Serie over samen werken aan effectiever toezicht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Serie over samen werken aan effectiever toezicht"

Transcriptie

1 Serie over samen werken aan effectiever toezicht Nr DIVERSITEIT IN DE RVC THEORIE RONDETAFELGESPREK PRAKTIJk

2 DE dialoog TIJD VOOR DIVERSITEIT Als voorzitter van een Raad van Bestuur moet ik in de verdediging als ik zeg dat diversiteit een belangrijk thema is. De feiten bij BDO zijn: partners zijn in grote meerderheid in Nederland geboren mannen. Vier mannen vormen de Raad van Bestuur. Vier mannen uit de Raad van Toezicht staan onder leiding van een vrouwelijke voorzitter. In de commissie die adviseert over de toetreding van nieuwe partners zit naast twee mannen één vrouw. Een diverse samenstelling van een groep mensen behelst natuurlijk meer dan de verhouding mannen en vrouwen, zoals Carla Smits-Nusteling verderop in dit magazine ook stelt. Afkomst, ervaring, opleiding, leeftijd: het zijn allemaal zaken die de ene mens van de andere onderscheiden. En dat onderscheid is verrijkend voor de discussie en de besluitvorming, daarvan ben ik overtuigd. Onderscheid is verrijkend, daarvan ben ik overtuigd Deze Dialoog gaat over de diversiteit van de Raad van Commissarissen. En daarmee van de top van het bedrijfsleven. Quota ten spijt: diversiteit is hier nog ver te zoeken. De oorzaken die daarvoor worden aangedragen zijn bijzonder divers. Er is daarnaast een pallet aan geluiden voor en tegen diversiteit. U leest er meer over in deze Dialoog! Reinder Brummelman Voorzitter Raad van Bestuur Februari 2014 Deze publicatie is zorgvuldig voorbereid, maar is in algemene bewoordingen gesteld en bevat alleen informatie van algemene aard. Deze publicatie bevat geen advies voor concrete situaties, zodat uitdrukkelijk wordt aangeraden niet zonder advies van een deskundige op basis van de informatie in deze publicatie te handelen of een besluit te nemen. Voor het verkrijgen van een advies dat is toegesneden op uw concrete situatie kunt u zich wenden tot BDO Accountants & Adviseurs of een van haar adviseurs. BDO Accountants & Adviseurs en haar adviseurs aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van handelen of het nemen van besluiten op basis van de informatie in deze publicatie. BDO is een op naam van Stichting BDO te Amsterdam geregistreerd merk. In deze publicatie wordt BDO gebruikt ter aanduiding van de organisatie die onder de merknaam BDO actief is op het gebied van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en consultancy). 3

3 INHOUD DE dialoog DIVERSITEIT IN DE RVC Nr Soundbites Heldere geluiden uit de media, van bestuurders, wetenschappers en ervaringsdeskundigen, over diversiteit in raden van commissarissen. Een kleine selectie. 10 DE THEORIE WAT ZEGT DE WET OVER DIVERSITEIT IN DE RVC? Diversiteit onder bestuurders is hot. Diversiteit moet, zo lijkt het. Maar hoe divers moet een RvB, RvC of RvT eigenlijk zijn? Geldt daar één norm voor? En moet je die afdwingen? Een terreinverkenning met Ruud Vergoossen. 18 DE PRAKTIJK RONDETAFELGESPREK OVER DIVERSITEIT IN DE RVC Diversiteit in de top van bedrijfsleven en maatschappij: vrijwel iedereen is ervoor, sommigen zelfs hartstochtelijk. Maar slechts weinig organisaties gaan er effectief mee om. Verslag van een leerzame rondetafeldiscussie. 30 TOOLS HULPMIDDELEN VOOR COMMISSARISSEN Rond elk thema van De Dialoog ontwikkelt BDO een of meer praktische hulpmiddelen voor effectiever en efficiënter toezicht. 34 BDO FEITEN EN CIJFERS Colofon Concept & realisatie Monte Media Tekst BDO Beeld Lodewijk Duijvesteijn en Mark Horn Vormgeving Tot en Met Ontwerpen 4 5

4 Het GEZELschap Aanwezigen rondetafelgesprek (van links naar rechts) RON STEENKUIJL RUUD PRUIJM CARLA SMITS-NUSTELING FLEUR SPIJKER RUUD VERGOOSSEN HUUB VAN DE COOLWIJK MELEK USTA WILLEM VAN LEEUWEN 6 7

5 DE dialoog SOUNDBITES Diversiteit is ver te zoeken in top-100 machtigste commissarissen Management Scope, december 2013 Wetenschappelijk onderzoek (...) laat geen consistente link zien tussen de opname van vrouwelijke bestuurders en betere bedrijfsprestaties. Peter-Jan Engelen, Universiteit van Utrecht, op MeJudice.nl, 19 augustus 2011 Het totale gebrek aan diversiteit in veel besturen heeft al genoeg schade aangericht. Talloze onderzoeken onderstrepen dat een divers bestuur tot een betere besluitvorming leidt en dus tot betere resultaten. Jeroen Smit, hoogleraar journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen Heterogene groepen komen tot betere oplossingen dan homogene groepen. Diversiteit betekent voor mij vooral meer innovatie. Leni Boeren, COO van Robeco, in Management Scope juni 2013 Diversiteit moet. Omdat je dan niet vastgeroest raakt in steeds dezelfde ideeën van steeds dezelfde mensen. Mijntje Lückerath-Rovers, hoogleraar Corporate Governance aan Tilburg University, in de Volkskrant Diversiteit qua opleiding en sekse zijn gunstig voor innovatieinspanningen, vooral in combinatie met elkaar. Wilfred Dolfsma, hoogleraar Innovatie aan de Rijksuniversiteit Groningen, in ESB van 14 juni 2013 De aandeelhoudersvergadering besluit over de benoeming van voorgedragen commissarissen. Deze taakverdeling is een bewuste keuze die goed functioneert, en welke niet door rigide wettelijke eisen omtrent man-vrouwverdeling moet worden ontkracht. Corporate governance forum Eumedion in een brief van 21 januari 2013 aan minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Diversiteit kan leiden tot subgroepen die het gevoel hebben elk hun eigen club te vertegenwoordigen. Ze zullen moeilijker tot een compromis komen. Dennis Veltrop over zijn onderzoek naar pensioenfondsbesturen, in dagblad Trouw van 25 april

6 DE WET & DE REGELS Diversiteit onder bestuurders is hot. Diversiteit moet, lijkt het: meer vrouwen, meer culturen, meer zienswijzen. Maar hoe divers moet een RvB, RvC of RvT eigenlijk zijn? Geldt daar één norm voor? En moet je die afdwingen? Een terreinverkenning in het veld van theorie, wetten en regels met Ruud Vergoossen, hoofd Bureau Vaktechniek van BDO. DE WET & DE REGELS DIVERSITEIT IN DE RVC 1. DIVERSITEIT: WAT IS HET? Onder diversiteit in de Raad van Commissarissen (RvC) verstaan we voor deze Dialoog niet alleen verscheidenheid in geslacht maar ook in andere zaken zoals herkomst, kennis, ervaring, nationaliteit, karakter, competenties, leeftijd en opleiding. Ter indicatie: Van Dale s woordenboek van de Nederlandse taal definieert het begrip divers als verschillend, onderscheidend, ongelijksoortig. Van belang is hierbij verder dat diversiteit niet altijd eenduidig en/of objectief meetbaar is. De literatuur onderscheidt in dat verband een observeerbare en een niet-observeerbare diversiteit. In het eerste geval gaat het om zaken als geslacht en ras, in het tweede geval om persoonlijkheidskenmerken. 2. DIVERSITEIT IN DE VAKLITERATUUR Al decennialang wordt er onderzoek gedaan naar de (positieve en negatieve) effecten van diversiteit. Daaruit rijst geen eenvoudig en eenduidig antwoord op over de vraag of diversiteit goed is. Een studie van de Rijksuniversiteit Groningen uit november 2007 geeft een heldere opsomming van de wetenschappelijke argumenten. Positieve effecten De positieve effecten zijn terug te voeren op de zogeheten value-in-diversityhypothese. Volgens deze stelling is het per definitie zo dat een verscheidenheid aan achtergronden leidt tot een verscheidenheid aan meningen en dat het in een gegeven beslissingssituatie beter is wanneer de groepsleden beschikken over meer meningen. Verder kan diversiteit ook bijdragen aan de noodzakelijke onafhankelijkheid in gedachte- en besluitvorming, die zeker voor de monitoringtaken van RvC's van groot belang is. De redenering is dat een grotere diversiteit in de Raad bijdraagt aan een hogere onafhankelijkheid ten opzichte van het topmanagement. Een grotere diversiteit betekent dan dat commissarissen zich ook minder bezwaard zullen voelen om gedecideerd en ten koste van het management in te grijpen. Vanuit de theorie van de transactiekostenbenadering zijn het verder vooral de unieke kwaliteiten van de commissarissen die de kwaliteit van de strategische besluitvorming in de Raad doen toenemen. De adviesrol van de RvC zou hiermee gebaat zijn: diversiteit impliceert in deze optiek immers een verhoging van de kwaliteit van de discussie in de Raad door de incorporatie van meerdere perspectieven en een hogere creativiteit. Verder is er nog het zogeheten resourcedependency-perspectief. Dit houdt in dat een grotere diversiteit in de Raad toegang biedt tot een grotere variëteit aan externe resources en een betere inbedding van de vennootschap in het corporate netwerk. Zo zou een grotere diversiteit in de Raad een makkelijkere toegang kunnen betekenen tot schaars talent, expertise of netwerken van politieke en wetgevende instanties

