Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ""

Transcriptie

1 Ontwikkelingen binnen de biogasbranche ( ) Ir. Theo Bijman Thecogas Biogastechniek BV Tramstraat CK Lochem Theo Bijman is sinds 2000 werkzaam binnen de biogasbranche en heeft in dienst van Ecogas International BV meerdere biogasinstallaties gerealiseerd in Nederland en België; onder andere op het varkensproefbedrijf te Sterksel. Hij was in 2002 namens de Stichting Ecogas betrokken bij het demonstratieproject Mest de groene motor. In het kader van een onderzoeksopdracht uitgevoerd door het Praktijkonderzoek Rundveehouderij in samenwerking met DLV werden scheidingsproeven op vergiste mest uitgevoerd en de toepassingsmogelijkheden van vergiste mest in Nederland onderzocht. Als extern adviseur betrokken bij onder andere het opstellen van vergunningseisen voor biogasinstallaties en het onderzoek naar geuremissies bij (gebruik van) vergiste mest en onvergiste mest. Sinds september 2002 heeft Theo Bijman zijn eigen bedrijf wat zich bezig houdt met advisering en realisatie van biogasinstallaties. Recentelijk werden door Thecogas Biogastechniek BV twee biogasinstallaties in bedrijf gesteld; in Zuid-Velde (nabij Norg, Drenthe) en Hengelo (Gld.). 1

2 Ontwikkelingen binnen de biogasbranche ( ) De eerste biogasgolf in Nederland (1980) Anaërobe vergisting kwam in Nederland in de jaren zeventig in de belangstelling als mogelijke oplossing om op de intensieve veebedrijven de stank bij de opslag en het uitrijden van mest te verminderen. Door de energiecrisis kwam daar de belangstelling voor het winnen van energie uit de mest nog bij. 1 De meeste nationale regeringen in Europa besloten dat er programma s moesten worden ontwikkeld om minder afhankelijk te worden van olie. Biogas was hiervoor één van de opties. Aan enthousiasme ontbrak het niet in Nederland. Als onderdeel van een Europees onderzoeksprogramma werden, onder leiding van het IMAG, eind jaren 70, begin jaren 80, een twintigtal biogasinstallaties gebouwd op boerderijniveau. Naast onderzoek naar de potentiële gasopbrengsten uit verschillende mestsoorten, werd er ook gekeken naar de technische verschillen tussen de aangeboden systemen die op de markt beschikbaar waren. De ontwikkelingen in Nederland zette zich echter niet door. Gekenmerkt door vele technische problemen en snel dalende energieprijzen, werden de meeste projecten al na enkele jaren weer stopgezet. Technische problemen (1980) De eerste installaties kenmerkten zich door een groot aantal technische problemen. De hoofdredenen waardoor de ontwikkeling van biogas, zelfs op kleine schaal, zich niet heeft kunnen doorzetten, zijn: 1 2 : 1. Biogaswinning was een nieuwe techniek die nog in een experimenteel stadium stond. Er werd vaak gekozen voor goedkope oplossingen. Door de snelle implementatie werden de problemen vaak later zichtbaar. Omdat een aantal jaren na de bouw van de eerste biogasinstallaties de energiemarkt zich drastisch had gewijzigd (lagere olieprijzen), werd er niet meer geïnvesteerd in aanpassingen, onderhoud en vervanging. 2. Slechte ontwerpen zorgden voor problemen met verwarming, verstopte leidingen werden veroorzaakt door bezinklagen onderin de vergister, inadequate roerwerken (er werd veelal rondgepompt in plaats van gemixt door middel van roerders) zorgden over het algemeen voor slechte menging en het optreden van drijf- en bezinklagen, pompen hadden vaak problemen met stro en waren in het begin nog niet uitgevoerd met een versnijdinrichting. 3. Standaard apparatuur werd gebruikt terwijl dit niet geschikt of aangepast was voor gebruik met het corrosieve en vochtige biogas. Dit biogas kon bovendien sterk wisselen in kwaliteit (methaangehalte). Dit leidde tot veel storingen en overmatige slijtage. De biogasmotoren waren ofwel omgebouwde dieselmotoren ofwel omgebouwde automotoren. Lagerschalen bijvoorbeeld van brons gingen snel kapot. Doordat de gasmotoren maar enkele uren per dag draaiden (tijdens het melken van de koeien) of vaak onderbelast (voor afdekking van het eigen energieverbruik), was het rendement van de 2

3 WKK veelal laag. Ook het veelvuldig starten en stoppen was niet bevorderlijk voor de levensduur. Ook de in een aantal gevallen toegepaste Cv-ketels werkten slecht. Ze roestten in de tijd van enkele maanden compleet weg. 4. De gebruikte stalsystemen met mestopslag voor meerdere maanden onder de dieren, zorgden niet altijd voor de aanvoer van verse mest. Door het optreden van voorvergisting in de kelders ging vaak al een groot deel van de gasopbrengst voortijdig verloren. Ook werd door minder aandacht voor overmatig gebruik van water, de mest verdund. Economische aspecten (1980) 1. Hoewel in eerste instantie de stankreductie en later het energieaspect de drijfveer was achter de eerste biogasgolf, viel de interesse weg toen de olieprijzen weer gingen zakken begin jaren tachtig. De hoge investeringen konden niet meer worden terugverdiend.een goedkope energie-infrastructuur in Nederland (een goed vertakt aardgasnet), moeilijker afzetmogelijkheden voor de mest en lage teruglevertarieven voor opgewekte elektriciteit, zorgden uiteindelijk voor het aflopen van de eerste biogasgolf in Nederland. 3 Veranderingen in de techniek (2003) Voor de meeste technische problemen zijn anno 2003 oplossingen bedacht waardoor de biogasbranche volwassen kan worden genoemd. 1. Vereenvoudigde gasreiniging: Veelvuldig technische problemen rondom biogas ontstonden door de slechte gasreiniging (verwijdering zwavelwaterstof en waterdamp uit het gas). Het principe van de biologische ontzwaveling dat wil zeggen het bijmengen van enkele procenten lucht aan het biogas waardoor het zeer corrosieve zwavelwaterstof met zuurstof door zwavelminnende bacteriën eenvoudig omgezet kan worden in elementaire zwavel en water, was indertijd nog niet bekend en is nu de meest toegepaste methode in biogasinstallaties. De indertijd toegepaste methoden voor het ontzwavelen van het biogas zoals het toevoegen van ijzerchloride aan de mest of het leiden van het biogas door een bad met ijzerkrullen, werkte niet altijd even goed of waren te omslachtig. 2. Goedkope gaskwaliteitbewaking: Er is nu goedkope, (draagbare) analyse apparatuur beschikbaar om methaan-, zuurstof- en zwavelwaterstofgehalten te meten in het biogas, waardoor de bewaking van de gaskwaliteit sterk is verbeterd. 3. Speciale biogasmotoren: De huidige gasmotoren zijn speciaal gebouwd en ontwikkeld voor (bio)gastoepassingen terwijl deze vroeger waren samengesteld op basis van een motorblok uit een standaardbenzine of dieselmotor. De rendementen en de standtijden van deze motoren waren laag. Op dit moment wordt door de industrie veel tijd en geld geïnvesteerd in de ontwikkeling van betere gasmotoren. De nieuwste generatie gasmotoren van MAN halen op dit moment onder praktijkomstandigheden al rendementen rond de 38% 4. De in Duitsland veel toegepaste dual-fual motoren (Zundstrahlers), een dieselmotor die op 10% diesel en 90% biogas loopt, halen al veel langer deze rendementen en zijn daarbij ook nog minder gevoelig voor schommelingen in de kwaliteit van het biogas. Dit type motoren lopen echter vast in de milieuwetgeving omdat de NOxuitstoot veel hoger ligt dan toegelaten in Nederland. Gemonteerde katalysatoren gaan over 3

4 het algemeen niet lang mee door de aanwezigheid van waterdamp en zwavelwaterstof in het biogas. 4. Verbeterde Cv-ketels: Hoewel er weinig interesse is om het biogas direct te verbranden in een ketel, zijn hier ook verbeteringen doorgevoerd. De specifieke biogasketels worden vervaardigd uit gietijzer en uitgevoerd met aangepaste branders met speciale voordruk zodat deze niet zo snel vervuilen als bij gebruik van aardgasbranders indertijd veelvuldig het geval was. 5. Gunstiger stalsystemen: Er is een trend binnen de huidige huisvestingssystemen van varkens om drijfmest zo snel mogelijk af te voeren uit de stal. Ongewenste emissies zoals ammoniak en ook methaan in de nabijheid van de dieren worden hiermee zoveel mogelijk beperkt. Dit is gunstig voor een biogasinstallatie en de reductie van broeikasgassen. 6. Bewezen techniek: Er is de laatste jaren veel ervaring opgebouwd (vooral in Duitsland) met vergisterbouw, aangepaste roerwerken, gasopslagen en gasmotoren op biogas. Dit betekent de beschikbaarheid van bewezen componenten die ook in Nederlandse installaties (kunnen) worden ingebouwd. 7. Nieuwe technieken: Op dit moment worden aan allerlei ontwikkelingen gewerkt om het biogas beter te benutten zoals de microgasturbine die lage onderhoudskosten kent en lage NOx-emissies (maar nu nog en te laag elektrisch rendement heeft van 20 à 25%), de brandstofcel, en de opwerking naar aardgaskwaliteit. Er zijn opwerkingstechnieken beschikbaar waar per uur grote gashoeveelheden worden opgewerkt bij onder andere stortgaslocaties ( > 500 m 3 biogas/uur). Kleinschaliger wordt gewerkt aan biogaswassers waarbij (een deel van) het CO2 uit het biogas kan worden gewassen. Het voordeel van deze techniek is dat biogas met een constant methaangehalte kan worden geproduceerd, waardoor de gasmotor technisch beter kan worden afgesteld en langere standtijden zal kunnen halen. Ontwikkeling in Duitsland, Denemarken en Oostenrijk (1980-heden) Nadat in Nederland de meeste installaties na enkele jaren werden stop gezet, ging de ontwikkeling rondom biogas in andere landen door onder andere in Denemarken waar centrale vergistinginstallaties bleven doordraaien (overigens in combinatie met het veelvuldig bijmengen van organische reststromen uit de levensmiddelenindustrie), in Duitsland (vooral in Beieren) werden veelal kleinschalige, simpele en goedkope boerderijvergisters gebouwd, vaak door zelfbouw, waarbij ook geuremissie en betere mestkwaliteit 5 medebepalend waren in de beslissing om een biogasinstallatie te bouwen. De hernieuwde interesse in de bouw van biogasinstallaties in Nederland is zeker te danken aan de sterke stijging van het aantal gebouwde installaties in Duitsland 6 de afgelopen jaren. Stond er eind 1999 op 850 bedrijven een totaal opgesteld vermogen van 50 MWe, eind 2002 was dit gestegen naar meer dan 250 MWe (2000 biogasinstallaties). Deze sterke stijging is vooral te danken aan de invoering in april 2000 van een systeem van terugleververgoeding voor duurzame elektriciteit (het Erneuerbare-Energie-Gestz). Installaties konden gedurende 20 jaar rekenen op een vaste terugleververgoeding van rond de 10 ct per kwh. Investeringssubsidies en mogelijkheid tot het verkrijgen van een lening met een beduidend 4

5 lagere rente, complementeerden het stimuleringsprogramma. Deze investeringssubsidies zijn nu afgebouwd en alleen de gegarandeerde terugleververgoeding is overgebleven. In Duitsland is nu heel duidelijk de trend zichtbaar dat alleen nog grootschalige installatie worden gebouwd(vanaf 250 kwe tot zelfs 1 MWe geïnstalleerd vermogen). De boerderijschaal biogasinstallatie is zonder investeringssubsidie financieel niet aantrekkelijk; reden voor de belangenvereniging van biogasleveranciers en eigenaren (het Fachverband Biogas) om de politiek te vragen de terugleververgoeding voor kleine installaties die draaien op basis van mest en eigen geteelde energiegewassen substantieel te verhogen (uit onderzoek 7 kwam men met een aanbeveling dit vast te stellen op 18 ct 8 ). Daarmee wil men het Oostenrijkse model achterna die voor de kleine boerderijschaal biogasinstallatie onder de 100 kw opgesteld vermogen (vergisting van mest in combinatie met energiegewassen) al 13 jaar lang terugleververgoedingen van 16,5 ct garandeert. In onderstaande figuur is de marktpenetratie van mestvergisting in een aantal Europese landen weergegeven, evenals de absolute mestproductie in deze landen. De marktpenetratie is gedefinieerd als de hoeveelheid biogas die d.m.v. mestvergisting wordt opgewekt ten opzichte van de hoeveelheid biogas die theoretisch uit alle varkens en rundermest kan worden opgewekt. In Duitsland en Denemarken heeft mestvergisting een aanzienlijk hogere marktpenetratie bereikt dan in de andere landen. In België is nog maar een enkele installatie operationeel. In de UK is een groot potentieel voor mestvergisting, maar is de marktpenetratie nog laag. Nederland heeft een groter potentieel voor mestvergisting dan Denemarken, maar loopt sterk achter wat betreft marktpenetratie. 9 marktpenetratie 20% 15% 10% 5% 0% NL UK SP BE DE DU NL UK SP BE DE DU mestproductie (Mton/yr) Figuur 1: marktpenetratie van mestvergisting en mestproductie in de verschillende landen. NL=Nederland; UK=United Kingdom; SP=Spanje; BE=België; DE=Denemarken; DU=Duitsland. 5

6 Mogelijkheden voor biogasproductie in Nederland (2003) 1. Terugleververgoeding: In Nederland bestaat de laatste jaren meer interesse in duurzame energieopwekking en de afname van groene stroom. Energieprijzen liggen ook substantieel hoger dan in de jaren 80 door onder andere de heffing van de Regulerende Energie Belasting REB. De gedeeltelijke vrijstelling op de REB voor duurzaam opgewekte stroom kan, wanneer dit voordeel (gedeeltelijk) wordt doorgesluisd naar de opwekker ook een hogere terugleververgoeding betekenen. Het vastleggen van een systeem van meerjarige terugleververgoedingen voor stroom opgewekt uit biogasinstallaties via de MEP regeling (ingangsdatum 1 juli 2003) maakt de investering in een biogasinstallatie aantrekkelijker en biedt daarnaast de eigenaar van de biogasinstallatie financiële zekerheid voor de toekomst (de vergoeding wordt 10 jaar lang gegarandeerd). Hiermee is ook de externe financiering gemakkelijker geworden. 2. Teruglevering aan het openbare net: Het is eenvoudiger om terug te kunnen leveren aan het net nu in de elektriciteitswet geregeld is dat zelf geproduceerde elektriciteit tegen een redelijke vergoeding moet worden afgenomen. De vrees dat de kosten om de geleverde stroom te kunnen registreren waarbij voldaan wordt aan de wettelijke eisen hieromtrent, een dam zouden opwerpen voor initiatiefnemers, is door de staatssecretaris van economische zaken weggenomen. In kamervragen heeft deze bevestigd dat de registratie van opgewekte stroom tegen minimale kosten (2 à 300 euro incl. plaatsingskosten) ook mogelijk gemaakt kan worden waarbij nog steeds aan de Meetcode wordt voldaan Co-vergisting: Er komen steeds meer organische reststromen uit de levensmiddelenindustrie beschikbaar die niet meer kunnen voldoen aan de steeds strenger wordende eisen voor verwerking in het veevoer. Vergisting kan hiervoor een goed alternatief bieden. Omdat op dit moment in Nederland de meststoffenwetgeving en de ontheffingsprocedure, bijmenging in een biogasinstallatie welhaast onmogelijk maakt, worden er dagelijks vele tankautoladingen naar Duitse biogasinstallaties getransporteerd. Wat het potentieel is blijkt wel uit de verschillende methaanopbrengsten die behaald kunnen worden per ton input. Rundermest (8% DS) levert ongeveer 14 m3 methaan, varkensmest (8% DS) ongeveer 22 m3 methaan, mais (30%DS) ongeveer 108 m3 methaan, groenteafval (13% DS) ongeveer 43 m3 methaan en plantaardig vet (90% DS) zelfs 560 m3 methaan. De rentabiliteit blijft op basis van mest alleen, een heikel punt. De politiek wil enerzijds de broeikasgasemissies uit mest beperken (en een biogasinstallatie draagt sterk aan deze reductie bij 11 ), anderzijds worden niet de voorwaarden gecreëerd waarbij dit economisch interessant is. 4. Vergunningverlening voor co-vergisting: In Nederland is het vergunningstraject, voornamelijk in het geval van co-vergisting, complex. Specifiek beleid op provinciaal en gemeentelijk niveau is er niet of nauwelijks (behalve misschien de leidraad mest van de provincie Noord Brabant) en de richtlijn mestverwerkingsinstallaties (www.infomil.nl)) en verschillen per provincie waardoor het maar de vraag is of co-vergisting als een agrarische activiteit wordt beschouwd en binnen het bestaande bestemmingsplan mag worden uitgevoerd. Daarnaast is de procedure voor het verkrijgen van een ontheffing op het meststoffenbesluit omslachtig. Vergiste mest wordt beschouwd als een mengsel van mest en stoffen die niet op de meststoffenlijst staan. Dit mengsel mag alleen worden 6

7 toegepast binnen de landbouw na het verkrijgen van een ontheffing. Dit dient per cosubstraat te worden aangevraagd en wordt verleend op basis van een bepaalde combinatie van meststof, co-substraat, proces en aanvrager.bij significante verandering van één der parameters zal een nieuwe ontheffing moeten worden aangevraagd. Indien ook verlangd wordt dat de bemestende waarde van de (nieuwe) meststof wordt aangetoond middels bemestingsproeven, zal dit aanzienlijke kosten met zich gaan meebrengen Mineralen aanvoer: Bij het co-vergisten spelen op de achtergrond ook de kosten en mogelijkheden voor de afzet van vergiste mest een rol. Alle mineralen als stikstof en fosfaat die aangevoerd of toegevoegd worden aan de mest bij co-vergisting moeten ook weer worden afgevoerd. In dit opzicht verschilt de plaatsingsruimte voor mest in Nederland wezenlijk van die in Duitsland waar hele gebieden organische mest tekort komen en juist het toevoegen van mineralen als een positief aspect van co-vergisting wordt gezien. 6. Teelt van energiegewassen: Kansen liggen er ook bij de aanbouw van energiegewassen op braakliggende percelen. In Duitsland wordt, met behoud van braakliggingspremie, maïs samen met drijfmest ingekuild waarna het als energiebron in de biogasinstallatie wordt gebruikt. In Nederland zijn hiervan nog geen voorbeelden bekend maar bedrijfseigen producten mogen, zonder in conflict te komen met de gemeentelijke vergunning en richtlijnen van LNV wel in de biogasinstallatie worden verwerkt. Afval mag daarentegen niet zomaar worden bijgemengd. Hiervoor moet op provinciaal niveau een vergunning worden aangevraagd en via LNV een ontheffing worden verkregen voor het gebruik als meststof binnen de landbouw. 7. Stimulering terugdringen overige broeikasgassen: Uit opgaven uit het milieucompendium 13, worden de huidige broeikasgasemissies van methaan (CH4) en lachgas (N2O) door de Nederlandse landbouw geschat op respectievelijk 413 en 24 miljoen kg. Methaan komt voor een groot gedeelte vrij bij de pensfermentatie (77%) en mestopslag (23%) terwijl lachgas voornamelijk vrij komt bij de bemesting (40%) en kunstmestgebruik (27%). (Door anaërobe omstandigheden in de bodem, bijvoorbeeld door de snelle afbraak van organische stof, kunnen omstandigheden ontstaan die gunstig zijn voor de productie van N2O). Door biogaswinning wordt de methaanafbraak uit mestopslagen sterk verminderd en wordt het ontstaan van anaërobe omstandigheden in de bodem als gevolg van snelle afbraak van organische stof eveneens sterk verminderd (de fractie snel afbreekbare organische stof is immers al afgebroken in de biogasinstallatie). Het rekenmodel van het IMAG 14 kwam uit op een potentiële reductie, bij vergisting van 50% van de Nederlandse mesthoeveelheid, van de methaanemissie vanuit mestopslagen van 146 miljoen kg CH4 naar 46 miljoen kg CH4 en van lachgas van 12 miljoen kg N2O naar 10 miljoen kg N2O. In totaal in termen van mln. kg CO2-equivalenten komt dit overeen met een reductie van mln. kg CO2-eq. 8. Betere bemestende waarde: Door de betere stikstofbenutting uit de vergiste mest door het gewas, kan het kunstmestgebruik worden teruggedrongen 15. Dit wordt mede veroorzaakt door de lage concentratie nitraat in de mest na vergisting. De kans op verlies van stikstof (uitspoeling van nitraat of denitrificatie en vorming van lachgas en elementaire stikstof) is, 7

8 wanneer het aanwezige ammonium stikstof niet snel wordt omgezet in nitraat en ammonium stikstof snel wordt opgenomen door het gewas, daarmee veel kleiner dan in de grondstof dierlijke mest. 16 Literatuurverwijzingen: 1 Ervaringen met biogasinstallaties op praktijkbedrijven, IMAG-publikatie 218, door ing.h.r.poelma, Perspectieven mestvergisting op Nederlandse melkvee- en varkensbedrijven, rapport 194 Wageningen UR, A.J.H. van Lent en H.J.C. van Dooren, januari Mestvergisting op boerderijschaal in bestaande opslagsystemen, ECOFYS BV, M.Tijmensen et al., februari 2002, proj.nr /0230-in opdracht van NOVEM/ROBprogramma 4 Manrollo Zoetermeer, pers. communicatie Cees Boone. 5 Anaerobic digestion: making energy and solving modern waste problems, AD-Nett report 2000, chapter 5 the use of digested slurry within agriculture p Internationale verkenning mestvergisting, ECOFYS BV, M.Tijmensen et al., juni 2003, proj.nr. 0377/02/02/03/28, in opdracht van NOVEM/ROBprogramma 7 Markt- und Kostenentwicklung der Stromerzeugung aus Biomasse, Bundesinitiative Bioenergie BBE, uitgevoerd door Fichtner, april Fachverband Biogas Duitsland, Friesing Duitsland, Positionspapier zum novellierungsbedarf des EEG stand Internationale verkenning mestvergisting, ECOFYS BV, M.Tijmensen et al., pagina IV conclusies, juni 2003, proj.nr. 0377/02/02/03/28, in opdracht van NOVEM/ROBprogramma 10 Nadere memorie van Antwoord, staatssecretaris van Economische Zaken, Wijziging van de elektriciteitswet 1998 ten behoeve van de stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie. Kamerbrieven , bijlage 1. bron: 11 Methaan, lachgas- en ammoniakemissies bij de productie, opslag en transport van mest, R.M. de Mol en M.A. Hilhorst-Wageningen, IMAG rapport Wageningen UR, Instituut voor Milieu- en Agritechniek Internationale verkenning mestvergisting, ECOFYS BV, M.Tijmensen et al, pagina 42, juni 2003, proj nr in opdracht van ROB-programma NOVEM. 13 Bron: zoals beschreven in verwijzing nr De bemestende waarde van vergiste mest, HAS kennistransfer, C.Klaver et al. (2003) 15 Zie 10, (vergelijking scenario 2, pag. 166 met scenario 4, pag. 209). 16 Perspectieven van co-vergisting voor beperking van emissies van broeikasgassen uit de landbouw in Nederland, pag. 41, P.J. Kuikman, M.Buiter en J. Dolfing,, Alterre-rapport 210 8

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V.

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Presentatie Gist is Groen Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Sheet 1 of 26 De grootste Nederlandse leverancier van Biogas installaties - en Hout-WKK systemen Boerderij type Biogas Installaties Industrieel

Nadere informatie

Bio-energie. van de Boer. www.host.nl

Bio-energie. van de Boer. www.host.nl NL Bio-energie van de Boer www.host.nl HoSt Microferm: duurzame energie uit mest Het Microferm concept is ontwikkeld voor boeren die de eigen mest verwerken. De Microferm is uitermate geschikt voor agrarische

Nadere informatie

Melkveebedrijf Familie Prinsen

Melkveebedrijf Familie Prinsen Project mestwaardering Open dag 4 maart 2015 Melkveebedrijf Familie Prinsen Mestvergistingsinstallatie Fermtec Systems Locatie KTC de Marke Het bedrijf Biomassa voor vergisting In de vergister wordt jaarlijks

Nadere informatie

Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm

Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm Door Bart Brouwer Sheet 1 of 26 Kleinschalige mestvergisting met Microferm Staatssecretaris Joop Atsma en gedeputeerde Theo Rietkerk

Nadere informatie

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl Workshop mestvergisting Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl BioEnergy Farm 2 Project beschrijving Europees project Marktontwikkeling mono-mestvergisting Verspreiden onafhankelijke

Nadere informatie

Presentatie Microferm studiegroep Westhoek Holsteins

Presentatie Microferm studiegroep Westhoek Holsteins Presentatie Microferm studiegroep Westhoek Holsteins Door Bart Brouwer Sheet 1 of 26 Agenda Introductie HoSt B.V. Waarom Microferm? Het Microferm concept Beschrijving installatie Voordelen Economie Vragen

Nadere informatie

Boeren met energie. 11 November 2010

Boeren met energie. 11 November 2010 Boeren met energie 11 November 2010 Wat doen wij? Ontwikkelen projecten energie uit biomassa Opzetten expertisecentrum energie uit hout droogtechnieken stookgedrag rookgasmetingen rookgasreiniging Ontwikkelen

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

GroenLinks Bronckhorst. Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015

GroenLinks Bronckhorst. Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015 GroenLinks Bronckhorst Themabijeenkomst Groengas Hoe groen is ons gas? 2 juni 2015 Waarom co-vergisten Omdat de meststoffenwet veehouders verplicht de overtollige (mineralen in de) mest te ver(be)werken

Nadere informatie

Mest vergisting en bewerking 5-9-2012. Vier routes verminderen N en P overschot. Welkom op Knowledge Transfer Centre De Marke:

Mest vergisting en bewerking 5-9-2012. Vier routes verminderen N en P overschot. Welkom op Knowledge Transfer Centre De Marke: Welkom op Knowledge Transfer Centre De Marke: Wageningen UR Organisatie Supervisory Board Executive Board Wageningen International, WBS, WBG RIKILT CIDC-Lelystad 16 chair groups 10 chair groups 18 chair

Nadere informatie

De varkenshouderij: een energieke sector!

De varkenshouderij: een energieke sector! De varkenshouderij: een energieke sector! John Horrevorts Research Development, 1. Onderzoeks- en ontwikkelcentrum 1. Validatie onderzoek 2. Ontwikkeling nieuwe innovaties 2. Kennis- en businesscentrum

Nadere informatie

Realisatie mestvergistingsinstallatie Praktijkcentrum Sterksel

Realisatie mestvergistingsinstallatie Praktijkcentrum Sterksel Projectbrochure 1 Novem projectnummer 355500/5540 Realisatie mestvergistingsinstallatie Praktijkcentrum Sterksel A.V. van Wagenberg M. Timmerman Augustus 2003 1 Van dit project is ook een uitgebreider

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Mogelijkheden van vergisting voor de productie van biogas. Bruno Mattheeuws 09 juni 2007

Mogelijkheden van vergisting voor de productie van biogas. Bruno Mattheeuws 09 juni 2007 Mogelijkheden van vergisting voor de productie van biogas Bruno Mattheeuws 09 juni 2007 AGENDA Biogas-E vzw Biomassa Anaerobe vergisting Digestaat Biogas en de toepassingen Anaerobe vergisting en het milieu

Nadere informatie

Innoveren doe je Samen

Innoveren doe je Samen Innoveren doe je Samen Deep in the shit Ervaringen van een innovatieve ondernemer in een hooggereguleerde sector Ir Roger A.B.C. Rammers CMC 1 Agenda 1. Introductie AquaPurga 2. Mestmarkt: mestproblematiek

Nadere informatie

Kansen voor mestscheiding

Kansen voor mestscheiding Kansen voor mestscheiding Studiemiddag Inagro 29 maart 2012 Gerjan Hilhorst Livestock Research De Marke Koeien & Kansen is een samenwerkingsverband van 16 melkveehouders, proefbedrijf De Marke, Wageningen

Nadere informatie

INTERNATIONALE VERKENNING MESTVERGISTING

INTERNATIONALE VERKENNING MESTVERGISTING Ecofys bv P.O. Box 8408 NL-3503 RK Utrecht Kanaalweg 16-G NL-3526 KL Utrecht The Netherlands www.ecofys.nl tel +31 (0)30 280 83 00 fax +31 (0)30 280 83 01 e-mail info@ecofys.nl INTERNATIONALE VERKENNING

Nadere informatie

Duurzaamheid co-vergisting van dierlijke mest

Duurzaamheid co-vergisting van dierlijke mest Duurzaamheid co-vergisting van dierlijke mest K.B. Zwart D.A. Oudendag P.A.I. Ehlert P.J. Kuikman Alterra-rapport 1437, ISSN 1566-7197 Duurzaamheid co-vergisting van dierlijke mest In opdracht van SenterNovem

Nadere informatie

Biogas: In 2011 startte het samenwerkingsverband. Het doel van het project was Biogas

Biogas: In 2011 startte het samenwerkingsverband. Het doel van het project was Biogas Resultaten: Project Besloten kringloop door kleinschalig mestvergisting in de veehouderij. Biogas: In 2011 startte het samenwerkingsverband. Het doel van het project was Biogas produceren met betaalbare

Nadere informatie

Noord Deurningen. Kosten en baten mestvergisting

Noord Deurningen. Kosten en baten mestvergisting Noord Deurningen Kosten en baten mestvergisting Inleiding Systeemoverzicht microvergisting Vergisting Biogasleiding WKK en Warmte en elektriciteitsbenutting Kosten systeem Hoe nu verder? Systeem Kleinschalige

Nadere informatie

Kringloop neutraal denken Emissie, mineralen, energie

Kringloop neutraal denken Emissie, mineralen, energie Kringloop neutraal denken Emissie, mineralen, energie Eddie ter Braack Waarom nieuwe generatie vergister-raffinage Ontwikkeling/Stand van zaken op dit moment Nog uit te voeren acties Problemen grootschalige

Nadere informatie

Systeemdocument AgriMoDEM mestraffinage

Systeemdocument AgriMoDEM mestraffinage vestiging Drachten behorende bij onderbouwing Knarweg 14, Lelystad. Op het gebied van schoon en zuinig produceren, heeft de agrarische sector nog een aantal belangrijke doelstellingen te behalen. Belangrijkste

Nadere informatie

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Themamiddag Kansen voor verwaarden van dierlijke mest De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Auke Jan Veenstra 28-03-2014 Missie Groen Gas Nederland bundelt kennis, stimuleert projecten en

Nadere informatie

Bio-industrie in de Peel. L. Reijnders

Bio-industrie in de Peel. L. Reijnders Bio-industrie in de Peel L. Reijnders Intensieve veehouderij/mestproblemen Fijn stof: vergroot kans op ziekten ademhalingsorganen & hartvaatziekten Ziektekiemen (in toegenomen mate resistent tegen antibiotica:

Nadere informatie

BIJLAGE 4 - NADERE BESCHRIJVING VAN HET VOORNEMEN

BIJLAGE 4 - NADERE BESCHRIJVING VAN HET VOORNEMEN BIJLAGE 4 - NADERE BESCHRIJVING VAN HET VOORNEMEN Het landelijk gebied is constant in beweging. Er worden nieuwe technieken toegepast in de agrarisch bedrijfsvoering en ruimte gezocht voor functies die

Nadere informatie

Voor het eerste deel van de studie (Rapport I) werd met behulp van een enquête informatie en data verkregen van mestexperts uit de Europese Unie.

Voor het eerste deel van de studie (Rapport I) werd met behulp van een enquête informatie en data verkregen van mestexperts uit de Europese Unie. Rapport I: Inventarisatie van de mestverwerkingactiviteiten in Europa Voor het eerste deel van de studie (Rapport I) werd met behulp van een enquête informatie en data verkregen van mestexperts uit de

Nadere informatie

Duurzaamheid co-vergisting van dierlijke mest

Duurzaamheid co-vergisting van dierlijke mest Duurzaamheid co-vergisting van dierlijke mest In opdracht van SenterNovem onder projectnummer 2021-06-20-10-004/0357-04-02-02-004 en bestelnummer 4700011172 2 Alterra-rapport 1437 Duurzaamheid co-vergisting

Nadere informatie

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen

Milieu. Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Naam: Milieu Waterkwaliteit: Denk aan: nitraat uitspoeling / erfwater / gewasbeschermingsmiddelen / alles wat oppervlakte- en grondwater kan vervuilen Slootrandenbeheer Baggeren Krabbescheer bevorderen

Nadere informatie

Mest, mestverwerking en wetgeving

Mest, mestverwerking en wetgeving Mest, mestverwerking en wetgeving Harm Smit Beleidsmedewerker Economische Zaken, DG AGRO Inhoud Feiten en cijfers. Huidig instrumentarium. Visie op mestverwerking en hoogwaardige meststoffen Toekomstig

Nadere informatie

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas 1--1 Ongeveer 7 deelnemende organisaties Promotie van optimale benutting van biomassa Kennisoverdracht door workshops, excursies, nieuwsbrief en artikelen in vakbladen Vergelijking opties voor benutting

Nadere informatie

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes Green Gas Technology Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar Shared Succes Imtech en Green Gas Technology Imtech is de technologie partner voor bedrijven die biogas willen opwaarderen naar aardgaskwaliteit.

Nadere informatie

Oplossing mestafzet voor de veehouderij in De Liemers

Oplossing mestafzet voor de veehouderij in De Liemers Oplossing mestafzet voor de veehouderij in De Liemers Presentatie Ing. Jaap Uenk MAB LTO Noord afdeling De Liemers, 3 november 2010 Inhoud presentatie Ontwikkeling mestsituatie in Nederland Ontwikkeling

Nadere informatie

Functie: Het produceren van biogas uit een nat mengsel van organisch materiaal, zoals bijvoorbeeld dierlijke meststoffen en organische stoffen..

Functie: Het produceren van biogas uit een nat mengsel van organisch materiaal, zoals bijvoorbeeld dierlijke meststoffen en organische stoffen.. ECP technologie beschrijving Proces: Natte Anaerobe vergisting (Fermenteren) Functie: Het produceren van biogas uit een nat mengsel van organisch materiaal, zoals bijvoorbeeld dierlijke meststoffen en

Nadere informatie

Groengas in landbouw. 11 maart 2015

Groengas in landbouw. 11 maart 2015 Groengas in landbouw 11 maart 2015 LTO Noord Programma Klimaat & Energie Auke Jan Veenstra (aveenstra@ltonoord.nl) Inhoud LTO Noord en Energie Energie in de agrarische sector Energieproductie Vergisting

Nadere informatie

Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu?

Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu? Kennisdag emissies, vergroening en verduurzaming in de landbouw Be- en verwerken van mest: een zegen voor water en milieu? Mark Heijmans 2 december 2014 Het speelveld: schaken op meerdere borden Opzet

Nadere informatie

Energie uit afval, een schone zaak

Energie uit afval, een schone zaak Energie uit afval, een schone zaak Vergisten van GFT-afval ARN meer dan 25 jaar begaan met het milieu Aandeelhouders ARN B.V. Regio Regio Regio REMONDIS Nijmegen De Vallei Rivierenland (privaat) 37,5%

Nadere informatie

Projectaanvraag/-voorstel,

Projectaanvraag/-voorstel, Projectaanvraag/-voorstel, behorende bij de Regeling Financiële Bijdragen van de PVE (2006/030/E0040) Onderzoeksinstelling: Wageningen UR Livestock Research Projecttitel: Mono-vergisting van mest op Boerderijschaal

Nadere informatie

GroenGas InOpwerking. Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up. Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015

GroenGas InOpwerking. Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up. Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015 GroenGas InOpwerking Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up Rene Cornelissen (CCS) 11 maart 2015 Kleinschalige biogasopwaardering met Bio-Up Inhoudsopgave CCS Inleiding Situatie kleinschalige vergisting

Nadere informatie

Opwaarderen tot aardgaskwaliteit Van biogas naar groen gas

Opwaarderen tot aardgaskwaliteit Van biogas naar groen gas Opwaarderen tot aardgaskwaliteit Van biogas naar groen gas Biogas wordt geproduceerd door het vergisten van onder meer gewasresten, vloeibare reststromen en maïs, vaak in combinatie met dierlijke mest.

Nadere informatie

HR WKK met CO 2 winning

HR WKK met CO 2 winning HR WKK met CO 2 winning Door: Herman Klein Teeselink HoSt Sheet 1 of 22 Inhoud HoSt HoSt ImtechVonkV.O.F. - Reinigen van rookgassen - Rookgascondensor / Scrubber - Nat elektrostatisch filter - Waterbehandeling

Nadere informatie

Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen

Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen Duurzame mestverwerking voor productie van schone energie en groene mineralen MTS vd Lageweg Hendrikus van de Lageweg 1 Inhoud MTS vd Lageweg Mestplaatsing veehouderij sectoren / sector belang Doelen Wat

Nadere informatie

Gezonde koeien en vruchtbare bodems met stro in de box

Gezonde koeien en vruchtbare bodems met stro in de box Gezonde koeien en vruchtbare bodems met stro in de box Stro is een perfect materiaal als strooisel voor in de ligboxen van onze koeien. Het is zacht en droog voor het melkvee, het zorgt voor een toename

Nadere informatie

Biogas. WKK Vergister. Bemesting. Gewassen

Biogas. WKK Vergister. Bemesting. Gewassen Bio-energie Co-vergisting Levend document d.d. 17 juni 2004 Dit document bevat informatie over het proces van co-vergisting en de actuele status ervan in Nederland. Het richt zich op initiatiefnemers en

Nadere informatie

Kringloop neutraal denken (Emissie, mineralen, energie) Eddie ter Braack

Kringloop neutraal denken (Emissie, mineralen, energie) Eddie ter Braack Kringloop neutraal denken (Emissie, mineralen, energie) Eddie ter Braack Bio Energie Noord Missie: Het realiseren van meer en nieuwe activiteiten in Noord-Nederland op het gebied van energie uit biomassa

Nadere informatie

Kan de biogassector grote volumes aardappelen uit de markt nemen? 27-01-2015, Oudenaarde. E. Meers & J. De Mey

Kan de biogassector grote volumes aardappelen uit de markt nemen? 27-01-2015, Oudenaarde. E. Meers & J. De Mey Kan de biogassector grote volumes aardappelen uit de markt nemen? 27-01-2015, Oudenaarde E. Meers & J. De Mey Biogas-E vzw Prof. Dr. Ir. Erik Meers Coördinator Biogas-E U Gent, Fac. Milieuchemie Ir. Jonathan

Nadere informatie

ECOFERM in de praktijk. 10-03-2016 Kees Kroes

ECOFERM in de praktijk. 10-03-2016 Kees Kroes ECOFERM in de praktijk 10-03-2016 Kees Kroes Inhoud presentatie Beschrijving van het kringloopsysteem Weergave van de stromen op het bedrijf Ervaringen met de diverse onderdelen Aanbevelingen en conclusies

Nadere informatie

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139)

Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Notitie HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. WATER TECHNOLOGY Bijlage 4: Milieu en energieprestaties: Emissies van de toekomstige rwzi Utrecht (DM 851139) Aan : E. Rekswinkel, M. Boersen Van : Wim Wiegant Controle

Nadere informatie

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC LEI Wageningen UR: Co Daatselaar Aanleiding en doelstellingen onderzoek Veel mest elders af te zetten tegen hoge kosten, druk verlichten

Nadere informatie

Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen

Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen Wetgevende aspecten: ondersteuningsmaatregelen en emissienormen Overzicht 1. Algemeen 2. Investeringssteun 3. Certificaten 4. Emmisienormen Algemeen Bio-WKK Biomassa als duurzame brandstof groene stroom

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

5-3-2012. Mestverwerking in Nederland. Wat doet de afdeling Milieu: Kunstmestvervanging door stikstof uit mest. Waarom mestverwerken?

5-3-2012. Mestverwerking in Nederland. Wat doet de afdeling Milieu: Kunstmestvervanging door stikstof uit mest. Waarom mestverwerken? Mestverwerking in Nederland Wat doet de afdeling Milieu: Wageningen, 6 maart 2012 Fridtjof de Buisonjé, Afdeling Milieu gasvormige emissies, fijnstof, emissiearme huisvestingssystemen; bodemkwaliteit,

Nadere informatie

Kenmerken van de Bauer Separator:

Kenmerken van de Bauer Separator: Bauer GmbH heeft al 25 jaar ervaring met de mestscheider en wordt in meer dan 80 landen vertegenwoordigd. Importeur voor Nederland is Distrimex welke hun afzet realiseren via hun dealer netwerk waaronder

Nadere informatie

Mestsituatie en de verwerkingsplicht Gelderse Vallei en Utrechts zandgebied

Mestsituatie en de verwerkingsplicht Gelderse Vallei en Utrechts zandgebied Mestsituatie en de verwerkingsplicht Gelderse Vallei en Utrechts zandgebied Jaap Uenk DOFCO Beheer BV, Ruurlo, 27 februari 2014, Barneveld j.uenk@dofco.nl INHOUD Introductie Mest- en mineralensituatie

Nadere informatie

3. Analysegegevens digistaat: Vrachten worden gewogen en bemonsterd volgens meststoffenwet en volgens meststoffenwet op de landbouwgrond aangevoerd.

3. Analysegegevens digistaat: Vrachten worden gewogen en bemonsterd volgens meststoffenwet en volgens meststoffenwet op de landbouwgrond aangevoerd. Het college van gedeputeerde staten van de Provincie Drenthe Postbus 122 9400 AC ASSEN Nijkerkerveen, 22 april 2015, Betreft: Aanvraag ontheffing, artikel 10.63 Wet milieubeheer, Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

De business case: Mest verwaarden. Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland

De business case: Mest verwaarden. Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland De business case: Mest verwaarden Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland Hengelo 28 maart 2014 mln. kg fosfaat Export van fosfaat moet met 50% stijgen 200 175 150 125 100 75 50

Nadere informatie

Het gebruik van biogas als transportbrandstof

Het gebruik van biogas als transportbrandstof Dr. Ir. René Cornelissen - Ing. A.F.B ter Braack partners Tractor op Het gebruik van als transportbrandstof 1 LTO Noord partners Tractor op 22.236 leden - Ruim 12.500 veehouders - 500 miljoen kuub uit

Nadere informatie

Mestmarkt en mestverwerking

Mestmarkt en mestverwerking Mestmarkt en mestverwerking Jaap Uenk DOFCO BV, Twello VAB, 22 september 2015 Inhoud Introductie Stand van zaken mestverwerking (Technieken, producten, markten en capaciteit) (8) Waarom is verwerking nog

Nadere informatie

Testrapport van de Manure Power monovergister

Testrapport van de Manure Power monovergister Testrapport van de Manure Power monovergister Fridtjof de Buisonjé Patrick Classens Wageningen, 15 december 2014 Wageningen UR (Wageningen University, Van Hall Larenstein University of Applied Sciences

Nadere informatie

Project omschrijving Groen gas Hub Ameland

Project omschrijving Groen gas Hub Ameland Project omschrijving Groen gas Hub Ameland Vertrouwelijk Datum: 19 maart 2010 Pagina: 1 van 9 1 Introductie Eneco heeft in 2007 een convenant ondertekend, samen met de Gemeente Ameland, Gasterra en de

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

De waarde van mest; bijdrage van mestmanagement aan betere bedrijfsvoering

De waarde van mest; bijdrage van mestmanagement aan betere bedrijfsvoering De waarde van mest; bijdrage van mestmanagement aan betere bedrijfsvoering Koos Verloop Koeien & Kansen is een samenwerkingsverband van 16 melkveehouders, proefbedrijf De Marke, Wageningen UR en adviesdiensten.

Nadere informatie

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid.

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Een Levens Cyclus Duurzaamheids Analyse Auteur: Baukje Bruinsma November 2009 Samenvatting. Door het verbranden van fossiele

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Bio-energie op maat voor agrariërs

Bio-energie op maat voor agrariërs Bio-energie op maat voor agrariërs Op een agrarisch bedrijf kunnen verschillende vormen van biomassa aanwezig zijn waaruit het - in principe - mogelijk is om energie te winnen. Daarbij gaat het natuurlijk

Nadere informatie

De plaats van WKK in een rationele energiepolitiek

De plaats van WKK in een rationele energiepolitiek Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen De plaats van WKK in een rationele energiepolitiek Jean-Pierre Lemmens COGEN Vlaanderen easyfairs Industrie & Milieu 2010 Seminarie Bio-energie

Nadere informatie

Vergunningen voor biogas en groen gas installaties

Vergunningen voor biogas en groen gas installaties Vergunningen voor biogas en groen gas installaties Ervaringen van BioGast Sustainable Energy Marcel Verhaart 12 februari 2014, NEN Wie is BioGast? Groen gas producent sinds 2005 Actief in Nederland, Frankrijk,

Nadere informatie

Vergister met nitrificatie

Vergister met nitrificatie Het geproduceerde biogas wordt via een gasmotor omgezet naar elektriciteit en warmte via warmtekrachtkoppeling (WKK ➓). De motor heeft een elektrisch vermogen van 1,5 MW en produceert een hoeveelheid energie

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Inhoudsopgave THE TRI-O-GEN ORGANIC RANKINE CYCLE. De onderneming Tri-O-Gen B.V Opgericht mei 2001 door Professor Jos van Buijtenen.

Inhoudsopgave THE TRI-O-GEN ORGANIC RANKINE CYCLE. De onderneming Tri-O-Gen B.V Opgericht mei 2001 door Professor Jos van Buijtenen. THE TRI-O-GEN ORGANIC RANKINE CYCLE Inhoudsopgave Wat we doen De onderneming De ORC installatie Processchema ORC technologie Referenties Toepassingsgebieden Brandbaar gas of vloeistof Wat we doen Tri-O-Gen

Nadere informatie

Biomassa WKK in de glastuinbouw

Biomassa WKK in de glastuinbouw Management samenvatting Biomassa WKK in de glastuinbouw Evaluatie van transitieroutes Februari 2005 Auteurs Opdrachtgevers : Ir. Joep Coenen, Cogen Projects Ir. Stijn Schlatmann, Cogen Projects : Productschap

Nadere informatie

Mestvergisting in Zeeland

Mestvergisting in Zeeland Mestvergisting in Zeeland Een onderzoek naar de haalbaarheid van Mestvergisting op rundveehouderijen Dr. J. de Groene Drs. P.J. Vollaard ir. P.H.M. Dekker ir. H.J.C. van Dooren Hogeschool Zeeland, Spring,

Nadere informatie

Clean fuel. LNG Facts & Figures

Clean fuel. LNG Facts & Figures 1 LNG Facts & Figures Waarom LNG Schoon Zonder nabehandeling voldoen aan emissie standaarden Veilig Lichter dan lucht als het verdampt Moeilijk ontsteekbaar Enorme voorraden Past in Europese doelstelling

Nadere informatie

Wilt u warmte en elektriciteit. res-fc market

Wilt u warmte en elektriciteit. res-fc market Wilt u warmte en elektriciteit res-fc market Het project Het EU-project RES-FC Market wil de marktintroductie van brandstofcelsystemen voor huishoudens (FCHS) die gebruik maken van hernieuwbare energie

Nadere informatie

Anaërobe vergisting & Warmtekrachtkoppeling

Anaërobe vergisting & Warmtekrachtkoppeling Poperinge, 20 maart 07 Anaërobe vergisting & Warmtekrachtkoppeling Greet Ghekiere POVLT INHOUD Wat is DAT? De biogasinstallatie Types installaties INPUT Nieuwe evoluties in energiegewassen OUTPUT: digestaat

Nadere informatie

Vergisting van eendenmest

Vergisting van eendenmest Lettinga Associates Foundation for environmental protection and resource conservation Vergisting van eendenmest Opdrachtgever: WUR Animal Sciences Group Fridtjof de Buisonjé Datum: 3 oktober 2008 Lettinga

Nadere informatie

03.02.2012. Agenda. Profiel. Profiel. Workshop Projectgroep Biomassa & WKK Apeldoorn, 31 januari 2012

03.02.2012. Agenda. Profiel. Profiel. Workshop Projectgroep Biomassa & WKK Apeldoorn, 31 januari 2012 Workshop Projectgroep Biomassa & WKK Apeldoorn, 31 januari 2012 Roelf Koster MWM Benelux B.V. Profiel Profiel Ontwikkeling van aggregatenbouwer naar Systeemleverancier Marktsegmenten: Nieuwbouw Warmtekracht

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval 4.A.1 Ketenanalyse Groenafval Prop Beplantingswerken v.o.f. Autorisatie Nummer/versie Datum Opsteller Goedgekeurd directie 01 22-01-2015 Naam: F. van Doorn Naam: A. Prop Datum: 22 januari 2015 Datum: 22

Nadere informatie

SenterNovem Bundeling van de resultaten van de mestvergistingprojecten van de ROB-subsidieregeling

SenterNovem Bundeling van de resultaten van de mestvergistingprojecten van de ROB-subsidieregeling SenterNovem Bundeling van de resultaten van de mestvergistingprojecten van de ROB-subsidieregeling onderdeel van: Programma reductie overige broeikasgassen SenterNovem DLV Bouw Milieu en Techniek Postbus

Nadere informatie

Realisatie van mestvergisting op De Marke

Realisatie van mestvergisting op De Marke Rapport 50 Realisatie van mestvergisting op De Marke Onderzoek en demonstratie Februari 2005 Realisatie van mestvergisting op De Marke Onderzoek en demonstratie A. Kool (CLM) G.J. Hilhorst (De Marke)

Nadere informatie

KLIMAAT EN LANDBOUW IN FRYSLAN

KLIMAAT EN LANDBOUW IN FRYSLAN 1 Managementsamenvatting van: KLIMAAT EN LANDBOUW IN FRYSLAN (uitstoot van broeikasgassen) Uitgevoerd door het Centrum voor Landbouw en Milieu, 2009 in opdracht van de provincie Fryslân Inleiding Landbouw

Nadere informatie

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Inleiding Via de Duurzame Zuivelketen streven zuivelondernemingen (NZO) en melkveehouders (LTO) gezamenlijk naar een toekomstbestendige en verantwoorde zuivelsector.

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Straßenbegleitgrün - eine Alternative?l

Straßenbegleitgrün - eine Alternative?l DELaND Straßenbegleitgrün - eine Alternative?l Papenburg 23 juni 2014 Dirk de Boer Dienst Landelijk Gebied 1 Duurzame energie Taakstelling Nederlandse Overheid: Kyoto 1991: 2010: 5% duurzame energie 2020:

Nadere informatie

Rapportage Demonstratie vergisting van meststoffen met cosubstraten. propstroominstallatie

Rapportage Demonstratie vergisting van meststoffen met cosubstraten. propstroominstallatie Rapportage Demonstratie vergisting van meststoffen met cosubstraten middels innovatieve propstroominstallatie Aan dit project is in het kader van het Besluit Milieusubsidies, Subsidieregeling milieugerichte

Nadere informatie

1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor?

1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor? Opgaven Hoofdstuk 8 Gasmotoren 1. Welke gasmotoren kent u? 2. Wat verstaat u onder een Otto gasmotor? 3. Wat verstaat u onder een diesel-gasmotor? 4. Wat verstaat u onder een stoichiometrische gasmotor?

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING. Microferm met WKK en Gasopwerking

PROJECTBESCHRIJVING. Microferm met WKK en Gasopwerking Thermen 10 Bank: ING rek. nr. 65.85.11.920 7521 PS Enschede K.v.K. Enschede nr. 06091862 The Netherlands VAT: NL8082.65.386.B.01 Tel: +31 53 460 9080 IBAN: NL19INGB0658511920 Fax: +31 53 460 9089 BIC:

Nadere informatie

KOSTEN DUURZAME ELEKTRICITEIT. Kleinschalige zelfstandige biomassa-installaties

KOSTEN DUURZAME ELEKTRICITEIT. Kleinschalige zelfstandige biomassa-installaties Augustus 2003 KOSTEN DUURZAME ELEKTRICITEIT Kleinschalige zelfstandige biomassa-installaties W.J.A. Ruijgrok, KEMA E.J.W. van Sambeek, ECN Verantwoording Deze publicatie is door KEMA geschreven in het

Nadere informatie

Biomethaan in Duitsland

Biomethaan in Duitsland Biomethaan in Duitsland De universele energiedrager Prof. 1 www.fh-muenster.de/egu Gefinancierd door Prof. 2 www.fh-muenster.de/egu Inhoud Aantallen, data, feiten Gebruikspaden biomethaan Biomethaan en

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof

De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof Nutriënten Management Instituut B.V. Postbus 250, 6700 AG Wageningen T: 088 8761280 E: nmi@nmi-agro.nl I: www.nmi-agro.nl De bodem onder de kringloop Hou rekening met organische stof Marjoleine Hanegraaf

Nadere informatie

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh.

slibvergisting, wordt omgezet in elektric iteit 0,029 per kwh. slibvergisting, wordt omgezet in elektriciteit 0,029 per kwh. Regeling van de Minister van Economische Zaken van.., nr. WJZ, houdende vaststelling van de vaste bedragen per kwh ter stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie voor het jaar 2005

Nadere informatie

Introductie HoSt B.V.

Introductie HoSt B.V. HR Hout WKK (Vink Sion) voor glastuinbouw en stadverwarming door HoSt Imtech Vonk vof door H. Klein Teeselink info@host.nl Introductie HoSt B.V. Inhoud: Waarom biomassa WKK, belang van warmte? Wie zijn

Nadere informatie

In Tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de toegepaste mestverwerkingstechnieken van de geïnventariseerde initiatieven die operationeel zijn.

In Tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de toegepaste mestverwerkingstechnieken van de geïnventariseerde initiatieven die operationeel zijn. Bijlage notitie 6. Ex ante evaluatie mestbeleid 2013 Review mestverwerkingsinitiatieven M. Timmerman, F. de Buisonjé en N. Verdoes (LR Wageningen UR) November 2013 Algemeen In overleg met de sector (LTO,

Nadere informatie

Verwerken van (groene) biomassa en mest:

Verwerken van (groene) biomassa en mest: Verwerken van (groene) biomassa en mest: kan dat samen? Hans Verkerk secretaris meststoffendistributie CUMELA Nederland Sector: 3.000 ondernemers 30.000 medewerkers Jaaromzet 4 miljard Cumelabedrijven:

Nadere informatie