Aanbevelingen en kwaliteitscriteria voor ziekenhuisinformatiesystemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aanbevelingen en kwaliteitscriteria voor ziekenhuisinformatiesystemen"

Transcriptie

1 Aanbevelingen en kwaliteitscriteria voor ziekenhuisinformatiesystemen (versie 1 december 2002) Prof. Dr. Bart Van den Bosch Prof. Erwin Bellon André De Deurwaerder Mark Vanautgaerden Dr. Marc Bangels

2 Inhoud 1 INLEIDING ARCHITECTUUR EN INTEGRATIE VAN HET ZIS INLEIDING DEFINITIES Geconnecteerde systemen Geïntegreerde systemen OPSPLITSEN VAN HET ZIS: INHOUDELIJKE OPTIES Per groep gebruikers Per dienst TECHNISCHE OPTIES VOOR DATA-UITWISSELING Syntax en standaarden voor data-uitwisseling Bedrijfszekerheid van de connectie Onafhankelijkheid van verzender, ontvanger en transferproces Gegarandeerde aflevering Herstartprocedure Transacties Centraal knooppunt Interface engine Message broker Datareplicatie: inhoudelijke opties Master slave Routeringsregels Synchroniseren van verschillende datakopieën Implicaties van datareplicatie op toegangscontrole RESULTATENSERVER Implicaties op toegangscontrole COMPONENT INTEGRATIE Back end componenten Front end componenten Samenwerkende toepassingen als alternatief voor front end componenten - CCOW INHOUDELIJKE STRUCTUUR DATA ORGANISATIE Patiëntennummer Beheer Uniciteit van het patiëntennummer Coderingen Structurering FUNCTIONALITEIT Afsprakenbeheer Resultatenbeheer Aanvraag- en registratiesysteem Medicatie voorschrift en toediening i

3 Verbruik Patiëntenbewegingen Facturatie Probleemlijst en progress notes BESCHIKBAARHEID VAN HET COMPUTERSYSTEEM OORZAKEN VAN ONBESCHIKBAARHEID TECHNIEKEN OM DE ONBESCHIKBAARHEID TE BEPERKEN Backup Hardware redundantie Onderhoudscontracten Cluster Replication server Inrichting computerruimtes UPS, noodstroom voor infrastructuur buiten de computerruimtes REDUNDANTIECRITERIA VOOR EEN ZIEKENHUIS ARCHIVERING FYSISCHE PROBLEMEN LOGISCHE PROBLEMEN BEVEILIGING TOEGANGSCONTROLE AUTHENTICATIE Basistechnieken Discipline bij authenticatie Stimuleren van discipline bij authenticatie met paswoorden Stimuleren van discipline door keuze van de authenticatietechnieken Uitreiken van nieuwe of vernieuwde authenticatiemiddelen Reageren op inbraakpogingen Welke authenticatie technieken gebruiken voor een ZIS? Individuele gebruikersnamen AUTORISATIE BEHEER VAN GEBRUIKERS AUTOMATISCH VERGRENDELEN VAN EEN SESSIE BIJ INACTIVITEIT AUDITING ENCRYPTIE EN DIGITALE HANDTEKENING Symmetrische encryptiealgoritmes Public-private key algoritmes Certificaten Hashing technieken VIRUSSEN, WORMEN EN TROJAANSE PAARDEN FYSISCHE TOEGANG TOT COMPUTERSYSTEMEN DIEFSTAL VAN LAPTOPS TOEGANG VOOR ONDERSTEUNING VAN TOESTELLEN INTERNET TOEGANG VIRTUELE PRIVÉ NETWERKEN TOEGANGSCONTROLE OP TOEPASSINGSNIVEAU ii

4 Authenticatie Autorisatie Audit Beleid Audit per patiënt Audit per gebruiker Audit per actie Controleren van de gelogde informatie AANDACHTSPUNTEN BIJ HET PROJECTBEHEER PACS PICTURE ARCHIVING AND COMMUNICATION SYSTEMS INDIVIDUELE ASPECTEN VAN EEN PACS Archivering van de beelden Dimensionering van het archief Hierarchische organisatie van het archief Symmetrie in de toegang tot het archief Backup en continuiteit van werking Consolidatie van opslagnoden Distributie van radiologische beelden doorheen het ziekenhuisnetwerk Koppelen van de beeldvormende toestellen Viewing voor primaire diagnose Viewing doorheen de kliniek INTEGRATIE VAN PACS IN DE GEHELE INFORMATICA-OPLOSSING Back office integratie van PACS in het overkoepelende informatiesysteem Front office integratie van PACS in een overkoepelende gebruikersinterface Informatie-uitwisseling met de beeldvormende toestellen Correctie van fouten in het PACS TELEMATICA BEVEILIGING BIJ TELEMATICA Definiëren van verantwoordelijkheden Beveiligen van de communicatie Authenticatie van de gebruikers Inperken van bedrijfslogica in de client-software Gedetailleerde toegangsregels en externe artsen TECHNOLOGIE VOOR TELE-INTERACTIE TUSSEN PERSONEN Video conferencing Data conferencing Delayed time interactie door uitwisselen van bestanden TELE-KOPPELING VAN EN TELE-TOEGANG TOT MEDISCHE DOSSIERS Uitwisselen van informatie tussen onafhankelijke medische dossiers Organisatorische uitdagingen Architectuur en technologie voor communicatie Interactieve tele-toegang tot het dossier binnen een ziekenhuis Organisatorische uitdagingen Technologie voor interactieve tele-toegang Het delen van een centraal dossier tussen onafhankelijke zorgenverstrekkers Technische en organisatorische uitdagingen iii

5 iv

6 1 Inleiding Deze tekst heeft tot doel een aantal aanbevelingen en eerste aanzet tot kwaliteitscriteria voor ziekenhuisinformatiesystemen aan te reiken. Een ziekenhuisinformatiesysteem is een zeer complex systeem waarbij alle aspecten van de informatica betrokken zijn. Het is onmogelijk al deze aspecten aan bod te laten komen in één tekst. We beperken ons dan ook tot bepaalde deelaspecten die o.i. in min of meerdere mate specifiek zijn voor de ziekenhuissector. Strikt genomen bestaat medische informatica niet. Er bestaat alleen de toepassing van informatica in de medische sector. Sommige informaticatechnieken komen daar meer voor dan in andere sectoren en sommige problemen (zoals b.v. beeldopslag en -distributie) krijgen andere accenten dan in de meeste businesstoepassingen. Veel ziekenhuizen hebben een managementstructuur die grondig verschilt van deze in de meest bedrijven: hoewel de verschillende medische diensten sterk samenwerken hebben ze een vergaande autonomie. Dikwijls kan in een ziekenhuis elk departement zijn eigen informaticastrategie voeren, daar waar dit in het bedrijfsleven meestal centraal bepaald wordt. Dit heeft zijn invloed op de problemen en mogelijke oplossingen ervan. In deze tekst hebben we geprobeerd aandachtspunten aan te duiden en een generieke aanpak voor te stellen die rekening houdt met deze specifieke situatie. We beperken ons tot die technische en architecturale keuzes die niet louter en alleen door technici kunnen gemaakt worden, maar die ook door het management moeten gedragen worden omdat ze invloed hebben op de werking van het ziekenhuis, de mogelijke (elektronische) interacties tussen diensten, de beveiligingsstrategie, de toegangscontrole, de uitbreidbaarheid van het systeem,. Verder richten we ons vooral op de problemen en keuzes die gemaakt moeten worden rond de implementatie en integratie van de klinische systemen. Deze worden sterk beïnvloed door het feit dat er hier een zeer strikte authenticatie nodig is, terwijl juist voor deze toepassingen toegangscontrole en toegangscontroleregels ongebruikelijk complex zijn. Voor administratieve systemen is de situatie niet alleen eenvoudiger, maar ook minder specifiek zodat er meer expertise kan gevonden worden bij het interne management als bij eventuele externen die de implementatie verzorgen. We willen geen minimumnormen definiëren voor de inhoud van het medisch dossier. Daarvoor verwijzen we naar het KB van 3 mei 1999 dat al minima oplegt. Het is niet aan de auteurs van deze tekst om prioriteiten te definiëren voor de verdere uitbouw van het medisch dossier. Wat optimaal en pragmatisch haalbaar is voor één ziekenhuis is voor een ander ziekenhuis zeer moeilijk implementeerbaar. We verwijzen wel naar integraties die o.i. gewenst of zelfs onmisbaar zijn, indien men besluit bepaalde modules te ontwikkelen of aan te kopen. 1