7 DE WET & DE REGELS DE DIALOOG DIVERSITEIT IN DE RVC: DE STAND VAN ZAKEN De top-25 familiebedrijven vergeleken met AMX-beursfondsen Negatieve effecten Tegenover de genoemde positieve effecten staan ook argumenten die wijzen op mogelijke negatieve effecten. Deze vinden hun oorsprong in de (sociale) psychologie. Volgens de sociale-categorisatie- en sociale-identiteitstheorie streven mensen naar behoud van een positief zelfbeeld. Hiertoe worden anderen ingedeeld in zogenaamde in-groups en outgroups. Een individu identificeert zichzelf met de personen in de in-group op basis van observeerbare karakteristieken en evalueert deze personen positiever. Ook is men meer geneigd om juist met de leden uit de in-group samen te werken. Volgens die redenering kan diversiteit dan leiden tot een gebrek aan identificatie van een individu met zijn team. Het gevolg daarvan zou weer kunnen zijn dat er geen effectieve besluitvorming plaatsheeft. Geeft diversiteit beter resultaat? Draagt diversiteit nu wel of niet bij aan de ondernemingsprestaties? Dat is de million-dollar-question die ook in het genoemde onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen wordt gesteld. Het eerlijke antwoord is dat het niet zeker is. In de voorzichtige bewoordingen van de onderzoekers: De diverse studies laten slechts in beperkte mate ruimte voor de conclusie dat diversiteit loont. Op basis van het literatuuronderzoek kan in feite worden geconcludeerd dat het zeer moeilijk is om eenduidig conclusies te trekken ten aanzien van het effect van een hogere mate van diversiteit binnen Raden van Commissarissen op ondernemingsprestaties op basis van eerder onderzoek. Diversiteit verhoogt de kwaliteit van de discussie door meer perspectieven en meer creativiteit Volgens de onderzoekers van de RUG zijn de uitkomsten van ander onderzoek ook niet eenduidig. De RUG onderzocht ook of een diverser samengestelde board of directors, dus in een one-tier-structuur, leidt tot betere ondernemingsprestaties. Maar ook dit onderzoek, dat zich vooral richt op de effecten van meer onafhankelijke non-executive directors, geeft niet één definitief antwoord. De onderzoekers stellen dat er wel aanknopingspunten zijn in de literatuur dat met name diversiteit in termen van functionele achtergrond een positief effect heeft op ondernemingsprestaties. Daarbij dient 12 dan wel te worden aangetekend dat deze resultaten hoofdzakelijk zijn verkregen binnen een one-tier-structuur en deels binnen groepen anders dan de board of directors. 3. WAT SCHRIJVEN WET- EN REGELGEVING VOOR? RVC NOG ALTIJD MANNENBOLWERK 3 vrouwen 5 vrouwen Verdeling mannelijke en vrouwelijke RvC-leden totaal 65 Van alle top-25 AMX-fondsen en top-25 familiebedrijven is er maar één RvC met een vrouwelijke voorzitter totaal 88 'Gewone' NV/BV Voor de gewone NV/BV geeft Boek 2 BW geen specifiek voorschrift omtrent de samenstelling van de RvC en diversiteit van de commissarissen. Het wordt aan de vennootschap overgelaten hoe zij de RvC wil samenstellen. De wet biedt wel de mogelijkheid om in de statuten de kring van benoembare personen te beperken door kwaliteitseisen te stellen (art.142/252 lid 1), zij het dat de aandeelhoudersvergadering die eisen bij een bepaalde benoeming met gekwalificeerde meerderheid terzijde kan schuiven. Hieruit is af te leiden dat de RvC deskundig moet zijn met betrekking tot de diverse terreinen van het beleid en de diverse aspecten van de gang van zaken binnen een onderneming en dat hij onafhankelijk van het bestuur dient te zijn. In het algemeen brengt dit mee dat zeker bedrijfseconomische, financiële (jaarrekening en verslaggeving daaronder begrepen) en ondernemingsrechtelijke deskundigheid binnen de RvC aanwezig moet zijn. Welke specifieke deskundigheid daarnaast vereist is voor een behoorlijk functioneren hangt af van de aard en de activiteiten van de onderneming. VROUW MET DE HAMER OUD EN WIJS WEINIG BUITENLANDERS 9 De grote meerderheid van de RvC-voorzitters is ouder dan vijftig Ondanks hun vaak internationale scope hebben de meeste RvC's een Hollandse voorzitter PLAKKEND PLUCHE NL 5 overige Voorzitters zitten lang: de grote meerderheid zelfs langer dan vijf jaar

8 DE WET & DE REGELS 'Grote NV/BV' Ondernemingen die 'groot zijn in de zin van het jaarrekeningenrecht zijn wettelijk verplicht om te streven naar een zodanige samenstelling van (de Raad van Bestuur en) de Raad van Commissarissen, dat daarin zowel mannen als vrouwen zitting hebben, beiden voor tenminste 30% (zie kader). Bovendien moet over de samenstelling van deze organen verantwoording worden afgelegd in het jaarverslag (art. 391 lid 7). Het betreft hier een tijdelijk voorschrift dat met ingang van 1 januari 2016 in beginsel weer vervalt. De structuurvennootschap Voor structuurvennootschappen gelden nog aanvullende voorschriften bovenop de genoemde verplichting om te streven naar een 30%-quotum. De RvC moet zelf een profielschets opstellen, rekening houdend met de aard van de onderneming, haar activiteiten en de gewenste deskundigheid en achtergrond van de commissarissen. Deze profielschets en elke wijziging moet met de aandeelhoudersvergadering en de ondernemingsraad worden besproken (art. 158/268 lid 3). De Raad van Commissarissen streeft naar een gemengde samenstelling, onder meer met betrekking tot geslacht en leeftijd. ( ) Best practice: De Raad van Commissarissen stelt een profielschets op voor zijn omvang en samenstelling, rekening houdend met de aard van de onderneming, haar activiteiten en de gewenste deskundigheid en achtergrond van de commissarissen. In de profielschets wordt ingegaan op de voor de vennootschap relevante aspecten van diversiteit in de samenstelling van de raad en wordt vermeld welke concrete doelstelling de raad ten aanzien van diversiteit hanteert. Voor zover de bestaande situatie afwijkt van de nagestreefde situatie, legt de Raad van Commissarissen hierover verantwoording af in het RvC-verslag en geeft hij tevens aan hoe en op welke termijn hij verwacht dit streven te realiseren. De profielschets wordt algemeen verkrijgbaar gesteld en op de website van de vennootschap geplaatst. Minimaal één lid van de Raad van Commissarissen is een zogenoemde financieel expert, hetgeen inhoudt dat deze persoon relevante kennis en ervaring heeft op financieel-administratief/accounting-gebied bij beursvennootschappen of bij andere grote rechtspersonen. Prof. dr. Ruud Vergoossen is hoofd Bureau Vaktechniek van BDO, hoogleraar International Financial Accounting aan Maastricht University en hoogleraar Externe Verslaggeving aan Nyenrode Business Universiteit. De beursgenoteerde vennootschap Voor de beursgenoteerde vennootschap geldt de Code Corporate Governance, die een specifieke paragraaf kent (III.3) over deskundigheid en samenstelling van de RvC. Daarin is onder meer het volgende bepaald: Principe Elke commissaris dient geschikt te zijn om de hoofdlijnen van het totale beleid te beoordelen. Elke commissaris beschikt over de specifieke deskundigheid die noodzakelijk is voor de vervulling van zijn taak, binnen zijn rol in het kader van de profielschets van de raad. De Raad van Commissarissen dient zodanig te zijn samengesteld dat hij zijn taak naar behoren kan vervullen. DIVERSITEIT IN DE RVC: HISTORIE VAN HET (TIJDELIJKE) QUOTUM De Code Corporate Governance stelde altijd al dat diversiteit in de Raad van Commissarissen een belangrijk thema is. In de toelichting was te lezen: Een belangrijk middel ter bevordering van een onafhankelijk optreden van de Raad van Commissarissen is diversiteit in de samenstelling ervan, bijvoorbeeld ten aanzien van leeftijd, geslacht, expertise, maatschappelijke achtergrond of nationaliteit." In 2009 was er politieke druk om deze formulering wat minder vrijblijvend te maken. Een amendement van Kamerleden Kalma, Van Vroonhoven-Kok en Weekers pleitte voor het opnemen van streefcijfers voor de participatie van vrouwen in Raden van Bestuur en Raden van Commissarissen. Dat heeft geleid tot het genoemde streefquotum van 30%. De motivering was destijds dat internationaal onderzoek heeft aangetoond dat een eenzijdige samenstelling van Raden van Bestuur en Raden van Commissarissen leidt tot slechtere financiële resultaten en ook uit overwegingen van arbeidsmarktbeleid problematisch is. Daarom vond men deze tijdelijke maatregel niet alleen nodig vanuit emancipatoir oogpunt, maar ook om sociaaleconomische redenen. Het is niet duidelijk op welk internationaal onderzoek daarbij wordt gedoeld

9 enquête DIVERSE GELUIDEN Stelling 1 Het is belangrijk dat een RvC een diverse samenstelling heeft. Stelling 2 Diversiteit in de raad is iets dat je koste wat het kost moet nastreven. Stelling 3 Als de raad een diverse samenstelling heeft, is dat prima. Maar ik zou er zelf nooit op sturen. Stelling 4 De overheid moet zich niet bemoeien met de samenstelling van een RvC. Stelling 5 Als je niet wordt geselecteerd voor een RvC ligt dat aan je profiel, niet aan je ras, geslacht, leeftijd of nationaliteit. Meerdere meningen leiden tot een beter resultaat. Het klinkt vanzelfsprekend. Toch is lang niet elke commissaris daarvan overtuigd, zo blijkt uit een kleine steekproef van BDO. 60% 50% 40% Ja, een divers samengestelde Raad houdt beter toezicht. 30% Ter voorbereiding op deze editie van De Dialoog hield BDO een peiling onder commissarissen. Daarbij legden we ze een aantal stellingen voor, om de meningen en gevoelens te peilen over diversiteit. Die blijken verder uiteen te lopen dan velen denken. Lang niet iedereen blijkt overtuigd van de meerwaarde. Diversiteit is mooi en kan leiden tot beter toezicht. Dus erop sturen, prima. Maar het is niet iets wat je koste wat het kost moet nastreven. En het moet zéker niet door de overheid worden afgedwongen, vindt de meerderheid van de respondenten. 20% 10% 0% Nee, commissarissen moeten worden geselecteerd op deskundigheid, ervaring en beschikbaarheid. Al het andere is bijzaak. Helemaal oneens Oneens Neutraal Eens Helemaal eens Helemaal oneens Oneens Neutraal Eens Helemaal eens Helemaal oneens Oneens Neutraal Eens Helemaal eens Helemaal oneens Oneens Neutraal Eens Helemaal eens Deze resultaten en de theoretische verkenning werden voor aanvang van het rondetafelgesprek (zie pagina 18 en verder) aan de genodigden gepresenteerd, als brandstof voor een vurige discussie

10 RONDETAFELGESPREK ALLE RUIMTE VOOR VERSCHILLENDE GELUIDEN Diversiteit in de top van bedrijfsleven en maatschappij: vrijwel iedereen is ervoor, sommigen zelfs hartstochtelijk. Maar zodra er beleid voor wordt ontwikkeld, begint het te schuren. En slechts weinig organisaties weten er effectief mee om te gaan. In een rondetafel laten we deskundigen hun ervaringen en tips delen. Een verslag

11 RONDETAFELGESPREK IK BEN WEL BLIJ DÁT ER CODES EN RICHTLIJNEN ZIJN. DAT HELPT IN ELK GEVAL OM HET GESPREK ER OVER AAN TE GAAN MELEK USTA MELEK USTA (44) Directeur search- & adviesbureau Colourful People Mede-eigenaar onderwijsadviesbureau Les is Meer Lid Raad van Toezicht Esprit Scholen Lid Bestuur De Nieuwe Kerk Amsterdam Algauw wordt zonneklaar dat diversiteit in de top in elk geval veel meer is dan een cosmetische aanpassing en een veilige omgeving in de bestuurskamers van essentieel belang is. Een omgeving waarin ruimte is voor verschil van mening, verschillende persoonlijke stijlen, mensen op gympen en tegendraadse opinies. Het consensusmodel is oud denken. Diversiteit vraagt de durf om het veel meer oneens te zijn met elkaar. En dat stelt zeer hoge eisen aan de kwaliteit van de voorzitter. DIVERSITEIT ALS MOETJE Diversiteit in de Raad van Commissarissen werkt contraproductief voor een effectieve en efficiënte besluitvorming. Met die tegendraadse stelling gooit gespreksleider Huub van de Coolwijk de knuppel in het hoenderhok, en vraagt hij om ongezouten reacties. Hoewel het eigenlijk nog meevalt. Want, vindt Fleur Spijker, de stelling kan in sommige gevallen waar zijn: Als je diver- siteit behandelt als een 'moetje', dan kan het contraproductief uitpakken. Maar als je diversiteit op de juiste manier omarmt, kom je juist tot betere besluitvorming. Carla Smits-Nusteling denkt daar net zo over: Diversiteit is goed en leidt tot betere besluiten. Maar diversiteit is vooral níet goed als het blijft bij een vinkje zetten bij de richtlijn meer vrouwen in de top. Daar moeten we ver vandaan blijven. Sterker nog: ik heb van tevoren aangegeven dat ik niet zou meedoen aan dit gesprek als het eenzijdig gaat over hoe we meer vrouwen in de top moeten krijgen. EEN VROUW MOET GEVRAAGD WOR- DEN Daarmee liggen twee zaken op tafel: (a) het wringt als we diversiteit willen vangen in regels, want dat leidt tot afvinkgedrag; (b) het wringt als we het te eenzijdig hebben over de man-vrouwverhouding in plaats van diversiteit in bredere zin. En juist die twee zaken komen samen in het recent ingevoerde streefquotum van 30% vrouwen in de top voor grote organisaties. Ruud Pruijm is er zeer uitgesproken over: Belachelijk. Vrouwonvriendelijk ook. Er is geen enkele inhoudelijke grond voor te vinden. De ondervertegenwoordiging van dames lossen we niet op met quota. Dat zal leiden tot invulling met ondergekwalificeerde dames. Want er zijn simpelweg onvoldoende goede kandidaten om deze vaak zware rollen te vervullen. Dat laatste ziet Melek Usta heel anders, mede vanuit haar ervaring in het werven en selecteren. Ze zijn er wel degelijk. Maar we moeten anders en beter zoeken. Want vrouwen melden zich vaak niet spontaan. Wat hen typeert is dat ze eerst een 10 willen zijn voordat ze een sollicitatiebrief sturen. Mannen hebben daar minder last van. Smits-Nusteling beaamt dat: Mannen melden zich vanzelf wel. Een vrouw moet gevraagd worden. DIVERSITEIT VRAAGT OM EEN STERKE VOORZITTER, IEMAND DIE ZORGT DAT IEDEREEN WORDT GEHOORD RON STEENKUIJL RON STEENKUIJL (47) Voorzitter Nederlandse vereniging van Commissarissen en Directeuren Commercieel directeur Asito 20 21

12 RONDETAFELGESPREK RUUD VERGOOSSEN (51) Partner-aandeelhouder BDO Nederland Hoofd Bureau Vaktechniek BDO Nederland Hoogleraar Externe Verslaggeving, Nyenrode Business Universiteit Hoogleraar International Financial Accounting, Maastricht University WILLEM VAN LEEUWEN (60) Voorzitter RvC bij Vivare Lid RvC bij Stadgenoot Fellow Wetenschappelijk Instituut CDA Directeur CS&G Consultancy bv EEN 'NET NIKS'-QUOTUM Gelukkig is het quotum maar een tijdelijke maatregel die in 2016 weer van het toneel moet verdwijnen. Van de Coolwijk moet het nog zien: Niets is zo permanent als een tijdelijke maatregel. Pruijm erkent dat en wijst op de discussies in EU-verband: Daar neigt men momenteel naar een quotum van 40%. Hoe dan ook: de huidige insteek kan de handen niet collectief op elkaar krijgen in dit gezelschap. Smits-Nusteling wijst daarbij nog op een ander aspect. Door het comply-or-explain-karakter is het ook net niks. Er gaat geen zware prikkel vanuit om echt wat te veranderen. Het effect is nu vooral dat je bij elkaar in de jaarverslagen gaat zitten bladeren om te kijken hoe je het slimst in zes regels kunt uitleggen waarom je het quotum niet haalt. Begrijp me goed, ik ben niet voor meer regels. Sterker nog, ik zou het liefst heel Nederland willen regelen met 10 principes. Maar dit is het niet. Je regelt het goed of je regelt het niet. Usta: Overigens ben ik wel blij dát er codes en richtlijnen zijn. Want het helpt in elk geval om het gesprek er over aan te gaan. DIVERS PRESTEERT BETER? Dan over naar een meer fundamenteel punt. Hoe pakken we, los van wat wet- en regelgeving vraagt, het thema diversiteit goed op in de praktijk? Daartoe wordt toch eerst even stilgestaan bij de vraag of diversiteit aantoonbaar goed is voor de prestaties van een organisatie. Wetenschappelijk blijkt dat moeilijk te bewijzen, want een simulatie is eigenlijk onmogelijk. Er zijn wel studies Diversiteit kan contraproductief uitpakken als je het behandelt als een moetje FLEUR SPIJKER waarin een correlatie zichtbaar is tussen de diversiteit op hoog niveau en de ondernemingsprestaties. Maar het causale verband is daarbij niet te bewijzen: zorgt diversiteit voor betere prestaties? Of andersom: hebben ondernemingen met betere prestaties meer diversiteit in de top? Willem van Leeuwen wijst daarbij ook naar de praktijk van de Nederlandse politie, waar de diversiteit flink is toegenomen in de top en waar ervaringen erop wijzen dat het toch echt tot betere aansturing leidt. De gespreksleden gaan ervan uit dat diversiteit goed is

