Naar een Verenigde Staten van Europa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naar een Verenigde Staten van Europa"

Transcriptie

1 Essay over de toekomst van de Europese Unie Naar een Verenigde Staten van Europa door: Philippe Baert Retoricastudent Latijn-Moderne Talen

2 De Euro staat op de helling De Europese Unie staat op springen Naar een Verenigde Staten van Europa Alweer cruciale bijeenkomst regeringsleiders over toekomst Europa Wie de laatste maanden niet op Mars heeft geleefd is vaak tot vervelens toe - met dergelijke berichtgevingen geconfronteerd. Het is immers zo dat Europa genadeloos hard getroffen wordt door de financiële en economische crisis. Maar wat mogelijk nog grotere gevolgen heeft voor de 500 miljoen Europeanen is de politieke crisis waar de EU nu al maanden mee te kampen heeft, deze is de wijten aan drie factoren: In de eerste plaats is er een gebrek aan daadkracht, de Europese raad o.l.v. Merkozy komt telkens op de proppen met halfslachtige maatregelen die exact hetzelfde effect hebben als dweilen met de kraan open. Het gevolg is dat de kosten voor de belastingbetaler blijven oplopen en landen als Portugal en Griekenland alleen maar dieper wegzakken in het financiële en economische moeras. Ten tweede is het zo dat de belangrijkste beslissingen in de EU genomen worden door mensen die niet democratisch verkozen zijn of die maar een deel van de Europese bevolking vertegenwoordigen. Daarom kampt de EU met een democratisch deficit. Ten derde, - en dat is het gevolg van dit alles verliest het Europese project de steun van de burgers, wat nog eens versterkt wordt door de steeds luider klinkende populistische stemmen. Alvorens hier dieper op in te gaan zou ik het eerst graag hebben over de noodzakelijkheid van een verenigd Europa; de eerste grote reden hiervoor is dat we aan het begin van de 21 e eeuw evolueren naar een multipolaire wereld. De grote vraag die zich hierbij stelt is welke rol Europa hierin gaat spelen. Gaat het zich op mondiaal vlak nog verder laten wegdrukken door haar onderlinge verdeeldheid en anderen laten beslissen over haar lot of gaat het zich voor de eerste maal in de geschiedenis kunnen verenigen en één van die nieuwe machtsblokken worden? Zeker nu er zich uitdagingen van nooit eerder geziene grootte voordoen zoals de opwarming van de aarde, de globalisering, de bevolkingsexplosie in de groeilanden en de vergrijzing in de industrielanden, lijkt die invloed op mondiaal vlak noodzakelijker dan ooit. Daarom dat niet alleen nu, maar ook - en vooral - in de toekomst een sterk en eensgezind Europa zo belangrijk is voor elke Europeaan. Al is het maar om onze welvaart en die van onze nakomelingen veilig te kunnen stellen in een geglobaliseerde wereld, zo niet die welvaart nog te kunnen vergroten. Wie deze realiteit niet kan of wil inzien is niet alleen stekend blind maar speelt bovendien ook nog eens zeer gevaarlijke spelletjes. De tweede grote reden waarom een verenigd Europa van cruciaal belang is, is omdat dit het enige is dat een duurzame vrede op het Europese continent kan verwezenlijken. Vrede in Europa lijkt vandaag de dag misschien vanzelfsprekend maar is het niet; het oude continent is immers al sinds mensenheugenis gekenmerkt door verdeeldheid en is talloze malen verscheurd geweest door oorlog. 2