7 De tekst probeert genuanceerd weer te geven welke maatregelen strikt vereist zijn en welke gewenst, of aan te raden. We hebben er niet voor geopteerd een strikte normenlijst uit te schrijven. Een normenlijst zou natuurlijk kunnen leiden tot een strikte scoring van ziekenhuisinformatiesystemen maar het leek ons schier onmogelijk één zinnige relatieve scoring te maken van zowel technische, inhoudelijke, integratie-, beveiligings-, en managementaspecten van een ziekenhuisinformatiesysteem zonder eerst alle criteria exhaustief benoemd en beschreven te hebben. Vermits dit laatste ons onmogelijk leek, hebben we ons aan een kwalitatieve beschrijving gehouden. De tekst is dus ook geen exhaustieve behandeling van alle mogelijke opties die men moet nemen bij de implementatie van een ziekenhuisinformatiesysteem. Het is eerder een verzameling best practices en een aantal pragmatische aanzetten tot oplossing die als bedoeling heeft veel voorkomende problemen te structureren en het management zo te helpen bij het opstellen van het informaticamasterplan en de implementatie van het ziekenhuisinformatiesysteem. Aanbevelingen met deze stijl beschouwen we als heel belangrijk en strikt noodzakelijk. Aanbevelingen met deze stijl zijn in mindere mate belangrijk en kan men in tweede instantie overwegen. 2

8 2 Architectuur en integratie van het ZIS 2.1 Inleiding De architectuur van het ziekenhuisinformatiesysteem bepaalt mee de mogelijkheden en beperkingen van het systeem. Verschillende aspecten van een ziekenhuisinformatiesysteem worden beïnvloed door de architectuur: Toegangscontrole Migratie van toepassingen en systemen Performantie Toepassingsintegratie en workflow opvolging Gegevensopslag De architectuur wordt niet louter door technische factoren bepaald maar ook door hoe het systeem historisch gegroeid is en vooral door de structuur en het niveau van de integratie van het management. Om een geïntegreerd informaticasysteem te bouwen, moet er een eenduidige visie zijn op die architectuur en een eenduidige leiding om die visie te implementeren. In veel ziekenhuizen is het (medisch) beleid echter gedecentraliseerd. Men heeft meestal wel een centraal beleid voor de administratieve en logistieke ondersteuning maar het medisch beleid wordt volledig decentraal door de verschillende diensten (specialismen) aangestuurd. Het gevolg hiervan is dat we dikwijls wel een geïntegreerd patiëntmanagementsysteem zien en een geïntegreerde facturatie, maar verscheidene medische subsystemen waarover het medische dossier van de patiënt verdeeld is. De internist werkt met een ander pakket dan de chirurg, de neuroloog heeft weer iets anders etc Diensten als Apotheek, Radiologie of andere functiemetingen gebruiken meestal zeer sectorspecifieke software. Het systeem groeit dan door aankoop of uitbouw van modules zonder dat er voorafgaandelijk een globale architectuur uitgedacht werd. Integratie moet achteraf gerealiseerd worden en is daardoor duurder en moeilijker. Omdat de diensten ook financieel onafhankelijk zijn en eigen budgetten hebben, moet men dan ook nog onderhandelen met de verschillende diensten om hen te overtuigen de nodige budgetten voor integratie vrij te maken. Het feit dat de managementstructuren zo uitgebouwd werden heeft uiteraard te maken met de manier waarop de overheid de ziekenhuizen financiert. Dit is nu eenmaal een realiteit en bij het uittekenen van de architectuur van het ziekenhuisinformatiesysteem moeten we hiermee rekening houden: het heeft geen zin een niveau van integratie voorop te stellen dat managementbeslissingen vraagt die niet kunnen genomen worden omdat er geen managementstructuur is die de autoriteit heeft om ze te nemen. M.a.w.: het niveau van integratie van het informaticasysteem is geplafonneerd door het niveau van integratie van het management. 3

9 Als men bij het uittekenen van het globale informaticamasterplan hier rekening mee houdt, kan men ook de verwachtingen van de gebruikers bijstellen. Door de diensten te informeren over de consequenties van hun keuze voor een of ander subsysteem, kan men eventueel toch nog een aantal integratieopties openhouden. Zelfs als men met verschillende subsystemen werkt zijn er nog een aantal integratieopties die kunnen genomen worden. We beschrijven eerst een aantal basisarchitecturen en de voor- en de nadelen van deze architecturen. Daarna beschrijven we een aantal mogelijke integratie- en connectietechnieken. In het informaticamasterplan moet een hoog niveau architectuur gekozen worden waarin de integratie van de verschillende subsystemen beschreven staat. Het plan beschrijft de informatiestromen en de integratietechnieken op een hoog niveau. Indien de gemaakte keuzes bepaalde opties van samenwerking uitsluiten, moeten die worden vermeld. 2.2 Definities We bespreken eerst een aantal conceptuele basisarchitecturen en introduceren enkele termen om de verdere discussie te vergemakkelijken. De opdeling die we geven is zeker niet absoluut: het zijn types van architecturen maar daartussen ligt een continuüm. Een ziekenhuisinformatiesysteem zal meestal een combinatie van deze types zijn. Er is ook geen standaardisatie in de benaming van deze types. In andere teksten kan de terminologie dus verschillen Geconnecteerde systemen Een geconnecteerd systeem bestaat uit verschillende aparte subsystemen die met data connecties met elkaar verbonden zijn. Data wordt dus van één systeem naar een ander getransporteerd. Dit kan op 2 manieren: door online opvragen of door datareplicatie. Bij online opvragen zal systeem A indien er gegevens nodig zijn uit systeem B deze daar ophalen op het moment dat A ze nodig heeft. De gegevens worden alleen verwerkt op A, niet opgeslagen. Als A dezelfde gegevens later opnieuw nodig heeft zal A die dan weer opvragen. A gedraagt zich als een client en B is de server. 4

10 Bij datareplicatie zal A op regelmatige tijdstippen gegevens ophalen uit B en lokaal opslaan. Het kan ook dat B regelmatig of continu zijn gegevens doorstuurt naar A. De gegevens van B worden dus redundant op A bewaard. Datareplicatie heeft als voordeel performantie: de data zijn op het tweede systeem lokaal beschikbaar wat bevraging daar veel sneller maakt. Anderzijds moet men voor kopiebeheer zorgen (zie p 18). Indien verschillende subsystemen dezelfde functionaliteit herimplementeren spreken we van functiereplicatie. Voorbeeld: stel dat de dienst Inwendige en Chirurgie verschillende informaticasystemen hebben. In beide werd volgens de wensen van de dienst Radiologie een Radiologie-aanvraagmodule geïmplementeerd. Dit is functiereplicatie. De logica achter de aanvraagmodule moest namelijk in 2 verschillende systemen aangemaakt worden. Functiereplicatie is duur en gebeurt zelden maar is soms noodzakelijk. Soms volstaat het niet om alleen de data te repliceren naar een ander systeem maar moet men daar ook programma s toevoegen om deze data te bekijken en/of te manipuleren. Gegeven dat men verschillende systemen connecteert, kan men hier ook een onderscheid maken tussen ad hoc connecties en connecties via een centraal knooppunt. Ad hoc connecties hoeven niet veel definitie: in dit geval verbindt men 2 subsystemen rechtstreeks met elkaar. Als men met een centraal knooppunt werkt, dan worden alle subsystemen met dit knooppunt verbonden. Het knooppunt regelt ook meestal het verkeer tussen de subsystemen en treedt meestal op als een soort triëerstation. Radiologie Inwendige Dermato Chirurgie Apotheek Data connectie. Ad hoc protocol, HL/7 connectie of andere. Figuur 1: Ad hoc geconnecteerde systemen 5

11 2.2.2 Geïntegreerde systemen In een geïntegreerd systeem ziet de gebruiker één systeem van met elkaar interagerende deeltoepassingen. De mate en complexiteit van die interactie kan sterk variëren. Een geïntegreerd systeem kan monolithisch zijn of componentgeoriënteerd. In een monolithisch systeem is alles gemaakt door één fabrikant en is de integratie meestal zeer hoog. De deeltoepassingen gaan naadloos in elkaar over en de gebruiker heeft het gevoel met één grote toepassing te werken. Het voornaamste nadeel is dat zelden één fabrikant er in slaagt een bevredigende oplossing te vinden voor alle deelsystemen. Een ander nadeel is vendor lock in. Het ziekenhuis wordt sterk afhankelijk van die fabrikant en de toepassingen die door deze fabrikant ondersteund worden. In een componentgeoriënteerd systeem zijn de verschillende deeltoepassingen door verschillende fabrikanten gemaakt maar interageren ze met elkaar door elkaars functies te gebruiken. De gebruiker zal meestal wel verschillen in stijl merken tussen de deeltoepassingen omdat ze allen een verschillende oorsprong hebben. Het systeem gedraagt zich echter wel als één geheel. Verschil tussen functiereplicatie en componentoriëntatie Het verschil met functiereplicatie is dat in een componentgeoriënteerd systeem één component de functie implementeert maar deze in verschillende subsystemen gebruikt Radiologie Inwendige Interface engine (HL/7) of Message broker Dermato Chirurgie Apotheek Figuur 2: connecteren via centraal knooppunt 6

12 wordt. De functie is gegarandeerd op een consistente manier geïmplementeerd doorheen het hele systeem. De programmacode die de functielogica implementeert bestaat maar op één plaats en als ze moet aangepast worden moet dit dus ook maar op één plaats gebeuren. Bij functiereplicatie daarentegen zal men de functielogica telkens opnieuw herimplementeren in het doelpakket. Er bestaan dus verschillende implementaties van dezelfde functielogica en meestal ook in verschillende technologieën. Dit is duur in ontwikkeling én in onderhoud. Elke aanpassing moet ook door de verschillende partijen doorgevoerd worden. Het gevaar bestaat dat niet alle subsystemen op exact dezelfde manier de logica implementeren. Back end en front end componenten Componentintegratie kan zowel front end als back end gebeuren. Front end componenten zijn aparte onderdelen waaruit een toepassing gemaakt werd op de front end (client) en die mogelijks elk hun eigen back end systeem hebben. Zo kan men een component hebben voor het presenteren van uitgevoerde radiologieonderzoeken en radiologische verslagen, welke deze gegevens uit een eigen radiologiedatabase haalt maar die als gehele component toch ingebouwd is in de user interface van de toepassing die het Medical file application Patient admission discharge transfer Pat ID Appointment scheduler ID info RX System Appointment server Patient admin DB RX system Figuur 3: front end componenten 7

13 gehele medische dossier presenteert. Back end componenten worden meestal op een middenlaag geïmplementeerd in een zogenaamde 3 lagen architectuur. De derde laag zorgt dan meestal voor de persistentie van de data. Deze architectuur wordt zeer veel gebruikt in internet toepassingen waar men geen controle heeft (of wil hebben) over de front end systemen en daarom alle business logica implementeert in een middenlaag. De middenlaag levert diensten naar verschillende front end toepassingen toe. Het grote voordeel is dat de businesslogica maar op één plaats moet onderhouden worden. Men kan ze ook wijzigen zonder aanpassingen aan de client toepassingen te moeten doorvoeren zolang men de interface naar de clients niet wijzigt. Zo kan voor toegang via het Internet een andere front end worden gebouwd dan voor gebruik binnen de instelling (zie p. 100) Bovenstaande termen geven een aantal types weer. Binnen elk van deze types zijn er verschillende varianten. Toepassing 1 Wireless Toepassing 2 Toepassing Geimplementeerd op applicatie servers type J2EE,.NET of servlets. Meerdere middellaag servers mogelijk. Middle tier Middle tier RX aanvraag RX rapportering Afspraken Patient admin Medicatievoorschrit RX system Patiënt admin Apotheek Figuur 4: Back end componenten 8

14 2.3 Opsplitsen van het ZIS: inhoudelijke opties Het management moet in het informaticamasterplan een aantal integratiekeuzes maken. Zoals hoger gezegd beïnvloedt de architectuur van het systeem wat gemakkelijk of moeilijk is om te realiseren met het systeem. Het management moet dus enerzijds rekening houden met de beperkingen die uit de architectuur van het ziekenhuisinformatiesysteem voortkomen, anderzijds kan ze proberen de architectuur aan te passen aan de doelstellingen die ze wil realiseren. Tenzij men kiest voor een monolithisch systeem van één fabrikant, zal het management steeds de keuze moeten maken op welke manier men het systeem opsplitst in beheersbare delen die als bouwstenen van het ziekenhuisinformatiesysteem zullen dienen. Dit neemt men best op in het informaticamasterplan, evenals de aanpak om deze bouwstenen met elkaar en de reeds geïmplementeerde systemen te verbinden volgens één van bovenvermelde technieken. De verschillende delen van het ziekenhuisinformatiesysteem kunnen dan onafhankelijk van elkaar aangekocht of ontwikkeld worden. Hoe men het systeem functioneel opdeelt staat los van de technische opties die men neemt om de verschillende onderdelen te integreren. We bespreken nu een aantal basisopties die kunnen genomen worden i.v.m. de opdeling van het systeem, en gaan daarna in op technieken voor integratie Per groep gebruikers Men zou het systeem kunnen opdelen per groep gebruikers. M.a.w. elke groep heeft een eigen dossier. Men spreekt soms van een medisch dossier en een verpleegkundig dossier. Het eerste wordt door de artsen gebruikt, het tweede door de verpleging. Soms voegt men er nog een derde dossier aan toe: het sociaal dossier. Voordelen Het voornaamste voordeel in deze aanpak is dat men meestal wel één verpleegkundig dossier door heel het ziekenhuis kan uitrollen, terwijl het moeilijker is om consensus te krijgen over één medisch dossier(pakket) omwille van de grote technische verschillen tussen de specialisaties. Men kan daardoor soms sneller aan de informatisering van het verpleegkundige werk beginnen. 9

15 Nadelen Het is echter een zeer groot nadeel om de verpleegkundigen en de artsen op twee of meer verschillende systemen onder te brengen die dan weer met elkaar moeten geïntegreerd worden. Vermits er zeer veel en frequente informatieoverdracht nodig is tussen verpleegkundigen en artsen, zijn er veel (data) koppelingen nodig tussen beide systemen. Vermits dit vrij duur is, gebeurt het dus maar in beperkte mate en verliest men aan functionaliteit. Zonder zware integratie of connectie-inspanning kan men in een dergelijk systeem moeilijk workflow implementeren. Indien men opteert voor een opsplitsing per groep gebruikers zal de connectie tussen het medisch en het verpleegkundig systeem zeer performant moeten zijn omdat de meeste workflows verschillende keren de grens van deze systemen oversteken. Men kan dan best op database niveau integreren, waarbij het ene systeem rechtstreeks de database van het andere ondervraagt (client server) ofwel kiezen voor een uitgebreide datareplicatie met redundante opslag van de data die nodig is in de workflow(s) Per dienst Sommigen opteren om een patiëntdossier per specialisme (groep) op te zetten. Verpleging en artsen van eenzelfde dienst werken in één systeem maar men heeft verschillende pakketten per specialisme: Inwendige Geneeskunde, Gynaecologie, Heelkunde, Algemeen Inwendige Cardiologie Abdominale heelkunde Dermatologie Anesthesiologie Medisch dossier Verpleegkundig dossier S` Administratief systeem Figuur 5: Opdeling per groep 10

16 Algemeen Inwendige Cardiologie Abdominale heelkunde Dermatologie Anesthesiologie Dossier Pakket A Dossier Pakket B Dossier Pakket C Anesthesie/ pre-op bewaking Administratief systeem Figuur 6: opdeling per specialisme Voordelen Specificiteit. Een voordeel van deze aanpak is dat men een zeer specifiek systeem kan kiezen per afdeling. Vooral voor de meer technische afdelingen kan een algemeen systeem ontoereikend zijn. In de praktijk evenwel zien we dat een dergelijke opdeling gewoonlijk niet gemaakt wordt vanuit deze motivatie, maar doordat elk van deze diensten een volledig autonoom management heeft en zonder overleg een systeem kiest. Beheersbaarheid. Vooral als men niet al te hecht wenst te integreren heeft men het voordeel van beheersbaarheid. Elk van de systemen kan apart aangepast of gemigreerd worden zonder al te veel hinder voor de anderen. Nadelen Fragmentatie. In een dergelijke aanpak wordt het medisch dossier van de patiënt gefragmenteerd opgeslagen. Meestal hebben de zorgverstrekkers van één dienst geen toegang tot het pakket van de andere dienst. Dure integratie. De integratie is duur, en als men de systemen sterk integreert vervallen een deel van de hierboven vermelde voordelen. Als men bij voorbeeld order entry wil implementeren zal men al snel functiereplicatie nodig hebben. 11

17 Algemeen Inwendige Cardiologie Abdominale heelkunde Dermatologie Anesthesiologie Dossier Pakket A Dossier Pakket B Dossier Pakket C Anesthesie/ pre-op bewaking Verpleegkundig dossier Administratief systeem Figuur 7: Combinatie van opdeling per groep en per specialisme Meerdere user interfaces. Als personeelsleden op verschillende diensten werken, worden zij met verschillende user interfaces geconfronteerd. Dit kan een probleem zijn voor assistenten in een opleidingsziekenhuis maar ook voor verpleegkundigen die roteren. De meeste ziekenhuisinformatiesystemen zijn combinaties van bovenstaande opdelingen (zie Figuur 7). 2.4 Technische opties voor data-uitwisseling Bij het opzetten/plannen van data-uitwisseling tussen verschillende systemen zou voor elk van de connecties volgende punten moeten gedefinieerd worden: Syntax voor data uitwisseling Welke maatregelen er genomen worden om de bedrijfszekerheid en de correcte werking van de connectie te garanderen o Hernemen van de datareplicatie na downtime van een van de systemen o Transactiebewaking Performantievereisten 12

18 2.4.1 Syntax en standaarden voor data-uitwisseling HL/7 Er zijn zeer vele standaarden gedefinieerd voor data uitwisseling in de medische informatica maar weinigen worden ook daadwerkelijk op grote schaal gevolgd door fabrikanten. Een van de weinigen die wereldwijde commerciële navolging kent is HL/7 (Health Level 7). Zelfs met HL/7 wordt plug-and-play nog maar benaderd tot op het niveau van plugand-pray. Er zijn kleine en grote dialectverschillen die maken dat het opzetten van een HL/7 connectie toch snel enkele manweken vraagt. Voor uitwisseling van diagnostische beelden en gerelateerde informatie wordt de DICOM standaard algemeen aanvaard (zie p. 73). Er is een verschil tussen een syntax (en een protocol) voor communicatie en een standaard. De syntax legt de manier vast om gegevens in het bericht te coderen en het protocol de techniek om ze naar de communicatiepartner te krijgen, terwijl de standaard de betekenis vastlegt. De HL/7 standaard is uitbreidbaar dwz dat de boodschap met user segmenten kan aangevuld worden waarin men data kan plaatsen die (nog) niet in de standaard opgenomen werden. In feite gebruik je HL/7 dan louter als een techniek voor communicatie van gegevens waarover je toch apart afspraken moet maken (wat uiteraard een voordeel is als je die techniek toch reeds nodig hebt). XML Een opkomende syntax is XML, en een gerelateerd communicatieprotocol is SOAP. Deze zullen belangrijk worden, maar ze vervangen geen standaard. Als twee systemen XML ondersteunen mag men daar niet uit afleiden dat ze berichten met elkaar kunnen uitwisselen (en verwerken). XML bepaalt alleen de syntax van het bericht maar nog niet de structuur en de betekenis van de elementen in die structuur. XML wordt algemeen ondersteund door de hele computerindustrie. XML zal dan ook de syntax worden waarboven de standaarden geïmplementeerd zullen worden. Latere versies van HL/7 zullen XML gebaseerd zijn. De betekenis en structuur van het bericht en de items erin worden bepaald door het HL/7 consortium. Als men een koppeling maakt tussen twee of meer systemen moet men afwegen of het gebruiken van een standaard formaat wel de moeite waard is. Te dikwijls vertrekt men van het idee dat men een standaard moet gebruiken. Er zijn echter soms redenen om een directere weg te nemen en een ad hoc koppeling te maken (die dan nog op XML gebaseerd kan zijn), zeker als je b.v. toch maar louter private elements in HL/7 zou gebruiken. 13

19 Performantie Als men werkt via een standaard zoals HL/7 dan moeten de gegevens die men wenst over te sturen eerst volledig in het HL/7 formaat omgezet worden. Daarna worden ze via het netwerk doorgestuurd naar het ontvangende systeem of het centrale knooppunt (zie verder). Het ontvangende systeem moet de gegevens weer uitpakken en omzetten in het lokale formaat. Dit alles creëert overhead die in een transactioneel systeem niet altijd aanvaardbaar is. Als de structuur van de informatie die men wenst over te sturen relatief eenvoudig is, goed gekend is, en in de tijd weinig zal veranderen dan kan het dikwijls veel makkelijker zijn een ad hoc formaat en datareplicatieprocedure op te zetten die dichter aanleunen bij het bron- en doelsysteem. Bijvoorbeeld als bron- en doelsysteem beide een relationele database gebruiken voor dataopslag kan men meestal op een efficiëntere manier data repliceren tussen databases door een programma rechtstreeks de nodige data te laten ophalen uit het ene systeem en te laten inserteren in het andere. De procedure om dit laatste te doen laat men dan best door de fabrikant van het ontvangende systeem maken. Men moet op voorhand nagaan of de standaard die men wenst te gebruiken niet te veel overhead met zich meebrengt waardoor de performantievereisten niet gehaald kunnen worden Bedrijfszekerheid van de connectie Bij elke connectie die men maakt tussen twee systemen moet men er rekening mee houden dat zowel de verzender als de ontvanger als het proces dat de datareplicatie verzorgt tijdelijk kunnen uitvallen, en dat men de datareplicatie na het herstellen van het defect weer moet kunnen herstarten ONAFHANKELIJKHEID VAN VERZENDER, ONTVANGER EN TRANSFERPROCES De connectie moet zo opgezet worden dat verzender ontvanger of transferproces mag uitvallen maar dat de andere twee verder blijven functioneren. Dit is juist een van de voordelen van het opsplitsen van systemen: defecten en downtime blijven geïsoleerd tot één onderdeel. Dit kan o.a. gerealiseerd worden door berichten te bufferen aan beide kanten. De verzender schrijft de te transfereren data in een lokale buffer. Het transferproces haalt ze uit deze buffer en stuurt ze naar de buffer van de ontvanger. De ontvanger leest ze uit deze buffer uit om te verwerken. Als de ontvanger niet operationeel is dan kan de verzender nog steeds blijven 14

20 verder werken en data aan de buffer toevoegen. Indien alleen het verwerkingsproces bij de ontvanger down is, kan het transferproces de data reeds transfereren naar de buffer van de ontvanger. Indien de ontvanger volledig onbeschikbaar is, blijven de te verzenden data gebufferd bij de verzender. De buffers moeten voldoende groot zijn om het volume data dat accumuleert bij downtime op te slaan GEGARANDEERDE AFLEVERING De connectie moet zorgen voor een gegarandeerde aflevering van elk bericht. Als het medisch dossier verspreid is over verschillende systemen, kan door het niet afleveren van een bericht belangrijke medische informatie verloren gaan. Meestal zal men een bericht pas verwijderen uit de verzendbuffer of afkruisen als zijnde verzonden na bevestiging van ontvangst. Idempotente operaties Dikwijls is de zender na uitval van de ontvanger niet zeker of het laatste bericht wel aangekomen is en er alleen geen ontvangstbevestiging teruggestuurd werd, dan wel dat het bericht zelf nooit aangekomen is. De zender kan dan nadat alles terug operationeel is kijken wat het laatste bericht is dat aangekomen is, maar dit maakt de interactie tussen zender en ontvanger complex. Een eenvoudiger manier is te werken met idempotente operaties. Dit zijn operaties die meerdere keren na elkaar kunnen uitgevoerd worden maar na de eerste keer geen effect meer teweegbrengen. M.a.w. of men een idempotente operatie één of meerdere keren uitvoert na elkaar geeft hetzelfde resultaat. Als men bij datacommunicatie ervoor zorgt dat elk bericht dubbel of zelfs meerdere keren kan gezonden worden dan kan men bij een herstart terug al die berichten beginnen te verzenden waarvoor men geen ontvangstbevestiging gekregen heeft. Op die manier kan de ontvanger een bericht meermaals binnen krijgen maar heeft dit geen effect. De verzender hoeft dus niet te controleren wat de ontvanger al verwerkt heeft, wat de connectie eenvoudig houdt. De meeste commerciële messaging engines hebben mechanismen voor gegarandeerde aflevering ingebouwd (zie verder) HERSTARTPROCEDURE Voor elke connectie moet een herstartprocedure uitgewerkt en beschreven worden die geen berichten verloren laat gaan. De systemen moeten zo gedimensioneerd zijn dat ze in staat zijn de opgelopen achterstand voldoende snel in te halen. 15

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

Migratie van Groupwise naar Exchange

Migratie van Groupwise naar Exchange BIJLAGE Bijlage nr. 1 Migratie van Groupwise naar Exchange Doelstelling. Momenteel wordt in de administratie van de VGC Novell Groupwise als mailsysteem gebruikt. De huidige versie van Groupwise is verouderd

Nadere informatie

Handleiding: User Management Schuldbemiddelaars

Handleiding: User Management Schuldbemiddelaars Handleiding: User Management Schuldbemiddelaars Betreffende: Project: Handleiding beheer gebruikers van CBB voor schuldbemiddelaars CBS: Centrale Bron Schuldbemiddelaars Centraal Bestand van Berichten

Nadere informatie

OP Mobile: verhoogde mobiliteit verlaagt de drempel voor het gebruik van het medisch dossier.

OP Mobile: verhoogde mobiliteit verlaagt de drempel voor het gebruik van het medisch dossier. OP Mobile: verhoogde mobiliteit verlaagt de drempel voor het gebruik van het medisch dossier. Recent lijkt het dat alles wat te maken heeft met medische software en Apple s Ipad een ogenblikkelijke interesse

Nadere informatie

CyberLab. Highlights. Overzicht

CyberLab. Highlights. Overzicht Overzicht Highlights CyberLab is een webgebaseerd orderinvoer- en resultaatconsultatiesysteem dat met elk labinformatiesysteem geïntegreerd kan worden. CyberLab werd ontwikkeld in nauwe samenwerking met

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.JMS...2

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.JMS...2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1.JMS...2 1.1.Inleiding...2 1.2.Messaging architectuur...3 1.2.1.Point to point domein...3 1.2.2.Publish/Subscribe domein...4 1.2.3.Synchrone - asynchrone verwerking...4 1.2.4.De

Nadere informatie

Wie is leidend of lijdend?

Wie is leidend of lijdend? Organisatie Medische Technologie en ICT Wie is leidend of lijdend? Martijn Schasfoort Manager Zorg en Informatie Technologie Deze presentatie. Het betreft ervaringen uit Máxima Medisch Centrum Cultuur

Nadere informatie

Form follows function -Louis Henry Sullivan

Form follows function -Louis Henry Sullivan www.grundsatzlich-it.nl Form follows function -Louis Henry Sullivan Datawarehouse: vorm en functie Ronald Kunenborg licentie: Datawarehouse: vorm en functie Een data warehouse komt voort uit pijn Die pijn

Nadere informatie

Digitaal Archief Vlaanderen Stappenplan & Projectfiches

Digitaal Archief Vlaanderen Stappenplan & Projectfiches www.pwc.be Digitaal Archief Vlaanderen Stappenplan & Projectfiches september 2013 1. Inleiding In dit deel van de studie rond het Digitaal Archief Vlaanderen bekijken we het technische stappenplan dat

Nadere informatie

De volgende MTA s installeren in een groepje van 4 studenten: Onderzoek van vorig jaar naar gebruikte mail software evalueren.

De volgende MTA s installeren in een groepje van 4 studenten: Onderzoek van vorig jaar naar gebruikte mail software evalueren. Hoofdstuk 4 Mail Transfer Agents Email is een van de belangrijkste services die je als systeembeheer voor je gebruikers moet verzorgen. Als er geen mail verstuurd of ontvangen kan worden, kunnen de gebruikers

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

Zelftest Java EE Architectuur

Zelftest Java EE Architectuur Zelftest Java EE Architectuur Document: n1218test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA EE ARCHITECTUUR Nota:

Nadere informatie

DIS. Digital Information System

DIS. Digital Information System DIS Digital Information System Inhoud Digital Information System........................................ 4 ORGANI - Your Profit.................................................. 8 Digital Information

Nadere informatie

Effectief opslaan en terugvinden van informatie OFFICE FILING

Effectief opslaan en terugvinden van informatie OFFICE FILING Effectief opslaan en terugvinden van informatie OFFICE FILING Snelle toegang tot uw dossiers optimaliseert uw productiviteit Informatie vormt de levenslijn binnen uw onderneming de basis van effectieve

Nadere informatie

Martiris 2011. Secure Private Data. Gegevensbescherming in Oracle Databases

Martiris 2011. Secure Private Data. Gegevensbescherming in Oracle Databases Martiris 2011 Secure Private Data Gegevensbescherming in Oracle Databases Inhoudsopgave INTRODUCTIE... 3 HISTORIE... 4 SECURE PRIVATE DATA: FUNCTIONEEL... 4 A) ROW LEVEL SECURITY... 4 B) COLUMN MASKING...

Nadere informatie

Base24 database suite

Base24 database suite Base24 database suite Introductie De Base24 database suite is een zeer geavanceerde database oplossing die ontworpen is voor de management, opslag, inzage en uitwisseling van medische informatie zoals

Nadere informatie

1. De dienst in het kort 3. 2. Voordelen 3. 3. Context 3. 4. Huidige en beoogde klanten 4. 5. Beschrijving van de dienst 4 5.

1. De dienst in het kort 3. 2. Voordelen 3. 3. Context 3. 4. Huidige en beoogde klanten 4. 5. Beschrijving van de dienst 4 5. DIENST: EID DSS Dienstcode: Dienstengroep: Infrastructuur Doelpubliek: Partners Documentversie: V 1.0 Inhoudsopgave 1. De dienst in het kort 3 2. Voordelen 3 3. Context 3 4. Huidige en beoogde klanten

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem?

Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Dicht het security gat - Microsoft SharePoint, OCS, en Exchange met Secure File Sharing Heeft uw organisatie ook een Dropbox probleem? Executive summary Organisaties maken meer en meer gebruik van online

Nadere informatie

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Het betaalbare integratieplatform voor al uw Business-to-Business Integratie en Applicatie Integratie Volledig geautomatiseerde afhandeling van elektronisch

Nadere informatie

Het gebruik van OSB ebms contracten in complexe infrastructuren

Het gebruik van OSB ebms contracten in complexe infrastructuren Inleiding Het gebruik van OSB ebms contracten in complexe infrastructuren Whitepaper Ernst Jan van Nigtevecht Maart 2009 Contracten die gepubliceerd worden voor een OSB ebms service hebben tot doel om

Nadere informatie

Data quality tracking tool

Data quality tracking tool Data quality tracking tool Stageproject Over data cleansing werk Eén van de onderdelen van werk rond datakwaliteit uitgevoerd door Kapernikov is het systematisch oplossen van gedetecteerde datafouten in

Nadere informatie

edocs database structuur info

edocs database structuur info edocs database structuur info EMAIL WEBSITE Zwolle, 3 jan. 12 j.moorman@edocs.nl www.edocs.nl PAGINA 2 VAN 6 Background info edocs is een digitale archiveringsproduct voor windows platforms geschreven

Nadere informatie

Redundancy, spareparts of onderhoudscontract? Maarten Oberman, Albert Molenaar

Redundancy, spareparts of onderhoudscontract? Maarten Oberman, Albert Molenaar Redundancy, spareparts of onderhoudscontract? Maarten Oberman, Albert Molenaar Redundancy is een technische oplossing voor systeem falen in hardware of software en daarom van belang voor de optimalisatie

Nadere informatie

Technologieverkenning

Technologieverkenning Technologieverkenning Videocontent in the cloud door de koppeling van MediaMosa installaties Versie 1.0 14 oktober 2010 Auteur: Herman van Dompseler SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Het SURFnet/ Kennisnet

Nadere informatie

Beveiligingsbeleid Perflectie. Architectuur & Procedures

Beveiligingsbeleid Perflectie. Architectuur & Procedures Beveiligingsbeleid Perflectie Architectuur & Procedures 30 november 2015 Versiebeheer Naam Functie Datum Versie Dimitri Tholen Software Architect 12 december 2014 0.1 Dimitri Tholen Software Architect

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/10/021 ADVIES NR 10/03 VAN 2 FEBRUARI 2010 BETREFFENDE DE AANVRAAG VAN DE RIJKSDIENST VOOR JAARLIJKSE VAKANTIE

Nadere informatie

MyCareNet in uw Apotheek?

MyCareNet in uw Apotheek? MyCareNet in uw Apotheek? Met deze brochure willen we onze klanten informeren over de invoering van MyCareNet MyCareNet in uw apotheek MyCareNet is een initiatief van het NIC (Nationaal Intermutualistisch

Nadere informatie

NORA Document Management Software

NORA Document Management Software NORA Document Management Software Beheer en beheers uw document flow INHOUD NORA Eenvoudig documentenbeheer NORA: eenvoudig documentenbeheer 3 MODULES Dossier- en contactenbeheer 4 Documenten 5 Berichten

Nadere informatie

Micro Computer Service Center. Installatie

Micro Computer Service Center. Installatie Micro Computer Service Center Installatie MCSC BDR versie 2.7 van 01/01/2013 2013 Contents I. Uit te voeren bij MCSC voor vertrek naar de klant... 3 1. Bdr opzetten... 3 2. Bdr aanmaken in McscCom... 3

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture Software architecture IM0203 TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN Vraag 1 Vraag 1a Veel van de in het werkboek besproken patterns kunnen ingezet worden voor het referentiesysteem. We lopen de patterns hier stuk

Nadere informatie

Research & development

Research & development Research & development Publishing on demand Workflow ondersteuning Typesetting Documentproductie Gespecialiseerd document ontwerp Web ontwerp en onderhoud Conversie Database publishing Advies Organisatie

Nadere informatie

Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk

Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk Applicatie Integratie in de zorg: implementatie tips uit de praktijk Veel zorginstellingen geven aan informatievoorziening te willen verbeteren. Om bijvoorbeeld de cliënt meer centraal te stellen of Het

Nadere informatie

Uw partner voor het beheer en de verdeling van uw veiligheidsdocumenten

Uw partner voor het beheer en de verdeling van uw veiligheidsdocumenten Uw partner voor het beheer en de verdeling van uw veiligheidsdocumenten CHEM sa Rue E. Martel, 15-17 7190 Ecaussinnes België Tel. +32 67 49 00 03 - Fax : +32 67 49 02 11 http://www.publichem.com - e-mail

Nadere informatie

owncloud centraliseren, synchroniseren & delen van bestanden

owncloud centraliseren, synchroniseren & delen van bestanden owncloud centraliseren, synchroniseren & delen van bestanden official Solution Partner of owncloud Jouw bestanden in de cloud Thuiswerken, mobiel werken en flexwerken neemt binnen organisaties steeds grotere

Nadere informatie

business integratie in de zorgsector

business integratie in de zorgsector business integratie in de zorgsector Integratie in de zorgsector de voordelen Uw IT landschap vereenvoudigen Business integratie vereenvoudigt complexe IT omgevingen. In de zorgsector worden vaak talrijke

Nadere informatie

Hyarchis.Net MKB. Hyarchis.Net MKB voor efficiënte ondernemers. Stroomlijn al uw digitale- en papierstromen

Hyarchis.Net MKB. Hyarchis.Net MKB voor efficiënte ondernemers. Stroomlijn al uw digitale- en papierstromen Hyarchis.Net MKB Hyarchis.Net MKB voor efficiënte ondernemers Stroomlijn al uw digitale- en papierstromen Heeft uw bedrijf door alle uitpuilende archiefkasten soms meer weg van een papieropslag? Kunt u

Nadere informatie

DOCTRAILS MODULE: MESSAGE FLIPPING

DOCTRAILS MODULE: MESSAGE FLIPPING MODULE: MESSAGE FLIPPING INTRODUCTIE PROBLEEMSTELLING In een aantal gevallen zijn ontvangers niet ingericht om op een eenvoudige manier een ontvangen bericht te beantwoorden. Het kan zijn dat er geen automatische

Nadere informatie

Business-to-Business

Business-to-Business Business-to-Business 1 WAT IS BUSINESS-TO-BUSINESS? 1.1 Inleiding Bedrijven communiceren veelvuldig met elkaar. Orders worden geplaatst, facturen worden verzonden, informatie wordt uitgewisseld. Zo n dertig

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1

INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1 INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1 II. ENKELE STELLINGEN...4 A. Algemeen...4 B. In de consultatieplaats...5 C. Ondersteuning, gegevensbanken en protocollen...6 D. Veiligheid...7 E. Taak overheid/beroepsvereniging...7

Nadere informatie

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl Uw cliënt verdient toch maatwerk zorg? Waarom Webfysio? Uw eigen online en blended maatwerk zorgpakketten aanbieden Uw cliënten ondersteunen met online agenda, notificaties en herinneringen Direct online

Nadere informatie

Handleiding: CIA - User Management

Handleiding: CIA - User Management Handleiding: CIA - User Management Onderwerp: Project: Ten behoeve van: Vanwege: Handleiding beheer gebruikers van CIA - Gerechtsdeurwaarders CIA Central Identification & Authentication server NKGB National

Nadere informatie

Analyse Vlaamse portaal applicaties

Analyse Vlaamse portaal applicaties Audit opdracht Analyse Vlaamse portaal applicaties Hans C. Arents, kenniscentrummanager Cel Media-innovatie, Departement Wetenschap, Innovatie en Media Tel: (02) 553 45 63 Fax: (02) 553 45 79 E-mail: hans.arents@wim.vlaanderen.be

Nadere informatie

Praktijk en practices

Praktijk en practices Troubleshooting Praktijk en practices Spreker(s) : Datum : E-mail : Ruud van Leeuwen 6 juni 2013 rleeuwen@transfer-solutions.com WWW.TRANSFER-SOLUTIONS.COM Onderwerpen Tech stack komt aan bod Werkwijzen

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/13/159 ADVIES NR 13/66 VAN 2 JULI 2013 BETREFFENDE DE AANVRAAG VAN XERIUS KINDERBIJSLAGFONDS VOOR HET VERKRIJGEN

Nadere informatie

Dit document wordt u aangeboden door de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid

Dit document wordt u aangeboden door de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid Dit document wordt u aangeboden door de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid Het kan vrij verspreid worden op voorwaarde dat de bron en het URL vermeld worden Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid Sint-Pieterssteenweg

Nadere informatie

AP6 Delen om samen te werken

AP6 Delen om samen te werken AP6 Delen om samen te werken AP6 Partager afin de Collaborer Basisinformatie + hoe ze te bewaren/toegankelijk te maken 1. Een EPD voor alle zorgberoepen Om gegevens te kunnen delen dient elk zorgberoep

Nadere informatie

Workshop Smart Cities 7 mei 2009. Horizon Project: defining midware. Een visie op de gemeentelijke IT applicatie architectuur

Workshop Smart Cities 7 mei 2009. Horizon Project: defining midware. Een visie op de gemeentelijke IT applicatie architectuur Horizon Project: defining midware Een visie op de gemeentelijke IT applicatie architectuur Frank Van Hoornweder Commercieel directeur Cevi & Logins Waarnemingen en uitdagingen inzake ICT applicatie-architectuur

Nadere informatie

2014 2015 MediBridge ehealth Premium Services Pagina 1

2014 2015 MediBridge ehealth Premium Services Pagina 1 Algemene informatie on demand over de bestaande ehealth basisdiensten en de verschillende diensten met toegevoegde waarde, evenals andere ehealth initiatieven, hun functionaliteit, en hoe deze zich t.o.v.

Nadere informatie

Handleiding sftp. External Classification 1

Handleiding sftp. External Classification 1 Handleiding sftp External Classification 1 1. Introductie sftp, waarover deze handleiding spreekt, is een secure file transfer systeem, ter beschikking gesteld door de Stichting Kankerregister aan haar

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/10/135 ADVIES NR 10/26 VAN 9 NOVEMBER 2010 BETREFFENDE DE AANVRAAG VAN MULTIPEN SOCIAAL VERZEKERINGSFONDS

Nadere informatie

Adobe s positionering op document beveiliging

Adobe s positionering op document beveiliging Adobe s positionering op document beveiliging Colin van Oosterhout Business Development Manager 1 Beveiliging: een funndamentele eis voor electronische documenten Electronische processen moeten gelijk

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

Herleid uw downtime tot het minimum met een multidatacenter. Uniitt www.unitt.com

Herleid uw downtime tot het minimum met een multidatacenter. Uniitt www.unitt.com Herleid uw downtime tot het minimum met een multidatacenter concept Leg uw bedrijfskritische activiteiten in goede handen 2 Als het voor uw omzet cruciaal is dat uw servers continu beschikbaar zijn, dan

Nadere informatie

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous 2006-2007 Inhoudsopgave 1 2 1.1 Programmeertaal PHP5..................... 2 1.2 MySQL database......................... 3 1.3 Adobe Flash...........................

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/11/013 ADVIES NR 11/02 VAN 1 FEBRUARI 2011 BETREFFENDE DE AANVRAAG VAN DE RIJKSDIENST VOOR ARBEIDSVOORZIENING

Nadere informatie

Ieder document direct beschikbaar

Ieder document direct beschikbaar Slide 1 Ieder document direct beschikbaar 4 februari 2016 1 Slide 2 Over Expansion Implementatiespecialist op gebied van digitale documentverwerking en archivering Verantwoordelijk voor volledig implementatietraject

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM

Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM Hoofdstuk 4 : BESLISSINGSDIAGRAM 4.1. Inleiding. Om te komen tot het resultaat dat we in het kader van dit eindwerk hebben bereikt, moesten we een studie maken van de bestaande methodes en op basis hiervan

Nadere informatie

Algemene voorwaarden. 1. Algemene informatie. 2. Toegang tot de website DENA STABLES ALGEMENE VOORWAARDEN

Algemene voorwaarden. 1. Algemene informatie. 2. Toegang tot de website DENA STABLES ALGEMENE VOORWAARDEN I Algemene voorwaarden 1. Algemene informatie Behoudens uitdrukkelijke schriftelijke toestemming tot afwijking, zijn deze algemene voorwaarden van toepassing op alle contractuele relaties tussen enerzijds

Nadere informatie

Implementatiekosten en baten van SURFconext. Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters

Implementatiekosten en baten van SURFconext. Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters Implementatiekosten en baten van SURFconext Versie: 0.5 Datum: 06/06/2013 Door: Peter Clijsters Dit document geeft een antwoord op de vraag hoeveel een aansluiting op SURFconext kost. Introductie... 1

Nadere informatie

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl Uw cliënt verdient toch maatwerk zorg? Waarom Webfysio? Uw eigen online en blended maatwerk educatie- & zorgpakketten aanbieden Online communicatie via cliënt specifieke agenda, notificaties en email Direct

Nadere informatie

PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD?

PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD? North Trade Building Noorderlaan 133/8 B-2030 Antwerpen T +32 (0) 3 275 01 60 F +32 (0) 3 275 01 69 www.nucleus.be PUBLIEKE, PRIVATE OF HYBRIDE CLOUD? HOE MAAK IK DE KEUZE? NUCLEUS Hosting Solution Builder

Nadere informatie

24/7. Support. smart fms

24/7. Support. smart fms 24/7 Support Smart FMS vindt het van het grootste belang dat haar klanten helder inzicht hebben in de voorwaarden, zekerheid over gemaakte afspraken en het vertrouwen in haar als softwareaanbieder. Het

Nadere informatie

Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI

Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties Versie: maart 2002 mei 2002 Beknopte dienstbeschrijving

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/08/195 ADVIES NR 08/18 VAN 2 DECEMBER 2008 BETREFFENDE DE AANVRAAG VAN DE LANDSBOND DER CHRISTELIJKE MUTUALITEITEN

Nadere informatie

De elektronische handtekening en de Dienstenrichtlijn De elektronische handtekening Wat zegt een elektronische handtekening?

De elektronische handtekening en de Dienstenrichtlijn De elektronische handtekening Wat zegt een elektronische handtekening? De en de Dienstenrichtlijn Deze factsheet behandelt de Dit is een middel om te kunnen vertrouwen op berichten en transacties. Op 28 december 2009 moet in alle EU-lidstaten de Dienstenrichtlijn zijn ingevoerd.

Nadere informatie

Android Professioneel Gebruiken

Android Professioneel Gebruiken Android Professioneel Gebruiken Praktische Gids Dit document is toegespitst op een praktische implementatie van Android toestellen in een bedrijfsomgeving. Juni 2014 Ulrik Van Schepdael Mobco bvba Voorwoord

Nadere informatie

Overzicht DISTRI_GAS. Distributie Software Verkoop en Aankoop gassen. Versie: 2007.12.26

Overzicht DISTRI_GAS. Distributie Software Verkoop en Aankoop gassen. Versie: 2007.12.26 Versie: 2007.12.26 1. DISTRI_GAS DISTRI_GAS is een distributie pakket welk kan ingezet worden voor allerlei sectoren, echter met extra aandacht voor las- en gasproducten. De integratie van prijslijsten

Nadere informatie

dé online facturenservice

dé online facturenservice dé online facturenservice Digitaal factureren is niet alleen goedkoper dan papieren facturatie, het legt ook minder beslag op uw organisatie, kent een hogere service gerichtheid naar uw klanten en het

Nadere informatie

Beschrijving webmail Enterprise Hosting

Beschrijving webmail Enterprise Hosting Beschrijving webmail Enterprise Hosting In dit document is beschreven hoe e-mail accounts te beheren zijn via Enterprise Hosting webmail. Webmail is een manier om gebruik te maken van e-mail functionaliteit

Nadere informatie

Handleiding Digitaal Aanvraagformulier

Handleiding Digitaal Aanvraagformulier Handleiding Digitaal Aanvraagformulier Deze handleiding wil een summier overzicht geven van de installatieprocedure van het digitaal aanvraagformulier. De handleiding is bedoeld voor de al wat ervaren

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/11/135 ADVIES NR 11/16 VAN 8 NOVEMBER 2011 BETREFFENDE DE AANVRAAG VAN HET NATIONAAL ZIEKENFONDS PARTENA

Nadere informatie

Les 10 : Aanmaken van een database (deel2).

Les 10 : Aanmaken van een database (deel2). Les 10 : Aanmaken van een database (deel2). Wat is een database? Een centrale opslagruimte voor gegevens. Alle informatie wordt centraal opgeslagen en kan door iedereen geraadpleegd worden. Voordelen van

Nadere informatie

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE Eigenschappen Converged Hardware 1 van 8 Document Informatie Versie Datum Omschrijving Auteur(s) 0.1 29-09-2015 Draft Remco Nijkamp 0.2 29-09-2015 Volgende Versie opgesteld

Nadere informatie

Betekent SOA het einde van BI?

Betekent SOA het einde van BI? Betekent SOA het einde van BI? Martin.vanden.Berg@sogeti.nl 18 september 2007 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is de impact van SOA op BI? Sogeti Nederland B.V. 1 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is

Nadere informatie

Blackboard. Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE

Blackboard. Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE Blackboard Managed Hosting SURF Cloud Vendordag Jan Willem van der Zalm Director EMEA, Blackboard Managed Hosting DATE 2 Agenda SURF Cloud strategie Blackboard Managed Hosting & Private Cloud Blackboard

Nadere informatie

Verzending van gestructureerde berichten via SFTP Veel gestelde vragen (FAQ)

Verzending van gestructureerde berichten via SFTP Veel gestelde vragen (FAQ) Verzending van gestructureerde berichten via SFTP Veel gestelde vragen (FAQ) 1 Algemeen Wat is SFTP? SFTP staat voor SSH File Transfer Protocol of Secure File Transfer Protocol en maakt deel uit van SSH

Nadere informatie

Technische keuzes Management Informatie Systeem MeanderGroep

Technische keuzes Management Informatie Systeem MeanderGroep Technische keuzes Management Informatie Systeem MeanderGroep Dit document beschrijft de keuzes die gedaan worden ten aanzien van de hard en software voor het Management Informatie Systeem. Voor de presentatielaag

Nadere informatie

Contents Backup en herinstallatie... 2

Contents Backup en herinstallatie... 2 Contents Backup en herinstallatie... 2 1. Hoe herinstalleer ik MediMail?... 2 2. Ik heb geen backup van MediMail, hoe herinstalleer ik MediMail?... 2 3. Hoe maak ik een backup van MediMail?... 2 4. Mag

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing Remote Backup

Gebruiksaanwijzing Remote Backup Gebruiksaanwijzing Remote Backup December 2015 Versie 1.3 Auteur : E.C.A. Mouws Pagina 1 Inhoudsopgave BusinessConnect Remote Backup... 3 Ondersteunde browsers... 3 Inloggen in portal... 3 Gebruik op meerdere

Nadere informatie

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties 2 Supportdesk Pro Introductie Inhoudsopgave I Supportdesk Pro 3 1 Inleiding... 3 2 Werkwijze... 3 II Zaken 4 1 Introductie... 4 2 Zaken beheren... 4 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 4 Verwerken...

Nadere informatie

Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening

Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening Whitepaper Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening Hoe voorkomt u downtime? Hoe vermindert u de impact als het toch optreedt? Hoe bent u zo snel mogelijk weer online? INHOUD» Technische mogelijkheden»

Nadere informatie

ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM

ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM MEMO: ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM Boek.be 1 INHOUDSTAFEL 1 INHOUDSTAFEL... 2 2 ALGEMENE INFORMATIE... 3 2.1 DOCUMENT INFO... 3 2.2 NASCOM INFO... 3 2.3 KLANT INFO... 3 3 INTERPRETATIE

Nadere informatie

MobileXpress. Beveiligde Virtuele Toegang via BT

MobileXpress. Beveiligde Virtuele Toegang via BT MobileXpress Beveiligde Virtuele Toegang via BT De Uitdaging De IT-infrastructuur van uw organisatie vertegenwoordigt een grote waarde. Het vermogen om het volle potentieel ervan te benutten is een belangrijke

Nadere informatie

Software Requirements Specification

Software Requirements Specification Software Requirements Specification PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage

Nadere informatie

W2P.pro Lastenboek en Vragenlijsten

W2P.pro Lastenboek en Vragenlijsten ideeën.doen.groeien W2P.pro Lastenboek en Vragenlijsten 27 januari 2015 De e-commerce in België loopt op vlak van omzet en volume ongeveer 18 maanden achter in vergelijking met onze buurlanden. Bron. Online

Nadere informatie

Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model

Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model Enterprise SSO Manager (E-SSOM) Security Model INHOUD Over Tools4ever...3 Enterprise Single Sign On Manager (E-SSOM)...3 Security Architectuur E-SSOM...4 OVER TOOLS4EVER Tools4ever biedt sinds 2004 een

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.RMI...2

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.RMI...2 - CORBA Inhoudsopgave Hoofdstuk 1.RMI...2 1.1.Inleiding...2 1.2.De remote...4 1.3.Het remote...5 1.4.De server...6 1.5.De server opstarten...8 1.6.De client applicatie...8 1.7.De stub en skeleton en...10

Nadere informatie

Informatiearchitectuur

Informatiearchitectuur Informatiearchitectuur Onderwerpen Waarom is architectuur (nu) zo belangrijk? Wat is informatiearchitectuur? Ontwikkelingen in de tijd Structuur applicaties Applicatie-integratie Webservices Praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

Cursus Software Architecture (T32311 en T32811)

Cursus Software Architecture (T32311 en T32811) Software Architecture, T 32311 en T32811 Cursus Software Architecture (T32311 en T32811) Dit tentamen bestaat uit 3 vragen, waarbij vraag 1 en vraag 3 elk uit 2 deelvragen bestaan. Voor dit tentamen kunt

Nadere informatie

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO

Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Cloud2 Online Backup - CrashplanPRO Handleiding- CrashplanPRO - Online Backup Download de clients hier: Windows 32- bit: http://content.cloud2.nl/downloads/back01- cra.backupnoc.nl/crashplan_x86.exe Windows

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/13/187 ADVIES NR 13/77 VAN 3 SEPTEMBER 2013 BETREFFENDE DE AANVRAAG VAN HET RIJKSINSTITUUT VOOR DE SOCIALE

Nadere informatie

Gebruikershandleiding: opzoekingen D.I.V.

Gebruikershandleiding: opzoekingen D.I.V. Gebruikershandleiding: opzoekingen D.I.V. Betreffende: Project: C.I.A.-Server: opzoekingen D.I.V. C.I.A.-server: Central Identification & Authentication Server Ten behoeve van: Nationale Kamer van Gerechtsdeurwaarders

Nadere informatie

Ordening van processen in een ziekenhuis

Ordening van processen in een ziekenhuis 4 Ordening van processen in een ziekenhuis Inhoudsopgave Inhoud 4 1. Inleiding 6 2. Verantwoording 8 3. Ordening principes 10 3.0 Inleiding 10 3.1 Patiëntproces 11 3.2 Patiënt subproces 13 3.3 Orderproces

Nadere informatie

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Laatste revisie: 29 juli 2009 Inhoudsopgave Inleiding... 2 1 Installatie ODBC driver... 2 2 Systeeminstellingen in AbiFire5... 3 2.1 Aanmaken extern profiel...

Nadere informatie