market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Oktober 2008 Buigen of barsten?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Oktober 2008 Buigen of barsten?"

Transcriptie

1 market monitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Oktober 28 Buigen of barsten? De ernst van de penibele economische toestand wereldwijd wordt vandaag pijnlijk voelbaar. Wat begon als een kredietcrisis in de VS en de andere landen gestoeld op het Amerikaanse economische en financiële model wordt vandaag verder aangewakkerd door de stijgende energie- en grondstofprijzen en de slabakkende Amerikaanse invoer. Geen enkel land en dus geen enkele onderneming ontsnapt aan de wereldwijde economische malaise. In deze delicate context speelt uw kredietverzekering een sleutelrol om uw marges en rentabiliteit veilig te stellen en uw toegangsvoorwaarden tot financieringen te optimaliseren. Onze doelstelling is u bij te staan met afgemeten limietbeslissingen en correcte info die u zullen helpen zich aan te passen aan de huidige instabiele situatie. Als klant van Atradius mag u rekenen op oordeelkundig advies en een gepaste begeleiding. Wij helpen u risico s onder de duim te houden, zodat u uw aandacht kunt toespitsen op winstgevende afzetmogelijkheden voor uw goederen en diensten. Precies daarom lanceren we onze driemaandelijkse Market Monitor, met nauwkeurige en gedetailleerde informatie over het handelsklimaat in eigen land en in de voornaamste sectoren en uitvoermarkten. Om het overzicht te behouden, bevat onze Market Monitor hier en daar links die verwijzen naar onze website www. atradius.be voor meer informatie. Bovendien blijft u de vinger aan de pols houden van economische en politieke veranderingen op de voornaamste uitvoermarkten, dankzij onze landenrapporten die u kunt downloaden onder de rubriek Publicaties op onze website. Steeds tot uw dienst met de best mogelijke service inzake kredietbeheer, Michel Beke Country Director, Atradius België/Luxemburg Atradius 1

2 Blik op de wereld Een kritieke situatie: de noodzaak om zich aan te passen aan een nieuwe mondiale economische omgeving Het loont de moeite even dieper in te gaan op de kern van het probleem om te begrijpen hoe en waarom de economische baisse, die eerst nog een plaatselijk verschijnsel leek, nu ook de rest van de wereld treft. Het begon allemaal met de dip in de Amerikaanse vastgoedsector en de daarop volgende ineenstorting van de financiële markt. En omdat de internationale financiële markten over de grenzen heen met elkaar verweven zijn, konden de gevolgen van de uiteenspatting van de Amerikaanse hypothecaire markt en de vertraging van de Amerikaanse economie voor de wereldeconomie niet uitblijven. De toenemende liquiditeitsdruk, de krappere leningen en hogere kredietkosten dragen allemaal bij tot het uitwaaieren van deze crisis van de financiële sector naar bedrijven wereldwijd. Alsof dat nog niet erg genoeg is niet alleen voor ondernemingen, maar ook voor de consument strooien de flink duurdere grondstoffen nog zout in de wonden. Hoewel de in vergelijking met de dollar sterke euro de Europese consument nog enigszins voor erger behoedt, krijgen uitvoerders steeds meer te lijden onder de gevolgen van de hoge grondstofprijzen, krappere kredieten en ongunstige wisselkoersdynamiek. Welk effect heeft dit op de economische groei en groeivooruitzichten wereldwijd? Groeiprognoses werden de voorbije maanden herhaaldelijk naar beneden bijgesteld. Bovendien zou de baisse langer dan verwacht aanhouden, tot een flink eind in 29. Uit de volgende tabel blijkt dat de verwachte groei van het BBP wereldwijd blijft zakken in 28 en in 29. Consensus Forecast Peiling juli 28 Reêle BBP % groei Tend Herziening M-o-M prognose Sleutelmarkten Frankrijk 2,2 2,1 1,6 1,3 Duitsland 2,9 2,5 2,2 1,2 Italië 1,9 1,4,4,8 Nederland 3, 3,5 2,4 1,5 Spanje 3,9 3,8 1,6 1,1 Verenigd Koninkrijk 2,8 3, 1,5 1, Verenigde Staten 2,9 2,2 1,5 1,5 Sleutelregio's West-Europa 2,9 2,8 1,7 1,3 Oost-Europa 6,8 6,9 6, 5,7 Eurozone 2,9 2,7 1,6 1,2 Azïe Pacific 5,6 5,9 4,8 4,6 Latijns-Amerika 5,3 5,4 4,4 3,9 Wereld 4, 3,8 2,9 2,7 Grondstoffen Bron: Consensus Forecasts (peiling van 14 juli 28). De voorgaande stijging van de prijzen voor basisproducten voornamelijk olie, metaal en voedingsmiddelen heeft zich vertaald in de inflatie in de VS, Europa alsook in de emerging markets. In een onlangs verschenen rapport Global Trade - Bedrocks of prosperity: the raw materials supply squeeze, onderzoekt Atradius de effecten van de groeiende vraag naar en het inkrimpende aanbod en dus de hogere prijzen van grondstoffen. Atradius 2