3 WO I en WOII hebben samen aan minstens 60 miljoen mensen het leven gekost. Om een dergelijke gruwel nooit meer te laten gebeuren beseften wijze mannen als Robert Schumann, Jean Monet, Konrad Adenhauer en Altiero Spinelli dat er een steeds hechter verbond tussen de Europese volkeren noodzakelijk was. Ze vonden dat economische samenwerking een eerste stap was in die richting. Daarom werd eerst de EGKS en later de EEG in het leven geroepen. Wat aanvankelijk met 6 leden begon, groeide op nauwelijks 50 jaar tijd uit tot de Europese Unie met 27 leden die we vandaag kennen. Er werd een eenheidsmarkt gecreëerd, alsook een gemeenschappelijke munt. Helaas werd aan die nog steeds onvoltooide 1 - monetaire unie geen economische en politieke unie gekoppeld waardoor het systeem wankel was. Dit werd met het uitbreken van de financiële crisis in 2008 pijnlijk duidelijk. Zoals ik reeds aankaartte lopen er binnen de EU verschillende zaken grondig fout. Om deze op te lossen moeten er dringend maatregelen en hervormingen genomen worden op korte én op lange termijn. Ik zal beginnen met wat er op korte termijn (de tijdspanne tussen 2012 en de volgende Europese verkiezingen in 2014) moet gebeuren; want het staat als een paal boven water dat er zo snel mogelijk doeltreffende maatregelen moeten genomen worden om de financiële én economische crisis te lijf te gaan. Eén van de belangrijkste maatregelen is het invoeren van euro-obligaties om de rente op staatsobligaties naar beneden te krijgen zodat landen in problemen terug op de markten kunnen gaan lenen. Bovendien zal dit het vertrouwen van de financiële markten in de gehele Eurozone herstellen. Een tweede maatregel is al het mogelijke ondernemen om opnieuw economische groei mogelijk te maken zodat er nieuwe jobs kunnen gecreëerd worden. De draconische besparingen die landen als Griekenland en Portugal hebben moeten doorvoeren hebben immers vooral geleid tot een daling van de koopkracht waardoor de economie nog meer inkromp, waarop een torenhoge werkloosheid en een sterke toename van de armoede volgden. In Griekenland 2 gaat het zelfs zo ver dat kinderen op school flauw vallen omdat hun ouders geen eten meer kunnen kopen. In Portugal, waar mensen zelfs bereid zijn om gedurende vijf uur in ijskoud water op kokkels te gaan vissen om te kunnen overleven, is de situatie al niet veel beter. Steeds meer hoog opgeleide Portugese jongeren emigreren naar Brazilië of Angola, met een heuse braindrain als gevolg. In Spanje is ondertussen de jeugdwerkloosheid gestegen naar 50%, de totale werkloosheid bedraagt er nu 22%! 1 Er zijn slechts 17 van de 27 lidstaten lid van de eurozone 2 Het zou echter al te makkelijk zijn om de schuld hiervoor uitsluitend bij de aanpak van de EU en het IMF te leggen, het is vooral de onbekwame, corrupte Griekse politieke klasse en de rijkere Grieken, die massaal belastingen hebben ontdoken, die hier de verantwoordelijkheid voor dragen. 3

4 Maar ook België kan de dans niet ontspringen, er is immers al 11,3 miljard euro bespaard maar ook dat zal niet volstaan. De regering Di Rupo moet op zoek naar 2 miljard extra en overweegt daarom een BTW-verhoging 3 of een indexsprong. Ondertussen sluiten bedrijven massaal hun deuren of verplaatsen ze hun productie naar elders, met als argument dat de loonkosten te snel stijgen. Het zit echter zo: lonen zijn gekoppeld aan de index. Als de index omhoog gaat, stijgen de lonen. De reden dat die index stijgt komt hoofdzakelijk door de snel stijgende energieprijzen. Het lijkt mij dan ook evident om in plaats van maatregelen te nemen die mensen hun koopkracht inperken, in eerste instantie iets te doen aan die stijgende energieprijzen. Dit kan door onder meer een strengere regulatie van de energiemarkt 4 maar ook door op Europees niveau hechter samen te werken om voordeliger gas en olie te kunnen aankopen. Tot op de dag van vandaag horen we Merkozy niets anders opperen dan dat er discipline nodig is binnen de Eurozone. Begrotingsdiscipline zou zelfs in elke grondwet worden ingeschreven. Discipline is inderdaad noodzakelijk om de Euro in stand te houden, maar ze vergeten wel dat er naast discipline ook nood is aan solidariteit. Ook zonder solidariteit kan je immers geen Eurozone in stand houden. Om het invoeren van de veelbesproken Euroobligaties bijvoorbeeld kan je niet zonder de discipline van de zwakkere landen nodig om intern orde op zaken te stellen en om hun begrotingstekorten binnen de perken te houden. Maar je hebt ook het solidariteitsgevoel van de sterkere lidstaten nodig om zelf iets duurder te willen gaan lenen. Die bereidheid tot solidariteit is er tot op de dag van vandaag veel te weinig geweest. De reden hiervoor is dat de 27 regeringsleiders o.l.v. Merkel elk hun eigen nationale belangen verdedigen en bang zijn om door hun eigen kiespubliek afgestraft te worden. Daarom dat er zo weinig bereikt wordt. Nochtans is er de Europese Commissie waarvan de leden wel heel de EU vertegenwoordigen. Deze zou, zeker omdat ze het recht op initiatief heeft, de noodzakelijke voortrekkersrol kunnen spelen. In praktijk doet de Commissie echter veel te weinig. Dit komt voor een groot stuk omdat ze gewrongen zit tussen de Europese Raad en het Europees Parlement. Bovendien stelt er zich een ander groot probleem met de Commissie en dat is dat de leden worden aangeduid door de regeringsleiders en dus niet democratisch verkozen worden, waardoor ze op dit moment de legitimering missen om echt hun stempel op het beleid te kunnen drukken. Dit brengt ons natuurlijk weer bij het democratisch deficit van de EU. Dit kan eenvoudig opgelost worden door tegen de eerstvolgende verkiezingen het ambt van Commissievoorzitter te combineren met dat van de voorzitter van de Europese Raad en deze hiervoor democratisch te laten verkiezen. Dit kan door een gelijkaardig systeem te installeren als in de VS waar binnen de politieke partijen voorverkiezingen worden georganiseerd. Op die manier kan elke politieke familie één kandidaat naar voren schuiven en kunnen de 500 miljoen Europeanen hun keuze maken voor een echte Europese President. 3 Naar Frans voorbeeld, Sarkozy verhoogde de TVA naar 21,2% en koppelde dit aan belastingverlaging op arbeid. 4 Hoewel bedrijven als Electrabel woekerwinsten maken met verouderde kerncentrales, slagen zij er toch in om jaar na jaar hun prijzen te verhogen. 4