13 RONDETAFELGESPREK HET GAAT VEEL TE LANGZAAM. IK BLIJF HAMEREN OP DE DRIE V'S: VERJONGEN, VERVROUWEN, VERKLEUREN WILLEM VAN LEEUWEN VERJONGEN, VERVROUWEN, VERKLEUREN Wat ook duidelijk wordt: het gaat in de praktijk nog niet goed. Ron Steenkuijl: Bij de grotere organisaties staat het op de agenda. Maar vooral vanuit de wens om de reputatie te managen. Bij organisaties waar de spotlights van media en maatschappij geen grote rol spelen, is het thema nog nauwelijks aan de orde. Willem van Leeuwen toont zich een hardliner: Het gaat veel te langzaam. Ik blijf erop hameren dat we de drie v's moeten toepassen: verjongen, vervrouwen, verkleuren. Maar in brede zin gaat het niet hard genoeg. En dus moeten we blijven duwen. Daarbij is het overigens een misvatting dat we de diversiteit van de samenleving moeten spiegelen naar de diversiteit van de bezetting in de top van organisaties. Het gaat erom een bezetting te creëren die past bij de context van de organisatie. Je moet weten voor wie je werkt. Usta: Precies. Een kaasfabriek in Twente heeft een andere context dan een school in Amsterdam-Zuidoost. Bij die laatste is het eigenlijk ondenkbaar dat een Raad van Toezicht uit alleen maar blanke mannen van middelbare leeftijd bestaat. Het gaat dan ook om legitimiteit. Pruijm is het daarmee eens en ziet er ook bevestiging in dat het genoemde quotum onzinnig is: Precies daarom is de samenstelling van de top altijd maatwerk. Dat moet je niet in quota vangen. VISSEN IN ANDERE VIJVERS Hoe kunnen we nu in de praktijk zorgen dat we dat beter voor elkaar krijgen? Usta be- FLEUR SPIJKER (42) Advocaat en partner Boekel De Nerée N.V. Lid RvT Stichting Rijncoepel Lid RvT Fonds voor Cultuurparticipatie Casus OAD DE ROL VAN ÉÉN MAN IN FAILLISSEMENT REISGIGANT Op 25 september 2013 wordt familiebedrijf Oad Groep door de rechtbank in Almelo failliet verklaard. Tot dan toe is Oad de grootste zelfstandige touroperator van Nederland. Naar eigen zeggen gaat het concern ten onder aan het slechte economische klimaat en de teruglopende omzetten in de reisbranche'. Wegens financiële problemen was het dat voorjaar al bij bijzonder beheer van de Rabobank terechtgekomen. Aan het hoofd van de onderneming staat Julius ter Haar, zoon van Joop ter Haar, die op dat moment president-commissaris is van Oad. Het Financieele Dagblad staat op 27 september uitgebreid stil bij het faillissement, en in het bijzonder bij de rol van de president-commissaris. Bronnen vertellen de krant dat Oad-commissarissen Leon van den Boom en Gert Ooms begin september al zijn opgestapt omdat ze niet langer verantwoording wilden nemen voor de gang van zaken bij het familiebedrijf. Tegen hun wens in wilde president-commissaris Ter Haar blijven zoeken naar financiers voor de extra kapitaalinjectie die de Rabobank eiste, in plaats van aansturen op een gecoördineerde doorstart via stille bewindsvoering. Een bron noemt de koppige houding van vader Joop achteraf de verkeerde keuze. Het uit 1924 stammende familiebedrijf Oad groeide vanaf de jaren 60 uit van een lokale busonderneming tot een van de grootste touroperators van Nederland. In de jaren 70 zet Oad een eigen reisbureauketen op, genaamd Globe. Deze telde inmiddels zo'n 140 winkels. Binnen een week na het Oad-faillissement vinden de curatoren al kopers voor diverse onderdelen. nadrukt dat er bij het zoeken naar kandidaten in andere vijvers moet worden gezocht. Het reservoir waaruit we kunnen putten is de afgelopen tien jaar echt groter geworden. En we moeten ons dan ook dwingen om niet te gemakzuchtig te zijn en dat grotere reservoir ook echt een kans te geven. Daarnaast kunnen kleine dingen ook helpen om net dat extra zetje te geven. Zo blijkt uit onderzoek op het gebied van sociale linguïstiek dat bepaalde formuleringen in de vacatureteksten het goed doen bij zowel mannen als vrouwen, waar andere formuleringen vooral mannen aanspreken. ERVARING IN DE LIJN ONONTBEERLIJK Een ander element is de verjonging in de top, een perspectief waar Pruijm een scherpe mening over heeft: Als commissaris heb je een veeleisende rol. Zonder ruime erva- ring in de top kun je die rol simpelweg niet goed vervullen. Dat roept discussie op. Want ervaring is ook niet alles, zeker niet in een snel veranderende wereld. Smits-Nusteling: Ervaring in de lijn is de beste leerschool voor een commissaris en dat vergt ervaringsjaren. Maar de vraag is of alle commissarissen in een Raad die ervaring moeten hebben. Want ook andere inbreng is zinnig. Om goed te begrijpen wat er gebeurt op het vlak van bijvoorbeeld internet en sociale media ontkom je niet aan het betrekken van jongeren. Ruud Vergoossen: Kijk naar de casus van de teloorgang van Oad (zie kader). Die toont weer eens aan hoe belangrijk het is om snel en adequaat in te spelen op veranderingen in je omgeving. Juist jongere invloeden in de top zijn daarvoor essentieel. Spijker: Vergis je ook niet in wat ondernemers tegenwoordig op 24 25

14 RONDETAFELGESPREK DO'S EN DON TS DIVERSITEIT IN DE RAAD: 1 profielen leg in profielen voor commissarissen of bestuurders bewust (ook) de nadruk op andere dan inhoudelijke zaken. Dat dwingt om buiten de geijkte paden te zoeken naar geschikte kandidaten. 2 stakeholders Zorg dat stakeholders mondig zijn en stimuleer hen daarin. Uiteindelijk gaat het er bij diversiteit om dat de top past bij de context en daarmee bij de stakeholders. Als stakeholders voldoende mondig zijn, is dat een belangrijke prikkel voor meer diversiteit. 3 'afvinkgedrag' Vermijd 'afvinkgedrag'. Diversiteit moet je niet doen omdat het moet, maar omdat het ertoe doet. 4 overlegklimaat Zorg als voorzitter voor een overlegklimaat waarin iedereen zich veilig voelt om onorthodoxe dingen te zeggen of te doen. Dat vermindert het risico van een monocultuur en zet de deur open naar meer diversiteit. 5 diversiteit durf het oneens met elkaar te zijn. In een diverse omgeving zal ook de diversiteit aan opinies en visies groter zijn. Wie altijd streeft naar consensus zal daarmee ook al gauw diversiteit de kop indrukken. HUUB VAN DE COOLWIJK (70) VOORZITTER Voorzitter College Toezicht Onafhankelijkheid bij TÜV Nederland Voormalig Voorzitter RvC bij Xerox Nederland BV Voormalig voorzitter RvC bij RAI Holding BV Voormalig bestuurder van DaimlerChrysler Nederland BV jonge leeftijd al aan indrukwekkend trackrecord hebben. Ik vind die verjonging echt heel waardevol. GYMPEN EN JEANS Gaandeweg het gesprek wordt steeds duidelijker dat diversiteit niet is los te zien van de cultuur in de top van een organisatie. Openstaan voor meer diversiteit staat dan ook gelijk aan openstaan voor een andere dynamiek tijdens vergaderingen. Smits- Nusteling: En dat is natuurlijk best eng. Want zo'n 28-jarige ondernemer komt gewoon op gympen en in jeans de vergaderkamer binnengewandeld. Van Leeuwen, vanuit zijn ervaring in de publieke sector: Veertigers praten minder bedachtzaam dan de huidige generatie commissarissen die gemiddeld bijna zestig jaar oud is. Er ontstaat dus een andere manier van communiceren in de vergaderingen. Pruijm ziet ook nog wel een plezierige kant aan verjonging. Het zet ouderen op scherp en dwingt ze tot een goede voorbereiding. En dat is precies een van de zaken die er aan schort, zo blijkt uit een recent onderzoek. Het is kortom best eng om diversiteit een kans te geven, want de hele dynamiek in de boardroom verandert. In dat verband vertelt Usta over een leergang waarin talent werd klaargestoomd voor een commissariaat, daarmee inspelend op een gebrek aan goede commissarissen. We zochten ook raden waar onze kandidaten een tijdje mee konden draaien om kennis te maken met het echte werk. Maar die 'stageplekken' waren heel moeilijk te vinden. Iedereen vond het een goed idee, maar had altijd wel een reden waarom het nu even niet uitkwam

15 RONDETAFELGESPREK EEN QUOTUM? DE SAMENSTELLING VAN DE TOP IS ALTIJD MAATWERK, EN NIET IN QUOTA TE VANGEN RUUD PRUIJM RUUD PRUIJM (67) Visiting Professor Corporate Governance Nyenrode Business Universiteit Emeritus hoogleraar Erasmus Universiteit Rotterdam Auteur Grondslagen van Corporate Governance Lid redactie Tijdschrift Goed Bestuur & Toezicht CONSENSUSMODEL IS PASSÉ Wat ook bij die andere dynamiek hoort: je zult niet altijd consensus bereiken. En daar is niks mis mee, zo meent onder meer Van Leeuwen. Als we maar tot betere besluiten komen. Dat is waar het om gaat. Het aloude adagium dat de Raad met één mond spreekt, is daarbij lastig. Pruijm suggereert dat we eventuele verschillen van inzicht in de Raad van Commissarissen desnoods ook extern kunnen rapporteren. Hij oppert die tamelijk baanbrekende gedachte naar aanleiding van een Amerikaans voorbeeld, waarin dat in samenhang met de Dodd Frank Act ook gebeurde. Als je dat achteraf doet in het verslag van de Raad van Commissarissen, is de hitte van het moment er al vanaf. Dan kan het doorgaans weinig kwaad meer. Smits- Nusteling heeft haar twijfels. Ik vind consensus helemaal niet heilig. Maar afwijkende meningen zou ik graag intern houden. Zo'n externe melding ontaardt toch al gauw in een verplichte oefening, hooguit bedoeld om de aansprakelijkheidskwesties af te dekken. STERKE VOORZITTERS Waar het uiteindelijk om gaat, is dat de vergaderingen van de Raad van Commissarissen een omgeving bieden waarin iedereen zich veilig voelt en ongezouten een mening kan geven. Blank of gekleurd. Oud of jong. Man of vrouw. Gepokt en gemazeld of onervaren. Om dat te waarborgen is een sterke voorzitter nodig. Steenkuijl: Een voorzitter die zorgt dat iedereen wordt gehoord. Die iemand ook enthousiast aanmoedigt als de bijdrage misschien helemaal niet zo waardevol is. Usta: Iedereen moet zijn mond open durven doen zonder de angst voor een afstraffing. Spijker: Je moet dus elkaars functioneren bespreekbaar maken. Een zelfevaluatie is daartoe een prima instrument. Het dwingt je om na te gaan of die veilige omgeving er inderdaad wel is. Tot slot nog even terug naar de stelling waarmee we dit verhaal begonnen. Diversiteit in de Raad van Commissarissen werkt contraproductief voor een effectieve en efficiënte besluitvorming. De dialoog hierover leerde dat diversiteit waarschijnlijk hoe dan ook zal leiden tot meer discussies. Dat is natuurlijk niet altijd even efficiënt. Toch is diversiteit een zegen. Want die discussies dragen wel bij aan meer diepgang in het toezicht. En daarmee ook aan betere, effectievere besluitvorming. Daar kan toch niemand op tegen zijn? MANNEN MELDEN ZICH VANZELF WEL, EEN VROUW MOET GEVRAAGD WORDEN CARLA SMITS-NUSTELING CARLA SMITS-NUSTELING (47) Ondernemer/investeerder Smits- Nusteling & De Groot Commissaris Tele2 en ASML Voormalig CFO en lid Raad van Bestuur KPN Voorheen: diverse financiële en operationele managementfuncties bij KPN en TPG 28 29

16 Tools HOE DIVERS IS UW RAAD? Het is duidelijk: meer diversiteit in de RvC kan leiden tot beter toezicht. Maar hoe divers is uw Raad eigenlijk? U ontdekt het in 4+1 vragen met deze snelle zelftest. 4. PLAKKEND PLUCHE? Vers bloed geeft nieuwe inzichten en een frisse kijk op de zaak. Toch zit het overgrote deel van de voorzitters langer dan vijf jaar. Hoe lang plakt het pluche in uw RvC? De gemiddelde zittingstermijn van al onze huidige commissarissen samen is momenteel: <3 jaar in ons team zit een goede mix van kennis en frisse, nieuwe inzichten 3-6 jaar we kennen en begrijpen elkaar en de RvB goed, dat voelt vertrouwd 6-8 jaar als de RvB iets van plan is, is dat zelden een verrassing >8 jaar Wij weten precies wat de RvB wil 30 punten 20 punten 10 punten 0 punten IN ÉÉN KLAP: 25 BONUSPUNTEN 5. VROUW MET DE HAMER! Heeft uw RvC een vrouwelijke voorzitter? Gefeliciteerd: dan verslaat u in diversiteit in één klap vrijwel de complete top-25 AMXfondsen en top-25 familiebedrijven. Dat levert een riante bonus op van 25 extra punten! DOE DE ZELFTEST! 1. OUD EN WIJS? Commissarissen zijn gemiddeld ruim ouder dan vijftig. Dat betekent: veel (levens)wijsheid. Maar snappen ze ook Snapchat en de new economy? Anders gezegd: hoe jong zijn u en uw collega s? Spreiding van leeftijden: bij ons in de Raad zit minstens 1 lid van: jaar 10 punten jaar 10 punten jaar 10 punten jaar 10 punten jaar 10 punten jaar 10 punten jaar 10 punten Subtotaal (aantal aangekruiste vakjes x 10 punten) 3. MANNENBOLWERK? Bij de top-25 AMX-beursfondsen is minder dan 6% van de voorzitters vrouw. De top-25 familiebedrijven scoort iets beter, maar niet meer dan 8%. Eerlijk zeggen, hoeveel vrouwen zitten er in uw Raad? Venus en Mars: het aandeel vrouwen in de Raad is bij ons: 0% Vrouwen in de Raad, waar is dat goed voor? <25% nuttig, je merkt echt dat vrouwen anders naar zaken kijken 25-75% Vrouwen snappen deze business nou eenmaal bijzonder goed >75% Slaan we nu niet een beetje door dames? 2. PUUR HOLLANDS? Bij 20% van de top-25 AMX-beursfondsen heeft de RvC een buitenlandse voorzitter; bij de top-25 familiebedrijven is dat 12%. Uit hoeveel landen komen u en uw Raadscollega s bij elkaar opgeteld? Multinationaal? De leden van onze RvC komen... Allemaal uit hetzelfde land; daardoor hebben we aan een half woord genoeg Uit twee landen; maar die ene buitenlander raakt al aardig ingeburgerd Uit drie landen, dus twee uit verschillende buitenlanden. Dat geeft een goede brede kijk. Uit vier of meer landen. De Raad lijkt wel internationaler dan het bedrijf zelf... 0 punten 10 punten 20 punten 10 punten 0 punten 10 punten 20 punten 10 punten VOOR DE SPIEGEL: ZO DIVERS BENT U Tel de gescoorde punten van alle vragen bij elkaar op. Is uw totaalscore laag? Dan is uw RvC waarschijnlijk niet erg divers. Scoorde u hoog? Mooi, dan is er bij u sprake van lekker veel diversiteit. Die zich hopelijk ook vertaalt in een bredere blik op de zaken die er spelen. 10 punten: Oei, de minimale score! Weet u eigenlijk wel wat diversiteit is? Kom, we leggen het nog één keer uit (zie pagina 11) <80 punten: De kwaliteit van uw toezicht scoort ongetwijfeld dikke voldoendes. Maar qua diversiteit riekt dit nog naar zesjescultuur. Punt van aandacht! punten: Goed bezig. Ook hier geldt: toezicht-technisch is deze score geen reden om op uw lauweren te gaan rusten, maar deze punten zijn vast binnen. 165 punten: Proficiat, de topscore! Uw RvC is echt enórm divers. Nu gauw aan het werk, want de RvB kan uw waardevolle toezicht vast geen moment missen! NB: Deze zelftest is gemaakt met een knipoog en volstrekt onwetenschappelijk. Het enige doel is om uw RvC hiermee een vrolijke spiegel voor te houden. Voor een frisse blik, en scherp toezicht! Raadpleeg ook: Toolkit Commissariaat Vernieuwde editie door Nationaal Register met bijdragen van BDO Rond elk thema van De Dialoog ontwikkelt BDO een of meer praktische hulpmiddelen voor effectiever en efficiënter toezicht. Zo maakt BDO uw werk als commissaris gemakkelijker. KIJK voor meer tools op ONDER DIALOOG 30 31

17 advertentie BDO Board Support Voor commissarissen, toezichthouders en bestuurders BDO heeft de dienstverlening rond corporate governance recent verder uitgebreid. Onder de noemer BDO Board Support bieden wij sinds kort een scala aan diensten voor advies en hulp bij het optimaliseren van toezicht. Op vindt u onder het kopje Board Support meer informatie over onze dienstverlening, zoals: Begeleiding bij de periodieke zelfevaluatie RvC/RvT Coaching en permanente educatie Second opinion-onderzoek bij bestuursbesluiten Corporate governance-assessment voor bestuurders Soft controls in het toezicht Wilt u meer weten over onze expertise of een vrijblijvende kennismakingsafspraak maken, neem dan contact op met een van onze specialisten via John Hijmans. (030) Over De Dialoog De Dialoog is een periodieke uitgave van BDO Accountants & Adviseurs. In elke editie behandelen we een relevant en actueel thema op het gebied van corporate governance. Het magazine wordt gevoed door rondetafelgesprekken die we hiertoe organiseren met commissarissen, bestuurders en vertegenwoordigers uit de wetenschap. Ook ontwikkelen we rond elk thema één of meer praktische hulpmiddelen die we beschikbaar stellen op onze site Op deze site staan ook alle voorgaande edities van De Dialoog. Met De Dialoog en de bijbehorende praktische hulpmiddelen wil BDO zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen en een bijdrage leveren aan de organisatie van corporate governance door commissarissen, toezichthouders en bestuurders praktische ondersteuning te bieden bij de uitvoering van hun toezichtstaak. Dit doen we op de manier die BDO past: persoonlijk, professioneel, pragmatisch en met passie. De Dialoog ontvangen of ondersteunende tools raadplegen? Kijk op BDO RECRUITMENT SOLUTIONS HelpT uw raad aan de perfecte formatie De rol van het toezichthouden ligt in Nederland onder het maatschappelijk vergrootglas. Meer dan ooit is het belangrijk dat Raden van Commissarissen en Toezicht evenwichtig zijn samengesteld. Dat ieder nieuw lid uw Raad daadwerkelijk versterkt doordat hij of zij verstand van zaken heeft, kritisch is en zich verdiept in de producten, diensten en markten van de organisatie(s) waarop toezicht wordt gehouden. BDO helpt u bij de werving en selectie van deze hoogwaardige professionals. Voor meer informatie kijkt u op

18 Feiten en cijfers BDO Wereldwijd (per 30 september 2013) BDO-landen Kantoren Landen 144 Medewerkers Omzet (2013) miljoen 34

19 BDO Accountants & Adviseurs is een op naam van BDO Holding B.V. te Eindhoven geregistreerde handelsnaam en wordt gebruikt ter aanduiding van een aantal met elkaar in een groep verbonden rechtspersonen, die ieder afzonderlijk onder de merknaam BDO actief zijn op een bepaald terrein van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en consultancy). BDO Holding B.V. is lid van BDO International Ltd, een rechtspersoon naar Engels recht met beperkte aansprakelijkheid, en maakt deel uit van het wereldwijde netwerk van juridisch zelfstandige organisaties die onder de naam BDO optreden. BDO is de merknaam die wordt gebruikt ter aanduiding van het BDO-netwerk en van elk van de BDO Member Firms. 02/ BA1412

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD DAT TELT.

MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD DAT TELT. MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD Omdat mensen tellen. DE TIJD VOOR VERANDERING IS NU De wereld verandert. Misschien wel sneller dan ooit. Snel schakelen wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

DE NIEUWE COMMISSARIS

DE NIEUWE COMMISSARIS DOSSIER TOEZICHT ONDER ZOEK Tekst Peter Rikhof Illustratie Yvonne Kroese DE NIEUWE COMMISSARIS Meer diversiteit, permanente opleiding en jaarlijkse evaluatie van het team en de individuele commissarissen.

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Profielschets voor omvang en samenstelling Raad van Commissarissen

Profielschets voor omvang en samenstelling Raad van Commissarissen Profielschets voor omvang en samenstelling Raad van Commissarissen Samenstelling De raad van commissarissen zal zich - binnen de grenzen van zijn bevoegdheden - er voor inzetten dat de raad van commissarissen

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners

Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code 2 werelden

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V.

REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V. REGLEMENT VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN BEVER HOLDING N.V. Definities de Vennootschap de RVC de voorzitter Directie : Bever Holding N.V. : De raad van commissarissen van de vennootschap : De voorzitter

Nadere informatie

Inhoud. Deelnemers. De masterclass richt zich op voorzitters van RvC s.

Inhoud. Deelnemers. De masterclass richt zich op voorzitters van RvC s. Basis 13 PE-punten Masterclass Goed voorzitterschap Goed leiderschap BIEDT U REFERENTIEKADERS OM OP UW PRAKTIJK ALS VOORZITTER VAN DE RvC SAMEN MET COLLEGA S TE REFLECTEREN. RIJKT PRAKTISCHE HANDVATTEN

Nadere informatie

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij Omdat mensen tellen. Nieuwe regelgeving voor Organisaties van Openbaar Belang 3 Invoering nieuwe regelgeving

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

REGLEMENT BESTUURSRAAD (RAAD VAN TOEZICHT) STICHTING DE KEMPEL

REGLEMENT BESTUURSRAAD (RAAD VAN TOEZICHT) STICHTING DE KEMPEL REGLEMENT BESTUURSRAAD (RAAD VAN TOEZICHT) STICHTING DE KEMPEL Dit reglement is op 12 december 2005 door de bestuursraad van Stichting De Kempel, statutair gevestigd te Helmond, kantoorhoudende te 5709

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen Wonion

Profielschets Raad van Commissarissen Wonion Profielschets Raad van Commissarissen Wonion Uitgangspunten 1. Deze profielschets wordt gehanteerd: bij de werving en selectie van nieuwe leden van de Raad van Commissarissen; bij de discussie over de

Nadere informatie

Profielschets raad van commissarissen

Profielschets raad van commissarissen Profielschets raad van commissarissen 1. Algemeen De raad van commissarissen (rvc) heeft tot taak toezicht te houden op het bestuur en op de algemene gang van zaken in de woningcorporatie en de met haar

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR DE ZELFEVALUATIE VAN UW RVC

BEST PRACTICES VOOR DE ZELFEVALUATIE VAN UW RVC Improve your boardroom performance BEST PRACTICES VOOR DE ZELFEVALUATIE VAN UW RVC Als lid van de raad van commissarissen wilt u actief een bijdrage leveren aan het succes van uw organisatie. U en uw collega

Nadere informatie

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht

Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR. Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht COMMISSIE BEVORDERING MEDEZEGGENSCHAP Vestigen en verstevigen van de relatie tussen RvC en OR Handreiking voor leden van Raden van Commissarissen en Raden van Toezicht SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD Bezuidenhoutseweg

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 3 april 2014, s morgens om 11.00 uur in het EYE (filmmuseum)

Nadere informatie

Innovatie komt vaak net te laat.

Innovatie komt vaak net te laat. Interview door Caroline Zegers en Pieter Hofman Innovatie komt vaak net te laat. Een bedrijf dat succesvol innoveert is een bedrijf waar alle radertjes de goede kant op draaien. Innovatie heeft veel aspecten,

Nadere informatie

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen MEMO Aan: Van: Voorzitter Stichtingsbestuur Legal Affairs Datum: 28 maart 2014 Onderwerp: Profielschetsen SB, Concept 3 Voor de invulling van de toezichthoudende functie van het Stichtingsbestuur van TiU

Nadere informatie

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken.

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken. REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT Opgesteld door de voorzitter op 25.03.2013 Vastgesteld door de raad van toezicht op: 27.05.2013 te Amstelveen HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen en terminologie Dit

Nadere informatie

profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht

profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht Organisatie De Open Universiteit (OU), opgericht in 1984, is de jongste universiteit

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen Versie 1.1 dd. 15 januari 2014 Artikel 1 - Algemene taak 1.1 De raad van commissarissen

Nadere informatie

Welkom Bestuur en toezicht

Welkom Bestuur en toezicht Welkom Bestuur en toezicht Suzan Koerselman advocaat Turnaround Advocaten Turnaround Advocaten is een klein en modern gespecialiseerd advocatenkantoor. Digitaal dossier. Wij bieden de inzet van zeer ervaren

Nadere informatie

PROFIELSCHETS LEDEN BESTUUR EN VOORZITTER STICHTING IJSSELGRAAF

PROFIELSCHETS LEDEN BESTUUR EN VOORZITTER STICHTING IJSSELGRAAF PROFIELSCHETS LEDEN BESTUUR EN VOORZITTER STICHTING IJSSELGRAAF 1. Inleiding Stichting IJsselgraaf is een middelgrote stichting met 19 openbare basisscholen in de gemeenten Bronkhorst, Doetinchem en Doesburg.

Nadere informatie

>Profiel. GITP Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213. Datum > 05-09-2014

>Profiel. GITP Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213. Datum > 05-09-2014 Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-63 55 213 >Profiel /14.083 Onderwerp > Functie- en competentieprofiel Lid Raad van Commissarissen

Nadere informatie

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN

PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN EN ZIJN LEDEN PROFIEL VAN DE RAAD De RvC van Pré Wonen hecht grote waarde aan het werken conform de principes van good governance, waarbij de Governance code een

Nadere informatie

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014 Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 PROFIEL RAAD VAN COMMISSARISSEN 1. Kerntaken van de raad van commissarissen

Nadere informatie

Reglement Raad van Toezicht. Stichting Hogeschool Leiden CONCEPT 140331 ALGEMEEN

Reglement Raad van Toezicht. Stichting Hogeschool Leiden CONCEPT 140331 ALGEMEEN Reglement Raad van Toezicht Stichting Hogeschool Leiden ALGEMEEN Artikel 1. Algemene bepalingen 1. Dit reglement is het Huishoudelijk Reglement van de Raad van Toezicht, bedoeld in artikel 15 van de Statuten

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

De locatie van de vergadering wordt op 20 april 2010 via de website van de Vennootschap (investor.oce.nl) bekend gemaakt.

De locatie van de vergadering wordt op 20 april 2010 via de website van de Vennootschap (investor.oce.nl) bekend gemaakt. Agenda van de Jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de naamloze vennootschap Océ N.V., gevestigd te Venlo, te houden in Venlo ten kantore van de Vennootschap op donderdag 22 april 2010,

Nadere informatie

Samenstelling Raad van Toezicht Biblionet Groningen

Samenstelling Raad van Toezicht Biblionet Groningen Datum Onderwerp 7 december 2012 Profiel Raad van Toezicht Memo Samenstelling Raad van Toezicht Biblionet Groningen Voor de samenstelling van de Raad van Toezicht wordt uitgegaan van: 1. Profiel Raad van

Nadere informatie

Essay. Een commissaris/adviseur binnen het MKB?

Essay. Een commissaris/adviseur binnen het MKB? Essay Een commissaris/adviseur binnen het MKB? Intro Recentelijk hebben Cock Grandia en Rob Blom vanuit het thema een commissaris/adviseur binnen het MKB voor een 100-tal accountants een boeiende, interactieve

Nadere informatie

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis.

Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten van Stichting Vocallis. BESTUURSREGLEMENT Vastgesteld door het bestuur op 6 mei 2015. Hoofdstuk I. Algemeen. Artikel 1. Begrippen en terminologie. Dit reglement is opgesteld en vastgesteld ingevolge artikel 5.5. van de statuten

Nadere informatie

Profielschets bestuurslid namens vroegpensioengerechtigden VPTech

Profielschets bestuurslid namens vroegpensioengerechtigden VPTech Profielschets bestuurslid namens vroegpensioengerechtigden VPTech Inleiding Het bestuur van het pensioenfonds heeft in het kader van de Wet Versterking Bestuur Pensioenfondsen (WVBP) gekozen voor het paritaire

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN ACCELL GROUP N.V.

PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN ACCELL GROUP N.V. Bijlage 1 bij Reglement Raad van Commissarissen PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN ACCELL GROUP N.V. De Raad van Commissarissen heeft op 23 februari 2005 een profielschets (de Profielschets ) voor de

Nadere informatie

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds

PROFIELSCHETS. Philips Pensioenfonds NIET UITVOEREND BESTUURDER 1/5. Stichting Philips Pensioenfonds PROFIELSCHETS NIET UITVOEREND BESTUURDER Stichting Stichting behoort tot de grootste ondernemingspensioenfondsen van Nederland met een belegd vermogen van bijna 18 miljard euro. Het pensioenfonds voert

Nadere informatie

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven'

Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' Update ' toezicht op bestuur in relatie tot de rol van participatiemaatschappijen in hun portefeuillebedrijven' 1 Toezicht op bestuur Op 31 mei 2011 is het wetsvoorstel bestuur en toezicht (het "Wetsvoorstel")

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Dag van het Commissariaat 2015

Dag van het Commissariaat 2015 Dag van het Commissariaat 2015 Corporate Governance en de rol van de commissaris op Aruba. Jossy Laclé 22 januari 2015 Wat is Corporate Governance Corporate Governance Curaçao Corporate Governance Aruba

Nadere informatie

De Authentieke en Effectieve Commissaris- Speciale Curaçao editie

De Authentieke en Effectieve Commissaris- Speciale Curaçao editie De Authentieke en Effectieve Commissaris- Speciale Curaçao editie 2014 Governance University en de University of the Dutch Caribbean (UDC) organiseren van 28 april 2014 t/m 2 mei 2014 (Week 18) opnieuw

Nadere informatie

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT TALENTENSPECTRUM Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Dit rapport is bedoeld om u te helpen analyseren op welk vlak uw talenten

Nadere informatie

Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008

Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008 Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008 De raad van commissarissen De raad van commissarissen staat het bestuur met raad ter zijde (adviestaak),

Nadere informatie

De meerwaarde van RSM Niehe Lancée

De meerwaarde van RSM Niehe Lancée De meerwaarde van RSM Niehe Lancée De ambitie om uw organisatie te laten excelleren RSM Niehe Lancée geniet een uitstekende reputatie op het gebied van accountancy en belastingadvies. Opdrachtgevers kunnen

Nadere informatie

Profiel raad van toezicht Jeroen Bosch Ziekenhuis

Profiel raad van toezicht Jeroen Bosch Ziekenhuis BIJLAGE A Profiel raad van toezicht Jeroen Bosch Ziekenhuis Dit profiel is vastgesteld op 28 mei 2013 op grond van het bepaalde in artikel 3.1 van het reglement van de raad van toezicht. 1. Profiel raad

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT werkveld datum Instemming/advies GMR Vaststelling RvT Vastgesteld CvB Organisatie 28-11-2012 n.v.t. 28-11-2012 n.v.t. Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT Inhoudsopgave 1. Procedure zelfevaluatie Raad van

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 16 april 2013, s morgens om 11.00 uur in de Hermitage

Nadere informatie

Best Practice-bepalingen 0.1 Met enige regelmaat wordt een zorgvuldige analyse gemaakt van het gewenste besturingsmodel.

Best Practice-bepalingen 0.1 Met enige regelmaat wordt een zorgvuldige analyse gemaakt van het gewenste besturingsmodel. Bijlage Code Cultural Goverance: Principes en uitwerkingen Nummer Principe De organen van de culturele instelling zijn verantwoordelijk voor de keuze van het besturingsmodel en de naleving van deze code.

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Organisatie Januari 2012 nvt 18 Januari 2012 Zelfevaluatie Raad van Toezicht Organisatie/Zelfevaluatie Inhoudsopgave 1. PROCEDURE ZELFEVALUATIE RAAD

Nadere informatie

Haal het maximale uit uw onderneming! Thexton Armstrong maakt uw onderneming sterker, gezonder en waardevoller. Thexton Armstrong netherlands

Haal het maximale uit uw onderneming! Thexton Armstrong maakt uw onderneming sterker, gezonder en waardevoller. Thexton Armstrong netherlands Haal het maximale uit uw onderneming! Thexton Armstrong maakt uw onderneming sterker, gezonder en waardevoller Thexton Armstrong netherlands Voelt u zich directeur of werknemer in uw bedrijf? thexton armstrong

Nadere informatie

Intern Toezicht Het team en de spelers

Intern Toezicht Het team en de spelers Intern Toezicht Het team en de spelers CRITERIA voor goed intern toezicht in woningcorporaties 2009 Aanleiding De VTW brengt in deze notitie de belangrijkste criteria voor een goed intern toezichthoudend

Nadere informatie

Verder dan 1 mei 2015

Verder dan 1 mei 2015 4.2.2 Governance Tabel 20. Resultaten maatregelen governance Overzicht resultaten maatregelen uit het rapport 'In het publiek belang' Verder dan 1 mei 2015 Governance 2.1 - Instellen rvc + * * + + + +

Nadere informatie

governance code kinderopvang preambule

governance code kinderopvang preambule governance code kinderopvang preambule Commissie Governance Kinderopvang in opdracht van NVTK en bdko Utrecht, oktober 2009 11 PREAMBULE Achtergrond Kinderopvangorganisaties zijn private ondernemingen

Nadere informatie

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT STICHTING CONTRACTSPELERSFONDS KNVB

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT STICHTING CONTRACTSPELERSFONDS KNVB REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT STICHTING CONTRACTSPELERSFONDS KNVB Inleiding De Raad van Toezicht en het bestuur van de Stichting Contractspelersfonds KNVB (hierna respectievelijk te noemen: de Raad van Toezicht,

Nadere informatie

8 juni, 2011 inaugurele rede

8 juni, 2011 inaugurele rede Nationaal Commissarissen Onderzoek 2011 Nationaal Nationaal Commissarissen Commissarissen Onderzoek Onderzoek 2011 2011 prof. dr. Mijntje Lückerath-Rovers prof. prof. dr. dr. Mijntje Mijntje Lückerath-Rovers

Nadere informatie

De Raad van Toezicht voert tenminste jaarlijks met de Raad van Bestuur een functionering en beoordelingsgesprek. (in de maand september)

De Raad van Toezicht voert tenminste jaarlijks met de Raad van Bestuur een functionering en beoordelingsgesprek. (in de maand september) TAKEN EN BEVOEGDHEDEN RAAD VAN TOEZICHT ALERIMUS 1. Taak en werkwijze: De Raad van Toezicht heeft tot taak toezicht te houden op het besturen door de Raad van Bestuur en op de algemene gang van zaken in

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: Deskundigheid Noorderpoort Lid Raad van Toezicht Sociale domein 1. ORGANISATIE Noorderpoort Noorderpoort bereidt jongeren en volwassenen voor op hun rol in de

Nadere informatie

Graag retour naar de secretaris Paul Verkerk vóór 14 juli a.s. via p.verkerk@rudutrecht.nl

Graag retour naar de secretaris Paul Verkerk vóór 14 juli a.s. via p.verkerk@rudutrecht.nl Zelfevaluatie Aan het Dagelijks Bestuur van de RUD Utrecht Van: Saskia Borgers 7 juli 2015 Betreft: zelfevaluatie Dagelijks Bestuur RUD Utrecht Hierbij de vragenlijst zelfevaluatie Dagelijks Bestuur RUD

Nadere informatie

GOED BESTUUR VOOR CULTUUR! CULTURAL GOVERNANCE ALS HEFBOOM TOT PROFESSIONALISERING

GOED BESTUUR VOOR CULTUUR! CULTURAL GOVERNANCE ALS HEFBOOM TOT PROFESSIONALISERING 2 trajecten Werkgroep BilsenFonds GOED BESTUUR VOOR CULTUUR! CULTURAL GOVERNANCE ALS HEFBOOM TOT PROFESSIONALISERING Prof. dr. Annick Schramme & Joke Schrauwen Leidraad: principes governance op organisatieniveau

Nadere informatie

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Het programmamanagement

Nadere informatie

Profiel Raad van Toezicht. Stichting de Woonmensen/ KWZA

Profiel Raad van Toezicht. Stichting de Woonmensen/ KWZA Profiel Raad van Toezicht Stichting de Woonmensen/ KWZA KP 14 november 2012 1 Inleiding Uitgangspunt voor de bezetting van de Raad van Toezicht is, dat deze bestaat uit generalisten die gezamenlijk een

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics De controller als choice architect Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics Wat doet een controller? Hoofd administratie Boekhoudsysteem/grootboek/accountingregels

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE GOVERNANCE CODE CULTUUR 2014

RESULTATEN ENQUÊTE GOVERNANCE CODE CULTUUR 2014 RESULTATEN ENQUÊTE GOVERNANCE CODE CULTUUR 2014 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 6 2 Resultaten 2.1 Wordt de Code toegepast? 2.2 Met welk besturingsmodel wordt gewerkt? 2.3 Welke thema s uit de Code hebben

Nadere informatie

Governance en de rol van de RvT. 8 mei 2013. Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU

Governance en de rol van de RvT. 8 mei 2013. Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU Het Zijlstra Center for Public Control and Governance Vrije Universiteit Amsterdam Governance en de rol van de RvT 8 mei 2013 Prof. dr. J. Bossert Zijlstra Center VU Inhoudsopgave Doen we het goed? Doen

Nadere informatie

Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs

Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs VTOI Congres De dag van het toezicht 2015 Workshop Financieel leiderschap in het onderwijs Dr. Tjerk Budding Vrijdag 17 april 2015 Even voorstellen Dr. Tjerk Budding Hoofddocent Accounting bij het Zijlstra

Nadere informatie

Profiel lid Raad van Toezicht

Profiel lid Raad van Toezicht Profiel lid Raad van Toezicht De huidige Raad van Toezicht (RvT) bestaat uit zes leden. De RvT streeft naar een maatschappelijk heterogene samenstelling van leden die herkenbaar en geloofwaardig zijn in

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe

Directiestatuut. Waterleidingmaatschappij Drenthe Directiestatuut Waterleidingmaatschappij Drenthe Inhoud Directiestatuut van de NV Waterleidingmaatschappij Drenthe Artikel 1 Definities 3 Artikel 2 Inleiding 3 Artikel 3 Taken van de directie 3 Artikel

Nadere informatie

Profielschets. Voorzitter Raad van Commissarissen. Beter Wonen Almelo. ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs.

Profielschets. Voorzitter Raad van Commissarissen. Beter Wonen Almelo. ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs. Profielschets Voorzitter Raad van Commissarissen Beter Wonen Almelo ERLY the consulting company Datum: november 2015 Adviseur: drs. Lilian Vos Beter Wonen Beter Wonen is een maatschappelijk gedreven en

Nadere informatie

De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014

De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014 De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014 1 Nodig: een sterke driehoek Toezicht Bestuur MZ Bewust van elkaars rol & positie Open, scherp

Nadere informatie

MASTERCLASS Professionaliseringsprogramma De Authentieke en Effectieve Commissaris Aruba (19 de editie)

MASTERCLASS Professionaliseringsprogramma De Authentieke en Effectieve Commissaris Aruba (19 de editie) MASTERCLASS Professionaliseringsprogramma De Authentieke en Effectieve Commissaris Aruba (19 de editie) Een praktisch professionaliseringsprogramma voor register accountants (RA/AA), commissarissen en

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC. Profielschets omvang en samenstelling van de raad van commissarissen PGGM N.V.

PROFIELSCHETS RVC. Profielschets omvang en samenstelling van de raad van commissarissen PGGM N.V. PROFIELSCHETS RVC Profielschets omvang en samenstelling van de raad van commissarissen PGGM N.V. Inhoudsopgave 1. Algemeen 2 2. Vaststelling en reikwijdte 3 3. Omvang en samenstelling van de raad van commissarissen

Nadere informatie

Samenvatting Nederlandse Female Board Index 2011 1

Samenvatting Nederlandse Female Board Index 2011 1 A Samenvatting Nederlandse Female Board Index 1 Mijntje Lückerath-Rovers De Nederlandse Female Board Index geeft voor het vijfde jaar een overzicht van de vrouwelijke vertegenwoordiging in de Raden van

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT FULDAUERSTICHTING

REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT FULDAUERSTICHTING REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT FULDAUERSTICHTING ARTIKEL 1 DEFINITIES In dit reglement wordt verstaan onder: - Bestuur : het bestuur van de Stichting, zijnde het orgaan dat de dagelijkse en algemene leiding

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen 1 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Vaststelling reglement 3 Artikel 3 Taak van de auditcommissie 3 Artikel 4 Samenstelling, deskundigheid

Nadere informatie

Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel

Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel Evenredige verdeling man / vrouw bij het Veenplaspersoneel Opgesteld : maart 2006 Vastgesteld : juni 2006 0 Inhoudsopgave Inleiding 2 2005 vergeleken met 1999 2 Genomen maatregelen vanaf 1999 3 Nieuwe

Nadere informatie

Dag 1. IAB-opleiding Onafhankelijk bestuurder maart-mei 2015

Dag 1. IAB-opleiding Onafhankelijk bestuurder maart-mei 2015 IAB-opleiding Onafhankelijk bestuurder maart-mei 2015 Dag 1 Brussel 12/3/2015 Gent 19/3/2015 Module 1 - Corporate governance JOZEF LIEVENS 6u30 Deze module behandelt corporate governance in het licht van

Nadere informatie

Bevoegdheden en verantwoordelijkheden Raad van Toezicht.

Bevoegdheden en verantwoordelijkheden Raad van Toezicht. 6. Raad van Toezicht 14-04-2014 Versie 6.02 Huishoudelijk reglement Raad van Toezicht Status Definitief Artikel 1: Positionering Raad van Toezicht Ingevolge de statuten bestuurt het College van Bestuur

Nadere informatie

Werving en selectie. Beleidsbepalers. Van Lanschot N.V. F. van Lanschot Bankiers N.V. Werving & Selectie Beleidsbepalers. Werving & selectiebeleid

Werving en selectie. Beleidsbepalers. Van Lanschot N.V. F. van Lanschot Bankiers N.V. Werving & Selectie Beleidsbepalers. Werving & selectiebeleid Werving & Selectie Werving en selectie Van Lanschot N.V. F. van Lanschot Bankiers N.V. Human Resource Management Pagina 1 van 9 Werving & Selectie Inleiding Met ingang van 1 juli 2012 hebben DNB en AFM

Nadere informatie

De nieuwe commissaris is een actieve commissaris

De nieuwe commissaris is een actieve commissaris 2011 www.bdovoorcommissarissen.nl Risico management Theorie rondetafelgesprek praktijk De nieuwe commissaris is een actieve commissaris Voor vrij ondernemen Voorwoord 3 voorwoord (Toe)zicht op risico s

Nadere informatie

TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje

TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje 4 juli 2011 Bijeenkomst KPMG door Marry de Gaay Fortman Partner HouthoffBuruma m.fortman@houthoff.com Tel: 020 6056365 Toezicht bij maatschappelijke

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen Woningstichting Omnivera

Profielschets Raad van Commissarissen Woningstichting Omnivera Profielschets Raad van Commissarissen Woningstichting Omnivera 1 Uitgangspunten Het toezicht richt zich vooral op het bewaken van de maatschappelijke doelstellingen van de rechtspersoon. Continuïteit bij

Nadere informatie

Een praktijkvoorbeeld van competentiemanagement bij een Pensioenfonds

Een praktijkvoorbeeld van competentiemanagement bij een Pensioenfonds Een praktijkvoorbeeld van competentiemanagement bij een Pensioenfonds april 2011 Profiel Royal Haskoning consultants, ingenieurs & architecten 3.900 professionals opgericht in 1881 wij onderscheiden ons

Nadere informatie

Toegepast in 2014. Principe 1. Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur

Toegepast in 2014. Principe 1. Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur Appendi 105 Het Nieuwe Instituut Jaarverslag Verantwoording Governance Code Cultuur Toegepast in Principe 1 Het bestuur is verantwoordelijk voor het in acht nemen van de Governance Code Cultuur De organisatie

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Notitie Pas toe of leg uit

Notitie Pas toe of leg uit Notitie Pas toe of leg uit Deze notitie is vastgesteld in de gezamenlijke vergadering Bestuur en RvT d.d.10 april 2015. Gelijk met de vaststelling van deze notitie is ook de Governancecode Het Grootslag

Nadere informatie

BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN

BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN BDO Consultants 3 BDO CONSULTANTS Als resultaat telt, schakelt u BDO Consultants B.V. in. Wij realiseren binnen uiteenlopende branches succesvolle projecten door onze

Nadere informatie

Profielschets Raad van Toezicht

Profielschets Raad van Toezicht Profielschets Raad van Toezicht Stichting Philadelphia Zorg Het beste uit jezelf Inleiding De Raad van Toezicht van de Stichting Philadelphia Zorg en de daaraan gelieerde organisatie en organisatie-onderdelen,

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement Raad van Toezicht dr. Aletta Jacobs College

Huishoudelijk reglement Raad van Toezicht dr. Aletta Jacobs College Huishoudelijk reglement Raad van Toezicht dr. Aletta Jacobs College 1. Reikwijdte van het reglement Dit reglement geeft, in aanvulling op de statutaire bepalingen, regels met betrekking tot aangelegenheden

Nadere informatie

KENNISBANK - ORGANISATIE

KENNISBANK - ORGANISATIE KENNISBANK - ORGANISATIE MODEL DIRECTIEREGLEMENT STICHTING MEER DAN VOETBAL Samenvatting Het bestuur stelt een profiel voor de directie op, waarin de omvang van de directie en de vereiste kwaliteiten van

Nadere informatie

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Met onderstaande handreiking wil OPF aangesloten ondernemingspensioenfondsen helpen bij het organiseren van de zelfevaluatie van het functioneren

Nadere informatie