Nanotechnologie, vrede en ontwikkeling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nanotechnologie, vrede en ontwikkeling"

Transcriptie

1 Nanotechnologie, vrede en ontwikkeling Verslag van vredesweek debat 20 september 2010, uur Nanotechnologie kan zonne-energie goedkoper maken, maar arme boeren in ontwikkelingslanden krijgen hier niet zomaar toegang toe. Tijdens de vredesweek en de armoedetopconferentie van de Verenigde Naties (VN) in New York sprak een select gezelschap in Utrecht over de kansen van nanotechnologie voor armoedebestrijding. Terwijl deskundigen verwachten dat in 2100 meer dan de helft van het wereldwijde energieverbruik door zonneenergie gedekt kan worden, raken ontwikkelingslanden met de grootste energiebehoefte steeds verder achterop. Wat te doen om die trend te keren? Uitkomst van de discussie Volgens Wim Sinke (ECN, UU) zou in het DESERTEC project 500 miljard geïnvesteerd moeten worden tot 2050, om dan 15% van de Europese energiebehoefte door zonne-energie te laten dekken. Dat lijkt veel geld, maar is een bescheiden ambitie gezien de technologische kansen van verschillende soorten nieuwe zonne-energiesystemen in ontwikkeling. Hoe snel het zal gaan hangt ervan af hoe snel zonne-energie goedkoop gemaakt kan worden, om te concurreren met andere vormen van energie. De recente PV zonneenergie roadmap van IEA (2010) voorspelt dat tegen 2020 zonne-energie even duur wordt als stroom uit het stopcontact, tegen 2030 tegen grootverbruikprijzen beschikbaar is en tegen 2050 kan concurreren met alle andere energievormen. Momenteel is de groei van de markt voor zonnepanelen het gevolg van overheidsingrijpen, vooral in Duitsland op afstand gevolgd door een aantal andere landen. Ontwikkelingslanden waar zonne-energie de grootste toegevoegde waarde heeft, vooral op het platteland zonder toegang tot elektriciteit, doen het relatief slecht. Dat komt omdat de zonnepanelen nog te duur en te gammel zijn om op de vrije markt te verkopen, zodat gebrek aan microkredieten en dealers de beschikbaarheid in ontwikkelingslanden beperken. Nanotechnologie kan hier op twee manieren aan bijdragen: door goedkopere materialen geschikt te maken voor zonnecellen en door het rendement van zonnecellen sterk te verhogen. Stelling: Nanotechnologie is niets nieuws onder de zon. Alle nieuwe technologie genereert onverwachte effecten. Nanotechnologie moet niet groter gemaakt worden dan het is, zowel de kansen als de risico s. Wees zorgvuldig in communicatie over innovatie in duurzame energie, er kan onverwacht maatschappelijke weerstand ontstaan. Marijn Bosman (CREM, De Derde Kamer 2015 jaargang ) benadrukte dat de maatschappelijke structuren in ontwikkelingslanden anders zijn. Hoe kun je nieuwe energie daar aan de man brengen? De acht VN-millenniumdoelen zijn gericht op armoedebestrijding. Technologie-ontwikkeling en kennis delen Nanopodium Nanorecht en Vrede Webinar nanotechnologie kennissamenleving 1

2 komen hierin niet aan bod. De millenniumdoelen zijn wel een algemeen erkende afspraak waar alle lidstaten van de VN op aanspreekbaar zijn. Energie is een basisvoorwaarde voor ontwikkeling. Landen in sub-sahara Afrika met de minste toegang tot energie lopen het meest achter bij de verwezenlijking van de millenniumdoelen. De schaarse energie op het Afrikaanse platteland is vervuilend en relatief duur. In veel landen ontbreekt een bevolkingsregister, wat de invoering van een elektriciteitsnetwerk bemoeilijkt. Hoe zorg je dat mensen betalen? Een kleine zonnecentrale per huis of gemeenschap met sociale controle zou kansrijk zijn. Veel technologie wordt ontworpen in het Westen, b.v. windmolens worden alleen groot gemaakt, niet op doe het zelf schaal. Er zijn wel Solar Home Systems waarvoor subsidie beschikbaar gesteld moet worden. Centrale implementatie is lastig in veel ontwikkelingslanden vanwege bureaucratie en corruptie. Om te slagen moeten zonnepanelen door bedrijven verkocht worden in plaats van door de overheid, want op de vrije markt heeft de consument ook macht. Stelling: Innovatie en kennis over nanotechnologie moet gratis beschikbaar gesteld worden aan ontwikkelingslanden. Discussie: Kunnen ontwikkelingslanden wel iets met open source nanotechnologie kennis? Ervoor pleit dat het huidige intellectuele eigendomsrecht technologische ontwikkelingen in ontwikkelingslanden vaak in de weg staat. Maar er zijn verschillende soorten ontwikkelingslanden, en de armste kunnen niets met kennis van nanotechnologie. Zeker niet als het doel is energie brengen op het platteland in ontwikkelingslanden. Niet voor niets kopen de Chinezen de productieapparatuur om zonnepanelen te maken in Duitsland. Misbruik van octrooien speelt minder in de energiewereld. De kenniskloof tussen Noord en Zuid is nog te groot. De productie van zonnecellen zou wel heel goed in Afrika of Azië plaats kunnen vinden met westerse kennis, zodat mensen daar kunnen delen in de welvaart. Nieuwe bedrijvigheid kan dan in de marge van die fabrieken ontstaan. Veel onderzoekers uit ontwikkelingslanden sturen papers in naar conferenties over zonne-energie onderzoek. Ze worden wel toegelaten, hoewel het niveau niet hoog is, zodat ze kunnen leren van vooraanstaande onderzoekers. Eerst moeten ze getraind worden de hier ontwikkelde technologie te gebruiken, pas later kunnen ze toekomen aan nieuwe technologieontwikkeling. Is het wel ethisch om als natuurkundige werkzaam te zijn, aangezien alle natuurkunde ook voor defensie gebruikt kan worden? Zonnecellen lijken op het eerste gezicht vreedzaam, maar zijn ook zeer geschikt voor militaire toepassing. De soldaat te velde kan met hoogrendement zonnecellen veel gesjouw met zware brandstof besparen. (Militaire) technologieontwikkeling kan compleet ontsporen, maar als je niet naïef bent, kan je als onderzoeker ook zorgen dat de technologie goed gebruikt wordt. Fossiele brandstoffen en kernenergie leveren risico s. Nanotechnologie kan ook risico s opleveren. Momenteel weten we nog te weinig van mogelijke risico s van nanodeeltjes. Die moeten dus voorzichtig ingevoerd worden. Maar dit is niets nieuws, dat was ook zo met de Nanopodium Nanorecht en Vrede Webinar nanotechnologie kennissamenleving 2