5 Dit gekoppeld aan het gegeven om een klein deel van de parlementsleden te laten verkiezen via gezamenlijke lijsten 5, met de bedoeling om dat percentage geleidelijk aan uit te breiden bij elke verkiezingen. De mensen die het beste scoren op deze lijsten kan men dan benoemen tot Europees Commissaris zodanig dat zij wel de legitimering hebben die ze nu missen. Daarmee is het zogenaamde democratisch deficit opgelost en zal de EU veel transparanter bestuurd kunnen worden. Maar we zijn nog lang niet waar we moeten zijn. Want de bevoegdheden van de Commissie moeten hervormd worden tot een echte regering. Dit gekoppeld aan het terugdringen van de invloed van de Europese Raad en het omvormen van de unanimiteitsregel binnen deze laatste naar een meerderheidsregel moet de krachtige beslissingen die we nu missen in de toekomst mogelijk maken. Zo moet het mogelijk worden om bijvoorbeeld eindelijk een Europees patent in te voeren; dat wordt immers nog altijd geblokkeerd door o.a. Spanje. Nochtans kost elke dag dat dit er niet is ons een enorm verlies aan intellectuele eigendom en technologische kennis wat ons een groot concurrentieel nadeel bezorgt en bijgevolg een enorm gemiste kans aan jobs betekent. Samenvattend: economische groei en werkgelegenheid, enkel dat kan Europa uit de financiële crisis sleuren. Om dit te verwezenlijken moeten de overheden niet alleen besparingen doorvoeren, ze moeten ook structurele hervormingen en de nodige investeringen kunnen doen. Daarvoor is geld nodig, geld dat ze zullen moeten lenen van de financiële markten. Om dit te kunnen doen zullen de rentes moeten zakken. Die kunnen enkel zakken als de eurolanden samen gaan lenen, dit kan door zogenaamde euro-obligaties. Om die te kunnen invoeren is er niet alleen nood aan discipline van de zwakkere landen maar ook aan solidariteit van de sterkere landen. Om de noodzakelijke beslissingen te kunnen nemen die een duurzame oplossing bieden zullen de Europese instanties zelf moeten hervormd worden. Zodanig dat er naast een monetaire unie een echte economische en politieke unie kan ontstaan. Daarmee zouden de problemen op (relatief) korte termijn opgelost zijn maar op langere termijn is het nodig om staatkundige hervormingen door te voeren die ervoor zorgen dat Europa een echte federatie wordt. Waarom een federatie? Omdat de geschiedenis ons geleerd heeft dat losse unies niet werken terwijl landen met een federaal model juist wel succesvol zijn. Kijk maar naar de Verenigde Staten van Amerika, of dichter bij huis, de Bondsrepubliek Duitsland. Een federaal Europa houdt in dat een Europese regering een belangrijk aantal bevoegdheden overneemt van de regeringen van de lidstaten. Het zwaartepunt zal dus vooral bij Europa komen te liggen en ja dit zal de soevereiniteit van de afzonderlijke lidstaten sterk verminderen. Ik voel de nationalistische denkers al steigeren bij de gedachte van een dergelijke kunstmatige constructie tussen zoveel verschillende etnische groepen. Maar laat ons niet vergeten dat de huidige natiestaten waarin we vandaag leven eigenlijk ook kunstmatige constructies zijn tussen verschillende etnische groepen 6. Deze zijn opgezet 5 Elke politieke familie zou een lijst kunnen opstellen met een aantal kandidaten en deze lijsten zouden dan hetzelfde zijn voor elk van de 27 lidstaten 6 je kan zelfs niet spreken van DE Vlaming want die bestaat gewoonweg niet 5