3 Een van de belangrijkste katalysatoren van de huidige economische malaise, samen met de kredietcrisis, is de beschikbaarheid en de prijs van grondstoffen, waaronder metalen zoals ijzer, lood, tin, staal, aluminium, koper, zink en nikkel en edelmetalen zoals platina en goud. Nu speculanten de financiële markten links laten liggen en liever investeren in grondstoffen, terwijl opkomende markten zoals China hun vraag naar deze kostbare materialen opdrijven en de controle hierover willen verwerven, krijgen bedrijven wereldwijd de rekening gepresenteerd. De impact van de grondstofprijzen op de wereldeconomie onderstreept nog maar eens waarom bedrijven zich zo snel mogelijk aan het nieuwe handelsklimaat moeten aanpassen. Het tijdperk van goedkope grondstoffen is voorbij en dit heeft zo zijn gevolgen, zowel in termen van kosten als risico s. In de automobielsector, bijvoorbeeld, laten de gevolgen van de hogere staalprijzen zich nu al voelen. Echter, de versnelling van de crisis tijdens de laatste weken heeft zich dan weer vertaald in een vermindering van de vraag naar basisproducten. Dat is duidelijk het geval voor olie die sinds begin september aan minder dan 1 dollar noteert. Maar deze evolutie vinden we evenzeer terug in de meeste andere markten voor basisproducten, rubber is fors gedaald sinds eind september en ook de metalen zoals bijvoorbeeld koper noteren nu ook een forse daling. Zelfs wanneer de prijstendens van de basisproducten op lange termijn stijgend blijft, zal de huidig vastgestelde daling opnieuw zuurstof geven aan die sectoren waarvoor de aankoopkosten sterk gelieerd zijn met de prijs van de basisgrondstoffen. Vastgoedprijzen hier en aan de andere kant van de plas Terwijl de forse daling van de vastgoedprijzen in de VS blijft aanhouden (15% gezakt t.o.v. vorig jaar) stellen we vast dat deze trend zich ook in Europa begint door te zetten, met dalende vastgoedprijzen in Ierland, Denemarken, Portugal en het Verenigd Koninkrijk en een duidelijke afvlakking in Frankrijk, Spanje en België. Deze trend heeft op zijn beurt een negatieve invloed op de economische activiteit, met consumenten die het vertrouwen in hun koopkracht verliezen. Geselecteerde vastgoedprijsindexen! Geselecteerde vastgoedprijsindexen! 3! 25! 2! Percentageverschil! 15! Ierland d! Verenigd Koninkrijk! Verenigde Staten! Spanje! 3! 25! 2! 15! 1! 1! 5! 5!! 9! 2! 21! 22! 23! 24! 25! 26! 27! 28! -5! -5! -1! -1! -15! -15!! Bronnen: S&P/Case-Schiller US Composite Index; UK nationaal; Statistieken Spanje nationale gemiddelde prijs; permanente tsb / ESRI National Index; Atradius Economic Research. Noot: maandelijkse peilingen (laatste: maart 28) Bedrijven krijgen zo af te rekenen met twee knelpunten. Ten eerste, de krappere kredieten: Bedrijven krijgen te maken met herfinancierings-problemen, strengere kredietvoorwaarden en duurdere leningen. Sectoren die veelvuldig gebruik maken van kredietspeculatie (lenen om te investeren), zoals de bouwsector, kregen al rake klappen, evenals cyclusgevoelige sectoren, bijvoorbeeld duurzame consumptiegoederen. Er zijn minder middelen beschikbaar voor de financiering van fusies en overnames in de Eurozone, met een inkrimping van private equity en financiële investeringsmiddelen. Door de links met ondernemingen in het buitenland blijven risico s vaak niet binnen de nationale grenzen ingeperkt, zoals blijkt uit de impact van de problemen van het IJslandse banksysteem op de Britse detailhandel. En ten tweede - hoe kan het ook anders - de verminderde rentabiliteit: Bedrijven kunnen de stijgende kosten niet het hoofd blijven bieden. De financiële kosten stijgen ten gevolge van de stijging van de aan de ondernemingen aangerekende intresten. Sectoren en ondernemingen die rekenen op hoge grondstofprijzen komen onder druk te staan. De flauwe vraag van consumenten heeft een impact op de winstcijfers. De winstmarges komen in twee richtingen onder druk te staan. Atradius 3

4 De vooruitzichten voor België Met 2,8% op jaarbasis liep de groei in België ietwat terug, maar presteerde het land in 27 toch nog sterk. De economische groei werd daarbij vooral gedragen door een sterke toename in consumptie, investeringen en export. In 28 wordt met 1,7% echter een groeivertraging verwacht, tegenover de 2,8% in 27. Voor 29 gaan voorspellingen momenteel uit van 1,5% (bron: Consensus Forecasts). De vertraging op de Europese markten, een mogelijke prijscorrectie op de immobiliënmarkt en de aanhoudend relatief hoge olieprijzen roepen deze sterke toename mogelijk een halt toe. Volgende grafiek toont de evolutie in BBP sinds begin 27 waarbij de aanhoudende neerwaartse trend sinds eind 27 sterk opvalt. Uiteraard vormen de sterke achteruitgang in de koopkracht en het vertrouwen de belangrijkste drijfveren voor deze sombere voorspellingen. Reële toename van het BBP (% wijzigingen tgo. vorig kwartaal, naar seizoen gedifferentieerd) Bron: Global Insight! Dat de inflatoire druk toeneemt, wordt nu overal duidelijk. De inflatie schommelt rond de 3,5% en is dus al hoog, maar lijkt onder invloed van de loonkosten nog verder de hoogte in te zullen gaan. Voor 28 gaat men uit van een gemiddelde inflatie van 3,7%. De arbeidsmarkt herstelt zich en de werkloosheid blijft dalen. Toch is de weg, met de hoge werkloosheidscijfers van het verleden, nog lang. In 28 komt de werkloosheid uit op ergens rond de 6,9%. Stijging van de consumptieprijzen (%, wijzigingen per maand tgo. vorig jaar)! Bron: Global Insight Atradius 4

5 Het is ondertussen meer dan duidelijk dat ook de Belgische bancaire sector te leiden heeft onder de financiële crisis. Sinds 2 weken zit de ganse Belgische bevolking aan de buis gekluisterd om meer te vernemen over de penibele situatie waarin onze grootbanken zich bevinden, hopend dat onze tegoeden beschikbaar zullen blijven. Tot op heden ziet het er naar uit dat er geen faillissementen binnen deze sector zullen toegelaten worden. Dit alles neemt natuurlijk niet weg dat de voorwaarden die de sector zal stellen om nieuwe kredieten toe te staan behoorlijk zullen verstrengen en dat de intrestvoeten ongetwijfeld zullen stijgen. De voornaamste handelspartners NL, DE en FR zijn goed voor zo n 5% van de totale omzet uit zowel import als export. Hoe België verder presteert, hangt in belangrijke mate af van de toestand op deze drie sleutelmarkten. Faillissementen in België In de afgelopen jaren flirtten we reeds meerdere malen met de kaap van de 8 faillissementen, alle indicatoren wijzen erop dat we in 28 deze magische kaap zullen doorbreken. Hoewel de eerste maanden van het jaar nog betrekkelijk waren in vergelijking met de voorgaande jaren stellen we sinds juni 28 quasi maand op maand recordaantallen vast. Relatief gezien doet Vlaanderen het in 28 nog niet zo slecht, hoewel ook daar het aantal faillissementen toeneemt (+2.6%), maar Wallonië, met een stijging van 1% tov vorig jaar en Brussel, met een stijging van 24% tov vorig jaar leveren opmerkelijke cijfers. Onderstaande grafiek toont de duidelijk stijgende tendens. Bron: Graydon! Atradius 5

6 Focus op een sector De bouwsector In elke editie van Market Monitor zullen we één sector uit het hoge risico gebied van de Belgische economie belichten. Andere sectorrapporten kunt u vinden op de atradiuswebsites (per land) onder het luik publicaties, sectorrapporten. In deze uitgave focussen we op de Bouwsector, die duidelijk een moeilijke periode doormaakt. De Bouwsector input van de riscoanalysten van Atradius Het hieronder geschetst beeld refereert naar de totaliteit van de sector. De huidige context Na lange jaren van euforie, ondersteund door een sterke vraag naar woningen en industriebouw, zet de bouwsector op Europees vlak opnieuw de toon. Ook de Belgische bouwsector wordt, net zoals in andere Europese landen, getroffen door de gevolgen van de financiële crisis, die haar oorsprong vond in de geleden verliezen in de Amerikaanse subprimemarkt die zich vrijwel onmiddellijk vertaalde naar het globale financiële systeem. De weerslag van deze crisis vertaalt zich in een duidelijk merkbare verhoging van de kredietvoorwaarden en de intresten die banken aanrekenen, wat vele gezinnen ertoe aanzet af te zien van hun aankoopintenties. Vandaag zijn de orderportefeuilles nog goed gevuld, maar de bouwsector meldt nu reeds dat indien de situatie van de laatste weken niet wijzigt, dit gevolgen zal hebben voor de sector in 29. De laatste drie maanden stelt Atradius duidelijk vast dat het aantal vertraagde en wanbetalingen binnen de bouwsector toeneemt en dat er een duidelijke toename is van het aantal faillissementen. Macro-economische context De algemene daling van de economische conjunctuur treft nu ook duidelijk de bouwsector. Vandaag constateren we een duidelijke afname van werk in de nieuwbouw en de kleine aannemer klaagt over de daling van de orders, vooral opmerkelijk mbt tot schilderwerken. De concurrentie speelt harder dan voorheen, sommige spelers zitten duidelijk onder de gangbare prijzen en de marges dalen als gevolg van de hogere grondstofprijzen op wereldvlak. De situatie is nog niet dramatisch, er werden nog geen ontslagen genoteerd binnen de sector, indien deze situatie echter nog lang aanhoudt is ook dit niet uit te sluiten. Onder normale omstandigheden volgt de bouwsector de gangbare conjuncturele cyclus. De huidige dip wijkt echter af van het normale historische patroon, de dip is sterker dan voorheen en de vraag is of dit slechts tijdelijk is of er wel degelijk een structurele depressie zal volgen. Invloed van andere sectoren De recente bankcrisis zal duidelijk leiden tot minder kredieten tegen eventueel hogere intresten. De bouwsector is sterk afhankelijk van korte termijnfinanciering ter ondersteuning van het werkkapitaal, benodigd in het kader van Atradius 6

7 projectontwikkelingsactiviteiten. Een toename op de intresten van de straight loans zal de huidige winstmarges, die al onder druk staan van de fors gestegen grondstoffenprijzen, affecteren. Anderzijds leidt dit ook tot minder orders aangezien de investeringen worden teruggeschroefd. Vraag blijft in hoeverre projectontwikkelaars over voldoende financiering zullen kunnen beschikken ter realisatie van hun projecten. Het effect van de kredietschaarste geldt ook voor de particuliere woningbouw. De economische neergang van de conjunctuur welke zich heeft ingezet in Q2 28 en de nefaste ontwikkelingen in de financiële sector, maken dat de vooruitzichten somber zijn. De orderboeken zijn tot en met Q2 29 gevuld, de verdere toekomst is onduidelijk. Faillissementen in de sector De bouwsector bevestigt duidelijk de reeds hierboven beschreven evolutie met betrekking tot faillissementen en behaalt per eind september een all time high door op 98 bedrijven af te klokken. Wanneer we de faillissementen uit de sector sinds begin dit jaar in rekening brengen stellen we vast dat 1 per 15 actieve ondernemingen over de kop is gegaan. Na de horecasector vormt de bouwsector de op één na grootste leverancier van faillissementen per eind augustus met 14.76% van het totale aantal. Aantal faillissementen in de periode januari tot september Bron: Graydon + aanpassingen door Atradius!! Atradius 7

8 Export Special Frankrijk Economische barometer Ondanks een duidelijke afvlakking hield de groei van het Franse BNP ook in 27 aan met +2,2% op jaarbasis. Het inflatiepeil schommelde in 27 gemiddeld rond de 1,5%, maar had in 28 eigenlijk 2 keer hoger moeten liggen gezien de stijging van de productiekosten. De inflatie zou dan in 28 moeten oplopen tot 3% op jaarbasis. In het huidige klimaat begint ook de Franse banksector de gevolgen van zowel de subprimecrisis als van de krappere kredietvoorwaarden duidelijk te voelen. De huidige inzinking op de vastgoedmarkt zet deze trends nog kracht bij. Evolutie van de vastgoedprijzen op jaarbasis (%) In reële en nominale waarde! Bron: Global Property Guide De meeste van de maandelijks beschikbare indicatoren (industriële productie, buitenlandse handel, consumptie van gebruiksgoederen, opiniepeilingen ) tonen duidelijk aan dat Frankrijk wel degelijk in een recessie zit. Frankrijk onderhoudt immers nauwe handelsrelaties met zowel de Verenigde Staten als het Verenigd Koninkrijk, waardoor de nationale economie ook sterk de gevolgen ondervindt van ongunstige ontwikkelingen op deze buitenlandse markten. Het is duidelijk dat de ganse eurozone (inclusief de belangrijkste handelspartner Duitsland) zijn geïmpacteerd. Reële groei van het BNP Kwartaalvariaties op jaarbasis (in %) (na seizoenscorrectie) Bron: Global Insight Atradius 8

9 De economische baisse in Europa, de ineenstorting van de vastgoedprijzen en de aanhoudende stijging van de petroleumprijzen werpen een schaduw op de groeivooruitzichten. Volgens het Britse magazine Consensus Forecasts zou de groei van het BNP afnemen tot 1,8% in 28 en.5% in 29. Stijging van de consumptieprijzen Kwartaalvariaties op jaarbasis (in %) Falingen Het aantal falende ondernemingen neemt in Frankrijk fors toe (in het bijzonder in de bouwsector, de kleinhandel en de sector diensten aan bedrijven) en steeg eind juni met maar liefst 1%. Deze evolutie is zowel gelieerd aan de mondiale conjuncturele situatie die zich vertaalt in daling van de vraag aan ondernemingen, alsook aan de verstrenging van de bancaire voorwaarden voor de KMO s. Verwacht wordt dat het aantal falingen dit jaar, maar ook in 29 nog zal toenemen. Evolutie van het aantal falingen En nombre En % Bron: Global Insight Bron: Global Insight/ Atradius Economic Research Verwachte wanbetalingsfrequentie bij beursgenoteerde bedrijven De verwachte wanbetalingsfrequentie (EDF of Expected Default Frequency) is de waarschijnlijkheid dat een onderneming tijdens een bepaalde periode niet langer kan betalen. De onderstaande tabel verwijst naar de beursgenoteerde bedrijven die tijdens het jaar werden opgevolgd. Wanbetaling wordt dan gedefinieerd als de onmogelijkheid om een geplande betaling uit te voeren of het opstarten van een faillissementsprocedure. De waarschijnlijkheid van een staking van betalingen bij En % Mediaanniveau van EDF voor Franse beursgenoteerde bedrijven Mois/Années Bron: KMV Credit Monitor/Atradius Economic Research een beursgenoteerde onderneming wordt berekend op basis van drie bepalende elementen: de marktwaarde van de activa, de volatiliteit van de aandelenkoers en de huidige kapitaalstructuur. Zoals bij elke waarschijnlijkheidsmeting wordt de verwachte wanbetalingsfrequentie geïnterpreteerd als de verwachte frequentie, bijvoorbeeld in termen van gemiddelde, van de staking van betalingen bij één bedrijf op 1 met een EDF-kredietnotering van 1% binnen een periode van één jaar. Dit diagram geeft het mediaanniveau van de EDF voor Franse beursgenoteerde bedrijven weer voor alle sectoren samen. We stellen vast dat deze frequentie sinds het 3de kwartaal van 27 klom van 15 basispunten naar 36 basispunten. Atradius 9

10 Export Special: Nederland Economische barometer In Nederland steeg de reële groei van het BBP in 27 tot een maximum van 3,5% op jaarbasis. Met 1,6% was de inflatie in 27 laag en ondanks een sterke vraag is de inflatie niet zozeer een probleem in vergelijking met veel andere landen in de eurozone. Naar verwachting zal de inflatie in 28 oplopen tot gemiddeld 2,5%.! De Nederlandse arbeidsmarkt is sterk, met een werkloosheid van 3,2% in 27. Door de verwachte vertraging van de economie zal de werkloosheid naar verwachting in 28 stijgen tot 3,7%. Rële groei van het BBP (% veranderingen t.o.v. vorige kwartaal gecorrigeerd voor het seizoen) De Nederlandse bankensector werd tot op heden matig getroffen door de hypotheekcrisis. De huizenprijsinflatie was in de afgelopen jaren gematigd en vertoont geen tekenen van afvlakking (zie grafiek 5). De economische indicatoren wijzen op licht verslechterende omstandigheden, maar de economie houdt nog een onderliggende sterkte. De effecten van vertragende exportmarkten worden enigszins gecompenseerd door een sterke binnenlandse vraag. Naar verwachting zal de groei van het BBP in 28 tot 2,4% afnemen door een vertraging op de exportmarkten in combinatie met een hoge wisselkoers van de euro. In vergelijking met het gemiddelde in de eurozone is deze groei echter tamelijk hoog. Wel vormen! de aanhoudende wereldwijde vertraging en de hoge olieprijzen een bedreiging voor een blijvend sterke groei volgend jaar. Voor 29 wordt de groei van het BBP door Consensus Forecasts op 1,5% geschat. Werkelijke export van goederen en diensten (% jaarlijkse eranderingen per kwartaal) Atradius 1

11 Sectorprestaties in Nederland 1. Verwachte wanbetalingsfrequentie van beursgenoteerde ondernemingen De verwachte wanbetalingsfrequentie (Expected Default Frequency - EDF) is de kans dat een onderneming binnen een bepaalde termijn niet meer aan haar verplichtingen kan voldoen. De EDF in onderstaande grafiek geeft voor beursgenoteerde ondernemingen het risico voor één jaar aan. Onder wanbetaling wordt verstaan dat een geplande betaling niet kan plaatsvinden of dat een faillissementsprocedure wordt gestart. De kans dat een beursgenoteerde onderneming niet meer aan haar verplichtingen kan voldoen, wordt berekend aan de hand van drie factoren: de marktwaarde van haar activa, haar volatiliteit en haar huidige kapitaalstructuur. Zoals in elke kansberekening wordt de EDF geïnterpreteerd als de verwachte kans, bijvoorbeeld: gemiddeld zal een op de honderd ondernemingen met een EDF kredietmaatstaf van 1% binnen een jaar niet meer aan haar verplichtingen kunnen voldoen.! Bron: KMV Credit Monitor/Atradius Economic Research De grafiek toont de mediaan van de verwachte wanbetalingsfrequentie voor Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen in alle sectoren. Te zien is dat deze sinds het derde kwartaal van 27 is gestegen van 8 naar 14 basispunten. Van de belangrijkste sectoren is het risico in de dienstverlening, het transport, de bouw, de metaal en de sector van de duurzame consumptiegoederen groter dan in het verleden. 2. Insolventie van ondernemingen Het werkelijke aantal insolventiegevallen daalde van 26 op 27. Het bleef ook in de eerste maanden van 28 afnemen. Naar verwachting zal het echter in de loop van dit jaar en in 29 weer toenemen. 1,6 Aantal gevallen van insolventie in Nederland Aantal gevallen van insolventie in Nederland 1,4 1,2 1, Procen t,8,6,4,2, Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek Atradius 11

12 Uw voordeel met Atradius Neen, er is geen rede tot doemdenken; er is geen reden tot paniek, wèl tot zorgvuldigheid. Door de lange ervaring op het gebied van kredietrisicobeheer weet Atradius als geen ander om te gaan met de fluctuerende (maar cyclische, dus herkenbare), economische omstandigheden en de gevolgen die dat heeft. Maar daardoor zijn we niet minder waakzaam. In tegendeel, het is voor ons primordiaal u als gewaardeerde klant met raad en daad bij te staan en als betrouwbare partner optimaal ondersteuning en oplossingen te (blijven) bieden daar waar mogelijk. We hopen dat de Market Monitor van Atradius een nuttige tool kan zijn, een barometer die u op de hoogte houdt van de economische toestand thuis en in het buitenland. Wij bij Atradius zien de huidige economische depressie als een logische, natuurlijke reactie op de economische hoogconjunctuur van de voorbije jaren. Als klant van Atradius geniet u niet alleen de voordelen van onze unieke aanpak, maar kunt u bovendien putten uit onze database met uitgebreide informatie over markten en ondernemingen wereldwijd en geniet u uiteraard ook van onze ruime ervaring met claims en incasso. Atradius Credit Insurance Meir 3 B-2 Antwerpen Tel 7/ Av. Prince de Liège, 74 B-51 Namur Tel 7/

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Duitsland maart 2014 Ha mb urg B e r l i n e Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (2012, % van bbp) Hoofdstad: Berlijn Diensten: 71 % Regeringsvorm: Parlementaire

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8 notarisbarometer Vastgoed, vennootschappen, familie www.notaris.be A B C D E n 15 Oktober - december Trimester 4 - Vastgoedactiviteit in België Prijsevolutie Registratierechten Vennootschappen De familie

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur

Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur Suivi mensuel de la conjoncture - Maandelijkse opvolging van de conjunctuur mai 3 mei 2013 Wat moet men onthouden? 1. Belgische economie sinds begin 2011 amper nog gegroeid 2. Uitvoer en investeringen

Nadere informatie

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba

De financiële crisis vanuit de. Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba De financiële crisis vanuit de Caribische invalshoek 4 november 2010 0 Miriam Gonzalez Executive Director Centrale Bank van Aruba Structuur van de presentatie Effecten financiële crisis voor het Caribisch

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Verantwoordelijke uitgever: Erik Van Tricht, Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat, Bergstraat, 30-34 - 1000 Brussel Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen VASTGOEDACTIVITEIT

Nadere informatie

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Willem van der Velden Schiedam/Vlaardingen, 11 februari 2009 Agenda Kredietcrisis en recessie Scenario tot 2014 Actualiteit MKB Sectorramingen Tips voor succesvol

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december 2014 n 20 T/1 5 jaar www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 99,2 99,8 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 102,8 94,1 94,9 98,9

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Module 8 havo 5 Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Economische conjunctuur hoogconjunctuur Reëel binnenlands product groeit procentueel sterker dan gemiddeld. laagconjunctuur Reëel binnenlands product groeit

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Italië - juni 2012 Milaan Turijn Rome Napels Samenvatting Belangrijkste economische ontwikkelingen In 2012 zal de Italiaanse economie naar verwachting met 1,5% krimpen De jeugdwerkloosheid

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om?

marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Februari 2009 De nabije toekomst voor sleutelmarkten en industriën Atradius brengt u maandelijks een snapshot over een aantal markten en sleutelsectoren.

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt Na een teleurstellend vierde kwartaal in het vorige jaar, start

Nadere informatie

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

Communiqué. Verloop van de Belgische uitvoermarkten

Communiqué. Verloop van de Belgische uitvoermarkten INSTITUT DES COMPTES NATIONAUX INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN BUREAU FÉDÉRAL DU PLAN FEDERAAL PLANBUREAU Communiqué 20.06.2003 Economische Begroting 2004 Overeenkomstig de wet van 21 december 1994

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren?

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Januari 2013 Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Analyse uitgevoerd voor het Observatorium Krediet en Schuldenlast Duvivier

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note

High Risk. Equity Interest Other. ING Metal Index Note High Risk Equity Interest Other ING Metal Index Note 175% participatie in de mogelijke stijging van een metalen-index 60% garantie van de nominale waarde op einddatum Maximum aflossing: 187,50% van de

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

notarisbarometer 94,1 2012 Trim 1

notarisbarometer 94,1 2012 Trim 1 notarisbarometer Vastgoed, vennootschappen, familie www.notaris.be A B C D E n 14 Juli - september Trimester 3 - Vastgoedactiviteit in België Prijsevolutie Registratierechten Vennootschappen De familie

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

De vastgoedactiviteit stabiliseert zich na de forse stijging van eind 2011

De vastgoedactiviteit stabiliseert zich na de forse stijging van eind 2011 Notarisbarometer 1ste trimester 212 I. Vastgoedactiviteit in België 12 11 1 9 8 87,7 11,6 1, 99,2 99,7 99,8 94,1 11, 99,2 12,6 94,9 16,4 16,8 7 6 29-Trim 1 29-Trim 2 29-Trim 3 29-Trim 4 21-Trim1 21-Trim2

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

Polsslag Ondernemend Limburg juli 2015: +4,8 Ondernemersvertrouwen op hoogste peil in 4 jaar Nog geen hitterecords voor Limburgse economie

Polsslag Ondernemend Limburg juli 2015: +4,8 Ondernemersvertrouwen op hoogste peil in 4 jaar Nog geen hitterecords voor Limburgse economie Ieder kwartaal peilen VKW Limburg en UNIZO-Limburg naar het aanvoelen van de Limburgse ondernemers en bedrijfsleiders over de economische gang van zaken in de bedrijven. De resultaten van deze bevraging

Nadere informatie

Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard

Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard Date : december 29, 2014 De olieprijs stortte dit jaar in elkaar als gevolg van de volatiliteit op de meeste markten en een tijdelijke onbalans tussen

Nadere informatie

Achterstallige betalingen van bedrijven in China blijven pieken: 80% van de bedrijven getroffen in 2014

Achterstallige betalingen van bedrijven in China blijven pieken: 80% van de bedrijven getroffen in 2014 Hong Kong / Brussel, 9 maart 2015 Achterstallige betalingen van bedrijven in China blijven pieken: 80% van de bedrijven getroffen in 2014 In 2015 worden een tragere groei en een toename van de non-performing

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Juli - september 2015

Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Juli - september 2015 Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Juli - september 2015 n 26 T/3 www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 99,8 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 103,4 105,9 94,1 94,9 102,8 98,9

Nadere informatie

Arbeidskosten per eenheid product

Arbeidskosten per eenheid product Arbeidskosten per eenheid product CPB Achtergronddocument, behorend bij: MEV 2012 September 2011 Martin Mellens CPB Memo Aan: Belangstellenden Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE MARKT

EVOLUTIE VAN DE MARKT Notarisbarometer Vastgoed - familie - vennootschappen Oktober - december n 27 T/4 www.notaris.be VASTGOEDACTIVITEIT IN BELGIË 101 102,1 102,6 106,4 106,8 101,7 103,4 105,9 94,9 102,8 98,9 101,4 99,2 105,0

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Hypothecair krediet: duurzame groei

Hypothecair krediet: duurzame groei Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet: duurzame groei Brussel, 6 mei 2011 In het eerste trimester van 2011 werden 24% meer hypothecaire kredieten verstrekt dan in het eerste

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl)

Examen HAVO. Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Economie 1,2 (nieuwe stijl) en economie (oude stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 13.30 16.00 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen;

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

VBO-ANALYSE. Focus Conjunctuur. Te veel onzekerheden verhullen een veelbelovende toekomst. November 2014 Morgane Haid

VBO-ANALYSE. Focus Conjunctuur. Te veel onzekerheden verhullen een veelbelovende toekomst. November 2014 Morgane Haid VBO-ANALYSE Focus Conjunctuur Te veel onzekerheden verhullen een veelbelovende toekomst November 2014 Morgane Haid 18,5% Aantal sectoren dat rekent op een toename van de investeringen tijdens de komende

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014

Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 PERSBERICHT NR. 2013-009 Curaçao Economische ontwikkelingen in 2013 en vooruitzichten voor 2014 Na de economische krimp van 0,1% in 2012, neemt naar verwachting het reële Bruto Binnenlands Product van

Nadere informatie

Q1 15 POSITIEVE DYNAMIEK OP DE MARKT VAN HR-DIENSTVERLENING

Q1 15 POSITIEVE DYNAMIEK OP DE MARKT VAN HR-DIENSTVERLENING POSITIEVE DYNAMIEK OP DE MARKT VAN HR-DIENSTVERLENING UITZENDARBEID (gepresteerde uren) +9,64% +4,09% VERHOOGDE ECONOMISCHE ACTIVITEIT STIMULEERT WERKGELEGENHEID De Belgische economie groeide in het eerste

Nadere informatie

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Thema-analyse Belfius Research Februari 2016 Inleiding De rente staat op een historisch laag niveau. Voor een 10-jarig krediet betaalt de Belgische

Nadere informatie

marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om?

marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? marketmonitor Barre tijden! Hoe gaat u ermee om? Februari 2009 De vooruitzichten voor belangrijke landen en industrieën Elke maand ontvangt u van Atradius deze Market Monitor met het laatste nieuws over

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Optimisme houdt stand Conjunctuurenquête Expeditiesector 4e kwartaal 2015

Optimisme houdt stand Conjunctuurenquête Expeditiesector 4e kwartaal 2015 Optimisme houdt stand Conjunctuurenquête Expeditiesector 4e kwartaal 2015 Optimisme houdt stand Conjunctuurenquête Expeditiesector 4e kwartaal 2015 Commentaren De 3-maandelijkse conjunctuurenquête van

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Directeur Particulieren en Private Banking 5 februari 15 Welkom Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Voorstellen Tim Legierse Hoofd Nationaal Onderzoek 3 Visie

Nadere informatie

Landenrapport Atradius. Verenigde Staten april 2015

Landenrapport Atradius. Verenigde Staten april 2015 Landenrapport Atradius Verenigde Staten april 15 Belangrijkste importlanden (13, % van totaal) China: Canada: Mexico: Japan: 19,8 % Canada: 19, % 1,5 % Mexico: 1,3 % 1, % China: 7,7 % 6,1 % Japan:,1 %

Nadere informatie

UNIZO KMO-BAROMETER. UNIZO-Studiedienst, tel. 02 238 05 31 - fax 02 238 07 94 www.unizo.be

UNIZO KMO-BAROMETER. UNIZO-Studiedienst, tel. 02 238 05 31 - fax 02 238 07 94 www.unizo.be UNIZO KMO-BAROMETER UNIZO-Studiedienst, tel. 02 238 05 31 - fax 02 238 07 94 www.unizo.be De UNIZO KMO-barometer wordt per kwartaal samengesteld aan de hand van een bevraging bij 700 KMO s en bestaat uit

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden

VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden Bij meerderheid van aannemers daalt orderboek voor huizen en flats VCB vraagt handhaving van woonbonus en aanpassing van kredietvoorwaarden Bij 54% van de aannemers ligt het aantal orders voor nieuwe huizen

Nadere informatie

Technische aannames betreffende de rente, de wisselkoersen, de grondstoffenprijzen en het begrotingsbeleid

Technische aannames betreffende de rente, de wisselkoersen, de grondstoffenprijzen en het begrotingsbeleid Kader DOOR MEDEWERKERS VAN DE SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot en met 22 februari 2013 beschikbare informatie hebben medewerkers van de projecties samengesteld

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

ALGEMEEN OMZET FEBRUARI 2016 16/02/2016. Boordtabellen Horeca. Synthese:

ALGEMEEN OMZET FEBRUARI 2016 16/02/2016. Boordtabellen Horeca. Synthese: FEBRUARI 2016 16/02/2016 Boordtabellen Horeca Synthese: De omzetgroei in de horeca zet door en is het sterkst in restaurants en logies. De horeca inflatie blijft op een hoog niveau. Het aantal arbeidsplaatsen

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015. De economische activiteit stijgt met 1,1 % over het hele jaar 2014

De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015. De economische activiteit stijgt met 1,1 % over het hele jaar 2014 Instituut voor de nationale rekeningen 2015-04-29 Links: Publicatie NBB.stat Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,3 % in het eerste kwartaal van 2015 De economische activiteit stijgt met

Nadere informatie

Kerncijfers transportverzekering 2011 opgemaakt door de BVT

Kerncijfers transportverzekering 2011 opgemaakt door de BVT Kerncijfers transportverzekering 2011 opgemaakt door de BVT Inhoud 1. Cargo: België blijft in top 15... 2 2. CMR blijft uit het rood... 3 3. Binnenvaart... 4 4. Zeevaart... 5 5. Conclusie... 5 Net voor

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

Persbericht. CSM: TRADING UPDATE Q3 2009 Diemen, 28 oktober 2009

Persbericht. CSM: TRADING UPDATE Q3 2009 Diemen, 28 oktober 2009 CSM nv Corporate Communications Postbus 349 1000 AH Amsterdam Nienoord 13 1112 XE Diemen T +31 (0)20 590 62 16 F +31 (0)20 590 62 17 E communications@csm.nl Persbericht CSM: TRADING UPDATE Q3 2009 Diemen,

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

- De herexamenvragen mag u houden! -

- De herexamenvragen mag u houden! - Datum : donderdag 30 juni 2011 Opleiding : CCM16 Herexamen : Module 3 IB&CM Tijd : 3 klokuren Herexamen: Dit herexamen bestaat uit 5 opgaven, verdeeld over 8 pagina s. Controleer dit! De vragen van dit

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE ITALIË

LANDEN ANALYSE ITALIË LANDEN ANALYSE ITALIË Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België

Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België Oktober 212 1 1 - -1-1 -2-2 -3-3 22 23 24 2 26 27 28 29 21 211 212 Seizoengezuiverde en afgevlakte reeks Seizoengezuiverde brutoreeks De conjunctuurbarometer

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016

De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016 Instituut voor de nationale rekeningen PERSCOMMUNIQUÉ 28-4-2016 Links: Publicatie NBB.Stat Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016 Over het hele jaar 2015

Nadere informatie

een verhoogde participatie van institutionele en particuliere beleggers in risicovolle activa (en dus meer handelsvolume),

een verhoogde participatie van institutionele en particuliere beleggers in risicovolle activa (en dus meer handelsvolume), We onderwegen de aandelenposities in alle regio's en overwegen tactisch cash. Terwijl de Europese schuldencrisis het risico van een recessie doet toenemen, vertonen de bedrijven in de eurozone geen tekenen

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK

LANDEN ANALYSE FRANKRIJK LANDEN ANALYSE FRANKRIJK Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee9 de sector (cijfermabg) inzicht in de huidige (2013) en toekomsbge (2018) waarde van de consumpbe van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN. Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012

SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN. Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012 SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012 1 Wie zijn de schuldenaren? Bedrijven zij lenen om te investeren Gezinnen zij lenen om een huis te kopen (of om de aankoop

Nadere informatie

Dutch Meat Importers Association. Noordwijk, 7 nov 2014

Dutch Meat Importers Association. Noordwijk, 7 nov 2014 Dutch Meat Importers Association Noordwijk, 7 nov 2014 Introductie Laurens Maartens Nooit verlegen om een praatje! Geeft met veel plezier zijn visie op de markten. Oa DFTtv en WallStreetJournal. UBS /

Nadere informatie

Eerste kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Eerste kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Eerste kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE DUITSLAND

LANDEN ANALYSE DUITSLAND LANDEN ANALYSE DUITSLAND Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee7 de sector (cijferma@g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms@ge (2018) waarde van de consump@e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie