheid verbinding spirituele verbondenheid schoonheid helderheid ondersteuning creatief geruststelling lucht ruimte Voorbeelden van gevoelens die aan bod kwamen: chagrijnig uitgerust gezond verdrietig trots zorgeloos opgelucht geprikkeld dankbaar vrolijk weemoedig gespannen tevreden Lut verwees naar de lijst gevoelens en behoeften in de Rambo brochure van Icoba Praktische map Praat voor je doorslaat pg 18 en 19. Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 6

7 3. Pesten kan je voorkomen Door MichDaix, VCOK vzw Deze workshop is bedoeld voor hulpverleners die werken met 2,5 tot 12 jarigen max 20 deelnemers We begonnen in een groep van ongeveer 4 mensen en noteerden op flappen waar we aan dachten bij het woord pesten. De flappen werden overlopen waarna een uiteenzetting volgde over het begrip pesten, ondersteund door de projectie van de hand-outs. Kinderen verkennen en verleggen grenzen. Er is een onderscheid tussen plagen, ruzie maken (een waardevol sociaal experiment) en pesten. Bij pesten spelen verschillende mensen een rol. Wat kan je doen? Bijvoorbeeld een pestbeleid uitstippelen. 85% van wat we doen, doen we met positieve bedoelingen. We krijgen een aantal tips. Eentje ervan is groepsspelletjes T.E.A.M., wat staat voor Together Everyone Active More. We gaan er vanuit dat er geen daders en slachtoffers zijn, enkel slachtoffers. We gaan op zoek naar wat er vanbinnen zit, wat kan leiden tot pestgedrag. En we creëren verbinding tussen mensen. Het grootste deel van de tijd was het een doe-workshop. We deden verschillende groepsspelletjes met als doel elkaar beter te leren kennen. De spelletjes worden gespeeld met groepen van kinderen en jongeren. Ze stellen zich hierdoor kwetsbaarder op en tonen soms een kant die ze anders niet tonen. Enkele voorbeelden: Het boekje vraag maar : het boekje gaat rond, ieder doet het lukraak open en stelt de vraag waarop ie zelf antwoordt vb heb je al eens iemand getroost. De TGV laten passeren: Als ik zou kunnen, dan zou ik En eenieder antwoordt. Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 7

8 4. Verbale agressie de-escaleren Door An Janssens, Crime Control Domein: preventie in verschillende sectoren Opzet: eerst wat theorie, daarna simulaties samen met een professioneel acteur Deelnemers: meeste uit de gehandicaptenzorg. Ook veel van de bijzondere jeugdzorg. Enkele van de geestelijke gezondheidszorg, kinderopvang en CAW. Inhoud: Wat is (verbale) agressie? Aan de deelnemers wordt gevraagd wat zij onder (verbale) agressie verstaan: betreden van een ander zijn territorium, bedreigen, verbaal of fysiek kwetsen, uitschelden, verwijten, frustraties, vernedering, bepaalde lichaamshouding. Vormen van (verbale) agressie In de praktijk gaat het meestal om een mengvorm van de verschillende soorten agressie. Maar dan nog primeert meestal één van de vormen. 1) Frustratie-agressie intensiteit ontploffing UITGANGSPUNTEN: tijd Frustratie-agressie is niet gepland. IK staat hier centraal. De frustratie wordt opgebouwd door allerlei aparte zaken die mis lopen en op een bepaald moment barst de bom. Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 8

9 De ene heeft een klein emmertje om te doen vollopen, de andere een grote. Op de ene dag ervaar je iets als zeer agressief of niet. De ene ervaart iets als zeer agressief, de andere minder. 2) Instrumentele agressie intensiteit UITGANGSPUNTEN: Instrumentele agressie is doelbewust. Het gaat om het vertonen van agressie om iets te bekomen. Het is eigenlijk een spel. Je moet dus als begeleider ook grenzen trekken, er niet in mee gaan. Het gaat om impulsieve en zelfs aangeleerde agressie (want als de agressor slaagt in zijn doel, zal hij dit gedrag nog vertonen in de toekomst). GIJ staat hier centraal, want gij gaat het regelen. Voorbeeld: je hebt lang uitgekeken naar een reis, maar je bent te laat in de luchthaven zodat je niet meer kan inchecken. Dan ga je onderhandelen, kwaad worden, de chef erbij roepen, tijd Hoe lang duurt deze fase van onderhandelen, kwaad worden,? I. Wanneer het doel bereikt is II. Wanneer de agressor inziet dat het niet lukt 3) Emotionele agressie intensiteit moment van zinsverbijstering tijd Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 9

10 UITGANGSPUNTEN: Het gaat om een piek van emoties, waaruit eventueel agressie kan voortvloeien. Voorbeeld: het brengen van slecht nieuws kan leiden tot emotionele agressie. 4) Pathologische agressie intensiteit UITGANGSPUNTEN: tijd Pathologische agressie is zeer onvoorspelbaar. Het gebeurt zonder dat de agressor er zelf controle over heeft. Voorbeeld: bij mensen die stomdronken zijn, stoned, die psychoses hebben, Let wel: niet iedereen die psychische problemen heeft en agressief wordt, is pathologisch agressief. Maar als iemand vanuit zijn drankprobleem of psychische problemen agressief wordt, dan wel. Valkuilen (wat doe je beter niet?) De begeleider van de workshop toont 7 filmfragmenten over een werknemer van De Lijn die 7 keer anders reageert op dezelfde situatie. De deelnemers van de workshop moeten de valkuil vinden. Mogelijke valkuilen: De medewerker van de Lijn beluister de agressor niet, zegt wees nu eens rustig (dit heeft vaak geen of het omgekeerde effect), geeft geen erkenning, gaat in discussie (op dat moment heeft dit geen nut -> escalatie), betreedt de persoonlijke ruimte van de agressor (niet iedereen kan daarmee om), komt bedreigend over, lacht de agressor uit (leidt tot gezichtsverlies -> leidt vaak tot agressie = één van de zaken waar je meest moet mee opletten bij agressie, altijd een vluchtweg bieden), negeert de agressor (dit kan wel helpen bij instrumentele agressie), wordt zelf agressief (= spiegelgedrag -> escalatie). In agressiebeheersing gaat het niet om iets juist of fout doen. Het gaat om het voorkomen en zorgen dat het niet escaleert als het toch voorkomt. Een deelnemer merkt op dat elke valkuil ook zijn kracht kan hebben. De begeleider van de workshop bevestigt dit, maar je moet altijd opletten dat het niet escaleert. Simulaties in samenwerking met professioneel acteur Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 10

11 Opzet - Acteur bootst samen met een deelnemer een situatie na die kan voorkomen of al voorgekomen is in zijn werksituatie. - Cursist speelt zichzelf, acteur wordt agressief. - Er wordt niet ingegaan op emotionele en pathologische agressie. - Cursist wordt niet gedwongen om een simulatie te spelen. - De cursist of de trainer kan de simulatie op elk moment stopzetten. - Begin: makkelijke situatie, daarna bouwt met op. Deze manier van werken biedt het voordeel dat men in een veilige omgeving feedback kan krijgen over het communiceren tijdens verbale agressie en zonder dat het gevolgen heeft. De simulaties worden dan besproken en de begeleider geeft dan tips mee. Simulatie 1: cursist uit Bijzondere Jeugdzorg categorie 1 bis. Jongere moet door sanctie later op weekend vertrekken. Cursist brengt de boodschap. Voor cursist: 1 op schaal van 0-10 van agressie Positief was haar rustige intonatie (belangrijk om extern rust uit te stralen), ze luisterde actief en onderbrak de jongere niet, ze stelde open vragen, zei ook positieve zaken, was zelfzeker (er viel niet te onderhandelen), de jongere mocht boos zijn, ze ging mee in het gevoel, zette zich (ook fysiek) aan de kant van de jongere (de agressor kan zo niet kwaad worden op die persoon zelf). Aandachtspunt: Dat is misschien een beetje de reden -> verkleinwoorden kunnen de situatie minimaliseren. Beter niet gebruiken dus. Tips om escalatie te voorkomen: Vaak heb je een band met de cliënt, de jongere, Een trucje kan zijn: LEO (1.Kalm blijven) 2. Luisteren: waarom is men agressief? De agressor moet kunnen ventileren. Als begeleider weet je dan waarover het gaat. 3. Erkennen: benoemen van de frustratie van de andere (geen empathie, want je kunt je gewoon niet in iedereen en in elke situatie verplaatsen). Hoe concreter dit gebeurt, hoe meer effect. Emotioneel: agressor luistert niet Communiceren kan op 2 niveaus: via erkenning naar ratio brengen Rationeel: dan kan je verder 4. Oplossing zoeken: samen zoeken naar een oplossing of een alternatief voorstellen Het is belangrijk dat je als begeleider de volgorde van LEO aanhoudt, het mag geen OLE worden omdat je al veel ervaring hebt. Erkenning is belangrijk! Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 11

12 Simulatie 2: cursist uit Bijzondere Jeugdzorg thuisbegeleiding. Cursist komt er voor de begeleiding van de kinderen. Ondertussen bouwde ze ook een band op met de papa van de kinderen. Hij heeft problemen met allerlei instanties. Voor cursist: 7 op schaal van 0-10 van agressie Positief was dat er gezocht werd naar alternatieven, dat ze extern kalm bleef en standvastig, ze benoemt de signalen die ze ziet (kan helpen om de frustratie te laten gaan), ze benoemt dat ze bang is (is krachtiger dan het weg te steken). Aandachtspunt: nooit eerst voorgaan als je de cliënt niet kent of er agressie van verwacht, benoem de situatie op het moment Het is een voorbeeld van frustratie-agressie en instrumentele agressie. Eerst op frustraties werken, zodat de instrumentele agressie al wat wegebt. 1 e reactie op agressie: getuige betrokken situatie jezelf inschatten rechtstreeks reactie onrechtstreeks bv. collega, politie erbij halen Iedereen heeft een tolerantiegrens hier zit nog een zone tussen, vermijd dat je hierin terecht komt vechten triggermoment vluchten je vertoont sowieso 1 van de 3 verstijven Tips: 1) Professioneel negeren (niet de persoon). Dit kan je maar afhankelijk van hoe gevuld je emmer is, anders: ga naar stap 2. Voorbeeld: iemand beledigt je om een reactie uit te lokken => negeren zodat je de agressor ontwapent Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 12

13 2) Tot de orde roepen (vergt assertiviteit) Aangeven wat kan en niet kan (via de ik-boodschap bijvoorbeeld). Al dan niet gebruik maken van de sandwich-techniek : een negatieve boodschap verpakken in 2 positieve boodschappen. De eerste is er om de negatieve boodschap te doen accepteren. De tweede is er om een vluchtweg aan te bieden (gezichtsverlies vermijden). Voorbeeld: een jongere beledigt je persoonlijk => 1. Ik vind het goed dat je voor jezelf opkomt, Ik wil samen naar een oplossing zoeken 2. Niet op deze manier, Zo wens ik niet aangesproken te worden (aanspreken op gedrag) 3. We zien wat er wel nog mogelijk is, Ik stel voor Belangrijk hierin is om de boodschap neutraal te brengen, zonder waardeoordeel. Zo heb je minder kans op een tegenreactie. Dus niet: We gaan er op een volwassen/positieve manier over praten. Vermijd het woord maar. Stel dat de agressor na deze stap toch nog doorgaat: zie stap 3. 3) Voor de keuze stellen = geen als dan : dat is een ultimatum Wel: of of Voorbeeld: ofwel zitten we samen om naar een oplossing te zoeken, ofwel stopt het gesprek hier voor mij. Voer dit dan ook uit en rond het gesprek af. Je geeft de agressor hiermee het idee dat hij de keuze heeft. Zo beperk je zijn gezichtsverlies en neemt de agressie af. Simulatie 3: cursist uit kinderopvang. De dagprijs voor de kinderopvang is gestegen en een ouder komt klagen. Voor cursist: 8 op schaal van 0-10 van agressie. Het gaat om een voorbeeld van instrumentele agressie. Positief was dat ze nog een hoge tolerantie had Aandachtspunten: ze ging in op persoonlijke vragen, ze kon of of gebruiken, ze kon er een leidinggevende bijhalen, zo snel mogelijk afronden voor je je tolerantiegrens bereikt, ze gebruikte veel ja, maar : dit lokt veel tegenreactie uit. Einde van de workshop De begeleider was nog verder beschikbaar voor de deelnemers. Vooraan en in de deelnemersmap vonden de deelnemers nog verdere tips. Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 13

14 5. Waardeer wat werkt! Door Katia van Belle en Ann De Winter Doelstelling was : begeestering overbrengen. De grootste gemene deler van de aanwezigen was : benieuwd nieuwsgierig verwachtingsvol Vraag aan de deelnemers: wie weet iets te vertellen over AI: complimenten geven positief kijken niets werken met sterktes waarderen en zien wat goed loopt. De antwoorden van de deelnemers hebben vooral met het stuk waarderend te maken. In Appreciative Inquiery zijn de woorden waarderend en onderzoek even belangrijk. Appreciative Inquiry (A.I.) Waarderen van wat goed loopt Zoeken hoe je het kunt herhalen, zodat het meer/vaker gebeurt Het klassieke verhaal vertrekt van het probleem He A.I. verhaal vertrekt vanuit de vraag : wat is er gebeurd, hoe komt dat? : waar wil je naartoe? De link met de preventiepiramide : wanneer het probleem groot is of er staat aan te komen, dan is het niet het ideale moment voor AI, want daar heb je tijd voor nodig A.I. is het creëren van een positief klimaat, het is een filosofie, een bewustwording die help om op elk moment het waarderende te zoeken. Het is een methodiek om te zien wat werkt en dàt aanpakken. De klassieke manier van probleem oplossen is vertrekken van SWOT (vb bij het opmaken van een jaarplanning) sterkte/zwakteanalyse waarbij de focus ligt op problemen of bedreigingen die op ons afkomen Strengths Weaknesses Opportunities Threats Een voorbeeld van een instelling in GITS - Hoe kan je elkaar niet langer de put inpraten? - Inzoomen op de momenten waar je elkaar hebt kunnen ondersteunen, dat geeft energie Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 14

15 Er zijn vier fases in de methodiek we koppelen er een oefening aan vast: we willen een goed preventieplan 1. Waar wil je meer van Topic Choice: We willen een beter preventieplan 2. Verhalen beluisteren van wanneer het goed ging Wanneer heeft preventie gewerkt: in duo s werd een eigen verhaal verteld en een techniek/methode afgesproken om te luisteren naar het verhaal nieuwsgierig zijn naar elkaars verhaal, coachend vragen, benieuwd vragen, de ziel in het verhaal zoeken. De duo s zitten samen met 2 andere duo s om de kernwoorden van elkaars verhaal binnen te brengen (via een flap en in clustervorm). Geclusterde kernwoorden op de muur: duidt aan hetgeen werkt in preventie, wat is de ziel bij preventie. Het is een proces dat tijd kost. Vragen/opmerkingen in grote groep: Een eerder vage vraagstelling bij de start levert een nogal abstract resultaat, maar wel veel materiaal (dixit Katia) Het is moeilijk om bij het positieve te blijven Spel van concreet naar weer abstract; normaal doe je 4 keer een in- en uitzoom (concreet/abstract). Waar kan je zoal op inzoomen tijdens de bevraging naar het verhaal? Op oriëntering, op techniek Bij SWOT zijn zowel de linker als rechter velden belangrijk. Maar er zijn veel minder technieken om de linkerkant te onderzoeken. A.I. is daar één techniek van A.I. accepteert waar mensen staan, wie ze zijn. Wie zich niet wil laten interviewen is ook ok. Mensen haken in waar ze kunnen. 3. Dromen van wat mogelijk wordt Als we de ziel vast hebben, gaan we dromen: elementen opschrijven, concreter gaan en op een creatieve manier gestalte geven aan het proces Toneel poppenkast gedicht collage Zulke dingen geven energie 4. (Actie)plannen Of van droom naar design. a) Vanuit de creatieve technieken op zoek gaan naar concrete projecten, vb Pluimproject: iedereen krijgt 1 pluim per week Preventieplan omzetten naar 1 preventiethema per maand b) Stemmen op de concrete projecten: waar gaat de energie naartoe en waar ligt de passie? c) Link leggen naar de centen en de gedeelde verantwoordelijkheid: kan het financieel en wie zet er mee zijn schouders onder? Belangrijk is dat het hele proces wordt afgewerkt tot het einde om de geloofwaardigheid te behouden. Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 15

16 6. Door het lint Door Jonas van Olmen, leerproject Assertiviteit omgaan met agressie Mol Door het lint is een methodiek om agressie bespreekbaar te maken. Pg 1 dia 2: Jonas ontvangt cliënten, de dia beschrijft zijn doelgroep. Probatie= niet naar de gevangenis, maar vrij onder voorwaarden (vb verplicht een vorming te volgen) Vrijheid onder voorwaarden= na het plegen van zwaardere feiten en na een tijdelijke gevangenisstraf opnieuw vrij onder voorwaarden De bedoeling van de methodiek is om kaarten naast een graad van een thermometer te leggen. Er zijn blauwe (wat maakt je kwaad), gele (wat gebeurt er met je lichaam), rode (wat doe je als je kwaad wordt) en groene kaarten (hoe kan je de spanning doen dalen). De vragen op de kaarten zijn belangrijk om de eigen kwaadheid onder controle te krijgen. Pg 3 dia 3: door de methodiek krijgen cliënten de kans om de feiten even vanop afstand te bekijken. Pg 4 dia 1: de methodiek is niet bruikbaar voor instrumentele agressie, wel voor frustratie agressie omdat er duidelijk een stressopbouw inzit. Pg 4 dia 3: doelgroep zijn jongeren vanaf 13 jaar, voor menen met een mentale beperking is de methodiek maar gedeeltelijk bruikbaar. Een idee is om het materiaal/de kaarten te visualiseren. Pg 5 dia 1: De thermometen staat centraal bij de methodiek. Vanaf graad 6 kunnen we ervan uitgaan dat onze cliënt kwaad is. De verschillende graden zijn: -0: volledige rust -1: positieve stress -2: geïrriteerd -3: - -4: kwaad -5: - Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 16

17 -6: heel kwaad, praten wordt moeilijk, als je op dit niveau bent met mensen die je graag hebt, is de kans groot dat je er achteraf spijt zal van hebben -7: woedend -8: point of no return: als hierover gaat, heb je jezelf niet meer in de hand -9: razend -10: door het lint gaan Als begeleider focus je je op de kaartjes die tussen 5 en 8 gelegd worden. Vanaf 9 wordt het heel moeilijk om de agressie onder controle te brengen. Door de agressie bespreekbaar te maken, gaan we alvast vermijden dat een 6 een 9 wordt. Hoe breng je de methodiek aan? Niet vanuit een verwijt je moet dit doen als straf, wel we willen in de toekomst vermijden dat dit nog escaleert Een sessie begint door het stellen van de 4 vragen. Je overloopt de kaartjes met de cliënt en vraagt om die naast de thermometer te leggen (als begeleider ga je hier op zoek naar de situaties waarbij de cliënt het meest kwetsbaar is). Pg 5 dia 3 pg 6 dia 1: Extra vragen die bij de themakaarten kunnen gesteld worden: Alcohol: Wat gebeurt er met je als je alcohol gebruikt? Drugs: Heb je ooit al gebruikt of ken je mensen die gebruiken en wat doet dat met jou? Gezag: Wat doet politie met jou, wat kan je verdragen van je baas, wie zijn je gezagsfiguren? Misbruik: een kaart die je heel hard bij de cliënt laat, je vraagt hem om ze te interpreteren, je kan mensen niet pushen om erover te praten. Sommige kaartjes zijn vrij algemeen, dan is het belangrijk om met de cliënt uit te klaren wat hij er exact onder verstaat. Gebruik je alle kaartjes? Je kan er op voorhand kaarten uit halen (kaarten die gaan over schreeuwende kinderen als de cliënt nog geen kinderen heeft), maar toch opletten hiermee. Moeten alle kaarten gelegd worden? Leg alleen wat je herkent en bij twijfel kan de cliënt het eens navragen bij een vertrouwenspersoon (vb de partner). Pg 6 dia 2: Bij de bespreking achteraf zoek je het totaalbeeld: wat denk je bij jezelf als je de thermometer bekijkt? Pg 6 dia 3: Wat gebeurt er met je lichaam is vaak de moeilijkste stap, vooral als je niet vaak kwaad wordt. Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 17

18 Pg 7 dia 2: Bij de bespreking van een incident neem je er de kaartjes bij. Cliënten zien soms niet meer hoe de opbouw van het incident was en zeggen het overkwam me. Met de kaarten maak je de dingen concreet. Pg 8 dia 1: Wanneer je op de thermometer aan niveau 6 zit, zijn er 3 reacties mogelijk: vechten vluchten bevriezen. De uitleg over de opbouw van kwaadheid is te vinden op de website. Bij een sessie wordt dit schema aan de cliënt uitgelegd. Pg 8 dia 3: Op het einde van een sessie gaan we over tot het maken van een concreet actieplan. De doelstelling is agressie leren beheersen en werken aan assertiviteit waarbij frustraties bespreekbaar worden de cliënt leert grenzen trekken. Pg 9 dia 1: Dit schema wordt gebruikt om te onthouden wat er vorige keer gezegd geweest is. Hoeveel sessies moet je voorzien? Dat hangt er vanaf, kan je niet standaard vastleggen. Meer informatie en begeleidingstips op Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 18

19 7. Soepel als riet, sterk als rots Belang van houding, woorden en lichaamstaal bij het voorkomen van agressie Door Suzanne Cautaert, Terra Training en Coaching Zie hand-out voor een inhoudelijke uiteenzetting. Het was vooral een doe-workshop. Elke deelnemer schreef eerst een woord op een post-it dat te binnen schiet als hij aan agressie denkt. We liepen door elkaar en bij het signaal zocht ieder een partner om het over het genoteerde woord te hebben. We kregen een film te zien, waarbij we de reactie van onthaalmedewerkers te zien kregen op moeilijke klanten. We werden geprikkeld om na te gaan wat een positieve, wat een negatieve reactie was. Suzanne legde het verschil uit tussen frustratie en instrumentele agressie en refereerde hierbij naar de film. Ze stelde de Adrenaline-curve voor. Er werd een oefening gedaan op de eerste fase (de opstartfase) bij frustratie-agressie: in groepjes zochten we aan de hand van een concreet voorbeeld de (non)verbale signalen die agressie doen escaleren, die olie op het vuur gooien en zochten naar wat kan helpen om water op het vuur te doen, om de lont uit de agressie te halen. Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 19

20 8. Verbonden zijn als antwoord op grensoverschrijdend gedrag Door Heidi Defever en Reg Feyaerts, Arkos vzw. Een doe-workshop zonder hand-out, waardoor verslag niet mogelijk was. Hierbij toch een glimp: Studiedag Wees wijs. Voorkom agressie 20

Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol

Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol Leerproject assertiviteit omgaan met agressie Mol Individuele- en groepsvorming in het kader van gerechtelijk alternatieve maatregelen. Doorverwijzingen vanuit het justitiehuis in Turnhout (bemiddeling

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

OMGAAN MET PROBLEEMGEDRAG INHOUD 1. VISIE ST.-ODA OP AGRESSIE

OMGAAN MET PROBLEEMGEDRAG INHOUD 1. VISIE ST.-ODA OP AGRESSIE OMGAAN MET PROBLEEMGEDRAG Jaak Jacobs en Ruth Geuens Gent 03/05/2011 Hasselt 13/05/2011 Leuven 15/06/2011 1 INHOUD 1. Visie St.-Oda op agressie 2. Oorzaken van probleemgedrag/agressie 3. Basishouding van

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om?

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Hoe omgaan met moeilijke situaties? Hoe pak ik conflicten en agressie aan? David De

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

Wat kan je als leidinggevende doen om psychosociale moeilijkheden bij medewerkers bespreekbaar te maken?

Wat kan je als leidinggevende doen om psychosociale moeilijkheden bij medewerkers bespreekbaar te maken? Infofiche werkgever_analyse Wat kan je als leidinggevende doen om psychosociale moeilijkheden bij medewerkers bespreekbaar te maken? Psychosociale moeilijkheden opmerken is geen evidentie. Evenmin is het

Nadere informatie

Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld?

Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld? Coenye Patrick Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld? = betekenisvol gedrag ( tussen bedoeling van

Nadere informatie

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ:

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: NESTEN KRIJGEN DEUKEN OUDERLIJKE STRESS: WEINIG TIJD OM TE COMMUNICEREN. WE GROEIEN UIT ELKAAR EMOTIONELE STRESS: VEEL VERLIESERVARINGEN Even reflecteren naar eigen handelen. Heb

Nadere informatie

Omgaan met ongewenst gedrag van een medewerker

Omgaan met ongewenst gedrag van een medewerker Omgaan met ongewenst gedrag van een medewerker Praktijkgerichte ebooks voor Leidinggevenden Een beproefde methodiek om ongewenst gedrag van een medewerker te doen ophouden zonder zijn/haar reptielenbrein

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Geweldloosheid en veiligheid

Geweldloosheid en veiligheid Geweldloosheid en veiligheid Missie van Levenslust Geweldloosheid en veiligheid zijn kernwoorden in ons beleid. We willen onze kinderen en jongeren het belang van een geweldloze wijze van handelen bijbrengen

Nadere informatie

Leer hoe je effectiever kunt communiceren

Leer hoe je effectiever kunt communiceren Leer hoe je effectiever kunt communiceren De kracht van geweldloze communicatie Hoe vaak kom je in een gesprek terecht waarin je merkt dat je niet meer zegt wat je wilt zeggen; dat je iets doet wat de

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

11 Omgaan met verbale agressie

11 Omgaan met verbale agressie 11 Omgaan met verbale agressie AGRESSIE Praktijkinformatie Welke vormen zijn er? Hoe buig je opkomende verbale agressie om? Hoe en wanneer stel je je grens? EN Omgaan met verbale agressie Tip 1 Herken

Nadere informatie

Taghon Geert Oktober 2009

Taghon Geert Oktober 2009 Taghon Geert Oktober 2009 Agressie een nieuw fenomeen? Vroeger Zichtbaar Nu Onzichtbaar POSITIEF: 80%!! 20 % => 5% problematisch Agressie = Communicatie Kanalen Bestaande kennis en ervaring, normen vooroordelen,

Nadere informatie

VROLIJKE VRIENDEN SOCIALE VAARDIGHEDEN KINDEREN MET GEBREK AAN VANUIT WELKE ERVARING POSITIEF OUDERSCHAP: FOCUS OP VERZET TEGEN RIDICULE REGELS

VROLIJKE VRIENDEN SOCIALE VAARDIGHEDEN KINDEREN MET GEBREK AAN VANUIT WELKE ERVARING POSITIEF OUDERSCHAP: FOCUS OP VERZET TEGEN RIDICULE REGELS SOCIALE VAARDIGHEDEN VROLIJKE VRIENDEN Kinderen sociale vaardigheden leren door middel van spel Bewust zijn van je gedrag Goed luisteren Wederkerigheid Goede observeren Non verbale communicatie Verbale

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag Omgaan met emotioneel en agressief gedrag RadarVertige training & opleiding Emotie mag, agressie niet! Dit boekje bevat informatie, tips en aandachtspunten uit de training Omgaan met emotioneel en/of agressief

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd.

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd. ZELFVERTROUWEN Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in jezelf hebt. Zelfvertrouwen hoort bij ieder mens en het betekent dat je een reëel zelfbeeld hebt, waarin ruimte is voor sterke kanten, maar ook

Nadere informatie

GRIP OP PRIKKELBAARHEID

GRIP OP PRIKKELBAARHEID WEES WELKOM OM TE GLUREN BIJ GRIP OP PRIKKELBAARHEID Een multidisciplinair programma voor mensen met Hersenletsel Niels Farenhorst: Psycholoog Wouter Oonk: Psychomotorisch therapeut VIDEO Doel Het leren

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

HEIJKOOP KIJKT ANDERS

HEIJKOOP KIJKT ANDERS HEIJKOOP KIJKT ANDERS Notitie over vergelijking Methode Heijkoop en VHT/VIB Jaap van der Giessen, juni 2005 Aanleiding Als AIT-opleidingscoördinator voor de Gehandicaptenzorg kom ik regelmatig collega

Nadere informatie

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling WAT? Dit plan beschrijft de stappen die een lokale groep kan zetten bij een vermoeden, onthulling of vaststelling van seksueel (grensoverschrijdend) gedrag of seksueel misbruik t.a.v. de leden. Het is

Nadere informatie

Agressie in de apotheek

Agressie in de apotheek Agressie in de apotheek Samenvatting ADHD Agressie in de apotheek 1/4 Deze cursus is bestemd voor apotheekmedewerkers die direct contact hebben met klanten. Het doel van de cursus is de deelnemers inzicht

Nadere informatie

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Communiceren met ouders Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Inhoud van de workshop 1. Kind binnen systeem 2. School en ouders gelijkwaardig? 3. Richtlijnen bij oudercontacten 4.

Nadere informatie

Observatielijst bezoek op de werkplek Competentieprofiel

Observatielijst bezoek op de werkplek Competentieprofiel Observatielijst bezoek op de werkplek Competentieprofiel 1) Kunnen vragen en luisteren naar informatie over de kinderen Sleutelcompetentie: communicatie Je luistert naar wat je ouders hoort vertellen over

Nadere informatie

MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE. Specialisatietraining

MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE. Specialisatietraining MEDIATION & GEWELDLOZE COMMUNICATIE Specialisatietraining Mediation & geweldloze communicatie Introductie De mediator streeft ernaar om partijen als gelijkwaardige partners te laten communiceren en onderhandelen.

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

Workshop: Geweldloze Communicatie

Workshop: Geweldloze Communicatie Workshop: Geweldloze Communicatie ALV SIETAR NL Door Jackie van der Kroft www.jackievanderkroft.nl Programma: Geweldloze Communicatie Introductie Model 4 elementen Niet-verbindende communicatie Praktijk

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

Verslag vrijwilligers - Visie op gastvrijheid. Versie 2 september 2015

Verslag vrijwilligers - Visie op gastvrijheid. Versie 2 september 2015 Verslag vrijwilligers - Visie op gastvrijheid Versie 2 september 2015 Samenvatting ALGEMEEN Over het algemeen vinden bijna alle medewerkers het thema gastvrijheid belangrijk en leuk.de urgentie ervan wordt

Nadere informatie

mindfulness workshop

mindfulness workshop mindfulness workshop 1 mindfulness workshop Deze workshop wordt gegeven om een indruk te krijgen wat mindfulness inhoudt. Ook kan worden gekeken in welke training de workshop als onderdeel kan worden ingezet,

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org De opvoedingsdriehoek Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org Een woord vooraf Wat is normaal? Ieder kind is anders 1 op 4 sociale interacties bij kinderen onder 5j is agressief Ongeveer

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

We hebben respect voor elkaar: elkaars denken, elkaars uiterlijk, voor de verschillen tussen elkaar.

We hebben respect voor elkaar: elkaars denken, elkaars uiterlijk, voor de verschillen tussen elkaar. Omgangsprotocol Waarom een omgangsprotocol? Een veilig gevoel bij kinderen is ontzettend belangrijk. Alleen als kinderen zich op hun gemak voelen en met plezier naar school gaan, zullen ze zich op een

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Wij werken aan Allemaal Maatjes!

Wij werken aan Allemaal Maatjes! Wij werken aan Allemaal Maatjes! Op school werken wij elke maand aan een ander puntje om Allemaal maatjes te zijn! Zo proberen wij het pesten op onze school te voorkomen. Om het puntje van de maand duidelijk

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen. Julie Breemersch

Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen. Julie Breemersch Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen I.V.psychotherapeut Verliescounselor 0478/90.91.98 Onze Maatschappij Veranderingen... Onze Maatschappij Complexere maatschappij: Complexere nesten Nesten

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Hand out Ontwikkelgesprekken voeren

Hand out Ontwikkelgesprekken voeren Hand out Ontwikkelgesprekken voeren Wil je als leidinggevende vanuit een waarderend perspectief ontwikkelgesprekken voeren met medewerkers? Dan is deze hand out zeer behulpzaam. De waarderende benadering

Nadere informatie

Horse Sense Redefined

Horse Sense Redefined Horse Sense Redefined (Herdefiniëring van gezond paardengevoel en verstand) 2-daagse EAPD Introductie Cursus In de EAPD - persoonlijke ontwikkeling met behulp van het paard laat Chris zijn studenten zien

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Thema Kernelementen Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Tips voor de trainer: Doseer je informatie: less is more. Beoordeel wat je gymnasten doen, niet wie ze

Nadere informatie

Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie

Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie Mogelijkheden in de (non-) verbale communicatie Non verbaal werken in de AZC s Inleiding In toenemende mate krijgen we in de AZC s te maken met nieuwkomers. Bewoners die onze taal niet spreken en wij,

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken?

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken? FCE / Stichting Opleidingskunde 2007 Een groep interviewen met de waarderende methode Bijvoorbeeld over samenwerken... 1. Thema scherp (het gaat in dit voorbeeld over effectief samenwerken ) 2. In kleine

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Om goed te definiëren wat we bedoelen met agressie wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds boosheid en anderzijds agressie

Om goed te definiëren wat we bedoelen met agressie wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds boosheid en anderzijds agressie 1 AGRESSIEPROTOCOL. 1. Inleiding. Agressief gedrag, in al zijn verschijningsvormen is een regelmatig terugkerend verschijnsel in onze samenleving. Dit stopt niet aan de deur van het OCMW. Ook binnen de

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

OptimaleGezondheid.com Training: Mini stress cursus 101, deel 1! Mini Cursus Anti-stress 101: Deel 1. Door Jack Boekhorst

OptimaleGezondheid.com Training: Mini stress cursus 101, deel 1! Mini Cursus Anti-stress 101: Deel 1. Door Jack Boekhorst Mini Cursus Anti-stress 101: Deel 1 Door Jack Boekhorst klantenservice@optimalegezondheid.com Pagina 1 Inleiding Zoals ik reeds in het artikel heb verteld, komen we er niet onderuit. Een stukje theorie

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Interessen: Wat vind ik leuk?

Interessen: Wat vind ik leuk? Interessen: Wat vind ik leuk? Opdracht 1: Zet een kruisje bij de punten die je leuk vindt om te doen. Omcirkel vervolgens drie punten die je het allerleukst vindt om te doen. Ik vind het leuk om iets van

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Workshop: Dit pestcongres werkt wel

Workshop: Dit pestcongres werkt wel Congres Alles over pesten Workshop: Dit pestcongres werkt wel 30 november 2010 1 Norming, storming & performing WIE DENK JE WEL/NIET* DAT IK BEN DOORHALEN WAT NIET VAN TOEPASSING IS De eerste indruk, het

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Stel je eigen Toolkit samen en vul hem aan! Je kunt elk moment nieuwe middelen kiezen uit de Toolkit van GRAS. Kijk daarvoor op de site: www.gras.

Stel je eigen Toolkit samen en vul hem aan! Je kunt elk moment nieuwe middelen kiezen uit de Toolkit van GRAS. Kijk daarvoor op de site: www.gras. Inleiding Toolkit Om effectief te communiceren worden in trainingen veel verschillende modellen aangeboden. Je ziet dan soms door de bomen het bos niet meer. GRAS heeft voor jou een aantal communicatie-hulpmiddelen

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

4 soorten relaties Is er een vraag om hulp?

4 soorten relaties Is er een vraag om hulp? 4 soorten relaties Is er een vraag om hulp? Nee vrijblijvende relatie Vrijblijvende relatie Vrijblijvende relatie Cliënten die kiezen voor een vrijblijvende relatie = een bezoekerstypische relatie Bezoeker

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Coachingsprincipes voor Ondernemers. 5 juni 2012

Coachingsprincipes voor Ondernemers. 5 juni 2012 Coachingsprincipes voor Ondernemers 5 juni 2012 Ondernemerskring Vragen vorige bijeenkomst: - Wat beweegt mensen? - Omgaan met weerstand -> Coachingsprincipes als hulpmiddelen om jezelf en anderen beter

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

Evaluatieverslag mindfulnesstraining

Evaluatieverslag mindfulnesstraining marijke markus spaarnestraat 37 2314 tm leiden Evaluatieverslag mindfulnesstraining 06 29288479 marijke.markus@freeler.nl www.inzichtinzicht.nl kvk 28109401 btw NL 079.44.295.B01 postbank 4898261 14 oktober

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen.

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. - Voor buschauffeurs en conducteurs, waar verbale, mentale en fysieke agressie stelselmatig voor komt. - Voor de controleurs in het openbaar

Nadere informatie

Affirmaties, welke passen bij mij?

Affirmaties, welke passen bij mij? Affirmaties, welke passen bij mij? Veel mensen maken gebruik van affirmaties, om hun gevoel, zelfbeeld en gedachten positief te beïnvloeden. Regelmatig hoor ik van cliënten, dat hoe vaak ze ook affirmeren,

Nadere informatie