6 in de 19 e eeuw omdat schaalvergroting toen nodig was om de problemen die zich toen stelden te kunnen oplossen. Wel om de problemen die zich vandaag stellen en zich in de toekomst zullen stellen 7 is er een nieuwe schaalvergroting nodig. Bovendien zijn er tussen de Europeanen voldoende bindingsmiddelen aanwezig om deze schaalvergroting mogelijk maken. Ze delen immers dezelfde belangen, hebben een gelijkaardige culturele achtergrond 8 en delen een systeem van sociale zekerheid dat uniek in zijn soort is. Ik ga niet ontkennen dat er ook grote onderlinge verschillen zijn maar ik denk dat dit ook positief kan zijn. Ik ben dan ook voorstander van de gedachte achter eenheid in verscheidenheid. Vergelijk een federaal Europa of Verenigde Staten van Europa, hoe je het ook wil noemen - met het België van na de laatste staathervorming. De federale regering doet datgene wat beter gezamenlijk kan aangepakt worden en zet de grote lijnen van het beleid uit. De deelstaatregeringen krijgen de ruimte om aan dat algemene beleid eigen accenten toe te voegen waardoor zij nog steeds een zekere vorm van autonomie hebben. Wat die bevoegdheden op federaal niveau juist moeten inhouden, daar zal nog veel over moeten gediscussieerd worden om tot een evenwicht te kunnen komen tussen zelfstandigheid en samenwerking. Daarom dat ik mij uitsluitend in volgend overzicht wil beperken tot een aantal algemene kernpunten zonder al te diep in detail te treden over de concrete invulling ervan : 1. Socio-economisch beleid Het is ondertussen wel duidelijk dat de huidige nationale regeringen de socio-economische problemen die zich nu, en in de toekomst zullen stellen, niet kunnen oplossen. Kijk maar hoe ze moeten buigen voor de wil van de financiële markten en de ratingbureaus. Een gezamenlijke Europese aanpak daarentegen, die kan deze problemen wél oplossen. Deze aanpak moet gericht zijn om volgende vijf doelstellingen te verwezenlijken: - het terugdringen van de sterk toegenomen sociale ongelijkheid binnen onze samenleving - een zo hoog mogelijke ontwikkeling van elke regio binnen Europa realiseren en het verder uitdiepen van de interne markt. - een einde maken aan de steeds maar toenemende delokalisatie en de handelsbalans met landen als China meer in evenwicht brengen. - het herstellen van het evenwicht tussen productie en consumptie door het stimuleren van ondernemen en het tegengaan van bureaucratie. - het tot stand brengen van een groene en duurzame economie, waarin handel niet alleen gericht is op winst maar ook op menselijke ontwikkeling. 7 zie inleiding 8 Die vooral te danken is aan de Oude Griekse en Romeinse beschaving 6

7 Om dit te kunnen verwezenlijken zijn er structurele hervormingen en investeringen nodig zoals bijvoorbeeld: - Het oprichten van een Europees supranationaal controlemechanisme zodat er strenger wordt toegezien op de financiële en bancaire sector. - Op mondiaal vlak het initiatief nemen om een internationale reglementering voor de hele financiële slagorde door te voeren, een reglementering waar ook de vele belastingparadijzen niet aan kunnen ontsnappen. - Een transparantere, eenvoudigere en duidelijkere reglementering voor bedrijven doorvoeren zodat het enerzijds makkelijker wordt om een bedrijf op te starten en anderzijds te verhinderen dat bepaalde grote bedrijven er in slagen om geen of nauwelijks belastingen te betalen. Dit kan door een overal geldende vennootschapsbelasting in te vullen. Die mag lager liggen dan de huidige, het komt er gewoon op aan dat deze effectief betaald wordt. - De belasting op arbeid verlagen en in de plaats meer indirecte belastingen heffen om zo zowel de export te stimuleren als ons sociaal model te vrijwaren. Het is immers zo dat indirecte belastingen niet rechtstreeks doorwegen op productiekosten en zij op gelijke wijze worden geheven op zowel geïmporteerde als op de lokaal geproduceerde goederen en diensten. - Investeringen in onderwijs en innovatie, wat hier ook onder valt is het tot stand brengen van een horizontale samenwerking tussen verschillende sectoren. Zo zal een intense samenwerking tussen de overheid, universiteiten, auto-industrie, chemische industrie en de energiesector zo goed als zeker leiden tot een doorbraak om een C0 2 arme auto te kunnen produceren. 2. Monetaire Unie De Eurozone bestaat voor het moment uit slechts 17 van de 27 lidstaten en is dus onvoltooid. Dit is tevens een van de grootste hindernissen die we zullen moeten overwinnen om tot een federaal Europa te komen, namelijk om elke lidstaat in de Eurozone te krijgen. 3. Eengemaakte Europese arbeidsmarkt De bedoeling hiervan is om ten eerste een einde te maken aan het feit dat de Europese landen nu tegen elkaar worden uitgespeeld door grote bedrijven, ten tweede om werkgelegenheid te scheppen en ten derde om elke Europeaan een rechtvaardig inkomen te verschaffen. 7

8 4. Eengemaakte Europese energiemarkt Het enige middel dat de energieprijzen kan drukken, in het bijzonder die van aardolie 9 en aardgas en de noodzakelijke overstap naar duurzame energiebronnen kan mogelijk maken is een hechte samenwerking op Europees niveau. De zogenaamde 20/20/20 doelstellingen van de EU 10 zijn eigenlijk nog maar het topje van de ijsberg om het duurzaam gebruik van onze planeet tot stand te brengen. Om de klimaatsveranderingen een halt toe te roepen en onze planeet te redden is er maar een optie en dat is een echte groene economie (= zo weinig mogelijk uitstoot van CO 2 ) tot stand te brengen. Daarom moeten we volledig afstappen van fossiele brandstoffen. Dat is echter niet eenvoudig, vermits we maar liefst 68% van onze energie uit fossiele brandstoffen halen. Om een dergelijke aderlating te kunnen opvangen volstaat het dus niet om louter in te zetten op bijvoorbeeld zonnepanelen. De oplossing ligt bij een combinatie van verschillende duurzame energiebronnen die er samen moeten voor zorgen dat er een soort van Europees energienetwerk tot stand komt zodat er steeds voldoende en betaalbare energie voorhanden blijft. Om zo een Europees energienetwerk te creëren zijn massale investeringen, o.m. in onderwijs en innovatie nodig om de noodzakelijke wetenschappelijke en technologische kennis te verkrijgen én uit te breiden. Maar er zullen ook grootschalige projecten op touw moeten gezet worden. Zo kan men in het zonnige Zuid-Europa grote parken van zonnepanelen plaatsen, langs de winderige kusten langs de Noordzee en Atlantische Oceaan windmolenparken, en in reliëfrijke gebieden stuwdammen. Ook het ombouwen van oude steenkoolmijnen tot pompcentrales en generatoren op waterstof zijn interessante denkpistes die passen in dit kader. Hetzelfde geldt voor kernenergie op basis van kernfusie. Dat levert immers geen of nauwelijks nucleair afval op. Dit zou dus een uitstekend alternatief kunnen zijn voor de kernenergie die we nu winnen uit klassieke kerncentrales die werken op basis van kernsplijting en waaruit we nu 21% van onze energie uit opwekken. Om de hele omschakeling naar een groene economie te kunnen financieren en uitvoeren zal een hechte samenwerking tussen de verschillende overheden nodig zijn, alsook een intense samenwerking met de privésector. Het is de bedoeling dat al deze projecten leiden tot drie zaken, één een groene economie, twee goedkopere energie en drie een sterke toename van de tewerkstelling in gans Europa. 9 In 90 bedroeg de prijs voor een vat ruwe aardolie slechts $20, in 2008 was dat al $100. Met een alsmaar stijgende vraag zal ook de prijs alleen maar blijven toenemen. 10 Dit houdt in dat de uitstoot van broeikasgassen met 20 procent moet worden verminderd ten opzichte van 1990, de energie-efficiëntie moet met 20 procent zijn verhoogd en 20 procent van de energie op duurzame wijze moet worden opgewekt. 8

9 5. Buitenlands beleid Cruciaal om onze belangen op het mondiaal vlak te verdedigen (VN veiligheidsraad, G8, klimaatconferenties, ), om een sterke uitgangspositie te hebben tegenover onze handelspartners, en om enige invloed te hebben op onze buurlanden is een Europese minister van Buitenlandse Zaken 11 en een eengemaakte diplomatieke dienst noodzakelijk, wat uiteraard ook nog eens grote besparing zal betekenen. 6. Defensie en staatsveiligheid Ondanks het feit dat de 27 lidstaten gezamenlijk de helft uitgeven van het Amerikaanse defensiebudget, wat neerkomt op ongeveer 264 biljoen euro, slagen we er in om slechts 10% van de operaties te doen die de Amerikanen doen. Dat maakt dat we 5 keer minder effectief zijn als de Amerikanen. En dat is niet verwonderlijk, met 27 verschillende geheimeen veiligheidsdiensten, 27 verschillende commandocentra, 27 verschillende onderhoudsdiensten voor luchtmacht en marine, enz De krachten van deze 27 verschillende legers bundelen op het Europese niveau tot een compacter maar efficiënter geheel zal niet alleen zorgen dat we ons beter kunnen verdedigen 12 maar zal ons ook enorm veel geld besparen. 7. Migratiebeleid Elke lidstaat wordt momenteel overspoeld door politieke vluchtelingen en vooral economische migranten. Als gevolg van de wijzigende klimaatomstandigheden en vanwege de toegenomen verarming in bepaalde regio s zullen migraties alleen maar toenemen in de toekomst. Bovendien gaan we migranten nodig hebben om onze vergrijzing op te vangen. 8. Verkeersbeleid Een betere afstemming van de verschillende havens, luchthavens en wegennetten op elkaar moet leiden tot een sterk verbeterde mobiliteit. Waar ik ook aan denk is het invoeren van een Europese wegenbelasting die een einde moet maken aan de tolwegen en de bijbehorende vertragingen/files/ergernissen. 9. Justitie Om grensoverschrijdende criminaliteit, mensensmokkel en illegale migratie tegen te gaan is het noodzakelijk dat Europol wordt omgevormd tot een onderzoeksbureau genre de FBI en er tegelijk een hechtere samenwerking tot stand komt tussen deze eengemaakte Europese veiligheidsdienst, de verschillende politiediensten en magistraten. 11 Een hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid zoals we die nu hebben is ondanks, wat de plechtig klinkende titel doet vermoeden, in de praktijk ontoereikend. 12 Niet alleen in louter militair opzicht maar ook op vlak van staatsveiligheid, denk maar aan de dreiging van internetterroristen die er zelfs in slagen om de site van de FBI te hacken. 9

10 Tenslotte zou ik het nog even kort willen hebben over een ander gewichtig onderwerp i.v.m. de ontwikkeling van een Verenigde Staten van Europa als een nieuwe wereldspeler, namelijk de uitbreiding van de huidige Europese Unie. Ik denk dat de toetreding van nieuwe lidstaten eigenlijk pas aan de orde is als de EU intern haar zaken op orde heeft. Pas dan kan men doorgaan met verdere Europese integratie. De uitzondering hierop is Kroatië, dat in 2013 de 28 ste lidstaat wordt. Overigens zijn IJsland, Macedonië, Montenegro, Servië en Turkije kandidaat lidstaten. De lijst met potentiële lidstaten is zelfs nog veel groter. De vraag die zich hierbij stelt is natuurlijk hoever Europese integratie mag gaan. Deze discussie mag echter niet vervallen in een godsdienstige twist, evenmin mag men andere subjectieve aspecten laten meespelen, zoals nu al te vaak gebeurt in de discussie omtrent de kandidatuur van Turkije. Ik pleit er dan ook voor om enkel rekening te houden met de objectieve regels, zoals die zijn vastgelegd in de Criteria van Kopenhagen : - over stabiele instellingen beschikken - de democratische principes respecteren - de mensenrechten respecteren - een functionerende markteconomie hebben die bestand is tegen de concurrentie van de interne markt - het acquis communautaire (= gemeenschapsrecht of recht v/d EU) overnemen en toepassen in eigen land - een Europees land zijn = gelegen zijn in het continent Europa Ik zou mijn betoog als volgt willen besluiten; om de belangen van elke Europeaan het beste te kunnen behartigen in deze eeuw van ongeziene uitdagingen, om ons toe te laten nog een belangrijke rol op het geopolitieke toneel te spelen nu de machtsverhoudingen zo drastisch gewijzigd zijn, is een federaal Europa een harde noodzaak, zo niet onze enige optie geworden. Daarom moeten we over onze nationale grenzen heen durven kijken. De huidige economische en politieke crisis heeft ons allen diepgeraakt, maar biedt ons tegelijk de uitgelezen en wellicht laatste kans om de cruciale stappen te zetten in de richting van een Verenigde Staten van Europa. De grootste vijanden die wie hiervoor zullen moeten overwinnen zijn gemakzuchtigheid en egoïsme. Daartegenover staan solidariteit en discipline, vrijheid en verantwoordelijkheid als onze grootste bondgenoten. Niet alleen om tot een eengemaakt Europa te komen, maar ook om een betere en eerlijkere samenleving voor elk individu te verwezenlijken. Philippe Baert 10

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers

Moedige overheden. Stille kampioenen = ondernemingen. Gewone helden = burgers Moedige overheden Stille kampioenen = ondernemingen Gewone helden = burgers Vaststellingen Onze welvaart kalft af Welvaartscreatie Arbeidsparticipatie Werktijd Productiviteit BBP Capita 15-65 Bevolking

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?)

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie kijken naar grensoverschrijdende problemen. Dit doen jullie

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Eurobarometer Standaard 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT NEDERLAND

Eurobarometer Standaard 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT NEDERLAND Eurobarometer Standaard 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT NEDERLAND Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Gert Peersman Universiteit Gent Seminarie VGD Accountants 3 november 2014 Dé grootste uitdaging voor de regering Alsmaar stijgende Noordzeespiegel

Nadere informatie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? Supranationalisme is een manier waarop verschillende politieke gemeenschappen, verschillende staten, met elkaar samenwerken. Bevoegdheden

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

SAMENVATTING SYLLABUS

SAMENVATTING SYLLABUS SAMENVATTING SYLLABUS Julie Kerckaert Inleiding tot het Europees en internationaal recht Academiejaar 2014-2015 Inhoudsopgave Deel 2: Inleiding tot het Europees recht... 2 1. Het juridisch kader van het

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Nederland. EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie. Najaar 2010. Nationaal Rapport

Nederland. EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie. Najaar 2010. Nationaal Rapport Standard Eurobarometer EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie Najaar 2010 Nationaal Rapport Nederland Representation of the European Commission to Netherlands Inhoud Inleiding Context

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Nieuwsmonitor 6 in de media

Nieuwsmonitor 6 in de media Nieuwsmonitor 6 in de media Juni 2011 Nieuws - Europa kent geen watchdog ANTWERPEN/BRUSSEL - Het Europese beleidsniveau krijgt in de Vlaamse TV-journaals gemiddeld een half uur aandacht per maand. Dat

Nadere informatie

EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET

EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET Richard Corbett, lid van het EP De Europese grondwet is een grote verbetering

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement Gendergelijkheid, solidariteit, actie Voor politieke

Nadere informatie

4. Nu zien we echte verandering. Hebt u niet te lang zitten klooien met PS?

4. Nu zien we echte verandering. Hebt u niet te lang zitten klooien met PS? ONS VERHAAL 1. Waar heeft CD&V het verschil gemaakt? Zowel voor als na de verkiezingen hebben wij gezegd dat de komende vijf jaar moeten gaan over economische groei mét sociale vooruitgang. Dat evenwicht

Nadere informatie

Wie jong is, wordt getroffen. Wie kinderen heeft, wordt getroffen

Wie jong is, wordt getroffen. Wie kinderen heeft, wordt getroffen Naast de federale besparingen mogen we natuurlijk niet vergeten wat er op Vlaams niveau op ons af komt. Wie verwacht dat de Vlaamse regering Bourgeois I de wonden van de federale besparingen zalft, komt

Nadere informatie

DE EUROPESE GRONDWET: EEN TEKST DIE DE TOEKOMST VAN DE UNIE VEILIG STELT

DE EUROPESE GRONDWET: EEN TEKST DIE DE TOEKOMST VAN DE UNIE VEILIG STELT EEN TEKST DIE DE TOEKOMST VAN DE UNIE VEILIG STELT Fractie van de Europese Volkspartij (Christendemocraten) en Europese Democraten in het Europees Parlement EEN TEKST DIE DE TOEKOMST VAN DE UNIE VEILIG

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie

10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie 10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie Nederland zit in een grote economische crisis. Het consumentenvertrouwen is dramatisch laag. Nederlanders zijn onzeker over hun baan, hun huis,

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

1. 1. Het Comité heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over de programma's en activiteiten van de Unie op energiegebied:

1. 1. Het Comité heeft zich herhaaldelijk uitgesproken over de programma's en activiteiten van de Unie op energiegebied: bron : http://www.emis.vito.be Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen dd. 21-01-1998 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C9 van 14/01/98 Advies van het Economisch en Sociaal Comité

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

P E R S B E R I C H T. De jaarlijkse conjunctuurnota van DEXIA noteert een recordgroei van de investeringen met 6,6%

P E R S B E R I C H T. De jaarlijkse conjunctuurnota van DEXIA noteert een recordgroei van de investeringen met 6,6% P E R S B E R I C H T Dexia N.V., Rogierplein 11, B-1210 Brussel / 1, Passerelle des Reflets, Paris-La Défense 2, F-92919 La Défense Cedex Rekeningnr. : 068-2113620-17 - RPR Brussel BTW BE 0458.548.296.

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen Prioriteiten 2014-2019 Wie zijn wij? Wij zijn de grootste politieke familie in Europa, gedreven door een centrumrechtse politieke visie. Wij vormen de Fractie van de Europese Volkspartij (christendemocraten)

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11.

Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11. Toespraak ter gelegenheid van de opening van de afvalverbrandingsinstallatie ReEnergy 1 Roosendaal, 12/10/11. Monsieur le Président Directeur-General de GdF Suez, Geachte Gouverneur, Geachte Burgemeester,

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Werkvel opdracht 8 (De Europese Unie en klimaatverandering)

Werkvel opdracht 8 (De Europese Unie en klimaatverandering) Werkvel opdracht 8 (De Europese Unie en klimaatverandering) Toelichting op de opdracht Jullie krijgen tijdens deze opdracht iets te horen over de Europese Unie, wat is het, wat hebben we eraan, etc. Ook

Nadere informatie

Tweede Europese Forum over de cohesie Georganiseerd door de Europese Commissie

Tweede Europese Forum over de cohesie Georganiseerd door de Europese Commissie Mr Roger VAN BOXTEL, Minister of City Management and Integration, Netherlands Tweede Europese Forum over de cohesie Georganiseerd door de Europese Commissie 21-22 mei 2001 Enkel gesproken tekst geldt Tweede

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. HET GROTE ONDERNEMERSSPEL 1 B 2 A 3 maximumscore 2 Voorbeeld van een juiste berekening: Loonkosten in twee jaar:

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie Die publieke opinie in de Europese Unie Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie. Dit werd opgesteld voor de Vertegenwoordiging van de Europese

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

HUMO enquête naar de koopkracht

HUMO enquête naar de koopkracht HUMO enquête naar de koopkracht Steekproef N= 1000 respondenten representatief voor de Nederlandstalige 20-plussers (geen studenten) Methode Combinatie van telefonisch (23%; bij 65-plussers) en online

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK

RAAD VOOR HET VERBRUIK RvV 488 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES Over een voorstel van koninklijk besluit betreffende mayonaise Brussel, 3 december 2015 SAMENVATTING De Minister van Economie en Consumenten vroeg de Raad om een advies

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Olie, terreur, afpersing en economie.

Olie, terreur, afpersing en economie. Olie, terreur, afpersing en economie. Op de blog van Guido staat een interessante bijdrage over onze economie of wat daarvoor nog moet doorgaan. Wij zijn het bijna helemaal eens met dit opiniestuk maar

Nadere informatie

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers beslissen in kleine groepjes of ze akkoord gaan met stellingen over armoede in het Noorden. Onenigheid over bepaalde stellingen moet opgelost

Nadere informatie

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel

De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel Page 1 of 6 Gepubliceerd op DeWereldMorgen.be (http://www.dewereldmorgen.be) De overheid geeft (te)veel uit? Weet u hoeveel en aan wat? door Phi-Rana di, 2013-11-12 15:45 Phi-Rana Er wordt vaak gezegd

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja Een voorbeeld van een juiste

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis De economische wereldcrisis (9.2) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de economische wereldcrisis van 1929 en waarom duurde die crisis zo lang? Kenmerkend aspect: De crisis van het wereldkapitalisme.

Nadere informatie

Ministerie van Financiën

Ministerie van Financiën Ministerie van Financiën > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 Korte Voorhout 7 2500 EA s-gravenhage 2511 CW Den Haag Postbus

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

Beknopte gids over de euro

Beknopte gids over de euro Beknopte gids over de euro Economische en Financiële Zaken Over de euro De euro bestaat sinds 1999. Hij verscheen aanvankelijk alleen op loonstrookjes, rekeningen en facturen. Op 1 januari 2002 kwamen

Nadere informatie

Eindexamen economie vwo 2010 - I

Eindexamen economie vwo 2010 - I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen stuk ingediend op 1231 (2010-2011) Nr. 1 8 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van mevrouw Marijke Dillen, de heren Filip Dewinter, Jan Penris, Johan Deckmyn en Wim Wienen en mevrouw Marleen Van

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid?

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? Door Rik Lo & Lisa Gerrits 15-03-13 Inhoud: Inleiding Deelvraag 1 Deelvraag 2 Deelvraag 3 Deelvraag 4 Hoofdvraag & Conclusie

Nadere informatie

Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?)

Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?) Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie onderzoeken hoe de Nederlandse politieke partijen over de Europese

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Financiën dr. Edwin van Rooyen Update: 6-9-2012 Tussen de politieke partijen in Nederland bestaat aanzienlijke verdeeldheid

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Technische toelichting

Technische toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-080 7 april 2000 10.30 uur Inflatie ook in maart stabiel De inflatie is in maart 2000 uitgekomen op 1,9 procent. Dat is ongeveer even hoog als in de

Nadere informatie

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN

WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN WORLD ENERGY TECHNOLOGY OUTLOOK 2050 (WETO-H2) KERNPUNTEN In het kader van de WETO-H2-studie is een referentieprognose van het wereldenergiesysteem ontwikkeld samen met twee alternatieve scenario's, een

Nadere informatie

Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter EU Comité van de Regio s

Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter EU Comité van de Regio s "A new vision for Europe" Londen, 26 februari 2007 Regional & Local Government Group for Europe European Parliament Office Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2007-I

Eindexamen economie 1 vwo 2007-I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 Een antwoord waaruit

Nadere informatie