KEYPORT Biobased Zevenellen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KEYPORT Biobased Zevenellen"

Transcriptie

1 KEYPORT Biobased Zevenellen Ambitie, Ontwikkelscenario s en Plan van Aanpak voor de ontwikkeling van het Industriegebied Zevenellen Datum Sittard, 13 februari 2013 Status Definitieve versie Opdrachtgever Keyport 2020 Auteurs Reviewer(s) Keywords Richard van Gemert / Stefan Lemmens / Marcel Vester Klankbordgroep Biobased, Duurzame Energie, Transitie, Industrieterrein, Ontwikkeling Aan de inhoud van dit rapport kunnen geen rechten worden ontleend. De beschikbare informatie is met de grootst mogelijke zorg samengesteld en wordt verondersteld betrouwbaar te zijn. Driven By Values is, evenals betrokken organisaties, niet aansprakelijk voor eventueel geleden schade door onjuistheden, onvolledigheden en eventuele gevolgen van handelen op grond van informatie uit dit rapport.

2 0 Management samenvatting Ontwikkelingsmaatschappij Midden Limburg B.V. (OML) heeft in 2011 een onderzoek laten verrichten naar de ontwikkelingsmogelijkheden van het industrieterrein Zevenellen in de gemeente Leudal. Er zijn 3 inrichtingsvarianten onderzocht: een Energietransitiepark (ETP), een Industriepark (watergebonden bedrijven) en een Logistiek park. In het onderzoek is een ETP 1 naar voren gekomen als de meest gunstige optie op het gebied van winstgevendheid, werkgelegenheid en impact op de omgeving. In de periode november 2012 tot en met januari 2013 heeft Driven by Values samen met klankbordgroep Zevenellen de ETP optie verder uitgewerkt en aangescherpt. Tijdens de gezamenlijke uitwerking met de klankbordgroep is naar voren gekomen dat naast duurzame energie ook een focus op biobased grondstoffen en producten goed aansluit bij regionale ontwikkelingen, behoeften en kwaliteiten: de innovatiekracht van de agrarische sector en bedrijven in Midden Limburg; het faciliteert en verbindt partijen uit de agribusiness en landbouwmechanisatie; de intentie van Chemelot Campus, Greenport Venlo, Universiteit Maastricht en Provincie Limburg om gezamenlijk de biobased economy in Limburg te ontwikkelen; de havenfaciliteiten en de multimodale infrastructuur van Zevenellen; de dreigende sluiting van de Willem Alexandercentrale te Zevenellen waardoor een ETP an sich niet haalbaar lijkt; de noodzaak om een duurzame oplossing te ontwikkelen voor het mestprobleem in de regio. Met deze aanvulling was het idee voor een KEYPORT Biobased Zevenellen geboren: Een industriepark waar de reststromen van de (Midden) Limburgse land- en tuinbouw verwerkt worden tot grondstoffen of halffabricaten voor de procesindustrie (chemie, papier, hout, voeding, farmacie en cosmetica) en tot energie. En een industriepark waar tevens ondernemers, overheid, onderwijs en agrosector uit de regio samen komen om gezamenlijk innovatie en kennisontwikkeling ten behoeve van de biobased economie vorm te geven. In dit document wordt dit verder uitgewerkt met een beschrijving van de huidige situatie, de ambitie en een plan van aanpak voor de ontwikkeling van Zevenellen tot KEYPORT Biobased Zevenellen. Dit document zal ter goedkeuring worden voorgelegd aan het algemeen bestuur Keyport Tevens zal het algemeen bestuur een besluit nemen over het vervolgtraject van de ontwikkeling op Zevenellen. Langs deze weg wil Driven by Values de klankbordgroep danken voor hun bijdrage aan de realisatie van dit document. Dankzij deze bijdrage is een robuust voorstel richting het algemeen bestuur Keyport 2020 tot stand gekomen. 1 Een ETP is in het onderzoek omschreven als een inrichtingsvariant die wordt gekenmerkt door de vestiging van energie- en milieutechnologiebedrijven. 2

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Historie Zevenellen Onderzoek Marktanalyse en inrichtingsplan bedrijventerrein Zevenellen Opdracht planningsfase voor de ontwikkeling van ETP Zevenellen Beschrijving huidige situatie (punt A) Kernkwaliteiten van de regio zuidoost Nederland Sterktes van het industrieterrein Zevenellen Zwaktes van het industrieterrein Zevenellen Kansen voor het industrieterrein Zevenellen Bedreiging voor het industrieterrein Zevenellen Samenvattende SWOT-matrix Ambitie ETP Zevenellen (punt B) Het basismodel om te komen tot een concrete en haalbare ambitie De ambitie: KEYPORT Biobased Support Uitdagingen volgens de leden van de Klankbordgroep De eerste aanzet voor KEYPORT Biobased Support Mogelijke ontwikkelscenario s (van A naar B) Sessie Variabelen Scenario s Sessie Variabelen Scenario s Opmerking Plan van Aanpak Plan van aanpak Communicatiematrix Bijlagen Bijlage A Samenstelling klankbordgroep ETP Zevenellen

4 1 Inleiding De directie Keyport 2020 heeft in 2011 het initiatief genomen voor de herontwikkeling van industriegebied Zevenellen in de gemeente Leudal, met als overkoepelende doelstellingen: het ontwikkelen van een duurzaam en rendabel industriegebied; het genereren van draagvlak op bestuurlijk niveau, alsmede in de omgeving en de regio; het bevorderen van samenwerking tussen Onderwijs, Overheid & Ondernemers; het leveren van een bedrage aan oplossingen voor uitdagingen in de regio: o economische ontwikkeling bevorderen o de uitstoot van CO2 verminderen o een effectief mestbeleid en uitwisseling van reststromen stimuleren o het percentage opgewekte duurzame energie vergroten In 2011 is in opdracht van OML een onderzoek uitgevoerd waarin 3 inrichtingsvarianten zijn bekeken voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein Zevenellen: 1. Energietransitiepark (ETP); 2. Industriepark (watergebonden bedrijven); 3. Logistiek park. In dat onderzoek kwam het ETP naar voren als de meest ideale optie voor het verder ontwikkelen van het bedrijventerrein Zevenellen. Deze conclusie is vooral gebaseerd op de voorspellingen voor de: winstgevendheid (positieve business case, IRR van 10%); werkgelegenheid (groei van FTE 2 ); effecten op de omgeving (minste verhoging in transportbewegingen). Een ETP is in het onderzoek omschreven als: een inrichtingsvariant die wordt gekenmerkt door de vestiging van energie- en milieutechnologiebedrijven. Daarbij is opgemerkt dat de toegevoegde waarde van een ETP voornamelijk wordt gerealiseerd door de synergie tussen de bedrijven onderling en met hun omgeving (uitwisselen reststromen, co-creatie van kennis & innovatie, creëren van werkgelegenheid). Eind 2012 is aan Driven by Values de opdracht gegeven om de ontwikkeling van een ETP nader te onderzoeken. Samen met een klankbordgroep die is samengesteld voor de ontwikkeling van Zevenellen is deze optie verder uitgewerkt. Tijdens het onderzoek is naar voren gekomen dat naast duurzame energie ook een focus op biobased grondstoffen en producten goed aansluit bij regionale ontwikkelingen, behoeften en kwaliteiten: de innovatiekracht van de agrarische sector en bedrijven in Midden Limburg; het faciliteert en verbindt partijen uit de agribusiness en landbouwmechanisatie; de intentie van Chemelot Campus, Greenport Venlo, Universiteit Maastricht en Provincie Limburg om gezamenlijk de biobased economy in Limburg te ontwikkelen; de havenfaciliteiten en de multimodale infrastructuur van Zevenellen; de dreigende sluiting van de Willem Alexandercentrale te Zevenellen waardoor een ETP an sich niet haalbaar lijkt; als Attero zich blijvend vestigt op Zevenellen en betrokken is bij de verdere ontwikkeling 4

5 de noodzaak om een duurzame oplossing te ontwikkelen voor het mestprobleem in de regio. Met deze aanvulling was het idee voor een KEYPORT Biobased Zevenellen geboren: Een industriepark waar de reststromen van de (Midden) Limburgse land- en tuinbouw verwerkt worden tot grondstoffen of halffabricaten voor de procesindustrie (chemie, papier, hout, voeding, farmacie en cosmetica) en tot energie. En een industriepark waar tevens ondernemers, overheid, onderwijs en agrosector uit de regio samen komen om gezamenlijk innovatie en kennisontwikkeling ten behoeve van de biobased economie vorm te geven. Dit document bevat de volgende elementen: De historie van Zevenellen; Het in de periode van verrichte onderzoek naar de ontwikkelingsmogelijkheden voor het industrieterrein Zevenellen; De opdrachtomschrijving van Keyport 2020 aan Driven By Values; De huidige situatie van Zevenellen; De ambitie voor Zevenellen; Mogelijke ontwikkelscenario s voor de realisatie van de ambitie; Een plan van aanpak en een communicatie matrix. 1.1 Historie Zevenellen Onderstaand is de geschiedenis van Zevenellen in tabelvorm kort samengevat. 1.2 Onderzoek Marktanalyse en inrichtingsplan bedrijventerrein Zevenellen In de periode is een onderzoek verricht naar de ontwikkelingsmogelijkheden van het bedrijventerrein Zevenellen in de gemeente Leudal. Op basis van de ruimtelijke kenmerken van het terrein, natuur- en historische waarden en het planologisch kader zijn de onderstaande drie sectoren/bedrijvenclusters geïdentificeerd die interessant kunnen zijn voor vestiging op het bedrijventerrein Zevenellen. Sector Energie- en Milieutechnologie -bedrijven (EMT) Definitie het geheel van bedrijven die producten c.q. diensten leveren op het gebied van energie en/of het milieu. De EMT-sector is breed. Hierbinnen passen bedrijven actief in Energieopwekking, Grondstoffen en chemie 5

6 Watergebonden bedrijven Logistieke bedrijven (winning, raffinage en productie), Metaal, machines en apparaten (toeleveranciers), Recycling en milieudienstverlening (inzameling, bewerking en sanering), Handel (in brandstoffen en bouwstoffen) en Research en zakelijke dienstverlening t.b.v. EMT. Overslag, handel of productiebedrijven die voor de aanvoer en/of afvoer gebruik maken van de binnenvaart. Dit zijn van oudsher bedrijven die bulk- en stukgoederengoederen overslaan (bijvoorbeeld zand, grind, granulaat, staal, metaalschroot, steenkolen of agroproducten). Deze bedrijven zijn economisch afhankelijk van een overslagfaciliteit aan de haven omdat de winstmarges in de bulksector klein zijn en het transport per binnenvaart relatief goedkoop is in vergelijking met het wegtransport. Ook gaat het bij watergebonden bedrijven vaak om grote transporthoeveelheden bulk- en stukgoederen ( ton of meer per jaar). Watergebonden bedrijven kunnen ook productie- of handelsbedrijven zijn binnen de eerder beschreven sector EMT. De logistieke sector bestaat uit: a Het fysieke transport en overslag van goederen, vaak uitgevoerd door transportbedrijven en terminals. b De fysieke opslag en warehousing van goederen, vaak uitgevoerd door transportbedrijven, logistieke dienstverleners en groothandels. c Het uitvoeren van Value Added Logistics (afgekort tot VAL), bijvoorbeeld ompakken, labellen, repareren en assembleren van goederen en Value Added Services (VAS), bijvoorbeeld call center activiteiten, training en financiële afhandeling van bijvoorbeeld retouren, vaak uitgevoerd door logistieke dienstverleners. d Het besturen en beheersen van goederenstromen via ketenregie, uitgevoerd door supply chain managers bij logistieke dienstverleners maar ook bij verladers en retailers zelf. e Het ontwikkelen en aanbieden van support producten en diensten aan de logistieke sector, bijvoorbeeld material handling producten (stellingen etc.), vastgoedontwikkeling, bancaire diensten, uitzenddiensten en opleidingen. Deze producten en diensten worden vaak aangeboden door partijen in de zakelijke dienstverlening. Op basis van desk research en interviews met marktpartijen en aan marktpartijen gelieerde organisaties zijn de volgende kenmerken onderzocht: - Belangrijkste marktontwikkelingen - Kansen die de sector biedt voor Zevenellen. - Belangrijkste vestigingsvoorwaarden die bedrijven hebben (Programma v. Eisen). - Effecten die optreden als bedrijven uit deze sector zich vestigen op Zevenellen. Vervolgens zijn met behulp van de inventarisatie van ruimtelijke randvoorwaarden voor inrichting van het bedrijventerrein, aangevuld met het programma van eisen vanuit de markt zijn drie inrichtingsvarianten gemaakt en verder onderzocht: 1. Energietransitiepark (ETP), 2. Industriepark (watergebonden bedrijven), 3. Logistiek park. 6

7 In dat onderzoek kwam het ETP naar voren als de meest ideale optie voor het verder ontwikkelen van het bedrijventerrein Zevenellen. Deze conclusie is vooral gebaseerd op de voorspellingen voor de: - Winstgevendheid (positieve business case, IRR van 10%) - Werkgelegenheid (groei van FTE) - Effecten op de omgeving (minste verhoging in transportbewegingen) 1.3 Opdracht planningsfase voor de ontwikkeling van ETP Zevenellen Eind oktober 2012 heeft Keyport 2020 aan Driven By Values de opdracht verleend om de ETP ontwikkelingsvariant verder te onderzoeken in samenspraak met de Klankbordgroep (zie Bijlage A). Als opdracht heeft Driven By Values meegekregen om in de periode van november 2012 t/m januari 2013 de volgende producten op te leveren: - ambitiedocument; - ontwikkelscenario s; - plan van aanpak; - communicatiematrix; - nota en een presentatie voor de directie van Keyport 2020 en College/Raad van de gemeente Leudal (later aangepast naar goedkeuring van het algemeen bestuur Keyport 2020 ). Onderstaand is de bijhorende tijdsplanning voor de oplevering van bovenstaande producten en de geplande klankbordgroep bijeenkomsten weergegeven. 7

8 Driven By Values hanteert daarbij een eenvoudig model om aan te geven wat er moet gebeuren: 1. Definieer waar je nu staat (Punt A). Dit punt wordt in dit document beschreven door middel van een SWOT analyse (hoofdstuk 2); 2. Geef aan wat het gewenst einddoel is (Punt B). Dit document beschrijft de ambities zoals geformuleerd samen met de leden van de klankbordgroep (hoofdstuk 3); 3. Schets scenario s om van A naar B te komen. In dit document worden op basis van input van de klankbordgroep en randvoorwaarden een aantal ontwikkelscenario s geschetst (hoofdstuk 4). Tevens is samen met de klankbordgroep op hoofdlijnen een Plan van Aanpak geformuleerd (hoofdstuk 5) en is aangegeven hoe het beste met de diverse stakeholdergroepen gecommuniceerd kan worden (hoofdstuk 0). 8

9 2 Beschrijving huidige situatie (punt A) De regio zuidoost Nederland en het industriegebied Zevenellen onderscheiden zich ten opzichte van andere gebieden. Het is van belang om deze kernkwaliteiten te identificeren, omdat deze kunnen worden gebruikt voor het ontwikkelen van een unieke waardenpropositie voor Zevenellen. Met deze propositie kunnen bedrijven worden aangetrokken om samen met de overheid en het onderwijs te investeren, geld te verdienen en oplossingen te ontwikkelen voor regionale uitdagingen. Onderstaand zijn de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen (SWOT) voor Zevenellen uitgewerkt zoals die tijdens een workshop en het voortraject zijn benoemd. Tevens is aangegeven hoe de sterktes en kansen benut kunnen worden en hoe de zwaktes en bedreigingen ondervangen kunnen worden. 2.1 Kernkwaliteiten van de regio zuidoost Nederland Er zijn grote bedrijven uit de chemische industrie (o.a. DSM) met een interesse voor duurzame grondstoffen en producten. De landbouwsector is sterk vertegenwoordigd in de regio zuidoost Nederland. Zij kampt met een afvalprobleem en kan een belangrijke rol spelen in de landelijke drive naar de biobased economy. Er zijn innovatieve bedrijven in de omgeving van Zevenellen (bijv. Smurfit Kappa en Nunhems Zaden). Er is een intentieverklaring ondertekend door Chemelot Campus, Greenport Venlo, Universiteit Maastricht en Provincie Limburg voor de gezamenlijke ontwikkeling van de biobased economy in Limburg. Het MKB in Midden Limburg is ondernemend en heeft t.o.v. andere regio s van Nederland, een relatief goede cash flow. Het MKB in Midden Limburg is echter niet georganiseerd. Er is een politieke wil en een gevoel van urgentie om op provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau uitdagingen aan te pakken. Dit heeft geresulteerd in vorming van een representatieve klankbordgroep met vertegenwoordigers van Agentschap NL, de provincie Limburg, LIOF, en de gemeente Leudal. 2.2 Sterktes van het industrieterrein Zevenellen Het terrein bevat een bestemmingsplan en een milieuvergunning categorie 4.2, die het verwerken van biomassa en grootschalige duurzame energie opwekking mogelijk maken. Op het terrein kunnen grote kavels uitgegeven worden. Het terrein is bijna een groene weide, de kavels zijn nog flexibel in te plannen. Er is een multimodale ontsluiting (spoor, weg en haven). De haven is diep uitgebaggerd (3,5m) wat de aan- en afvoer van grote hoeveelheden biomassa en andere bulkproducten naar en van Zevenellen mogelijk maakt. Er is een aantal bedrijven dat zich wil focussen op duurzame energie en biogas opwekking te Zevenellen en er zijn bedrijven in de omgeving die warmte, groengas en duurzame elektriciteit willen afnemen. De aanwezigheid van leveranciers en afnemers biedt kansen om synergie tussen de bedrijven te Zevenellen en de omgeving te realiseren. 9

10 De aanwezigheid van de goede gas- en elektriciteitsinfrastructuur en de aanwezigheid van oude (defensie)leidingen in de buurt, zijn een pluspunt voor de ontsluiting van de opgewekte energie te Zevenellen naar de omgeving. De medewerkers en het management van Nuon hebben ervaring op het gebied van innovatie, energieopwekking, het opwerken van gassen en waterzuivering. Deze ervaring is direct inzetbaar en de benodigde voorzieningen voor het maken van (duurzame) energie, voor het opwerken van gassen en voor de waterzuivering zijn aanwezig te Zevenellen. Er is bestuurlijke wil en een regionale partij (OML) die de ontwikkeling van het bedrijventerrein wil stimuleren. Het aantal eigenaren is beperkt waardoor besluitvorming niet lang hoeft te duren. Het terrein Zevenellen ligt geografisch tussen Greenport Venlo en Chemelot welke via een waterweg met elkaar in verbinding staat. Een geïntegreerd plan of een business case is nodig om de kansen van Zevenellen goed over te kunnen brengen aan bestuurders, investeerders en financiers. 2.3 Zwaktes van het industrieterrein Zevenellen Het terrein is nog niet bouwrijp en de spoorontsluiting is niet meer aanwezig (wel recht op reactivering). Een deel van het bedrijventerrein is met vliegas afgedekt. Op het Attero terrein is sprake van PCB vervuiling. Over de aard van deze vervuilingen is nooit goed gecommuniceerd. Nuon heeft aangekondigd de Willem Alexandercentrale te willen sluiten. Hierdoor vervalt mogelijk de optie om op korte termijn duurzame energie op te wekken met 350 tot 400 kton getorrificeerde biomassa als grondstof. Bovendien bestaat de kans dat de aanwezige kennis die als een sterkte wordt gezien verloren gaat. Er ontbreekt een bedrijf dat als magneet kan fungeren op het terrein en waar andere bedrijven zich aan kunnen en willen optrekken. Er is nog geen eigenaar die de verantwoordelijkheid wil nemen voor het realiseren van de ambitie. In het verlengde daarvan zijn er nog geen investeerders of subsidies beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling en realisatie van het bedrijventerrein. Er is geen (campus)organisatie opgezet die verantwoordelijkheid neemt voor: 1) de ontwikkeling en realisatie van het bedrijventerrein; 2) het beheer en exploitatie van de energie-uitwisseling; 3) het stimuleren van kennisuitwisseling en innovatie op het bedrijventerrein en met de omgeving. De zwaktes kunnen worden gemitigeerd door strategisch partijen zoals VION, Bayer, VTG of DSM te acquireren of door partnerships aan te gaan met bijvoorbeeld Chemelot. Daarnaast door een positie te claimen op het middenveld van de biobased economy, zowel geografisch als in de ecopiramide van biomassa. Dit laatste wordt verder toegelicht tijdens de uitwerking van de ambitie. De Klankbordgroep geeft aan dat een duidelijk verhaal essentieel en nodig is evenals communicatie met stakeholders. 10

11 2.4 Kansen voor het industrieterrein Zevenellen De veehouders in Noord en Midden Limburg hebben een mestprobleem. Zij moeten vanwege de meststoffenwet die mest voor een groot deel verwerken omdat anders de overheid via regulering de veestapel wil terugdringen. De aanwezige restwarmte en waterzuiveringscapaciteit (van Nuon) te Zevenellen en de innovatiekracht kunnen een bijdrage leveren om de mest te verwerken. De intentieverklaring tussen Chemelot Campus, Greenport Venlo, Universiteit Maastricht en Provincie Limburg ten behoeve van de biobased economy in Limburg biedt een kans. Zevenellen kan het middenstuk in de biomassaketen zijn waar de reststromen uit de land- en tuinbouw verwerkt worden tot grondstoffen voor de chemische en papierindustrie en tot groengas of duurzame elektriciteit. Zevenellen ligt in een gebied waar veel land- en tuinbouw activiteiten plaatsvinden. Het is een korte afstand om de producten / reststromen naar Zevenellen te transporteren en de ontsluiting van Zevenellen is goed via de weg en de haven (en na een ingreep via het spoor). Er zijn in Limburg geen andere locaties die zo geschikt zijn. De sluiting van de Willem Alexandercentrale biedt een kans om goed geschoold en gekwalificeerd personeel (140 FTE) te werven voor een transitie naar een innovatief biobased bedrijventerrein. Het verlies van de banen en het potentieel van de medewerkers moeten wel op de politieke agenda geplaatst worden. De plantmanager van de Willem Alexandercentrale kan hiervoor als boegbeeld dienen. Zevenellen kan zich met de ambitie van KEYPORT Biobased Zevenellen profileren als volwaardig evenbeeld van Energy Valley (kennisdelen met en meeliften op de naamsbekendheid, samenwerking tussen bedrijven). De uitdaging is om de land- en tuinbouw de meerwaarde van Zevenellen te laten inzien en gezamenlijk de kans om reststromen te verwerken verder te ontwikkelen. Het kan het mestoverschot mede verminderen en de reststoffen kunnen het groene goud van de regio worden. De verwerkte reststromen kunnen als grondstof dienen voor de chemische industrie en energieproductie en dus de vervanger zijn van het zwarte goud olie. Vervolgens is het nodig om brancheorganisaties hierbij te betrekken en Zevenellen te positioneren als een aanvulling voor Chemelot en Greenport Venlo. Tot slot is een partij nodig die de kar wil trekken. 2.5 Bedreiging voor het industrieterrein Zevenellen De afnemende investeringsbereidheid en financierbaarheid in o.a. bedrijventerreinen is een bedreiging voor de ontwikkeling en realisatie van KEYPORT Biobased Zevenellen. Er is in de regio en provincie potentiële concurrentie met andere bedrijventerreinen: Greenport Venlo, Chemelot, DIC. Ondanks de potentie van reststromen in de omgeving is niet duidelijk of de stromen daadwerkelijk beschikbaar zijn voor verwerking op Zevenellen. Er is nog geen (langdurig) commitment met de agrarische sector, wat mogelijk een uitdaging is. De omgeving (o.a. Buggenum) heeft zich in het verleden gekeerd tegen initiatieven op het bedrijventerrein van Zevenellen. Industriële activiteiten werden gezien als een verstoring van de omgeving. Het subsidiebeleid in Nederland zwalkt. Het vormt geen stabiele basis voor langdurige planning. 11

12 De uitdaging is te laten zien dat het bedrijventerrein Zevenellen geen concurrent is maar een complementair terrein voor de ontwikkeling van de biobased economy. Via een vergelijkende studie van verschillende bedrijventerreinen en het inzichtelijk maken van de positie in de ecopiramide van verwerking van biomassa kan de complementariteit worden verduidelijkt. Daarnaast is het nodig om overheden, de topsectoren, het LLTB/LTO en financiers en investeerders in het begin bij de ontwikkeling te betrekken. Ook is het, vanwege de vele variabelen en onzekerheden, een uitdaging om een goede business case en risicoanalyse op te stellen voor de mogelijke investeerders en financiers. 2.6 Samenvattende SWOT-matrix De sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van het industrieterrein Zevenellen gebaseerd op de studie van 2011, de interviews en de workshop van 24 januari 2013 zijn onderstaand weergegeven. Strenghts (internal) - Aanwezige elektra en gas infrastructuur - Haven op diepte (3,5m) - De wil om te ontwikkelen (ook bestuurlijk) - Leveranciers/afnemers dichtbij - Beperkt aantal eigenaren (3) - Bestaand bestemminsplan, milieucat Beter benutten bestaand potentieel - OML regionale ontwikkelaar - Waterzuivering (WAC) Opportunities (external) - Boeren hebben mestprobleem - Intentie ontwikkelen Biobased economy / behoefte aan economische ontwikkeling - Energy Valley nog de enige / KEYPORT Biobased Zevenellen de tweede - Probleem Nuon: nu benutten 140 FTE kennismedewerkers - Nauwelijks andere geschikte locaties - Aanvoer grondstof dichtbij Weaknesses (internal) - Voorgenomen sluiting WAC NUON - Afhankelijkheid van subsidies - Geen investeerders - Geen campus/ organisatie - Geen boegbeeld - Geen kristallisatiepunt - Geen Projecteigenaar - (Forse) investeringen nodig - Spooraansluiting niet meer aanwezig (wel recht op reactivering) - Terrein nog niet uitgeefbaar Threats (external) - Algemeen subsidiebeleid wankel - Beschikbaarheid grondstoffen nog niet vastgelegd - Investeringsbereidheid is laag - Financierbaarheid neemt af - Concurrentie in Regio: Greenport Venlo, Chemelot Campus, DIC - Commitment agrarische sector - Weerstand omgeving (Buggenum) 12

13 3 Ambitie ETP Zevenellen (punt B). Het proces om gezamenlijk met de Klankbordgroep te komen tot de ambitie voor het industriepark Zevenellen bestond uit drie stappen. Het ETP is daarbij als startpunt van het proces gekozen. Stap 1 bestond uit interviews met de Klankbordgroepsleden. Stap 2 was een bijeenkomst waar op basis van de interviewresultaten en het inrichtingsplan een concept ambitie werd gepresenteerd: een innovatieve biobased energietransitiepark. Stap 3 was een workshop waar samen met de klankbordgroep de concept ambitie voor het bedrijventerrein Zevenellen is bijgesteld en als label heeft meegekregen: KEYPORT Biobased Zevenellen. In dit hoofdstuk gaat de aandacht vooral uit naar de uitwerking van de gedefinieerde ambitie (zie paragraaf 3.2). Daaraan voorafgaand is in paragraaf 3.1 het model beschreven dat gebruikt is om te komen tot een concrete en haalbare ambitie. De volgens de Klankbordgroep te trotseren uitdagingen om de uiteindelijke ambitie te verwezenlijken zijn in paragraaf 3.3 beschreven. 3.1 Het basismodel om te komen tot een concrete en haalbare ambitie Uit de interviews met de klankbordgroep leden kwam naar voren dat er nog geen eenduidig beeld was van de betekenis van een Energietransitiepark. Wat is een energietransitiepark, wat is de waarde daarvan en wat heb je nodig om dat te ontwikkelen en realiseren? Om te voorkomen dat er tal van vragen worden gesteld zonder samenhang en zonder dat het leidt tot een concreet plan, gebruikt Driven By Values het Business Model Canvas 3. Dit model is eenvoudig en beschrijft welke aandachtsgebieden uitgewerkt moeten worden om te komen tot een kansrijk en realiseerbaar plan. Het model is door Driven by Values uitgebreid met een SWOT en risicoanalyse. Omdat het nog niet duidelijk is wie de projecteigenaar wordt voor het realiseren van de ambitie is de eigenaar in het model geduid als Zevenellen. De kern van het model is een omschrijving van de waardenpropositie van Zevenellen voor toekomstige klanten en belanghebbenden. Als de klanten en de waarde van de producten en diensten op Zevenellen bekend zijn, is het belangrijk om te beschrijven hoe de relatie met klanten wordt onderhouden en producten en diensten aan klanten worden geleverd. Vervolgens is er inzicht nodig wat klanten bereid zijn te betalen voor de waardenpropositie, welke kernactiviteiten, resources en partners nodig zijn om de propositie op een efficiënte manier te realiseren en leveren. Tot slot moeten de kosten helder zijn. Tijdens het opstellen van de ambitie zijn deze vragen zowel expliciet als impliciet aan de orde gekomen. Tijdens de uitwerking wordt hieraan gerefereerd. 3 Oostwalder, A. en Y. Pigneur (2010) Business Model Generation, John Wiley & Sons, Inc. 13

14 Key Partners (8) Key Activities (6) Value Proposition (2) Customer Relations (4) Customer Segments (1) Met welke partners gaat 'Zevenellen' de waarde propositie aan de klanten van het ETP leveren? Welke activiteiten moet 'Zevenellen' gaan oppakken om de producten & diensten te kunnen leveren? Hoe wordt de relatie met (potentiele) klantgroepen onderhouden? Key Resources (7) Channels (3) Wat zijn de resources die 'Zevenellen' nodig heeft voor al haar activiteiten in het toekomstige ETP? Hoe worden de producten & diensten geleverd aan de diverse klantgroepen? Strengths / Values Weaknesses Risks Opportunities Threats Wat zijn de sterke kanten van Zevenellen die 'Zevenellen' kan uitnutten? Wat zijn de zwaktes van Zevenellen die 'Zevenellen' moet mitigeren? 'Zevenellen' business model voor toekomstige ETP Welke producten & diensten wil 'Zevenellen' gaan leveren aan ieder van de klantgroepen? Cost Structures (9) Revenue Streams (5) Wat zullen de voornaamste kostenposten zijn voor 'Zevenellen' voor het ETP? Welke inkomsten verwacht 'Zevenellen' uit het toekomstige ETP? Wat zijn de transitie risico's die 'Zevenellen' moet managen? Wat zijn de kansen in de buitenwereld die 'Zevenellen' kan uitnutten? Voor wie creeert 'Zevenellen' waarde? Wie zijn de belangrijkste klanten? Wat zijn de bedreigingen in de buitenwereld waar 'Zevenellen' rekening mee moet houden? Figuur 1: Business Model Canvas voor Zevenellen. 14

15 3.2 De ambitie: KEYPORT Biobased Support Bij aanvang van het proces om te komen tot een ambitiedocument, zijn bijna alle leden van de Klankbordgroep geïnterviewd. Op basis van deze interviews, een studie van macroeconomische en sociale ontwikkelingen en een SWOT-analyse 4 van Zevenellen en de regio is op de bijeenkomst van de Klankbordgroep op 13 december een concept ambitie gepresenteerd. In deze concept ambitie is het oorspronkelijke idee van een Energietransitiepark aangevuld met een focus op biobased producten en innovatie. Deze concept ambitie heeft in eerste instantie als label meegekregen: Innovatief Biobased Energie Transitie Park. De volgende argumenten lagen aan deze keuze ten grondslag. Biomassa is een kansrijke grondstof voor het opwekken van duurzame energie en voor bio-plastics en aanverwante producten. Enerzijds wordt er veel biomassa in de regio geproduceerd, anderzijds is er een grote afzetmarkt voor de biobased grondstoffen. Er is veel MKB bedrijvigheid en agrarische innovatie aanwezig in Midden Limburg. Er is een regionale en lokale politieke wil en urgentie aanwezig om deze te bundelen en daarmee de regionale economie in Midden Limburg te versterken. Op Zevenellen wordt al decennia lang energie geproduceerd. Hierdoor is een sterke infrastructuur aanwezig voor de opwekking en distributie van energie. Bovendien is er veel kennis aanwezig over energieopwekking (NUON/Willem Alexandercentrale) en het experimenteren met energie. Tot slot is er behoefte aan de restwarmte en duurzame energie van de Willem Alexandercentrale (hierna: WAC). Alhoewel de ambitie in eerste aanleg nog erg conceptueel was, voelde de Klankbordgroep aan dat de aanvulling de kans van slagen van de ontwikkeling van Zevenellen zou versterken. De ontwikkeling wordt breder getrokken dan alleen een bedrijventerrein. Het is een ontwikkeling die synergie op en met het terrein bevordert, de economie van Midden Limburg kan versterken en die aansluit op het beleid van de provincie Limburg en de landelijke overheid (topsectoren). Het concept zou verder uitgewerkt worden voor de workshop van 24 januari. Bij aanvang van de workshop op 24 januari werd door de plantmanager van de WAC gesteld dat de centrale zal sluiten. Omdat de WAC een essentieel element was uit de concept ambitie, is tijdens de workshop deze ambitie verder aangescherpt waarbij de focus nog nadrukkelijker is komen te liggen op een biobased industrieterrein. Het idee voor KEYPORT Biobased Zevenellen was geboren. Wat is KEYPORT Biobased Zevenellen? KEYPORT Biobased Zevenellen is het gebied te Midden Limburg waar: het be- en verwerken van biomassa uit de omgeving tot grondstoffen voor de procesindustrie plaatsvindt (chemie, papier, hout, voeding, farmacie en cosmetica); wordt geëxperimenteerd en geïnnoveerd op het gebied van agrobusiness, biobased materialen en duurzame energieopwekking gezamenlijk met de agrarische sector, Chemelot Campus, Greenport Venlo, Universiteit Maastricht, Wageningen Universiteit, en mogelijk Nunhems Zaden, Smurfit Kappa en andere bedrijven; 4 Tijdens de SWOT-analyse is gekeken naar de Sterktes en Zwaktes van Zevenellen/regio en naar de Kansen en Bedreigingen die op Zevenellen/regio afkomen. 15

16 Chemelot Mest / Biomassa/ Hoog calorisch de land- en tuinbouw verantwoord producten teelt met een nagenoeg maximale droge stof per hectare zonder daarmee de grond te eroderen en de voedselketen te verstoren; mest verwerkt wordt waardoor de veestapel in Limburg niet gereduceerd hoeft te worden; duurzame energie wordt opgewekt uit de laagwaardige reststromen; de duurzame grondstoffen getransporteerd worden, al dan niet per schip, naar o.a. Chemelot en DSM, en duurzame elektriciteit, groengas, restwarmte en CO 2 worden verdeeld naar de bedrijven en woningen in de omgeving; de economie floreert en een goede werkgelegenheid heerst. In de onderstaande figuur zijn enkele (toekomstige) stromen en elementen te Zevenellen weergegeven. Het is een uitwerking van de workshop en kan in het vervolgproces verder worden aangevuld en uitgewerkt. Nunhems zaden Mestverwerking/ vergisting Opwerken nutriënten Bioplastics waterzuivering warmtenet Willen-Alexander centrale / Biomassaverbranding Biogas Warmte ( Bio /Groen)Gas Reststromen CO2 Smurfit- Kappa Reststroom-ligine De bedrijven die zich zullen vestigen op het industrieterrein gaan biomassa omzetten in grondstoffen voor de procesindustrie en voor het opwekken van duurzame energie. Voorbeelden zijn bedrijven die groengas produceren (bijv. Ballast Nedam), die grootschalig biomassa torrificeren, die biomassa kweken zoals een algenkwekerij, die hout, zetmeel en cellulose omzetten tot natuurlijke polymeren, maar ook bedrijven die handelingen verrichten (=waarde toevoegen) op producten die grootschalig worden aangevoerd of afgevoerd en waarvoor de haven een meerwaarde heeft. 16

17 Concurrentie of complementair t.o.v. Chemelot en Greenport Venlo? De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in Nederland is groot, zowel voor de energiehuishouding als de chemische industrie. Nederland is gasverslaafd en oliedom, mede omdat ook gas de staatskas spekt. Aangezien de Nederlandse gasvoorraad slinkt, is het verstandig op korte termijn alternatieven te vinden voor het aardgas. Als we het gas extern moeten importeren zal onze positieve handelsbalans omslaan naar negatief. Voor energie zijn de alternatieven in Limburg beperkt. 100 MW wind zet niet veel zoden aan de dijk, geothermie en waterkracht zijn in Limburg ook beperkt. Daardoor blijven zon en biomassa als potentiële energiebronnen over. Zon is voor grootschalige toepassingen nog niet rendabel en heeft als nadeel dat wanneer er geen zon is, er ook geen elektriciteit of warmte wordt opgewekt. Biomassa daarentegen kunnen we zelf produceren en biomassacentrales kunnen volcontinue energie leveren. Bovendien kan biomassa dienen als grondstof voor de chemische industrie. Door in de land- en tuinbouw te investeren kunnen we met het zwarte goud inwisselen voor het groene goud. Een focus op de biobased economy is verantwoord en noodzakelijk. Biomassa heeft qua energie- en materiaalinhoud verschillende waarden. Het onttrekken van medicinale en farmaceutische stoffen (stoffen met de hoogste waarde, de meeste exergie en de minste milieu-impact), krijgt voorrang bij het gebruik van biomassa. De volumes zijn echter klein. Vervolgens krijgen de food en feed producten voorrang. Greenport Venlo richt zich vooralsnog voornamelijk op de teelt, vermeerderen en veredelen van food en feed producten. De volgende stap in de piramide is waar mogelijk het direct benutten van materialen en natuurlijke polymeren (zoals hout, zetmeel en cellulose), alvorens deze door vergisting of vergassing om te zetten in groene grondstoffen voor kunststoffen en transportbrandstoffen. Chemelot is erg geïnteresseerd in de groene grondstoffen, die als building blocks dienen voor het maken van polymeren/kunststoffen en andere producten. Als laatste kan de (rest)biomassa worden omgezet in duurzame energie. Het verschil in waarde (de ecopiramide van Derksen) toont aan dat KEYPORT Biobased Zevenellen niet met Greenport Venlo en Chemelot Campus concurreert maar deze industrieterreinen versterkt. Op KEYPORT Biobased Zevenellen kunnen de rest- en biomassastromen worden be- en verwerkt tot building blocks voor de chemische industrie en kan de laagwaardige reststromen van de biomassa omgezet worden in duurzame energie. Op Zevenellen wordt al vele tientallen jaren energie geproduceerd waarmee de be- en verwerkingsbedrijven weer kunnen worden gevoed. In Zevenellen is, in tegenstelling tot Chemelot, nog voldoende ruimte voor experimenteren met agrarische producten en is veel agrarische activiteit aanwezig in de nabije omgeving. Tijdens de workshop is ook de vraag gesteld of de duurzame energiecentrales Limburg (DECL s) en het Duurzaam Industriepark Cranendonck (DIC) geen directe concurrenten zijn. De DECL s zijn energiecentrales die energie opwekken uit wind, zon en biomassa. Het is geen terrein en concurreert als zodanig dus niet met KEYPORT Biobased Zevenellen. Wel zullen de biomassacentrales biomassa uit de markt trekken en in die hoedanigheid kan er wel concurrentie optreden vooral als het biomassa zeer schaars is. DIC heeft t.o.v. KEYPORT Biobased Zevenellen het nadeel dat de multimodale ontsluiting en de energie-infrastructuur 17

18 minder is. DIC wordt alleen een concurrent van KEYPORT Biobased Zevenellen als de WAC verdwijnt en er weinig restwarmte op het terrein aanwezig is. DIC hoeft geen concurrent te worden maar kan dan zelfs een partner worden. De bedrijven die restwarmte nodig hebben en niet terecht kunnen te Zevenellen, kunnen zich dan te DIC vestigen en tegelijkertijd kunnen ze aansluiten op de kennisstructuur van KEYPORT Biobased Zevenellen. Hierdoor wordt de structuur verbreed en versterkt en DIC daarbij betrokken. 3.3 Uitdagingen volgens de leden van de Klankbordgroep Het besef is groot dat er nog veel moet gebeuren om de ambitie daadwerkelijk te kunnen realiseren. Tijdens de workshop zijn daarom door de leden van de Klankbordgroep allerlei uitdagingen genoemd waar rekening mee gehouden moet worden tijdens het uitwerken van de ontwikkelscenario s en tijdens het opstellen van het plan van aanpak en de communicatiematrix. Onderstaand een overzicht van de gedefinieerde uitdagingen. De uitdaging Hoe te ondervangen? Wie of wat nodig? Procesmatig / bestuurlijk: - Bestuurlijke verankering ambitie (bij overheid, investeerders en financiers) - Concurrentie met Greenport Venlo, Chemelot Campus en DIC voorkomen - Geen projecteigenaar - Negatieve perceptie t.a.v. bodemverontreiniging - Mogelijke concurrentie met de DECL biomassacentrale Reststromen en logistiek - Logistiek aanvoer biomassa - Borgen van feed stock / reststromen - Zekerstellen afzet Business case / contracten - Een solide business case - Marktconforme grondprijs / aantrekkelijk vestigingsklimaat - Zekerheid van afzet - Financiers en investeerders verkrijgen Techniek - Ambitie opnemen in het economisch en ruimtelijk beleid (provincie), helder verhaal maken incl. nut - Complementariteit laten zien, samenwerkingscontract afsluiten - Zoeken naar projecteigenaar - Aantonen dat er geen vervuiling is - Vergelijkende locatiestudie om de ideale locatie voor een biomassacentrale te bepalen - Het opstellen van een vervoersplan - Belang laten zien, contracten afsluiten - Bedrijven benaderen die biobased producten (willen) afnemen Opstellen business case incl. intenties/contracten - Vergelijk maken met andere terreinen - Contracten / intentieverklaring met afnemers - Solide business case - Acquisitie gesprekken - Verhaal en plan - Lobby - Projecteigenaar / OML Provincie / gemeente - Projecteigenaar / OML /procesbegeleider - OML /procesbegeleider - Communicatieplan - Gemeente, branche, havenbeheerder - Plan, LLTB/LTO, land- en tuinbouw, provincie (beleid) - DSM, Sabic, Smurfit Kappa, Bayer, VION, VTG - Projecteigenaar / OML /procesbegeleider - Projecteigenaar / OML /Attero / Nuon / procesbegeleider - OML / projecteigenaar - OML / projecteigenaar - LIOF / Rabobank 18

19 - Het vinden van bedrijven die biomassa be- en verwerken - Installatie NUON centrale of delen behouden - Biomassacentrale (multi-fuel) op locatie verkrijgen Organisatie - Borgen kenniscreatie en innovatie - Aanleg en beheer utility infrastructuur en afzet - onderhouden van de toegevoegde waarde van Zevenellen en het opbouwen en beheren van relaties met bedrijven op het terrein en daarbuiten - Scan maken en potentie laten zien - Afspraken met Nuon / inzicht in voordeel geven; Onderzoeken welke onderdelen van de WAC voor een ander interessant kunnen zijn - Beleid Provincie (biomassacentrale Maastricht naar Zevenellen) - Organisatie die kenniscreatie en innovatie realiseert en borgt - Utility organisatie - Parkmanager benoemen - Procesbegeleider - Nuon / Procesbegeleider - OML / projecteigenaar / procesbegeleider / Provincie / Imtech - Onderwijsinstellingen, LLTB/LTO, brancheorganisaties, koplopers, LIOF, Agentschap NL - Enexis / Attero - Capabel persoon die relaties kan opbouwen / onderhouden en concept kan bewaken 3.4 De eerste aanzet voor KEYPORT Biobased Support Op basis van de verworven inzichten kan een eerste aanzet worden gegeven voor het business model voor KEYPORT Biobased Zevenellen (zie Figuur 1 voor de diverse categorieën). Customer segments De klanten zijn de be- en verwerkende bedrijven van biomassa die al dan niet opereren voor grote industriële bedrijven zoals Bayer, DSM, de bedrijven van Chemelot. De klanten zijn ook de agrarische sector uit (Midden) Limburg voor wie de restromen worden verwerkt en die tegelijkertijd mee innoveren om meer uit hun reststromen te halen of om meerwaardige reststromen te produceren. Ook de bedrijven en kennisinstellingen die zich bezighouden met innovatie in de biobased economy zijn potentiele klanten. Ten slotte de afnemers, producenten en leveranciers van duurzame energie. Value proposition De waardenpropositie van KEYPORT Biobased Zevenellen voor de klanten bestaat uit verschillende elementen: duurzame grondstoffen worden geproduceerd uit reststromen uit de omgeving. De klanten krijgen geld voor hun reststromen of hoeven geen of minder geld te betalen om de restromen af te voeren en hoeven hun bedrijf niet te reduceren (bijv. hun veestapel verkleinen omdat mest verwerkt moet worden); groene grondstoffen worden geproduceerd voor de chemische en papier industrie die daardoor minder afhankelijk worden van aardolie en aardgas en die mogelijk 19

20 minder energie nodig hebben om die grondstoffen te verwerken tot eindproducten. De klanten verduurzamen en gebruiken dat imago dan ook; duurzame energie wordt opgewekt uit de laagwaardige reststromen en deze energie (inclusief restwarmte) wordt verdeeld naar de omgeving; de multimodale ontsluiting (o.a. haven met een grote diepgang 3,5m) en aanwezige energie-infrastructuur van het industrieterrein Zevenellen en de mogelijkheid om grote kavels uit te geven; kenniscreatie en innovatie door grootschalige experimenteren in de be- en verwerking van biomassa tot groene grondstoffen, waarbij de toeleveranciers, de verwerkende bedrijven, bedrijven uit de chemische- en papierindustrie en kennisinstellingen uit de regio en mogelijk verder, betrokken zijn. Channels De waarde wordt aan de klanten geleverd via verschillende kanalen. Fysieke producten worden afgenomen en geleverd via weg, water en mogelijk spoor en (buis)leidingen. Communicatie en kennisproducten worden mondeling, schriftelijk en via social media geleverd (bijvoorbeeld via onderzoeksrapporten, patenten en congressen). Customer relationships Het industriegebied onderhoudt relaties met haar klanten via samenwerkingsverbanden waarin ieders belang behartigd wordt en wat voor iedereen meerwaarde oplevert. Daarnaast via het naleven van contracten en servicelevels. Revenu streams De opbrengsten zijn voor iedereen verschillend. Voor de utility provider worden inkomsten gegenereerd door de verkoop van utilities (CO 2, restwarmte, duurzame elektriciteit). Voor de bedrijven door de verkoop van groene grondstoffen. Voor de agrarische sector via de afzet van groene grondstoffen (minder betalen of inkomsten genereren door het afvoeren van reststromen naar Zevenellen). Voor ontwikkelbedrijf OML door de verkoop van gronden. Voor de kennisinstelling, de verwerkende bedrijven en de agrarische sector door het beschikbaar komen van kennis waarmee zij hoogwaardige producten kunnen leveren. Voor de chemische en papierindustrie door het afnemen van groene grondstoffen waardoor ze duurzame(re) producten kunnen verkopen die hun imago verbeteren of hogere productprijzen opleveren. Key resources Benodigde resources zijn: een energie infrastructuur en een exploitant voor die infrastructuur, kennis(instellingen) en organiserend vermogen om kennis te creëren, te innoveren en te experimenteren, geld (financiers, investeerders en subsidie), bedrijven die zich willen vestigen te Zevenellen, overheid die met beleid, coördinatie en stimulatie het industriegebied mede ontwikkelt, een regisseur/eigenaar/organisatie voor de ontwikkeling/realisatie van het gebied en industrieterrein Zevenellen en die de synergie tussen de verschillende partijen waarborgt. 20

21 Key activiteiten De key activiteiten die nodig zijn om het gebied te ontwikkelen worden beschreven in het plan van aanpak, zie hoofdstuk 5. Key partners Provincie Limburg, Gemeentes o.a. Leudal, Keyport 2020, Attero, Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg, Ballast Nedam, LIOF, Rabobank, Hoge School Zuyd, Universiteit Maastricht, Chemelot Campus, LLTB/LTO /agrarische sector, Agentschap NL, Smurfit Kappa, Nunhems Zaden, Parkmanagement SPRR, Nuon, Greenport Venlo, Wageningen Universiteit. Cost structure Er zijn meerdere kostenposten: het investeren in de energie infrastructuur en het beheer daarvan (voor rekening van de utility provider), het ontwikkelen van de gronden en infrastructuur (o.a. haven) van het industrieterrein Zevenellen (OML), het opzetten van een kennisorganisatie en samenwerkingsverbanden en het beheer, huisvesting en exploitatie daarvan, het acquireren van bedrijven, het op de agenda krijgen en het invoegen in het overheidsbeleid van KEYPORT Biobased Zevenellen, de kosten die te vestigen bedrijven maken. 4 Mogelijke ontwikkelscenario s (van A naar B) Tijdens de workshop met de klankbordgroep zijn twee scenarioplanning sessies gehouden. De essentie van scenarioplanning is dat op basis van omgevingsvariabelen wordt gekeken wat mogelijke toekomstscenario s zijn voor Zevenellen. Hierbij is het uitgangspunt dat alle scenario s zich in de toekomst kunnen voordoen. Er wordt geen uitspraak gedaan over de waarschijnlijkheid van een scenario. Wel wordt een voorkeur uitgesproken voor één van de scenario s. Het plan van aanpak wordt gebaseerd op dit voorkeursscenario, maar houdt rekening met de alternatieven. Enerzijds omdat de alternatieven een fall-back mogelijkheid weergeven die kan worden gekozen afhankelijk van toekomstige ontwikkelingen. Anderzijds omdat de alternatieven stepping stones kunnen zijn voor het bereiken van het voorkeursscenario. Door rekening te houden met meerdere ontwikkel- en toekomstscenario s kan eenvoudiger worden bijgestuurd naarmate de ontwikkeling van de diverse variabelen zich in de toekomst openbaart. Onderstaand zijn de uitkomsten van twee scenarioplanning sessies weergegeven. 4.1 Sessie Variabelen In deze sessie zijn de volgende variabelen met hun uiterste waarden onderscheiden: Willem Alexander Centrale blijft wel/niet behouden voor Zevenellen; Wel/geen eigenaar voor de ontwikkeling van Zevenellen; Wel/geen investeerder voor de biogasinstallatie; Wel/geen vergistingsinstallatie Ballast Nedam; 21

22 Wel/geen ontwikkeling van de markt voor biobased producten; Wel/geen subsidiebeleid voor biobased industrie; Wel/geen samenhang tussen de bedrijven op het industrieterrein; Goed/slecht imago van het industrieterrein; Positieve/negatieve houding van de overheid t.a.v. de ontwikkeling van Zevenellen Wel/geen lef/durf; Wel/geen beschikbaarheid van grondstoffen; Wel/geen power / competenties bij de betrokkenen; Wel/geen goede ontsluiting van het industrieterrein (weg, water, spoor); Wel/geen utilities op het industrieterrein; Scenario s Uiteindelijk zijn 2 variabelen geselecteerd: Samenhang met als uitersten: Ieder voor zich en Collectief Utilities met als uitersten: Geen gemeenschappelijke voorzieningen en Wel gemeenschappelijke voorzieningen. Deze twee variabelen zijn tegen elkaar uitgezet in een matrix. Vervolgens is voor ieder van de kwadranten van de matrix beschreven wat het scenario is (zie Figuur 2) Utilities Wel gemeenschappelijke voorzieningen Kwadrant 3: Voorzieningen zonder collectief Kwadrant 4: KEYPORT Biobased Zevenellen - Minder inkomsten - Minder werkgelegenheid - Minder uitwisseling v. kennis/ producten - synergie tussen de bedrijven waardoor minder voordelen op het gebied van kostenbesparing - Minder aantrekkingskracht - Meer snelheid door minder overleg - Synergie - Uitwisseling van kennis en producten - Gemeenschappelijke innovatie - Goedkope voorzieningen - Imago & aantrekkingskracht - Hogeren inkomsten voor gemeenten en grondeigenaren - Werkgelegenheid Synergie Ieder voor zich Kwadrant 1: Zevenellen anno Goedkope grond - Laagwaardige bedrijven op zoek naar goedkope grond - Niet duurzaam - Beperkt tot geen innovatie - Beperkte inkomsten - Beperkte werkgelegenheid Kwadrant 2: Collectief zonder voorzieningen - Focus op producten - Gebrek aan gemeenschappelijke voorzieningen beperkt de noodzaak om samen te werken - Duurdere operatie door gebrek aan efficiency/schaalgrootte m.b.t. utilities Collectief Geen gemeenschappelijke voorzieningen Figuur 2: Uitkomst sessie 1 m.b.t. toekomstscenario's voor Zevenellen 22

23 Als voorkeursscenario voor de toekomst is gekozen voor kwadrant 4. Dit scenario heeft als label KEYPORT Biobased Zevenellen meegekregen. In deze variant wordt zo veel mogelijk gebruik gemaakt van gemeenschappelijke voorzieningen en wordt gestreefd naar maximale synergie tussen de bedrijven op het industrieterrein. Kwadrant 1 geeft in grote lijnen de huidige situatie voor Zevenellen weer: De gemeenschappelijke voorzieningen zijn beperkt en er is nauwelijks synergie tussen de bedrijven die nu nog zijn gevestigd op het industrieterrein. De scenario s zoals beschreven in andere twee kwadranten geven aan dat Zevenellen zich ook kan ontwikkelen tot een Biobased industrieterrein, maar dan met een focus puur op synergie tussen de bedrijven (kwadrant 2) of een focus puur op gemeenschappelijke voorzieningen en op het park (kwadrant 3). Op dit moment worden kwadrant 2 en 3 gezien als mogelijke tussenstappen voor het realiseren van het voorkeursscenario. Als we uitgaan van het voorkeursscenario voor de toekomst, komen we tot 3 mogelijke ontwikkelscenario s (zie Figuur 3): Ontwikkelscenario 1: Eerst bedrijven aantrekken die een logische connectie hebben met elkaar en de biobased economy. Naarmate meer partijen zich vestigen komt vanzelf de behoefte om gezamenlijke voorzieningen te ontwikkelen, waardoor een beweging naar het voorkeursscenario voor de toekomst wordt gemaakt. Ontwikkelscenario 2: Eerst voorzieningen aanleggen en daarmee het park voor bedrijven aantrekkelijk maken. Door selectief te zijn bij het aantrekken van bedrijven wordt een beweging naar het voorkeursscenario voor de toekomst gemaakt. Ontwikkelscenario 3: Het aantrekken van bedrijven en het ontwikkelen van gemeenschappelijke voorzieningen gebeurt op een evenwichtige manier. Utilities Kwadrant 3: Voorzieningen zonder collectief Wel gemeenschappelijke voorzieningen Kwadrant 4: KEYPORT Biobased Support Ieder voor zich - Minder inkomsten - Synergie - Minder werkgelegenheid - Uitwisseling van kennis en producten - Minder uitwisseling v. kennis/ producten - Gemeenschappelijke innovatie BBV - synergie Ontwikkelscenario tussen de bedrijven 2 waardoor - Goedkope voorzieningen minder voordelen op het gebied van kostenbesparing - - Imago & aantrekkingskracht Hogeren inkomsten voor gemeenten en - Minder aantrekkingskracht grondeigenaren - Meer snelheid door minder overleg - Werkgelegenheid Kwadrant 1: Zevenellen anno 2012 Ontwikkelscenario 3 Kwadrant 2: Collectief zonder voorzieningen Synergie Collectief - Goedkope grond - Laagwaardige bedrijven op zoek naar goedkope grond - Niet duurzaam - Beperkt tot geen innovatie - Beperkte inkomsten Zevenellen - Beperkte werkgelegenheid - Focus op producten - Gebrek aan gemeenschappelijke voorzieningen beperkt de noodzaak om samen te werken - Duurdere Ontwikkelscenario operatie door gebrek 1 aan efficiency/schaalgrootte m.b.t. utilities Figuur 3: Uitkomst sessie 1 m.b.t. ontwikkelscenario's voor Zevenellen Geen gemeenschappelijke voorzieningen 23

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas'

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas' Gewestelijke Afvalstoffen Dienst Gooi en Vechtstreek Postadres: Postbus 514 1200 AM Hilversum Bezoekadres: Hooftlaan 32 1401 EE Bussum Telefoon: (035) 699 18 88 Fax: (035) 694 17 45 Internet: www.gad.nl

Nadere informatie

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot Gemeente Neerijnen Opbouw presentatie Aanleiding Logistiek, waar gaat het om? Waarom Rivierenland? Hoe pakken we het aan? Organisatie hotspot Aanleiding

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

SWOT-ANALYSE. SWOT en confrontatiematrix aangeboden door www.managementmodellensite.nl 1

SWOT-ANALYSE. SWOT en confrontatiematrix aangeboden door www.managementmodellensite.nl 1 SWOT-ANALYSE De SWOT-analyse is een breed toegepaste manier om kansen en bedreigingen voor en sterkten en zwakten van de organisatie in beeld te brengen. Vaak blijft het bij het benoemen van deze vier

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Levensvatbaar duurzaam biobased Zevenellen (Geanonimiseerd) september 2014

Levensvatbaar duurzaam biobased Zevenellen (Geanonimiseerd) september 2014 !! Levensvatbaar duurzaam biobased Zevenellen (Geanonimiseerd) september 2014 Rapport Levensvatbaar duurzaam biobased Zevenellen (Geanonimiseerd) Datum Sittard, september 2014 Status Classificatie Opdrachtgevers

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder plan CO 2 -prestatieladder T.b.v. certificering CO 2 -prestatieladder (nr 3.C.1) U vindt in dit document de communicatiedoelstellingen, de interne en externe doelgroepen, de interne en externe communicatiemiddelen

Nadere informatie

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a

Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis. Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Concept Development Opdracht 1B Battle of Concepts Enexis Niels Joormann - 0819811 - CMD2a Inhoudsopgave Debriefing 03 Onderzoek 03 Omgevingsanalyse 04 Concept: Opgewekt! 05 Business Model Canvas 11 Pitch-presentatie

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

NIEUW TE ONTWIKKELEN LOGISTIEK BEDRIJFSGEBOUW

NIEUW TE ONTWIKKELEN LOGISTIEK BEDRIJFSGEBOUW VRIJBLIJVENDE PROJECTINFORMATIE TE KOOP NIEUW TE ONTWIKKELEN LOGISTIEK BEDRIJFSGEBOUW TRADE PORT NOORD VENLO TE KOOP NIEUW TE REALISEREN LOGISTIEK GEBOUW TRADE PORT NOORD VENLO Bent u op zoek naar een

Nadere informatie

Nieuwe retail business modellen. Partnervoorstel: ondersteunen en participeren

Nieuwe retail business modellen. Partnervoorstel: ondersteunen en participeren Nieuwe retail business modellen Partnervoorstel: ondersteunen en participeren Achtergrond Retail business modellen voor MKB ondernemers in de mode- en woonbranche Is het noodzakelijk? De combinatie voldoende

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Rogier Dieteren. Tuesday 29 March 13.30-14.30

Rogier Dieteren. Tuesday 29 March 13.30-14.30 Rogier Dieteren Tuesday 29 March 13.30-14.30 Project Het Groene Net Wie: Het Groene Net is een duurzaam energiebedrijf dat medio 2011 wordt opgericht door de gemeenten Stein, Beek en Sittard Geleen, en

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

Renewable Energy 2011

Renewable Energy 2011 Welcome Renewable Energy 2011 Tuesday 29 March Symposium about improving knowledge and expertise for renewable energy systems among local and regional policymakers. Duurzame energiecentrales Tuesday 29

Nadere informatie

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl Workshop mestvergisting Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl BioEnergy Farm 2 Project beschrijving Europees project Marktontwikkeling mono-mestvergisting Verspreiden onafhankelijke

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Akkoord Bespreken Naam Datum

Akkoord Bespreken Naam Datum Reg. nr.: 1310125 Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Onderwerp Biomassaplein Samenvatting De gemeenten Boxtel, Schijndel, Sint-Michielsgestel, Vught, Best en mogelijk Oisterwijk willen samen een biomassaplein

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

De business case: Mest verwaarden. Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland

De business case: Mest verwaarden. Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland De business case: Mest verwaarden Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland Hengelo 28 maart 2014 mln. kg fosfaat Export van fosfaat moet met 50% stijgen 200 175 150 125 100 75 50

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Projectvoorstel. INNVALL[k] INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] I N N V A L INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG

Projectvoorstel. INNVALL[k] INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] I N N V A L INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG Projectvoorstel INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] L k INNOVATIE Datum: Versie: Januari 2013 1.3 Projectkader Binnen de logistieke sector worden bedrijven geconfronteerd met forse concurrentie.

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Bio-based Economy Den Haag, 17 april 2013 VAVI VAVI is een belangenvereniging die de belangen behartigt van 7 Nederlandse ondernemingen binnen de aardappelverwerkende

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

Bundeling goederenstromen in de Extended Gateway Antwerpen/Rotterdam met een focus op de binnenvaart

Bundeling goederenstromen in de Extended Gateway Antwerpen/Rotterdam met een focus op de binnenvaart Impactproject Bundeling goederenstromen in de Extended Gateway Antwerpen/Rotterdam met een focus op de binnenvaart Slotbijeenkomst Maastricht 3-12-2014 A. Verhoeven KvK Nederland Projectpartners Impactproject:

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

Realisatie energieambitie Wageningen

Realisatie energieambitie Wageningen Dr.ir. Mieke Oostra - lector Innovatieve Technologie in de Bouw - Saxion & lector Ruimtelijke Transformaties - Hanzehogeschool Realisatie energieambitie Wageningen 11 juni 2015 AMBITIE wageningen OPVALLEND

Nadere informatie

WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS. Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven

WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS. Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven De komende 1,5 uur behandelen we met elkaar hoe je een succesvol PPS plan kunt

Nadere informatie

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Stakeholderdialoog VNCI Pieterstraat 11 3512 JT Utrecht T +31 (0) 30 234 00 31 info@vbdo.nl www.vbdo.nl Samenvatting Op 14 oktober 2013 heeft de Vereniging van de Nederlandse

Nadere informatie

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Themamiddag Kansen voor verwaarden van dierlijke mest De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Auke Jan Veenstra 28-03-2014 Missie Groen Gas Nederland bundelt kennis, stimuleert projecten en

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen nationale en internationale spelers uit de energiebranche met kavelmogelijkheden tussen de 2.000 en 27.000

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen. A. Visser Maart 2015

Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen. A. Visser Maart 2015 Mest: de melkkoe voor de productie van grondstoffen A. Visser Maart 2015 André Visser Sinds 1999 bij Royal HaskoningDHV Actief op het vlak duurzaamheid en circulaire economie - energiefabriek - grondstoffenfabriek

Nadere informatie

Het Lokaal Duurzaam Energiediensten Bedrijf

Het Lokaal Duurzaam Energiediensten Bedrijf Het Lokaal Duurzaam Energiediensten Bedrijf Waarom? Duurzaam omgaan met Energie: Security of Supply, Leveringszekerheid voor de toekomst Economie, Klimaat en Milieu, Sociaal, Betaalbaarheid in de toekomst

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen!

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen! Position Paper Samenwerking Noord Samenwerken door Samen te Doen! Mei 2015 Samenwerking Noord is een netwerkorganisatie van (semi)overheidsorganisaties gericht op een duurzame ontwikkeling van de ICT functie

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Smart Delta Resources Platform

Smart Delta Resources Platform Platform Slimme Energie & Grondstof uitwisselingen in de Delta Regio Het resultaat van gezamenlijke inzet is groter dan de som van de individuele inspanningen 3 September 2015 Ger Spork, Program Manager

Nadere informatie

Huis van de Logistiek Noordoost-Brabant Op zoek naar een fysieke locatie

Huis van de Logistiek Noordoost-Brabant Op zoek naar een fysieke locatie Huis van de Logistiek Noordoost-Brabant Op zoek naar een fysieke locatie De sector logistiek groeit; internationaal, nationaal en zeker ook regionaal. Dat biedt kansen voor Noordoost-Brabant. Met sterke

Nadere informatie

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde Uw businessmodel voor de toekomst Missie: economische groei door versterken van innovatie in het MKB Concurrentiekracht van Nederland versterken Innovatie in het MKB

Nadere informatie

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015

WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 WELKOM IN ROTTERDAM! Regio West-Brabant en het Havenschap Moerdijk te gast bij Havenbedrijf Rotterdam N.V. Maasvlakte, 11 september 2015 1 PROVINCIE BRABANT BELANGRIJK VOOR ROTTERDAM! Rotterdam-Noord-Brabant:

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen nationale en internationale spelers uit de energiebranche met

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Flevoland maakt werk van duurzame energie

Flevoland maakt werk van duurzame energie Flevoland maakt werk van duurzame energie Hans Rijnten Provincie Flevoland Chris de Visser Acrres Pieter Bergmeijer Trilance 6 december 2007 Workshop bioraffinage 1 Inhoud presentatie Flevoland maakt werk

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland. Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft

Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland. Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft Debat Kansen voor duurzame biomassa in Zeeland Goes, 22 januari 2009 Conclusies en aanbevelingen CE Delft Notitie Delft, 1 maart 2009 Opgesteld door: A. (Ab) de Buck H.J. (Harry) Croezen G.C. (Geert) Bergsma

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen

praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen 1. ambitie en aanbesteding als middel idee / visie / proces / conclusie 2. model de Groene Cockpit ontwikkeling / structuur / toepassingsgebieden

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa. Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie

Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa. Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie Persbericht Chemelot groeit naar meest concurrerende en duurzame site van West-Europa Chemie- en materialencomplex Chemelot ontvouwt ambitieuze toekomstvisie Sittard-Geleen,11 mei 2016 - Chemelot, de chemie-

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep Van Gelder Groep B.V. Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Van Gelder Groep 1 2015, Van Gelder Groep B.V. Alle rechten voorbehouden. Geen enkel deel van dit document mag worden gereproduceerd in welke

Nadere informatie

Jan van der Zande. Wageningen, 6 december 2007

Jan van der Zande. Wageningen, 6 december 2007 Jan van der Zande Wageningen, 6 december 2007 Haven industrieel complex Rotterdam Grote dominantie van fossiele grondstoffen, producten en halfproducten Opkomst biofuels (opslag en productie) Rotterdam

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Algemene presentatie

Algemene presentatie Alpheon Energieadvies & Consultancy Algemene presentatie Uw energie, onze zorg Alpheon NL BV Paulus Potterstraat 19 7204 CP Zutphen http://www.facebook.com/alpheonenergie @AlpheonEnergie Auteur: John Hesp

Nadere informatie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie Proeftuin FoodValley Biobased economy en energietransitie 1 2 Inhoudsopgave Inleiding Waarom is een biobased economy belangrijk voor FoodValley? Wat is de ambitie voor FoodValley? Hoe kun je innovaties

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. Movares symposium 29 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval 4.A.1 Ketenanalyse Groenafval Prop Beplantingswerken v.o.f. Autorisatie Nummer/versie Datum Opsteller Goedgekeurd directie 01 22-01-2015 Naam: F. van Doorn Naam: A. Prop Datum: 22 januari 2015 Datum: 22

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

De Energiecoördinator

De Energiecoördinator De Energiecoördinator Samenwerkende partijen Presentatie Slotmanifestatie 18-09 Presentatie Slotmanifestatie 18-09 Historie Waarom energiecoördinator? Presentatie Slotmanifestatie 18-09 Presentatie Slotmanifestatie

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Onderzoek duurzame bedrijfsterreinen

Onderzoek duurzame bedrijfsterreinen Onderzoek duurzame bedrijfsterreinen In de afgelopen maanden heeft de Stichting Groene Hart samen met IVAM en Grontmij hard gewerkt aan het verduurzamen van vier bedrijfsterreinen ITC, gemeente Alphen

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

Food Lab 26-30 maart. Food Center Amsterdam. Het verduurzamen van de lokale voedselketen en de rol van het Food Center Amsterdam

Food Lab 26-30 maart. Food Center Amsterdam. Het verduurzamen van de lokale voedselketen en de rol van het Food Center Amsterdam Food Lab 26-30 maart Food Center Amsterdam Het verduurzamen van de lokale voedselketen en de rol van het Food Center Amsterdam Ellen Mensink Creative City Lab 30 maart 2012 Programma van dag 5 13.00 Welkom

Nadere informatie

SWOT - analyse. november 2007 van Dromen naar Scoren 1

SWOT - analyse. november 2007 van Dromen naar Scoren 1 SWOT - analyse Een handige methode om uw organisatie te leren kennen en te kijken waar uw organisatie staat en naartoe moet, is de SWOT-analyse. De vier letters staan voor Strengths, Weaknesses, Opportunities

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

Toekomstplan. 12 februari 2015. Versie 1.1. Retail & Leisure Academy

Toekomstplan. 12 februari 2015. Versie 1.1. Retail & Leisure Academy Retail & Leisure Academy Toekomstplan 12 februari 2015 Versie 1.1 Retail & Leisure Academy 1 Inleiding De sectoren Retail en Leisure zijn van grote economische importantie voor de regio Midden- Limburg.

Nadere informatie

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP STARTDOCUMENT 1. De kracht van samenwerking Deltalinqs Energy Forum, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Amsterdam, Havenbedrijf Eemsmond, Energy Valley, Stichting Zero Emissie Busvervoer, RAI Platform

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Ondergetekenden: 1. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, mevrouw G. Verburg, handelend als bestuursorgaan, hierna

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Prof. dr. Iris F.A. Vis. i.f.a.vis@rug.nl. www.cargohitching.com. 21 maart 2013, Krimpcafé XL. Supported by:

Prof. dr. Iris F.A. Vis. i.f.a.vis@rug.nl. www.cargohitching.com. 21 maart 2013, Krimpcafé XL. Supported by: Workshop: Slim transport t in een krimpregio Prof. dr. Iris F.A. Vis Hoogleraar Industrial Engineering i.f.a.vis@rug.nl 050-3637491 www.cargohitching.com 21 maart 2013, Krimpcafé XL Supported by: Inhoud

Nadere informatie

Eemshaven: één grote bouwput!! HARTELIJK WELKOM BIJ. Hendré Sijbring Herbert Colmer Port Technology

Eemshaven: één grote bouwput!! HARTELIJK WELKOM BIJ. Hendré Sijbring Herbert Colmer Port Technology Eemshaven: één grote bouwput!! HARTELIJK WELKOM BIJ Hendré Sijbring Herbert Colmer Port Technology GRONINGEN SEAPORTS DELFZIJL EEMSHAVEN FIVELPOORT GRONINGEN RAILPORT VEENDAM MISSIE GRONINGEN SEAPORTS

Nadere informatie