3 invoering van microtechnologie. Veel effecten zijn onvoorspelbaar. Nano is geen uniek moment in de wereldgeschiedenis. Zou desktop manufacturing niet revolutionair zijn? Er zijn veel broodje aap verhalen in omloop over nanotechnologie. Het is mogelijk complexe chemische verbindingen te maken in microreactoren, maar zo kun je de grote oppervlakken zonnecellen niet zinvol produceren. De eerste CD s werden heel duur met een table top machine geproduceerd, maar nu is het heel goedkope massaproductie. De technologieontwikkeling is nog lang niet ten einde. De kloof tussen rijke en arme landen wordt alleen maar groter, ook in zonne-energie. Dat komt niet door (nano)technologie, maar door sociale en economische machtsverhoudingen. Als zonne-energie zo goedkoop wordt dat het cash verkocht kan worden kom je voorbij microkredieten en overheidsingrijpen. Dat kan alleen op grote schaal als het heel goedkoop is. Mobiele telefoons kom je nu al overal in Afrika tegen. De vaste telefoonnetwerken slaan ze gewoon over. Met zonne-energie kun je net zoiets verwachten. Overheidsbemoeienis gaat nergens in ontwikkelingslanden goed. Zonnecellen worden alleen heel goedkoop als het een massaproduct wordt. Dat gaat de markt niet vanzelf doen, daarvoor moet eerst in het westen met overheidsingrijpen een markt gecreëerd worden. De Chinese zonnecellen industrie is ontstaan omdat er in Duitsland een markt voor is. Organische (plastic) zonnecellen kunnen heel snel gedrukt worden. Waarom worden zulke goedkope zonnecellen nu niet in Nederland geproduceerd? In ontwikkelingslanden hoeft een zonnepaneel niet 30 jaar mee te gaan, vijf jaar is genoeg. Hier zou het te duur zijn om elke paar jaar een monteur te laten komen om de panelen op je dak te vervangen. Daar is dat minder duur. Goedkope zonnepanelen worden trouwens al gemaakt, maar er zijn veel barrières voor de bedrijven die ze in ontwikkelingslanden op de markt willen brengen, zoals invoerheffingen en bureaucratie. Ze doen het wel, maar kleinschalig. Waarom wil niet iedereen hier een tas met plastic zonnecellen? De bedrijven die ze maken vinden geen grote markt. De tas kost 160,- waarvan maar een paar euro voor de zonnecellen. Kan de wetenschap niets doen om de prijs te verlagen? Jawel, de wetenschap kan werken aan innovatie, maar daarnaast zijn ook schaalvoordelen nodig door massaproductie. Wereldwijd werken onderzoekers aan zonne-energie en duizenden bedrijven. We staan nog aan het begin. De belangrijkste bottlenecks in ontwikkelingslanden zijn niet technologisch maar gebrek aan infrastructuur en opleiding, en corruptie. Moeten we nanotechnologie niet juist groter maken dan het is om het te promoten? Nee, nanotechnologie is maar een middel. Je moet juist de toepassingen groter maken, b.v. in zonne-energie en waterzuivering. Mensen weten niet wat nanotechnologie is. In Nederland maakt dat ze argwanend, in andere landen omarmt men het juist. Maar beide reacties leiden af van waar het over zou moeten gaan. Waar gaat het fout met nano? Op het grensvlak tussen levende en dode materie. Dat is breder dan nano. Of als bedrijven ongeteste stoffen op de markt brengen zoals cosmeticafabrikanten gedaan hebben. De Nanopodium Nanorecht en Vrede Webinar nanotechnologie kennissamenleving 3

4 wapenindustrie kan ook een negatieve rol spelen. Maar dit is ambivalent. In de VS financiert DARPA een project voor de energie-autarke soldaat met zonnecellen met 50% rendement. Deze producten vinden wel spin-offs in andere civiele toepassingen. Een ander zorgwekkend idee is om algen genetisch te modificeren en in oceanen te kweken. Een dood mensgemaakt systeem lijkt minder riskant dan een onvoorspelbaar levend systeem. Of klimaatverandering bestrijden door grootschalige geo-engineering. Algen zouden in een cascade voor meerdere toepassingen gebruikt kunnen worden: eerst de hoogwaardige bestanddelen voor medicijnen, dan voeding en het restant gebruiken als biobrandstof. Alleen zijn er dan schaalverschillen. Voor medicijnen heb je veel en veel minder nodig dan voor energieproductie. Biomassa moet goed geraffineerd worden. Het zal niet concurreren met zonne-energie, beide zijn nodig. Moet je wel de prijs als maatstaf nemen in het denken over zonne-energie? Is de energetische terugverdientijd niet een betere maat? B.v. silicium zonnecellen hebben pas na 2 jaar net zoveel energie opgeleverd als de productie gekost heeft. Nanosolar heeft zonnecellen met 2 weken terugverdientijd. Er is discussie over of dit alleen ten goede komt aan defensie of ook aan civiele energiebedrijven. Hoe past overheidsbeleid in het bevorderen van gebruik van zonne-energie. Zou een internationaal feed-in tarief kansrijk zijn? B.v. Nederland zou een aantal ontwikkelingslanden kunnen adopteren, b.v. als Nederland Mozambique adopteert, financiert Nederland een deel van de prijs. Voorlopig zijn nog marktdragende activiteiten nodig. Duitsland investeert fors in zonne-energie en een aantal andere landen waaronder de VS en China beginnen het ook te subsidiëren. Dat is nodig om de markt volume te geven. In plaats van subsidie in ontwikkelingslanden te geven kan Nederland beter de beschikbaarheid van kredieten bevorderen. Mensen in ontwikkelingslanden zijn vaak niet kapitaalkrachtig maar wel kredietwaardig. Hierbij kan je samenwerken met een locale bank of supermarkt. Een probleem is dat voor de Nederlandse overheid energie geen speerpunt meer is in ontwikkelingssamenwerking, maar middel voor andere doelen. Wereldwijd is nu 30 MW zonneenergie geplaatst. De volgende 30 MW zal in de westerse wereld geplaatst moeten worden. Ontwikkelingslanden kunnen dan meeliften. Toenmalig minister Wijers wilde zonne-energie eerst in ontwikkelingslanden ontwikkelen en als het eenmaal goedkoop was hier op de markt brengen. Dat bleek niet te werken. Nu overheerst de omgekeerde dynamiek, waarbij ontwikkelingslanden helemaal over het hoofd worden gezien. Hoe kom je tot gelijkwaardige handel? Technologie is niet de oplossing, andere dingen moeten ook aangepakt worden. Vrede en ontwikkeling zijn nodig als voorwaarden om zonne-energie te kunnen implementeren. Het thema van deze Vredesweek is Buurten voor Vrede. Kleinschalige projecten in ontwikkelingslanden kunnen op grote schaal worden toegepast. Probeer de bottom-up benadering met moderne ideeën over marktwerking en ondernemerschap. Werk aan kadervorming en best practices. Nanopodium Nanorecht en Vrede Webinar nanotechnologie kennissamenleving 4

5 Het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking / Buitenlandse zaken moet niet betrokken worden bij discussies over nanotechnologie, maar bij de toepassingen in zonne-energie, waterzuivering etc. Nanotechnologie is een middel, geen doel. Een probleem is dat ministeries geen materiaalkundigen meer in huis hebben. Extreme beleidsideeën worden niet kritisch besproken. Naast andere disciplines zou de overheid ook een paar natuurwetenschappers aan moeten nemen als deskundige gesprekspartners voor duurzame energiebeleid. Wie, wat, waar? Het vredesweekdebat werd georganiseerd in het kader van het project Nanorecht en Vrede i.s.m. EUG/IPSU (Utrechts studentenpastoraat) en werd mede mogelijk gemaakt door Nanopodium, Bart Bos, voorzitter van de EUG-raad leidde de avond. Sprekers waren prof dr Wim Sinke (ECN Zonneenergie en Universiteit Utrecht) en mw Marijn Bosman (CREM en lid van De Derde Kamer 2015, jaargang ). Voor de bijeenkomst hadden zich dertien deelnemers aangemeld. Twaalf personen namen daadwerkelijk deel. De bijeenkomst vond plaats op , uur bij EUG/IPSU, Grave van Solmsstraat 4 te Utrecht, Toekomstige activiteiten op het gebied van Nano, vrede en ontwikkeling: Nanorecht en Vrede project: Conferentie over Nanotechnologie, Vrede en Veiligheid in Den Haag, weblog Nano Rights and Peace op Grote nano-onderzoek: met deze week militaire toepassingen centraal. Nanopodium Nanorecht en Vrede Webinar nanotechnologie kennissamenleving 5

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Zonnecellen 2.0 Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Innovatiereis 0-energieomgeving De toekomst van zonne-energie Oktober 2013 3 Inhoud Commerciële haalbaarheid Zonne-cellen 2.0 Smart grid Rexel Nederland

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Lucas Reijnders. Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam

Lucas Reijnders. Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam Lucas Reijnders Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam Ruimte voor duurzame energie L. Reijnders Duurzame energie & energieverbruik wereldwijd Zonne-energie: ~ 121300x 10 12 Watt Windenergie:

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

slim investeren in zonnepanelen

slim investeren in zonnepanelen Duurzaam ondernemen met SDE+ slim investeren in zonnepanelen SDE+ Stimulering Duurzame Energieproductie pvsystems.nl Gebruikt uw bedrijf of organisatie veel energie? Wilt u duurzaam ondernemen met subsidie?

Nadere informatie

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?)

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie kijken naar grensoverschrijdende problemen. Dit doen jullie

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Prijslijst zonnepaneelpakketten Q2 Versie 1.0

Prijslijst zonnepaneelpakketten Q2 Versie 1.0 Kant-en-klare zonnepaneelpakketten voor schuine en platte daken Alle aangeboden zonnepaneelpakketten zijn zo samengesteld dat met het gekozen pakket vrijwel iedere opstelling op ieder dak gemaakt kan worden.

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom

RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom Veel mensen schrikken terug voor investeringen in zonneboilers, fotovoltaïsche zonnepanelen, kleine windturbines, maar bijv. ook warmtepompen.

Nadere informatie

10 Mythes over zonne-energie

10 Mythes over zonne-energie 10 Mythes over zonne-energie 1. Energie opwekken met zonnepanelen is alleen iets voor zonnige landen Zonne-energie is de meest gelijkmatig verdeelde bron van energie op de wereld. Feit is dat zonnepanelen

Nadere informatie

Maak optimaal gebruik van uw dak. lnvesteer in zonne-energie met SunPower

Maak optimaal gebruik van uw dak. lnvesteer in zonne-energie met SunPower Maak optimaal gebruik van uw dak lnvesteer in zonne-energie met SunPower Hoe werkt het? Verhoog uw inkomsten met zonne-energie 1 SunPower-zonnepanelen Tot voor enkele jaren was een investering met het

Nadere informatie

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger!

Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines: Dweilen met de kraan open op kosten van de burger! Windturbines en economie Burgers en bedrijven dragen jaarlijks via belas/ngen en heffingen 7,5 miljard bij aan fossiele- en 1,4 miljard

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De wereldpopulatie verbruikt steeds meer energie. Momenteel wordt deze energie vooral geleverd door fossiele brandstoffen. Een groot nadeel van fossiele brandstoffen is dat hun aanwezigheid

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014

Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief. 1 september 2014 Zonnecoöperatie West-Friesland Burgerinitiatief 1 september 2014 Programma: Welkom! Wethouders Wijnne en Nootebos aan het woord Werkgroepleden Presentatie plannen Vragen? Afsluiting: circa 21.30 uur Wethouder

Nadere informatie

'Wat we ook voor een maatregelen nemen, het proces van de opwarming van de aarde kunnen we niet omkeren'

'Wat we ook voor een maatregelen nemen, het proces van de opwarming van de aarde kunnen we niet omkeren' EenVandaag Opiniepanel enquête Klimaattop Kopenhagen 20.000 respondenten december 2009 Ik maak me grote zorgen over de verandering van het klimaat Helemaal mee eens 15,5% Mee eens 35,6% Neutraal 26,1%

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Global Energy Assessment Naar Een Duurzame Toekomst samenvatting van de lezing van Wim

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Algemeen. Wie is Ivada Electric? Distributeur. Importeur van Kaco omvormers. Adviseur elektrotechnische markt. Projectpartner van de Technische Unie

Algemeen. Wie is Ivada Electric? Distributeur. Importeur van Kaco omvormers. Adviseur elektrotechnische markt. Projectpartner van de Technische Unie PV-systemen Algemeen Wie is Ivada Electric? Distributeur Importeur van Kaco omvormers Adviseur elektrotechnische markt Projectpartner van de Technische Unie Projecten van Ivada Electric Eerste project

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht!

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! ir. drs. Mark Workum Presentatie VNO-NCW 28-8-2012 Deze presentatie bevat drie onderwerpen Zonnepanelen zijn een goede investering (zeker voor particulieren)

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Lessen voor het Milieubeleid: het Tinbergen perspectief

Lessen voor het Milieubeleid: het Tinbergen perspectief Lessen voor het Milieubeleid: het Tinbergen perspectief Prof. dr. Frank den Butter VU, Den Butter Economisch Advies Seminar Netwerk Groene Groei 8 September 2015, Den Haag Vraagstelling Welke doelstellingen

Nadere informatie

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-0131-a-15-1-b

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1. Bronnenboekje. HA-0131-a-15-1-b Bijlage HAVO 2015 tijdvak 1 aardrijkskunde Bronnenboekje HA-0131-a-15-1-b Wereld Opgave 1 Top 8 economische grootmachten Ranglijst van de economische grootmachten tussen 2015 en 2040 volgens analist David

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie. Bijlage 3: Kalender

Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie. Bijlage 3: Kalender Commissie Maatschappelijke Dialoog Bijlage 3: Kalender Bijlage 3 Kalender van Nanopodium-activiteiten 1e en 2 e ronde projecten Datum en soort activiteit Locatie Naam project en website 8 februari 2010:

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Armoede en ongelijkheid in de wereld. Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016

Armoede en ongelijkheid in de wereld. Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016 Armoede en ongelijkheid in de wereld Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016 Wat gaan we bestuderen? Wanneer en hoe zijn armoede en ongelijkheid op de agenda van

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne-energie Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer

Nadere informatie

De rol van zonne-energie in vredesvraagstukken

De rol van zonne-energie in vredesvraagstukken De rol van zonne-energie in vredesvraagstukken Prof. dr. W. Sinke 24 mei 2011 Zonne-energie en vrede Wanneer je kijkt naar zonne-energie en de link met vrede, dan kun je een aantal verbanden leggen. Ik

Nadere informatie

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer.

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Op zoek naar het nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Opgave Windenergie Het Rijk heeft zichzelf tot doel gesteld om in 2020 6000

Nadere informatie

Visionair Scenario PV

Visionair Scenario PV Visionair Scenario PV Nanotechnologie &PV:een toekomstvisie Jean V. Manca Universiteit Hasselt-IMEC./IMOMEC jean.manca@uhasselt.be Heusden-Zolder, 11 mei 2012 De toekomst van zonnecellen De Tera-Watt uitdaging

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 De kringloop van het water A B LAND ZEE 2p 1 In figuur 1 staat de kringloop van het

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Overleven met energie

Overleven met energie Overleven met energie Jo Hermans Universiteit Leiden Nationaal Congres Energie & Ruimte, TU Delft, 22 september 2011 Overleven met energie Een blijma in 5 bedrijven 1. Meest onderschatte wet 2. Meest onderschatte

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Samen Ondernemen met de Natuur

Samen Ondernemen met de Natuur Samen Ondernemen met de Natuur Henk Gerbers Kleinschalig maakt gelukzalig, of is bulk beter? Naar een Voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Verhaal over Ondernemen

Nadere informatie

De bijzondere ledenraadpleging van de Piratenpartij in Noord-Holland, bijeen op 4 januari 2015: overwegende dat,

De bijzondere ledenraadpleging van de Piratenpartij in Noord-Holland, bijeen op 4 januari 2015: overwegende dat, Amendementen Amendement: Klokkenluidersbescherming Nummer amendement: 1 Naam lid: er niks over bescherming van klokkenluiders in ons programma staat, terwijl dat een van onze belangrijkste speerpunten

Nadere informatie

Zonnepanelen in Nederland

Zonnepanelen in Nederland bezoekadres Marnixkade 1015 ZL Amsterdam 109 postadres Postbus 1001 E T moti@motivaction.nl MG 15262 F Amsterdam W +31 www.motivaction.nl (0)20 589 83 83 00 Zonnepanelen in Nederland Draagvlak en gebruik

Nadere informatie

7 november 2014. Onderzoek: Wapenindustrie

7 november 2014. Onderzoek: Wapenindustrie 7 november 2014 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Duurzame Energie in Utrecht

Duurzame Energie in Utrecht Duurzame Energie in Utrecht The future is now Dr. Wilfried van Sark Groep Natuurwetenschap en Samenleving Universiteit Utrecht Beat the Heat NOW!, 12 december 2009 inhoud Klimaatprobleem Waarom de zon

Nadere informatie

Besparen door Duurzame Energie

Besparen door Duurzame Energie Besparen door Duurzame Energie Soester Zakenkring 29 januari 2013 Agenda Welkom De bedrijven: wie zijn wij? Praktijkcase: ISO 14001 bij Van Dorresteijn. Besparingen n.a.v. energiescan. Zonnepanelen. Is

Nadere informatie

De Groene Belangenbehartiger

De Groene Belangenbehartiger Inhoudsopgave DGB, De Groene Belangenbehartiger Markt zonnepanelen & toekomst Onderdelen zonnepaneelsysteem Zonnepanelen Omvormers Montagesysteem Installatie Wat kan er misgaan? Vragen? 1 De Groene Belangenbehartiger

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor het opwekken van je eigen energie en er ook voor betaald worden.

Een beginners handleiding voor het opwekken van je eigen energie en er ook voor betaald worden. Een beginners handleiding voor het opwekken van je eigen energie en er ook voor betaald worden. Waarom moet je leren over het opwekken van je eigen energie en er ook voor betaald worden! Het antwoord is

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen. 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen

Inhoudsopgave. 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen. 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen Inhoudsopgave 1. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen 2. Akkoord met Duitse industrieregio 3. Vlaanderen tekent samenwerkingsakkoord met Noordrijn-Westfalen 4. Vlaanderen tekent

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig!

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon straalt 3.000 keer meer energie naar de aarde dan de wereldbevolking dagelijks verbruikt. En dat nog 5 miljard jaar lang. Zonne-energie is de enige

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

SYMPLIFIED GROUP STRUCTURE

SYMPLIFIED GROUP STRUCTURE 8-4-2016 SYMPLIFIED GROUP STRUCTURE Gutami Holding Gutami Solar Tautus Global Solar Investments SSE Europe Honeywell Solar Global Solar Investments Inc. Gutami Projects JV PT Grina Nirmala Global Solar

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Dorpsvisie Energie 2016 2026. Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern

Dorpsvisie Energie 2016 2026. Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern Dorpsvisie Energie 2016 2026 Energiewerkgroep Zuidwolde (Gn) Arnold Simons 14 maart 2016 De Kern energiewerkgroep Zuidwolde MarCn Aarnink : helaas... naar verkeer Jan ChrisCaansen Bert Dijkinga Hans van

Nadere informatie

Windenergie in Wijk bij Duurstede

Windenergie in Wijk bij Duurstede Windenergie in Wijk bij Duurstede J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Bruto opbrengst windenergie in Nederland en Wijk bij Duurstede Netto opbrengst Geluid windturbines

Nadere informatie

Zonnestroom: prepare(d) for impact

Zonnestroom: prepare(d) for impact Zonnestroom: prepare(d) for impact Wim Sinke ECN Zonne-energie, TKI Solar Energy, Universiteit van Amsterdam en European Photovoltaic Technology Platform Duurzame Vecht Breukelen 21 maart 2013 www.ecn.nl

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

www.jouwenergievanmorgen.nl Tekst: Mirthe Niehoff

www.jouwenergievanmorgen.nl Tekst: Mirthe Niehoff Zonnecellen www.jouwenergievanmorgen.nl Tekst: Mirthe Niehoff Energie en elektriciteit Wat is energie? Energie maakt het mogelijk dingen te laten bewegen of te veranderen. Zonder energie werkt niets en

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Volkspartij voor Vrijheid en Democratie

Volkspartij voor Vrijheid en Democratie Kamerlid: Leegte Fractie: VVD Den Haag, 15-1-2013 Spreektekst EZ begroting 2013 Europa armer, de wereld warmer (Noot van de webbeheerder: alleen de gesproken tekst geldt) Voorzitter, Europa armer, de wereld

Nadere informatie

Windenergie in Noord. 5 e panelmeting stadsdeel Noord. Inleiding

Windenergie in Noord. 5 e panelmeting stadsdeel Noord. Inleiding Windenergie in Noord 5 e panelmeting stadsdeel Noord Inleiding Eind 2009 heeft O+S voor stadsdeel Noord een bewonerspanel opgezet. Dit panel telt momenteel 344 leden. O+S heeft vier keer een enquête uitgezet

Nadere informatie

3 Elektrische teller. Verhoog uw inkomsten met zonne-energie

3 Elektrische teller. Verhoog uw inkomsten met zonne-energie Waarom zonne-energie? Hoe werkt het? SunPower-zonnepanelen Verhoog uw inkomsten met zonne-energie Tot voor enkele jaren was een investering met het beste rendement nog onverzoenbaar met respect voor het

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Nederland staat een enorme toename van duurzame energie te wachten. Ook de grootzakelijke markt heeft de smaak te pakken. Duurzame energie is steeds gewilder. Er

Nadere informatie

Welkom bij. Transitie Roermond

Welkom bij. Transitie Roermond 1 Welkom bij Transitie Roermond Transition Towns De kracht van de lokale gemeenschap Transition Towns zijn lokale gemeenschappen (steden, wijken, dorpen, buurten) die zelf aan de slag gaan om hun leven

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Chaos in Irak maakt de oliemarkt bloednerveus

INVINCO BENELUX. Chaos in Irak maakt de oliemarkt bloednerveus Chaos in Irak maakt de oliemarkt bloednerveus 2 Amper een week geleden viel de stad Mosul in handen van ISIS strijders. ISIS is een geradicaliseerde afsplitsing van Al Qaida. Sindsdien is het allemaal

Nadere informatie

MEI Westerkwartier 4 april 2011

MEI Westerkwartier 4 april 2011 Duurzame Energie veranderingen in de markt van Photo Voltaische systemen (PV) MEI Westerkwartier 4 april 2011 Frans Debets Duurzame energie 4 redenen om het te ontwikkelen 1. Klimaatbeleid, CO2 reductie

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT Het klimaatprobleem treft ons allemaal. Maar huishoudens en kleine boeren in ontwikkelingslanden hebben meer last van klimaatverandering

Nadere informatie

Kansen voor duurzame energie dankzij crowdfunding. Sven Pluut, voorzitter stichting 1miljoenwatt (@Svenrgy)

Kansen voor duurzame energie dankzij crowdfunding. Sven Pluut, voorzitter stichting 1miljoenwatt (@Svenrgy) Kansen voor duurzame energie dankzij crowdfunding Sven Pluut, voorzitter stichting 1miljoenwatt (@Svenrgy) Wie betaalt, bepaald Nieuws Games Energie Dankzij crowdfunding kan iedereen nu ook eenvoudig

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie