HERENTALS. Energie- en klimaatactieplan in het kader van het Burgemeestersconvenant

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HERENTALS. Energie- en klimaatactieplan in het kader van het Burgemeestersconvenant"

Transcriptie

1 HERENTALS Energie- en klimaatactieplan in het kader van het Burgemeestersconvenant

2

3 Inhoud INHOUD I INLEIDING Achtergrond Ambitie van de stad Herentals Opbouw en uitvoering plan... 2 II SITUATIE EN UITDAGINGEN Situatie (Nulmeting) Uitdagingen en visie stad Herentals Verwachte CO 2 -besparingen Opvolging... 2 III GEBOUWEN Inleiding Actuele toestand Doelstelling Parameters Actieplan gebouwen... 2 IV MOBILITEIT Inleiding Actuele toestand Doelstelling Parameters Actieplan mobiliteit... 2 V HERNIEUWBARE ENERGIE Inleiding Actuele toestand Doelstelling Parameters Actieplan hernieuwbare energie... 2 VI STAD ALS AMBASSADEUR Inleiding Actuele toestand Doelstelling Parameters Actieplan stad als ambassadeur... 2 VII PARTICIPATIE Inleiding Actuele toestand Doelstelling Actieplan participatie... 2 VIII LIJST AFKORTINGEN ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOK duurzaamheidsteam

4

5 I Inleiding 1 Achtergrond I INLEIDING 1 Achtergrond In de gemeenteraad van 4 februari 2014 besliste de stad Herentals, net zoals alle andere 28 Kempense gemeenten het Burgemeestersconvenant te ondertekenen en uit te voeren. IOK zal, in partnerschap met de distributienetbeheerders, VITO en de provincie Antwerpen de gemeentebesturen hierbij ondersteunen. De officiële ondertekening vond plaats op 21 maart Het Burgemeestersconvenant is een initiatief van de Europese Commissie waarbij ze de lokale overheden uitdaagt om de Europese doelstelling om tegen % CO 2-besparing te realiseren of zelfs te overtreffen op het gemeentelijk grondgebied. Stad Herentals engageert zich via een inspanningsverbintenis om tegen 2020 een CO2-reductie van 20% maximaal te helpen realiseren. CO 2 is het belangrijkste broeikasgas en ontstaat bij verbranding van fossiele brandstoffen. CO 2 besparen betekent dus energie besparen, wat finaal neerkomt op kosten besparen. Dit actieplan is niet enkel gericht op het stedelijk patrimonium, maar op alles wat er zich binnen de grenzen van de stad afspeelt. Minder CO 2 uitstoten, biedt daarom kansen voor de stad als organisatie, de burger, de ondernemer, Daarbij kan zowel ingezet worden op minder CO 2 produceren als op groene energieproductie. 20% lokale CO 2-reductie is een haalbaar en betaalbaar engagement Naast de subsidieerbaarheid van het energie- en klimaatbeleid, is de uitvoering van het beleid zelf ook financieel interessant: Gebruik maken van quickwins. De terugverdieneffecten van energiebesparende maatregelen bieden kansen in tijden van budgettaire beperkingen. De sterk groeiende kennis rond energiebesparing en de stijgende energieprijzen maken dat 20% reductie in CO 2-uitstoot tegen 2020 technisch haalbaar, betaalbaar en financieel interessant is. Investeren in CO 2-reductie op het eigen grondgebied is meer investeren in de eigen economie. Het leidt bovendien tot een grotere energieonafhankelijkheid en geeft een antwoord op de stijgende energieprijzen en energieschaarste. Er is nog een groot potentieel voor CO 2-reductie met netto besparingen voor de gezinnen Samen met mobiliteit, industrie en de tertiaire sector zijn de (private) woningen verantwoordelijk voor het leeuwendeel van de CO 2-uitstoot. Daarbij komt dat de Vlaamse woningen, in vergelijking met de ons omringende landen, nog veel groeipotentieel hebben op vlak van CO 2-reductie. Het gemiddeld energieverbruik voor woningverwarming ligt hier ruim 50% hoger dan in Nederland. Naast het feit dat de Vlaming ruimer woont en veelal in een eengezinswoning, is vooral een ontoereikende isolatie hiervoor verantwoordelijk. Met de stijgende energieprijzen neemt de energiefactuur een steeds grotere hap uit het Vlaamse gezinsbudget, wat in tijden van crisis een steeds groter aantal gezinnen in de problemen brengt. Een beleid dat zich richt op CO 2-reductie heeft daardoor ook een belangrijk sociaal luik. Verder bouwen op succesvolle lopende initiatieven De afgelopen jaren heeft de stad diverse acties m.b.t. energie en klimaat gelanceerd. Deze acties hebben vandaag hun succes bewezen en zijn maatschappelijk en politiek sterk ingeburgerd. Voorbeelden zijn Energie Infotoer, Klimaatscholenproject, Duurzaamheidskrant, samenaankopen dak- & muurisolatie. Daarnaast kan verwezen worden naar provinciale initiatieven zoals de samenaankoop groene stroom. Dit vormt uiteraard een zeer interessante uitgangspositie om het energie- en klimaatbeleid nu ook een gezicht te geven door de opmaak van een klimaatactieplan. Door verder te bouwen op deze bestaande initiatieven worden immers al significante CO 2-reducties gerealiseerd. Burgemeestersconvenant als sterk, internationaal beleidskader Ontwikkeling van een pro-actief energie- en klimaatbeleid: Het Burgemeestersconvenant biedt een interessant kader om ook op lokaal niveau beleid te ontwikkelen dat pro-actief inspeelt op de gevolgen van klimaatverandering. Onderzoek wijst uit dat tijdig ingrijpen goedkoper is dan een te sterk afwachtend beleid, waarbij pas ingegrepen wordt wanneer de gevolgen van de klimaatwijziging zich acuut (en scherper!) op het terrein manifesteren. Een pro-actief beleid anticipeert op nakende verplichtingen vanuit Europa die op de steden en gemeenten afkomen, bijvoorbeeld de Europese richtlijn Energieprestatie van gebouwen bepaalt dat vanaf 2019 nieuwe overheidsgebouwen en vanaf 2021 alle nieuwe gebouwen bijna-energieneutraal moeten zijn. Het voordeel van een ondubbelzinnige beleidskeuze: Het Burgemeestersconvenant heeft het voordeel van de duidelijkheid: het biedt een duidelijke beleidskeuze die alle collega-mandatarissen en ambtenaren engageert voor een gericht, langlopend beleid, een gemeenschappelijke focus in de vele grote en kleine duurzaamheidsacties, een gezamenlijke vlag die, mits doordachte participatieve aanpak, de levende lokale krachten enthousiasmeert en bundelt (bedrijven, middenveld, bevolking ). Een actueel beleid voeren: Steeds meer besturen zijn overtuigd van de kansen die het Burgemeestersconvenant biedt. Sedert de aftrap begin 2009 hebben meer dan Europese gemeenten getekend. In Vlaanderen hebben inmiddels meer dan 80 gemeentebesturen ingetekend, heeft VVSG een Vlaams Netwerk Burgemeestersconvenant opgericht, hebben 5 Vlaamse streekontwikkelingsintercommunales en 3 provinciebesturen het coördinatorschap rond het Burgemeestersconvenant opgenomen ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOK duurzaamheidsteam 1

6 Vele handen maken licht werk: Een gezamenlijk doel creëert de opportuniteit van een breed partnerschap. Een gemeenschappelijk beleidsdoel heeft als voordeel dat verschillende actoren rond dit doel ondersteuning (gaan) aanbieden. Het leidt tot vereenvoudigde samenwerking (met de buurgemeenten, met essentiële partners als distributienetbeheerders, VITO, provincie Antwerpen ) waarbij IOK in een coördinerende rol zal optreden. 2 Ambitie van de stad Herentals Met dit klimaatplan engageert de stad zich om: De nodige inspanningen te leveren, investeringen te doen en acties te voeren om een CO 2-reductie te helpen realiseren tegen 2020 van 20%, door het verhogen van de energie-efficiëntie en de inzet van duurzame energiebronnen. 3 Opbouw en uitvoering plan 3.1 Opbouw Naast de inventarisatie van de huidige situatie en het definiëren van de uitdagingen voor de stad, bestaat het grootste deel van dit plan uit een overzicht van acties die het stadsbestuur wil uitvoeren om de doelstelling te behalen. De acties zijn ingedeeld in volgende thema's: Gebouwen Mobiliteit Hernieuwbare energie Stad als ambassadeur Participatie Per thema worden zowel investeringen als sensibiliserende acties opgesomd, gericht op verschillende doelgroepen. Intern richten de acties zich naar het stadsbestuur, de stadsdiensten en het personeel zelf, extern zijn de acties gericht op burgers/particulieren; bedrijven (terreinen)/handel; verenigingen; scholen... De verschillende sectoren uit de nulmeting zijn verweven in deze thema's. Deze sectoren zijn: Stad als organisatie Wonen Mobiliteit Tertiaire gebouwen Industrie Landbouw (wordt niet apart opgenomen, maar meegenomen bij bedrijven) Participatie Voor elk thema worden ook een actuele toestand, de doelstellingen beschreven als ook een aantal parameters die zullen worden gebruikt om de vorderingen binnen deze categorie op te volgen. 3.2 Organisatie en financiële aspecten uitvoering plan Organisatie Om een succesvol klimaatbeleid uit te werken is het creëren van een groot draagvlak noodzakelijk. De gemeente organiseert zich daarom zowel intern als extern. Intern werden volgende diensten en mandatarissen betrokken: Afdeling stadsontwikkeling Milieudienst Dienst ruimtelijke ordening Dienst welzijn, preventie en noodplanning Technische dienst Communicatiedienst Stedelijke werkplaats Afdeling sport, recreatie, jeugd en ontwikkelingssamenwerking Cultuurcentrum OCMW Politiezone Neteland Secretaris College van burgemeester en schepenen De vertegenwoordigers van deze diensten werden in 4 gespreksgroepen/workshops ingedeeld. Deze groepen brainstormden op hetzelfde moment rond het klimaatvriendelijker maken van de gemeente rond een bepaald thema. De thema s zijn: wonen, mobiliteit, gemeentelijk patrimonium (incl. vloot en openbare verlichting), lokale economie (tertiaire gebouwen, industrie, ). Doel binnen elke groep is om knelpunten en kansen aan te halen en concrete acties te 2 IOK duurzaamheidsteam ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc

7 I Inleiding 3 Opbouw en uitvoering plan bedenken om deze knelpunten aan te pakken. De knelpunten en mogelijke acties werden teruggekoppeld aan het bestuur en acties werden opgelijst voor uitvoering. Jaarlijks of tweejaarlijks zullen de workshops herhaald worden en kunnen de lopende acties ook toegelicht worden. Deze werkwijze garandeert een grote organisatiebetrokkenheid. Om tot een gefinaliseerd klimaatplan te komen, werd binnen de stedelijke administratie een werkgroep duurzaamheid samengesteld. In deze werkgroep, onder leiding van het afdelingshoofd stadsontwikkeling, zijn vertegenwoordigd: afdeling stadsontwikkeling, milieudienst, dienst ruimtelijke ordening, dienst preventie en noodplanning, stedelijke werkplaats, dienst gebouwenbeheer, afdeling vrije tijd, sportdienst, jeugddienst, cultuurcentrum, dienst communicatie en OCMW. Dit team zal minstens één keer per jaar samenkomen i.v.m. opvolging en implementatie van het plan. Belangrijke aandachtspunten zijn budgettaire mogelijkheden en haalbaarheid naar tijdsinvestering binnen de betrokken diensten. Verder wordt ook een kernteam samengesteld. In dit kernteam zijn vertegenwoordigd: burgemeester, schepen voor milieu en ruimtelijke ordening en schepen voor mobiliteit en lokale economie, afdelingshoofd stadsontwikkeling, milieuambtenaar en diensthoofd gebouwenbeheer. Dit kernteam zal halfjaarlijks samenzitten om de implementatie van het plan te overlopen en nieuwe acties te bespreken. Het afdelingshoofd stadsontwikkeling wordt ingezet als klimaatambassadeur. In die functie werkt de ambassadeur boven de lokale diensten en coördineert hij/zij de uitvoering van het klimaatbeleid op het terrein. Extern wordt de stad bijgestaan door een breed partnerschap, gecoördineerd door IOK. De netbeheerders, VITO, provincie en IOK hebben voor het streekproject Burgemeestersconvenant een gezamenlijke ambitie en een partner specifieke begeleiding aan gemeentebesturen afgesproken. Dit engagement is geformaliseerd in een engagementsverklaring die alle hoofdpartners ondertekenden op 21 maart Elke partner blijft zijn in house relatie met de gemeente behouden. Om de verschillende acties binnen het streekproject te stroomlijnen komen de partners op regelmatige basis samen in een partneroverleg. Terugkoppeling over de afspraken binnen het partneroverleg naar de gemeenten gebeurt via het streekoverleg, nieuwsbrief en extranet. Voor wat betreft de sensibilisatieacties zal de werkgroep duurzaamheid één grootschalig sensibilisatieactie uitwerken. De te bereiken externe doelgroepen (burgers/particulieren; bedrijventerreinen/handel; verenigingen; scholen ) worden vastgelegd, de inhoudelijke thema s (gebouwen; mobiliteit; hernieuwbare energie; stad als ambassadeur, ) worden bepaald. De werkgroep duurzaamheid gaat hier bij uit van de meest interessante, maar vooral ook de meest actuele en relevante thema s. De voorbeelden die in dit actieplan bij de acties zijn opgesomd, zijn ter inspiratie. Hier wordt gekeken naar het Vlaamse bestuursakkoord. De financiële stimulansen die Vlaanderen aanreikt voor de doelgroepen, zullen hier sterk bepalend zijn of bepaalde acties/ingrepen met een CO2 reductie tot gevolg zal slagen. Zo worden vb. premies voor dakisolatie en hoogrendementsglas getrapt verlaagd en worden maatregelen omgevormd om energiearmoede tegen te gaan. Daarnaast zal voor de sensibilisatieactie ook gezocht worden naar een maximale samenwerking met verschillende partners om hier invulling aan te geven. Deze actie kan onder de vorm van een één- of meerdaags evenement, infodag/-avond uitgewerkt worden. Hier wordt gekeken naar een maximale afstemming met o.a. de week van de mobiliteit (medio september) en de week van de fair trade (begin oktober). Het najaar is dus het meest aangewezen moment om vanaf 2015 deze actie rond duurzaamheid te organiseren ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOK duurzaamheidsteam 3

8 Interne sensibiliseringsacties richting het bestuur, de stadsdiensten en het personeel zelf, zullen doorlopend uitgewerkt en opgevolgd worden. Deze doelgroep heeft een voorbeeldfunctie en zal blijvend aangesproken moeten worden om deze rol ter harte te nemen. De voorbeelden die in dit actieplan bij de acties zijn opgesomd, zijn ter inspiratie. De geplande investeringen van stad Herentals zijn opgenomen in de meerjarenbegroting. Indien er zich opportuniteiten (vb. subsidies) voordoen, zullen deze in overweging genomen worden, om als hefboom t.a.v. de stedelijke middelen te worden ingezet Financiële aspecten Rekening houdend met de globale CO 2-uitstoot van de stad op dit moment en het verwachtte resultaat van reeds geplande inspanningen, moet geconcludeerd worden dat de komende jaren extra inspanningen nodig zijn om de gestelde ambities/doelstellingen ook daadwerkelijk te verwezenlijken. Het budget om dit klimaatplan te realiseren bestaat uit: stedelijke personele inzet voor coördinatie van stedelijke acties; stedelijke investeringen in eigen patrimonium en vloot om voorbeeldfunctie uit te oefenen; quickwins die de stad realiseert, worden opnieuw ingezet voor energie- en klimaatbeleid; inzet van 3,9 VTE van IOK gefinancierd vanuit de IOK-werking (IMD, Kempisch Woonplatform, dienst Industrie (Bedrijventerreinmanagement)) specifiek voor het streekproject Burgemeestersconvenant; bijkomende middelen die IOK samen met partners en de stad zal aantrekken (bv. Europese middelen); inzet van personeel vanuit de verschillende partners binnen het streekproject. 4 IOK duurzaamheidsteam ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc

9 II Situatie en uitdagingen 1 Situatie (Nulmeting) II SITUATIE EN UITDAGINGEN 1 Situatie (Nulmeting) Om doelstellingen voor CO 2-reductie te kunnen formuleren en de effecten van het klimaatbeleid te kunnen opvolgen, is inzicht nodig in de grootte en bronnen van de huidige CO 2-uitstoot op het grondgebied van de stad. Daarvoor is een stedelijke emissie-inventaris opgemaakt. De emissie-inventaris geeft voor elke sector zijn aandeel in de totale CO 2-uitstoot weer. Het gehanteerde referentiejaar is De inventaris werd uitgevoerd met behulp van de generieke tool die VITO ontwikkelde in opdracht van het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie van de Vlaamse overheid, aangevuld met gemeentespecifieke data. Uit de emissie-inventaris blijkt dat in het jaar ton aan CO 2- equivalenten werd uitgestoten. 0,4% verantwoordelijk. De openbare verlichting en de werking van de stedelijke diensten vertegenwoordigen enkele procenten. Indien we de stad vergelijken met een gemiddelde Kempische gemeenten dan is te zien dat de verhoudingen van de CO2-uitstoot per sector redelijk goed overeen komen met het Kempens gemiddelde. Enkel landbouw neemt een kleiner aandeel in beslag. De tertiaire sector is dan weer wat groter dan gemiddeld. Dit ligt in de lijn der verwachtingen gezien Herentals een stad is met relatief weinig landbouw en veel diensten. Landbouw wordt niet als aparte sector opgenomen in het actieplan. Landbouwbedrijven worden mee beschouwd als onderneming en als dusdanig ook zo benaderd i.h.k.v. bepaalde acties. Figuur 1: Aandeel sectoren in totale CO 2-uitstoot voor grondgebied Herentals (2011) In deze nulmeting wordt geen rekening gehouden met de uitstoot op autosnelwegen. Ook de emissies van de veeteelt is niet mee opgenomen. De woningen zijn verantwoordelijk voor 28 % van de stedelijke CO 2-uitstoot. De tertiaire sector (kantoren, handelszaken, horeca, zorgsector ) en de overige industrie nemen respectievelijk 22 en 23% van de CO 2-uitstoot voor hun rekening. 20% is toe te schrijven aan het wegverkeer. Van de totale uitstoot is het openbaar vervoer voor Figuur 2: Aandeel sectoren in totale CO 2-uitstoot voor een gemiddelde Kempense gemeente Stad Herentals heeft door haar rol als kleinstedelijk gebied een belangrijke impact op vlak van energie en klimaat. De stad heeft immers de taak om een verdichtingsbeleid te voeren, voornamelijk op vlak van wonen en werken. Een groeiend inwonersaantal en een toename van bedrijvigheid en aantal ondernemingen betekent een stijging van CO2. Bij de vervolgmetingen zal hier een duidelijke nuancering gemaakt moeten worden. De uitdaging voor stad Herentals ligt er dus in om meer en meer te zoeken naar hoe op een beperkte ruimte een ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOK duurzaamheidsteam 5

10 maximaal kwaliteitsvol en divers stedelijk programma (wonen, werken, recreëren,..) kan worden uitgeschreven, gekoppeld aan een duurzaam ruimtegebruik en aan het openbaar vervoersaanbod. Dit genereert heel wat voordelen m.b.t energie en klimaat (o.a. kortere af te leggen afstanden, investeringen in openbaar domein i.f.v bredere doelgroep..). 2 Uitdagingen en visie stad Herentals Uit de emissie-inventaris kunnen we afleiden op welke terreinen het klimaatbeleid best kan inzetten. De stad wil met haar klimaatbeleid volgende uitdagingen aangaan. De stedelijke werking energiezuiniger maken De stedelijke werking vertegenwoordigt 3,8% in de totale CO 2-uitstoot. Het gaat om de uitstoot verbonden aan de verwarming en werking van het stedelijk patrimonium en stedelijk wagenpark. Bij elk van deze energieverbruikers bevindt zich nog besparingspotentieel. De stad engageert zich om de eigen gebouwen, openbare verlichting en vloot energiezuiniger te maken. Benutten van het besparingspotentieel van woningen en gebouwen Het woningbestand in de stad is relatief oud en vele woningen zijn nog niet voldoende geïsoleerd. Een groot gedeelte van het energieverbruik van de tertiaire sector is gerelateerd aan gebouwen: kantoren, handelszaken, horeca, scholen,. Ook het kantorenbestand in de stad is relatief oud. Het besparingspotentieel in gebouwen is dus nog groot. De stad kiest voluit voor duurzaam bouwen, niet alleen voor haar eigen patrimonium. De stad wenst via sensibilisatie en het faciliteren van duurzame (ver)bouwen de huishoudelijke gebouwen te verduurzamen. Duurzaam bouwen is een manier van bouwen waarbij de milieu- en gezondheidseffecten over de volledige levensduur van het bouwproject tot een minimum worden beperkt. Hierbij wordt uitgegaan van de volgende principes, met steeds het economisch optimum als norm: Bouwen over generaties heen. Niet alleen door duurzame materialen te gebruiken maar ook door comfortabele leefomgevingen te creëren waar mensen graag vertoeven. Efficiënt ruimtegebruik. Hoe dichter mensen bij elkaar wonen, hoe minder oppervlakte er bebouwd wordt, en hoe meer natuur behouden blijft. Een dichte bebouwing beperkt de verplaatsingsafstand en het vergemakkelijkt een efficiënte infrastructuur en openbaar vervoer. Rationeel energiegebruik. Zowel tijdens het bouwproces als tijdens de levensduur van de woning. Essentiële voorwaarden hiervoor zijn: compact en zuid georiënteerd bouwen, een luchtdichte afwerking, grondig isoleren, efficiënte verwarmingsinstallatie op hernieuwbare energie, Het gebruik van duurzame materialen met een zo laag mogelijke milieu-impact, waarbij de volledige levenscyclus in acht wordt genomen. Een goede waterhuishouding. Minder gemotoriseerd verkeer is minder files en CO 2 Verkeer draagt met 20% aanzienlijk bij tot de uitstoot van CO 2 in de stad. De uitdaging is om voor personenvervoer het aantal verplaatsingen te voet, met de fiets of het openbaar vervoer te verhogen. Duurzame mobiliteit zoekt het evenwicht tussen bereikbaarheid, economie, leefmilieu en klimaat. Duurzame mobiliteit draagt naast de verminderde CO 2-uitstoot ook bij aan betere luchtkwaliteit (fijn stof, NO 2, ), verkeersveiligheid, minder geluidsoverlast, meer beschikbare open ruimte en economische winst. Als strategie wordt het STOP-principe toegepast. Hierbij wordt voorrang gegeven aan voetgangers (stappen), fietsers (trappen) en openbaar vervoeren wordt het autoverkeer (privé-vervoer) verminderd. Zowel woon-werkverkeer, vrijetijdsverkeer als logistiek verkeer zijn aandachtspunten. Door veilige en comfortabele fietsinfrastructuur en voetpaden te voorzien wordt het fietsgebruik aantrekkelijker voor bewoners en bezoekers, zeker voor korte verplaatsingen (uitbouw functioneel en recreatief fietsroutenetwerk, voorzien fietsenstallingen, bewegwijzering, fietsdoorsteken ( short-cuts ) ). Een belangrijke maatregel met impact gezien het grote aandeel van korte verplaatsingen. Ook op andere vlakken worden verplaatsingen met de fiets of te voet zo veel als mogelijk gefaciliteerd en gepromoot. Voor verdere verplaatsingen zet de stad in op een kwalitatief aanbod van het openbaar vervoer. Autoverkeer wordt zo veel als mogelijk ontmoedigd, zeker in de centra. Het voorzien van parkings mag geen aanzuigeffect creëren voor nog meer auto s. De keuze van locatie en het beheer van parkings moet dan ook doordacht gebeuren. Optimaal benutten van productiepotentieel hernieuwbare energie De hernieuwbare energieproductie is de laatste jaren in stijgende lijn, maar blijft al bij al nog zeer bescheiden. Het potentieel is echter groot. De productie van hernieuwbare energie (zonne- en windenergie en waterkracht) stoot zo goed als geen CO 2 uit. Andere vormen zoals energie uit biomassa, warmtekrachtkoppeling of diepe geothermie stoten minder 6 IOK duurzaamheidsteam ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc

11 II Situatie en uitdagingen 3 Verwachte CO2-besparingen CO 2 uit dan fossiele bronnen. Door in te zetten op de productie van hernieuwbare energie neemt de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen af. Verduurzamen van bedrijven op het stedelijk grondgebied Bedrijven zijn goed voor 23% van de CO 2-uitstoot op het stedelijk grondgebied. Bedrijfsleiders bewust maken van het probleem, goede praktijken aanreiken en netwerkmomenten faciliteren zijn taken die het stadsbestuur op zich kan nemen met IOK als actor. Sectoren die niet onder het beleid van een gemeente vallen, moeten niet in rekening worden gebracht. Een voorbeeld zijn de EU ETS bedrijven. Deze bedrijven krijgen via een Europees emissiehandelssysteem emissierechten toegewezen. Via Europa worden deze emissierechten opgevolgd. In de Kempen gaat dit over 20 bedrijven. In de stad Herentals zijn er geen ETS-bedrijven. Tertiaire sector De tertiaire sector is een zeer brede en diverse sector. Hierin zitten onder andere volgende deelsectoren vervat: Lokale handelaars Horeca Kantoorgebouwen Scholen Een groot gedeelte van het energieverbruik van de tertiaire sector is gerelateerd aan gebouwen: kantoren, handelszaken, horeca, scholen, Het gebouwenbestand in de stad is relatief oud en vele kantoren zijn nog niet voldoende geïsoleerd. Het besparingspotentieel in gebouwen is nog groot. Het meeste woon-werk/school verkeer wordt afgelegd met de auto. Hiervoor zijn tal van alternatieven aan te bieden. Inzetten op duurzame mobiliteit in deze sector resulteert niet alleen in een CO 2-reductie, maar zorgt bovendien voor een leefbaarder (handels)centrum. Verhogen van het maatschappelijk bewustzijn en een effectieve verandering van gedrag Het klimaatbewustzijn van de burgers, de bedrijven en de organisaties actief op het grondgebied van de stad is de afgelopen jaren gestegen. Toch is er voor bepaalde doelgroepen in de maatschappij nog te weinig informatie beschikbaar en ligt er nog een grote uitdaging in het creëren van een gemeenschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel. 3 Verwachte CO 2 -besparingen De hieronder beschreven besparingen werden berekend op basis van de door VITO (in opdracht van LNE) ontwikkelde maatregelentool (zie htm). De besparingen zijn berekend t.o.v. het BAU -scenario in het jaar Het BAU ( business as usual ) scenario geeft een inschatting van het energieverbruik en de gerelateerde CO 2-emissies voor 2020, indien geen bijkomende acties door de lokale overheden worden genomen. Het scenario houdt wel rekening met autonome evoluties en beslist Europees beleid. 3.1 Gemeente als organisatie De gemeente zal gedurende de planperiode (2011 tot en met 2020) investeren in haar patrimonium, gemeentelijke vloot en openbare verlichting opdat deze energiezuiniger worden. Hierdoor zal ze ton CO 2 besparen of 20% t.o.v. het BAU-scenario. Wat betekent ton CO 2? kg papier 3.2 Wonen De gemeente zal, samen met de verschillende partners in dit project, inzetten op sensibilisatie- en andere acties om haar bevolking aan te zetten om energiezuiniger te wonen en bouwen. Door deze acties zullen naar schatting 20% van de huishoudens (i.e. 795 huishoudens): Dakisolatie plaatsen: ton CO 2-reductie Muurisolatie plaatsen: ton CO 2-reductie Betere beglazing plaatsen: ton CO 2-reductie Dit betekent dat puur door investeringen aan de gebouwen ton CO 2-reductie gerealiseerd kan worden. Verder zal er nog CO 2-reductie mogelijk zijn door gedragsverandering bij de inwoners. We verwachten hier 5% besparing of ton CO 2-reductie bij de huishoudens. De verwachte CO 2-besparing binnen de sector Wonen wordt daarmee geraamd op ton of 18,7% t.o.v. het BAU-scenario. Wat betekent ton CO 2? 1 jaar verwarming voor gezinnen ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOK duurzaamheidsteam 7

12 3.3 Mobiliteit De gemeente zal, samen met de verschillende partners in dit project, inzetten op sensibilisatie acties en infrastructuurwijzigingen opdat haar inwoners zich op een meer duurzame manier zullen verplaatsen en dit volgens het STOP-principe. Door deze mentaliteitswijziging kan ervoor gezorgd worden dat 8% van de kilometers die in 2011 met personenwagen werden gereden, tegen 2020 worden vervangen door fiets of te voet. De verwachte CO 2-besparing binnen de sector Mobiliteit wordt daarmee geraamd op 2118 ton of 7% t.o.v. het BAU-scenario. Wat betekent ton CO 2? 262 wagens per jaar (aan km/jaar) 3.4 Tertiaire sector De gemeente zal, samen met de verschillende partners in dit project, inzetten op sensibilisatie- en andere acties om de tertiaire sector aan te zetten om hun gebouwenpatrimonium energiezuiniger te maken. Door deze acties zal naar schatting in 20% van de oppervlakte gebouwen maatregelen uitgevoerd worden. Voorbeelden van deze maatregelen zijn onder andere isoleren, plaatsen van zonwerende beglazing, mechanische ventilatie of natuurlijke ventilatie, condenserende ketel, compressiekoelmachine en ventilo-convectoren voor verwarming en koeling, energiezuinige verlichting met aanwezigheidsdetectie en daglichtsturing: Dit betekent dat puur door investeringen aan de gebouwen ton CO 2-reductie gerealiseerd kan worden. Verder zal er nog CO 2-reductie mogelijk zijn door gedragsverandering bij de gebruikers van deze gebouwen. We verwachten hier 5% besparing of ton CO 2-reductie door gedragsverandering. De verwachte CO 2-besparing binnen de Tertiaire sector wordt aldus geraamd op ton of 11% t.o.v. het BAU-scenario. 3.5 Industrie De gemeente zal, samen met de verschillende partners in dit project, inzetten op sensibilisatie- en andere acties om de industrie aan te zetten om hun gebouwenpatrimonium en procesvoering energiezuiniger te maken. De verwachting is dat hiermee 10% CO 2-reductie behaald kan worden t.o.v. het BAU-scenario, wat overeenkomt met ton CO Hernieuwbare energie Daarnaast zal de gemeente, samen met haar partners, het gebruik van hernieuwbare energie promoten (bv. het plaatsen van PV-panelen, zonneboilers, warmtepompen, windmolens, gebruik van warmte uit diepe geothermie en biomassa) waardoor de CO 2-uitstoot verder daalt. Voor het volledige grondgebied van de gemeente zou hierdoor de CO 2-uitstoot verder met ton kunnen dalen. Wat betekent ton CO2? 10 '2.3MW' windmolens draaien uur (= 91 dagen) 3.7 Totaal Al deze maatregelen samen zullen ton CO 2-reductie realiseren. Dit komt overeen met 20% reductie ten opzichte van het referentiejaar Door haar rol als kleinstedelijk gebied heeft stad Herentals de taak om een verdichtingsbeleid te voeren, voornamelijk op vlak van wonen en werken. Een groeiend inwonersaantal en een toename van bedrijvigheid en aantal ondernemingen betekent een stijging van CO 2. Bij de vervolgmetingen zal hier een duidelijke nuancering gemaakt moeten worden. 4 Opvolging Om de uitvoering van de geplande acties en maatregelen, de reductie van de CO 2- uitstoot en het bereiken van de vooropgestelde doelstellingen op te volgen, wordt er monitoring en rapportage voorzien. In het kader van het Burgemeestersconvenant wordt er op regelmatige basis teruggekoppeld over de voortgang van het stedelijk klimaatbeleid. Jaar Soort rapport 2016 Voortgangsrapport 2018 Implementatierapport 2020 Voortgangsrapport 2022 Implementatierapport Een voortgangsrapport bevat een kwalitatieve opvolging van acties. Een implementatierapport bevat gekwantificeerde informatie over de genomen maatregelen, de impact op het energieverbruik en de CO 2-uitstoot en een analyse van de implementatie van het klimaatbeleidsplan met aanvullende maatregelen die genomen moeten worden, indien nodig. 8 IOK duurzaamheidsteam ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc

13 II Situatie en uitdagingen 4 Opvolging Voor wat betreft de acties m.b.t. investeringen in stedelijk patrimonium en de interne sensibiliseringsacties naar het stadsbestuur, de stadsdiensten en het personeel zelf, zal een meting gebeuren. Het effect van de acties gericht op externen zal uit de vervolgmeting van de nulmeting moeten blijken ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOK duurzaamheidsteam 9

14 III GEBOUWEN 3 Doelstelling 1 Inleiding De stad kiest voluit voor duurzaam bouwen, niet alleen voor haar eigen patrimonium. De stad wenst via sensibilisatie en het faciliteren van duurzame (ver)bouwen de huishoudelijke gebouwen en bedrijfsgebouwen te verduurzamen. Duurzaam bouwen is een manier van bouwen waarbij de milieu- en gezondheidseffecten over de volledige levensduur van het bouwproject tot een minimum worden beperkt. 2 Actuele toestand Het gebouwen- en woningbestand in de stad is relatief oud en vele kantoren / woningen zijn nog niet voldoende geïsoleerd. Een groot gedeelte van het energieverbruik van de tertiaire sector is gerelateerd aan gebouwen: kantoren, handelszaken, horeca, scholen, Het besparingspotentieel in gebouwen is nog groot. De stad doet nu al een aantal inspanningen in deze sector: Organiseren van infoavonden over diverse thema s van duurzaam bouwen (Energie Infotoer i.s.m. IOK); Stimuleren van energiebesparende maatregelen via het organiseren van samenaankopen (i.s.m. IOK en de provincie Antwerpen); Energiescans; Doelgroepenwerking OCMW s; Eandis; Bouwadvies Kamp C; Kempens Woonplatform; Sociale huisvestingsmaatschappijen en sociaal verhuurkantoren Energie-efficiënte maatregelen uitvoeren in het eigen gebouwenpatrimonium; Energieboekhouding bijhouden van de eigen stedelijke gebouwen; De stad heeft een intern milieuzorgsysteem; Energie-efficiëntie opnemen in de bestekken bij aankoop van elektronica; De stad zal deze bestaande, succesvolle acties ook in de toekomst verderzetten. Minstens 20% reductie van de CO 2-uitstoot van woningen; Minstens 20% reductie van de CO 2-uitstoot bij stedelijke gebouwen; Minstens 20 % reductie van de CO 2-uitstoot bij openbare verlichting; Minstens 20% reductie van de CO 2-uitstoot van tertiaire gebouwen; 20% CO 2-reductie binnen sector industrie; 4 Parameters Om de inspanningen van gebouwen te visualiseren en evalueren, worden een aantal parameters jaarlijks opgevolgd: Totaal energieverbruik sector wonen; Totale CO 2-uitstoot sector wonen; Gemiddeld energieverbruik (per gezin); Energiearmoede: aantal ingeschakelde budgetmeters elektriciteit; Energiearmoede: aantal ingeschakelde budgetmeters aardgas; Energiearmoede: aantal afgesloten huishoudelijke toegangspunten elektriciteit (LAC-dossiers); Energiearmoede: aantal afgesloten huishoudelijke toegangspunten aardgas (LAC-dossiers); Gemiddeld kengetal van EPC voor bestaande residentiële gebouwen; Gemiddeld E-peil van nieuwbouwwoning; Elektriciteitsverbruik stedelijke gebouwen (per gezin); Elektriciteitsverbruik OV (per km openbare weg); Aardgasverbruik (+stookolie) stedelijk patrimonium (per gezin); Totaal energieverbruik tertiaire sector; Totale CO 2-uitstoot tertiaire sector; Totaal energieverbruik sector industrie; Totale CO 2-uitstoot sector industrie 10 IOK duurzaamheidsteam ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc

15 III Gebouwen 5 Actieplan gebouwen 5 Actieplan gebouwen 5.1 Investeringen Verlagen van energieverbruik in stedelijke gebouwen 1. Realiseren van BEN (Bijna EnergieNeutraal) in nieuwe stedelijke gebouwen om zo in te spelen op het Europese energiebeleid; Bouwen volgens de BEN-principes wordt vanaf 2021 de standaard voor nieuwbouwwoningen in Vlaanderen, in heel Europa zelfs. Het bijzondere aan BEN-gebouwen is dat ze weinig energie verbruiken voor verwarming, ventilatie, koeling en warm water. De energie die nog nodig is, wordt uit groene energiebronnen gehaald. projectleider kunstencampus, sportdienst, diensthoofd gebouwenbeheer Gehanteerde principes, met steeds het economisch optimum als norm: Bouwen over generaties heen. Efficiënt ruimtegebruik. Beperken verplaatsingsafstand, efficiënte infrastructuur en openbaar vervoer. Rationeel energiegebruik (tijdens bouwproces en tijdens levensduur gebouw) Gebruik van duurzame materialen Een goede waterhuishouding. Steeds wordt de vraag gesteld: is bouwen nodig? Zo ja, is locatie geschikt? Zo ja, energiezuinig bouwen 2. Opmaak en uitvoering van accommodatiebeleidsplan voor het stedelijk patrimonium op basis van gekende verbruiken en audits. Ingrepen gebeuren steeds maximaal in functie van het stapsgewijs bereiken van BEN-norm voor het gebouw. (bestuursakkoord) Dienst gebouwenbeheer Doelstellingen: inventarisatie, reduceren energieverbruik, optimaliseren gebruik en functionaliteit gebouwen, opdrachten gebouwverantwoordelijken duidelijk stellen. Gewenste resultaten: efficiënter gebouwenbeheer, betere onderhoudsplanning, beter beheer onderhoudscontracten, opvolging energieboekhouding Piloot: AC en cultuurcentrum Duurzaam en kosten efficiënt gebouwenbeheer. Technisch gebouwenverantwoordelijke per gebouw die toeziet op energie (bestuursakkoord) Piloot met AC en CC Aligneren van onderhoudscontracten en keuringscontracten EPC certificaat gemeentelijke gebouwen (2015 /2018) 2015: patrimonium stad en OCMW // gebouwen erfpacht, huur, verenigingen, clubs ) ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOKduurzaamheidsteam 11

16 Aanpassen van verlichting (relighting, bewegingssensoren in vb. toiletten, gangen) Vervangen van energievreters Beter afstellen verwarmingsinstallaties Aanduiden energieverantwoordelijke per gebouw 3. Opmaak en uitvoering van energiezorgplan voor het stedelijk patrimonium op basis van gekende verbruiken en audits. Ingrepen gebeuren steeds maximaal in functie van het stapsgewijs bereiken van BEN-norm voor het gebouw. (bestuursakkoord) Energiezorgplan: CBS 28/7/14 kennisname verslag + presentatie Eandis (23/5) 4. Nieuwbouw kunstencampus(bestuursakkoord) 1099 VT 5.3 Erelonen nieuwe huisvesting academies 1099 VT 5.3 Erelonen nieuwe huisvesting academies 5. Sporthal Noorderwijk de stad wil op de terreinen van Kamp A Noorderwijk een nieuwe sporthal bouwen (bestuursakkoord) 531 VT 5.3 Erelonen sporthal 6. Aanpassen van verlichting cultuurcentrum: Foyer: vervangen expospots door LED spots Schouwburg: traphalverlichting vervangen door LED spots Schouwburg: vervangen zaallicht door LED spots Schouwburg: 1215 VT 5.3 Het cultuurcentrum bouwt de podiumverlichting van het cultuurcentrum verder om naar energiezuinigere LED-versies. 7. Zwembaden en recreatiedomein Netepark: Actie 0952 nr. raming 2259 VT5.3 Koppeling frequentieregelaars circulatiepompen met gebouw 8. Zwembaden en recreatiedomein Netepark: Actie 0952 nr. raming 2260 VT5.3 Plaatsing bijkomende suppletieklep aan wedstrijdbad, whirlpool 9. Zwembaden en recreatiedomein Netepark: Actie 0952 nr. raming 2261 VT5.3 Plaatsing 2 klemvoelers voor temperatuurlogging sanitair 10. Zwembaden en recreatiedomein Netepark: Actie 0952 nr. raming 2261 VT5.3 Plaatsing tijdsklok op hydrofoorpomp spoelwater toiletten 11. Zwembaden en recreatiedomein Netepark Recuperatie regenwater aanvullende voor toiletten Dienst gebouwenbeheer + projectleider stadsontwikkeling Eandis projectleider kunstencampus Sportdienst Cultuurcentrum sportdienst Eandis sportdienst Eandis sportdienst Eandis sportdienst Eandis Sportdienst + dienst Eandis Geïntegreerde calculatie, planning enz 1/8/ IOK duurzaamheidsteam ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc

17 III Gebouwen 5 Actieplan gebouwen Thermische energie voor gebruik in zwembaden Zonnepanelen Warmtekrachtkoppeling Vervanging plafonds doucheruimte + verlichting Ontvochtigingsinstallatie op luchtgroepen Renovatie plafonds glijbaantoren + verlichting Draaideur inkom vervangen Vernieuwen noodverlichtingen Vernieuwen verlichting geurbadenzone LED-onderwaterverlichting opsplitsen in kringen LED onderwaterverlichting reviseren Vervanging plafonds gemeenschappelijke kleedkamers + verlichting Deze en andere maatregelen dienen nog bestudeerd te worden tezamen met noodzakelijke voorziene renovatiewerken aan de zwembadeninfrastructuur met aandacht voor optimale (gecombineerde) rendementen, geïntegreerde werkplanningen, beperkte sluitingsperioden, faseringen enz. beperking inkomstenverliezen. Budgettair dienen kredieten voorzien te worden voor energiebesparende én renovatiemaatregelen tegen samenstelling budget 2015 voor Sporthallen De Vossenberg Vervangen van verwarmingselementen kleedkamers sporthallen, kleedkamers Vervangen van dakextractoren sporthallen, kleedkamers sporthallen, sanitair, cafetaria Vervangen van luchtverhitters sporthal Isoleren van spouwmuren, buitenmuren sporthal, kleedkamer e Vervangen van PVC dakbekleding sporthallen, boven kleedkamers en andere Recuperatie en gebruik regenwater voor sanitaire doeleinden Zonnepanelen Zonneboiler Warmtekrachtkoppeling Domotica in functie van verlichting Voorzien van bijkomende isolatie op appendages CV leidingen Deze en andere maatregelen dienen nog bestudeerd te worden tezamen met de noodzakelijke voorziene renovatiewerken aan de sporthalleninfrastructuur met aandacht voor optimale (gecombineerde) rendementen energiebesparingsmaatregelen, geïntegreerde werkplanningen, beperkte sluitingsperioden, faseringen enz. en beperking inkomstenverliezen. Het oude deel van de sporthallen dateert van 1978 (grote sportzaal, kleedkamers, sanitair, cafetaria, inkom, daken, sportvloer, ) en dient grondig gerenoveerd te worden of geherlokaliseerd. Budgettair dienen kredieten voorzien te worden voor energiebesparende én renovatiemaatregelen tegen samenstelling budget 2015 voor Sporthallen De Vossenberg Actie: 0985 Nr. raming 2288 Voorzien van bijkomende isolatie op appendages CV leidingen gebouwenbeheer Sportdienst + dienst gebouwenbeheer Eandis Geïntegreerde calculatie, planning enz 1/8/2015 sportdienst Eandis Sporthallen De Vossenberg sportdienst Eandis ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOKduurzaamheidsteam 13

18 Actie: 0985 Nr. raming 2289 Vervangen van isolatie rond CV leiding in de sporthal 15. Zwembaden Netepark, Sporthallen De Vossenberg, andere gemeentelijke gebouwen, Afsluiten van globale onderhoudscontracten onderhoud gebouwen voor alle sportinfrastructuur en mogelijke andere gemeentelijke gebouwen inclusief integreren van energiebesparende maatregelen/voorstellen te financieren door onderhoudsfirma s via terugverdieneffecten VT 5.3 Restauratie Lakenhal tweede fase: werken 1215 VT 5.3 Restauratie Lakenhal tweede fase: subsidie VT 5.3 Schuur Noorderwijk (naast de pastorie): restauratiewerken: werken 1543 VT 5.3 Schuur Noorderwijk (naast de pastorie): restauratiewerken: subsidie Sportdienst + dienst gebouwenbeheer Eandis Nieuw OHcontract sub sub sub VT 5.3 Vervanging verwarming derde verdieping bibliotheek AB 2.4 Structurele onderhoudswerkzaamheden aan privaat patrimonium, geëxploiteerde gebouwen en gronden structurele onderhoudswerkzaamheden aan patrimonium afhankelijk resultaat accommodatieplan. Invoeren van energiezuinige verlichting openbaar domein 20. Investeren in energiezuinige openbare verlichting Glow in the dark road marking: test case Herentals? Vb fietspad Aarschot-Herentals? Mogelijkheid verdere terugschakeling s nachts onderzoeken (ism IVEKA (bestuursakkoord) Mogelijkheden LED-verlichting onderzoeken Aantal lichtpunten herbekijken 21. Masterplan openbare verlichting toepassen en afdwingen bij werken en zo nodig herevalueren/actualiseren SO 3.2 Heraanleggen van riolerings- en weginfrastructuur in de Servaas Daemsstraat - Woud, Mussenblok, Brouwerijstraat + verkeerstechnische nazicht kruispunt Servaas Daemsstraat met Ring: vernieuwen openbare verlichting en ondergronds brengen elektriciteitsnet TDA Eandis TDA + dienst milieu Eandis TDA SO 3.2 Uitbreiden en aanpassen openbare verlichting TDA Herinvesteren van inkomsten in nieuwe energiebesparende ingrepen IOK duurzaamheidsteam ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc

19 III Gebouwen 5 Actieplan gebouwen 24. Onderhoudscontracten sportinfrastructuur (en vb. ook cultuurcentrum en ander patrimonium) herbekijken. Leverancier is verplicht energiebesparende voorstellen te formuleren met kosten/baten analyse. Besparingen die zo gerealiseerd worden kunnen geherinvesteerd worden in andere maatregelen. 25. Winst van energiebesparende maatregelen gebruiken om andere energiebesparende ingrepen te financieren. besparing op energiefactuur herinvesteren, inkomsten uit zonnepanelen herinvesteren in verwarmingsketel AC met terugverdienperiode max 10jr, in zonnewering 26. Inkomsten uit onvoorziene verkoop van stedelijk patrimonium gebruiken om duurzame / energiebesparende ingrepen te financieren. Investeringen in duurzame bedrijventerreinen Dienst gebouwenbeheer Ontwikkeling van duurzame bedrijventerreinen (bestuursakkoord) RO IOK Herstructurering Hannekenshoek: informeren van alle zaakvoerders binnen dit plangebied over duurzame bouwprincipes en bedrijventerreinmanagement. (RO): piloottraject (bestuursakkoord) Bedrijventerrein Ven-Dikberd-Geelseweg (bestuursakkoord) Toestaan gekoppeld en meerlagig bouwen in bestaande bedrijventerreinen Stimuleren of verplichten van gekoppeld en meerlagig bouwen in nieuwe ontwikkelingen van bedrijventerreinen SO 3.1 Planningsprocessen gerelateerd aan gemeentelijke ruimtelijke structuurplanning RO SO 3.1 RUP Hannekenshoek RO Investeringen in planningsinitiatieven 30. Opmaak RUP s (+ budget) volgens de principes van duurzaam ruimtegebruik: locatiebeleid, functieverweving) (bestuursakkoord) 31. Opmaak masterplannen (+ budget) RO Provincie RO ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc IOKduurzaamheidsteam 15

20 Brochure Duurzame ruimtelijke planning: maatregelen om de impact van verkeer op de luchtkwaliteit te verminderen (LNE) 32. Bij grote verkavelingen legt de stad een aantal percelen op voor de bouw van passiefwoningen (bestuursakkoord). Art en codex ruimtelijke ordening maken dit mogelijk, mits het redelijkheidsprincipe bij de eisen na te streven. verkavelingen: oude Sefaterreinen, Boerenkrijg, Marktgravenstraat SO 3.1 Planningsprocessen gerelateerd aan gemeentelijke ruimtelijke structuurplanning RO RO SO Planningsprocessen tgv strategische ontwikkelingen kleinstedelijk gebied RO SO 3.1 Erelonen masterplan in het kader van stadsvernieuwing RO / TDA Sensibilisatie Particuliere woningen 36. Particulieren stimuleren om particuliere woningen energiezuinig te maken door sensibilisatieacties Organisatie van samenaankopen (hernieuwbare energie, isolatie, )(bestuursakkoord); Bestaande subsidies voor o.a. isolatie, kenbaar maken Organiseren Energie Infotoer Promoten goedkope energielening EnergieK Promoten gratis duurzaam bouwadvies 37. Energiearmoede aanpakken Werking energiesnoeiers promoten Energiemeesterproject Acties richting energiezuiniger maken huurwoningen 38. Uitvoeren van een wijkrenovatie, IOK zoekt een wijk, stad Herentals schuift de wijk Kleerroos naar voor als aangewezen voor een wijkrenovatie. Werkgroep duurzaamheid IOK, Provincie, Kamp C, Eandis, vzw Dialoog OCMW Energiesnoeiers, IOK, huisv. maatsch., SVK s, Eandis, KWP IOK 16 IOK duurzaamheidsteam ontwerpklimaatactieplan Herentals.doc

HERENTALS. Energie- en klimaatactieplan in het kader van het Burgemeestersconvenant

HERENTALS. Energie- en klimaatactieplan in het kader van het Burgemeestersconvenant HERENTALS Energie- en klimaatactieplan in het kader van het Burgemeestersconvenant Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie van de stad Herentals... 2 3 Opbouw en uitvoering plan...

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

INHOUD HERENTHOUT. Energie- en klimaatactieplan

INHOUD HERENTHOUT. Energie- en klimaatactieplan INHOUD HERENTHOUT Energie- en klimaatactieplan Inhoud INHOUD I INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 5 3 Opbouw en uitvoering plan... 5 4 Financiële aspecten... 6 II

Nadere informatie

ITUATIE EN UITDAGINGEN... 5 NDUSTRIE...

ITUATIE EN UITDAGINGEN... 5 NDUSTRIE... I 1 Achtergrond MOL Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 2 4 Financiële aspecten... 3 II SITUATIE EN UITDAGINGEN...

Nadere informatie

TERTIAIRE SECTOR EN INDUSTRIE...

TERTIAIRE SECTOR EN INDUSTRIE... KASTERLEE Inhoud INHOUD I INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 5 3 Opbouw en uitvoering plan... 5 II SITUATIE EN UITDAGINGEN... 8 1 Situatie (Nulmeting)... 8 2 Uitdagingen...

Nadere informatie

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015

Burgemeestersconvenant. Gemeenteraad 23 november 2015 Gemeenteraad 23 november 2015 UITGANGSPUNT Het klimaat- en energiebeleid van de EU Uitstoot broeikasgassen moet op korte termijn fors omlaag Energiebronnen die meer zekerheid bieden Energie-onafhankelijkheid

Nadere informatie

INHOUD. VI TERTIAIRE SECTOR... 21 1 Inleiding...21 2 Actuele toestand...21 3 Doelstelling...21 4 Parameters...21 5 Actieplan...22

INHOUD. VI TERTIAIRE SECTOR... 21 1 Inleiding...21 2 Actuele toestand...21 3 Doelstelling...21 4 Parameters...21 5 Actieplan...22 Inhoud GROBBENDONK Inhoud INHOUD I INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 5 3 Opbouw en uitvoering plan... 5 II SITUATIE EN UITDAGINGEN... 7 1 Situatie (Nulmeting)...

Nadere informatie

INHOUD. VIII PARTICIPATIE... 21 1 Inleiding...21 2 Actuele toestand...21 3 Doelstelling...21 4 Actieplan...22 IX LIJST AFKORTINGEN...

INHOUD. VIII PARTICIPATIE... 21 1 Inleiding...21 2 Actuele toestand...21 3 Doelstelling...21 4 Actieplan...22 IX LIJST AFKORTINGEN... BAARLE-HERTOG Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Doelstelling van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 2 II SITUATIE EN UITDAGINGEN... 4 1 Situatie (Nulmeting)... 4 2 Uitdagingen...

Nadere informatie

RETIE Energie-en klimaatactieplan Kempen2020

RETIE Energie-en klimaatactieplan Kempen2020 INHOUD RETIE Energie-en klimaatactieplan Kempen2020 Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 2 4 Financiële aspecten...

Nadere informatie

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel Brugge 3 juni 2015 Kris Van Dijck Burgemeester Dessel 9.500 inwoners 27 km² Landelijk maar Nucleaire industrie Opslag nucleair afval Witzand winning Sportgemeente Dessel en Witgoor Sport BMX Sportpark

Nadere informatie

ITUATIE EN UITDAGINGEN... 5 NDUSTRIE...

ITUATIE EN UITDAGINGEN... 5 NDUSTRIE... INHOUD BALEN Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 2 4 Financiële aspecten... 3 II SITUATIE EN UITDAGINGEN... 5 1 Situatie

Nadere informatie

Inhoud. Oud-Turnhout

Inhoud. Oud-Turnhout Inhoud Oud-Turnhout Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 2 4 Financiële aspecten... 3 II SITUATIE EN UITDAGINGEN...

Nadere informatie

Inhoud RAVELS. Energie- en klimaatactieplan

Inhoud RAVELS. Energie- en klimaatactieplan Inhoud RAVELS Energie- en klimaatactieplan Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 2 II SITUATIE EN UITDAGINGEN... 4 1

Nadere informatie

HULSHOUT. Energie- en klimaatactieplan Kempen2020

HULSHOUT. Energie- en klimaatactieplan Kempen2020 HULSHOUT Energie- en klimaatactieplan Kempen2020 I Inleiding 1 Achtergrond INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 4 4 Financiële

Nadere informatie

INHOUD. VIII PARTICIPATIE... 29 1 Inleiding...29 2 Actuele toestand...29 3 Doelstelling...29 4 Actieplan...30 IX LIJST AFKORTINGEN...

INHOUD. VIII PARTICIPATIE... 29 1 Inleiding...29 2 Actuele toestand...29 3 Doelstelling...29 4 Actieplan...30 IX LIJST AFKORTINGEN... RIJKEVORSEL INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 2 II SITUATIE EN UITDAGINGEN... 4 1 Situatie (Nulmeting)... 4 2 Uitdagingen...

Nadere informatie

HEIST-OP-DEN-BERG. Energie- en klimaatactieplan Kempen2020

HEIST-OP-DEN-BERG. Energie- en klimaatactieplan Kempen2020 HEIST-OP-DEN-BERG Energie- en klimaatactieplan Kempen2020 Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 2 4 Financiële aspecten...

Nadere informatie

Energie- en klimaatactieplan Kempen2020 HULSHOUT

Energie- en klimaatactieplan Kempen2020 HULSHOUT Energie- en klimaatactieplan Kempen2020 HULSHOUT I Inleiding 1 Achtergrond INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond... 1 2 Ambitie en visie van de gemeente... 2 3 Opbouw en uitvoering plan... 3 4 Financiële

Nadere informatie

Klimaatactieplan Hoegaarden

Klimaatactieplan Hoegaarden 2015 Klimaatactieplan Hoegaarden N-VA Hoegaarden 31-7-2015 N-VA Hoegaarden lanceert vijf ambitieuze maatregelen voor klimaatactieplan Alle Vlaamse gemeenten moeten een klimaatactieplan opstellen. Doel

Nadere informatie

Klimaatplan Maldegem

Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Klimaatplan Maldegem Inleiding Proces Nulmeting Actieplan Inleiding Burgemeestersconvenant Doelstellingen 2020 20% minder energie verbruik 20% minder CO2 uitstoot 20% hernieuwbare

Nadere informatie

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Ranst

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Ranst Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Ranst September 2015 INHOUD A. INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 5 3 Opbouw en uitvoering plan... 6 B. SITUATIE EN UITDAGINGEN...

Nadere informatie

INHOUD. VI TERTIAIRE SECTOR EN INDUSTRIE... 22 1 Inleiding... 22 2 Actuele toestand... 22 3 Doelstelling... 22 4 Parameters... 23 5 Actieplan...

INHOUD. VI TERTIAIRE SECTOR EN INDUSTRIE... 22 1 Inleiding... 22 2 Actuele toestand... 22 3 Doelstelling... 22 4 Parameters... 23 5 Actieplan... VORSELAAR Inhoud INHOUD I INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 5 3 Opbouw en uitvoering plan... 5 II SITUATIE EN UITDAGINGEN... 7 1 Situatie (Nulmeting)... 7 2 Uitdagingen...

Nadere informatie

Gemeenteraadscommissie energie & klimaat. 20 januari 2015 20u Mortsel

Gemeenteraadscommissie energie & klimaat. 20 januari 2015 20u Mortsel Gemeenteraadscommissie energie & klimaat 20 januari 2015 20u Mortsel 1 Meerjarenplanning stadsbestuur Eigen organisatie stadsbestuur Klimaatneutraal tegen 2020 (actie 86) Energieverbruik eigen diensten

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Zandhoven

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Zandhoven Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Zandhoven Februari 2015 INHOUD A. INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 5 3 Opbouw en uitvoering plan... 5 B. SITUATIE EN UITDAGINGEN...

Nadere informatie

MERKSPLAS. Energie- en klimaatactieplan

MERKSPLAS. Energie- en klimaatactieplan MERKSPLAS Energie- en klimaatactieplan Inhoud INHOUD I INLEIDING... 1 1 Achtergrond...1 2 Ambitie en visie van de gemeente...2 3 Opbouw en uitvoering plan...2 II SITUATIE EN UITDAGINGEN... 4 1 Situatie

Nadere informatie

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Brecht

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Brecht Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Brecht september 2015 INHOUD A. INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 5 3 Opbouw en uitvoering plan... 5 B. SITUATIE EN UITDAGINGEN...

Nadere informatie

Opmaak van een strategisch meerjarenplan?

Opmaak van een strategisch meerjarenplan? Opmaak van een strategisch meerjarenplan? Hypothetisch voorbeeld opgemaakt door medewerkers van de VVSG - zomer 2013 De VVSG helpt u graag op weg bij de opmaak van de strategische meerjarenplanning. Naast

Nadere informatie

Stedelijk energie- en klimaatactieplan Mortsel

Stedelijk energie- en klimaatactieplan Mortsel Stedelijk energie- en klimaatactieplan Mortsel December 2015 INHOUD A. Inleiding 1 Achtergrond De stad Mortsel koos ervoor om het Burgemeestersconvenant en de campagne Klimaatneutrale Organisatie te ondertekenen.

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 2: Sustainable energy action plan (SEAP) Studiedag LNE Brussel Inhoud» Doel maatregelentool» Architectuur maatregelentool» Aan de slag 20/01/2014 2

Nadere informatie

SAMENVATTING. Percentage tov totale uitstoot. Doelstelling CO2-reductie. Huidige uitstoot. Energie 21.815,19. Huishoudens 27.176,67. Tertiair 3.

SAMENVATTING. Percentage tov totale uitstoot. Doelstelling CO2-reductie. Huidige uitstoot. Energie 21.815,19. Huishoudens 27.176,67. Tertiair 3. SAMENVATTING Doelstelling CO2-reductie Energie 21.815,19 Huishoudens 27.176,67 Tertiair 3.276,40 Industrie & landbouw 7.231,41 Mobiliteit 19.912,72 Eigen diensten 1.115,70 Natuur 800,00 Totaal 81.328,08

Nadere informatie

Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie

Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie Welke vragen liggen aan de basis? Er beweegt nu zeer veel rond energie. Waar staan we nu en hoe gaat het verder evolueren?

Nadere informatie

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Brecht

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Brecht Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Brecht Februari 2015 INHOUD A. INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 5 3 Opbouw en uitvoering plan... 5 B. SITUATIE EN UITDAGINGEN...

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen

Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen Duurzame mobiliteit in de stad Antwerpen Duurzame mobiliteit in Antwerpen Lokaal Kyotoplan: acties rond energie en mobiliteit Acties duurzame mobiliteit: 1. Acties voor personeel 2. Acties voor burgers

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele Regio-overleg milieu HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding Ingelmunster 14 maart 2013 Dominiek Vandewiele agenda 8:30 onthaal en inleiding 8:45 Inleiding: Europese, Vlaamse en lokale beleidsprioriteiten

Nadere informatie

Discussienota Tertiaire Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030

Discussienota Tertiaire Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Discussienota Tertiaire Sector BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Katleen Briffaerts 1 Inhoud Inleiding Aannames Beleidsdoelstellingen

Nadere informatie

Dominiek Vandewiele 12 november 2014

Dominiek Vandewiele 12 november 2014 1 Dominiek Vandewiele 12 november 2014 I N T E R C O M M U N A L E L E I E D A L 4 I N T E R C O M M U N A L E L E I E D A L 5 1. Burgemeestersconvenant: wat is het? 2. Waarom een regionale aanpak? 3.

Nadere informatie

Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen. Focus energie en milieu

Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen. Focus energie en milieu Antwerpen, Duurzame stad voor iedereen Focus energie en milieu Forum 19 juni 2012 1.Beleidsnota: wat is de ambitie? 2.Projecten: wat doen we al? 1. Beleidsnota: Wat is de ambitie? Waarom wil Antwerpen

Nadere informatie

Vilvoorde. BROEK Bouwblokrenovatie & Demowoning

Vilvoorde. BROEK Bouwblokrenovatie & Demowoning Vilvoorde BROEK Bouwblokrenovatie & Demowoning BROEK - Bouwblokrenovatie en demowoning Situering Doelstelling Stand van zaken Discussie 2/26/2016 Vilvoorde BROEK Bouwblokrenovatie & Demowoning 2 2/26/2016

Nadere informatie

Stedelijk energie- en klimaatactieplan Mortsel

Stedelijk energie- en klimaatactieplan Mortsel Stedelijk energie- en klimaatactieplan Mortsel Mei 2015 INHOUD A. INLEIDING... 3 1 Achtergrond... 3 2 Ambitie en visie van de gemeente... 4 3 Opbouw en uitvoering plan... 4 B. SITUATIE EN UITDAGINGEN...

Nadere informatie

Hoe het begon. 2008 Ondertekening declaration on climate change. 2009 Ondertekening covenant of mayors

Hoe het begon. 2008 Ondertekening declaration on climate change. 2009 Ondertekening covenant of mayors Antwerpen en het burgemeestersconvenant Hoe het begon 2003 Lokaal Kyotoprotocol: basis gelegd maar nood aan meer doorgedreven energiebeleid 2007 - Bestuursakkoord: Stad wil een voorbeeldige milieustad

Nadere informatie

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt

Energiebeleid lokaal bestuur. Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid lokaal bestuur Joost Venken Schepen van Energie & Duurzaamheid Stad Hasselt Energiebeleid stad Hasselt Hasselt 20/20/20 stadsdiensten Hasseltse gemeenschap 20% reductie HEB Duurzaamheidsdienst

Nadere informatie

Lokaal klimaatbeleid. Algemeen. Ook als lokaal bestuur?

Lokaal klimaatbeleid. Algemeen. Ook als lokaal bestuur? Algemeen Lokaal klimaatbeleid Regiovergadering 12 en 14 maart 2013 Mitigatie = maatregelen nemen om klimaatverandering te beperken bv. energieverbruik minderen, meer hernieuwbare energie opwekken, minder

Nadere informatie

Laag Energie Gebouw Aanpak en Visie

Laag Energie Gebouw Aanpak en Visie Laag Energie Gebouw Aanpak en Visie Benny Reviers Schepen bevoegd voor ruimtelijke ordening, milieu en dorpskernvernieuwing 20 oktober 2015 Kengetallen 3717 ha Assent, Bekkevoort, Molenbeek-Wersbeek 6093

Nadere informatie

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst

sessie 3: De Wereld op de stoep Jeroen Mercy De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Stad Gent Milieudienst sessie 3: De Wereld op de stoep De Wereld roept om klimaatneutraliteit, De Gentse CO2-uitstoot gemeten! Jeroen Mercy Stad Gent Milieudienst Context Klimaatopwarming is een feit Impact voor Gent: veerkracht

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015

Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015 LOGO INTERWAAS!!! Waasland 2020 (werktitel) Kick-off Sint-Niklaas, 27 maart 2015 Kim Rienckens (Provincie Oost-Vlaanderen, beleidsmedewerker dienst milieubeleid) en Frauke Van Goethem (Interwaas, projectmanager

Nadere informatie

Openbare verlichting in Avelgem

Openbare verlichting in Avelgem Openbare verlichting in Avelgem Lut Deseyn Schepen van Milieu Lut.deseyn@avelgem.be 1. Inleiding 2. Duiding 2. Het project 3. Kosten en Besparing 5. Opvolging en evaluatie 6. Conclusie 7. Vragen Agenda

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie. Partnerforum Gent 18 oktober 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie. Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Energie uitdagingen VISIE 2050: 7. energietransitie Daling uitstoot broeikasgassen in EU met 80-95% t.o.v.

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie. Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei

DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie. Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei DO-tank Duurzaam Bouwen DO-tank Duurzame Energie Gezamenlijke startbijeenkomst 19 mei Agenda Welkom en kennismaking Toelichting TACO2-studie (Luc Driesen) Strategie en aanpak uitvoering TACO2 (Luc Driesen)

Nadere informatie

Samen sterk: Klimaatbeleid provincie Antwerpen en haar partners. Dirk Vandenbussche - 4 februari 2015

Samen sterk: Klimaatbeleid provincie Antwerpen en haar partners. Dirk Vandenbussche - 4 februari 2015 Samen sterk: Klimaatbeleid provincie Antwerpen en haar partners Dirk Vandenbussche - 4 februari 2015 1-2/6/2015 Inhoud Beleidscontext Provinciaal klimaatbeleid Samen werken met partners Toekomst 2-2/6/2015

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

Klimaatactieplan Hoogstraten. in het kader van het burgemeestersconvenant

Klimaatactieplan Hoogstraten. in het kader van het burgemeestersconvenant Klimaatactieplan Hoogstraten in het kader van het burgemeestersconvenant Inhoudsopgave Voorwoord 1 Een basis voor het Klimaatactieplan 2 Visie op het lokaal klimaatbeleid 2 Burgemeestersconvenant als

Nadere informatie

Hoofddoelstelling. Brugge wordt DÉ fietsstad van Vlaanderen INFRASTRUCTUUR. Lange termijn visie op fietsbeleid in Brugge

Hoofddoelstelling. Brugge wordt DÉ fietsstad van Vlaanderen INFRASTRUCTUUR. Lange termijn visie op fietsbeleid in Brugge FIETS PLAN BRUGGE Hoofddoelstelling Lange termijn visie op fietsbeleid in Brugge Brugge wordt DÉ fietsstad van Vlaanderen Veiligheid Fietscomfort INFRASTRUCTUUR Strategische doelstelling Het stadbestuur

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!»

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» PERSCONFERENTIE 17 JANUARI 2007 Evelyne Huytebroeck Brusselse Minister van Leefmilieu en Energie Nieuwe Energiepremies 2007 «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» 1 Context

Nadere informatie

Renovatie in de bouw De zin en onzin van renovaties - bewustmaking Wat voorziet Vlaanderen op het gebied van EPB- methodiek & ERP2020

Renovatie in de bouw De zin en onzin van renovaties - bewustmaking Wat voorziet Vlaanderen op het gebied van EPB- methodiek & ERP2020 Renovatie in de bouw De zin en onzin van renovaties - bewustmaking Wat voorziet Vlaanderen op het gebied van EPB- methodiek & ERP2020 21/02/2013 Kamp C Energierenovatieprogramma 2020 Prioriteiten: dak/glas/verwarming/muur

Nadere informatie

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele

3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele 3.C.1 Voortgangrapportage CO 2 2014 Ter Riele Datum: 11-9-2015 Versie: 3 A.J.J ter Riele Directeur 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Ter Riele B.V. (Ter Riele) de voortgang op de CO 2 reductiedoelstellingen

Nadere informatie

VVSG #TREFDAGSOCIAAL. Lokale schouders voor globale uitdagingen Titel Naam Spreker. Prof. Lesage, Prof. Hermans, Burgemeester Janssens (Vorselaar)

VVSG #TREFDAGSOCIAAL. Lokale schouders voor globale uitdagingen Titel Naam Spreker. Prof. Lesage, Prof. Hermans, Burgemeester Janssens (Vorselaar) VVSG #TREFDAGSOCIAAL Lokale schouders voor globale uitdagingen Titel Naam Spreker Prof. Lesage, Prof. Hermans, Burgemeester Janssens (Vorselaar) Prof. Dries Lesage 2 Agenda 2030 en de SDG s 27 september

Nadere informatie

BBC EN PLANNING IN GEEL

BBC EN PLANNING IN GEEL BBC EN PLANNING IN GEEL Geel? GEEL? Geel? 38.000 inwoners Antwerpse Kempen Gezinsverpleging - Barmhartige Stede Uitgestrekt grondgebied: ca 11.000 ha Stedelijke kern versus landelijk buitengebied Aanwezigheid

Nadere informatie

Eandis 1. Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007

Eandis 1. Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007 1 Ondersteuning en premies openbare besturen 29 juni 2007 Vlaamse gemengde distributienetbeheerders elektriciteit 2 Vlaamse gemengde distributienetbeheerders aardgas 3 Ondersteuning DNB: overzicht DNB

Nadere informatie

Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens. Bernard Govaert

Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens. Bernard Govaert Lokaal Kyotoprotocol Rapportage verbruiksgegevens Bernard Govaert Om te kunnen weten hoe uw geleverde inspanningen evolueren, is het van belang van dat u uw energieverbruik registreert. Ondertekenaars

Nadere informatie

Discussienota Residentiële Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030

Discussienota Residentiële Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Discussienota Residentiële Sector BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Nele Renders 1 Inhoud Inleiding Aannames Beleidsdoelstellingen

Nadere informatie

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement.

NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. Belan rike toelichtin bi het E C attest! NOTA: De EPC score is geen weergave van het effectieve verbruik in dii appartement. De hoge score is meestal te wijien aan het teit dat er met elektdcileii verwarmd

Nadere informatie

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Zwijndrecht

Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Zwijndrecht Gemeentelijk energie- en klimaatactieplan Zwijndrecht September 2015 INHOUD A. INLEIDING... 4 1 Achtergrond... 4 2 Ambitie en visie van de gemeente... 6 3 Opbouw en uitvoering plan... 6 B. SITUATIE EN

Nadere informatie

351 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken.

351 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van appartementen te vergelijken. nummer postnummer Gentse steenweg 10 bus 5 9300 gemeente Aalst bestemming appartement type - bouwjaar 1971 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 351 De energiescore laat toe om de heid

Nadere informatie

Klimaatstudie Vlaams-Brabant klimaatneutraal: Beleidsaanbevelingen voor gemeenten

Klimaatstudie Vlaams-Brabant klimaatneutraal: Beleidsaanbevelingen voor gemeenten Klimaatstudie Vlaams-Brabant klimaatneutraal: Beleidsaanbevelingen voor gemeenten Dinsdag 15 september 2015, PIVO, Asse Dinsdag 22 september 2015, Provinciehuis, Leuven ? Klimaatstudie Vlaams-Brabant klimaatneutraal

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant?

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Energie verwarming en SWW Stijgende prijzen woningen zonder spouwisolatie Woningen met enkel glas Woningen zonder dakisolatie 2 1 Energie elektriciteit

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven

Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven Bevraging : Rationeel energiegebruik bij bedrijven 1. Algemene bedrijfsgegevens a) Land : BELGIË b) Aantal personeelsleden: 0 9 10 49 50-99 100-249 250 c) Jaarlijkse omzet (Miljoen EUR): < 2 2-5 5 10 10-25

Nadere informatie

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF I. Ecosportief, sporten doe je spoorloos! II. Belangrijke uitdagingen voor de sport III. Ecosportieve instrumenten IV. Ecosportieve infrastructuur en ruimte

Nadere informatie

Welkom. Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen

Welkom. Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen Welkom Energiediensten voor lokale besturen : Gerealiseerde energieprojecten Energiedag VVSG Antwerpen Aanbod Energiediensten voor Lokale Besturen Wat zijn EnergieDiensten voor Lokale Besturen? Energie

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2):

energiedeskundige / Dit certtficaat is geldig tot en met 27 juni 2021 berekend energieverbruik (kwh/m 2): certificaatnummer 20110627-0000869054-00000007-9 straat Wijngaardstraat nummer 39 bus bestemming type eengezinswoning gesloten bebouwing softwareversie 1.3.3 berekend energieverbruik (kwh/m 2): Het berekende

Nadere informatie

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente

Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Ondersteuningspakket Werken rond kleine terugverdientijden in de gemeente Klimaatneutrale Organisatie 2020 De ondersteuningscampagne voor gemeenten die zich engageren om in 2020 een klimaatneutrale organisatie

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat certificaatnummer 20120515-0001118936-00000005-8 nummer postnummer Voorhavenlaan 33 9000 bus gemeente A 101 Gent bestemming type appartement - softwareversie 1.3.3 berekend

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar

CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar Naam opdrachtgever: Unipro BV Adres: Bouwstraat 18 Plaats: Haaksbergen Uitgevoerd door: Zienergie BV Adres: Dokter Stolteweg 2 Plaats Zwolle Telefoon:

Nadere informatie

Belfius Smart City Award 2015

Belfius Smart City Award 2015 Belfius Smart City Award 2015 «Stadslab2050 Energie voor het Antwerpse hart» Stad Antwerpen Stadslab2050 (http://stadslab2050.be/) is een stedelijk laboratorium dat de omslag naar een duurzaam Antwerpen

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2013-2014 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.1 Datum: 26-mei-2014 Doc.nr: Red1314 Alfen B.V. CO 2-reductierapport 2013-2014 Doc. nr. Red1314 26-mei-2014

Nadere informatie

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax)

ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen. Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLIMBURG2020 Ondersteuning aan lokale besturen Sandra Penders (Dubolimburg) Dirk Schreurs (Infrax) ESCOLimburg2020: het project Doel: versnelde realisatie energie-performante overheidsgebouwen Goede

Nadere informatie

Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020

Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020 Sociale huisvesting Renovatieplanning ERP 2020 VMSW Afdeling PROJECTEN Ir Bernard Wallyn Aanleiding Strategische doelstelling Vlaamse Regering In 2020 zijn er in Vlaanderen geen energieverslindende woningen

Nadere informatie

Welkom. Duurzaamheidsbeleid stad Peer. Historiek

Welkom. Duurzaamheidsbeleid stad Peer. Historiek Welkom Historiek Milieuconvenant 2000-2001 Optie 7 (duurzaam gemeentelijk beleid) in 2001 Aanwerving duurzaamheidambtenaar in 2001 Ondertekening samenwerkingsovereenkomst 2002-2004 Niveau 1 van de cluster

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 1: Baseline emission inventory Studiedag LNE Brussel Inhoud» Situering opdracht ondersteuning burgemeestersconvenant» Bespreking van de twee Excels

Nadere informatie

Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen

Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen Energie voor iedereen! met steun van de Koning Boudewijnstichting Inhoud Samenwerkingsverband Dakisolatie waarom? Probleemstelling Project Troeven, uitdagingen

Nadere informatie

525 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken.

525 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken. nummer postnummer Dorps 23 2830 gemeente Willebroek bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar 1918 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 525 De energiescore laat toe

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Eugeen Leenlaan 3 bus 12 3500 gemeente Hasselt bestemming appartement type - bouwjaar 1978 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 406 PROEFCERTIFICAAT

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie