ICT-opdracht The Lost Point

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ICT-opdracht The Lost Point"

Transcriptie

1 ICT-opdracht The Lost Point 20 uur: Wat komt er terecht van ICT-ideeën van het examenprogramma in schoolboeken? 20 uur: Didaktische inhoud programma s (5 uur aan verschillende programma s, 6 à 7 uur aan één programma) criteria voor simulaties: overzichtelijk, instelbaar, past bij doelen, downloadbaar, betrouwbaar, vertaalbaar, iets toevoegen ICT in het examenprogramma ICT in het examenprogramma natuurkunde v.w.o. zie bijlage 1 ICT in het examenprogramma natuurkunde h.a.v.o. zie bijlage 2 Wat komt er terecht van de ICT-ideeën in de schoolboeken? 1. Natuurkunde Overal In de bovenbouwboeken van Natuurkunde Overal voor zowel Havo als VWO komt nauwelijks iets terecht van de ICT-ideeën. Alleen bij de beschrijving van een literatuuronderzoek is iets terug te vinden, namelijk dat een leerling verschillende bronnen van informatie moet kunnen raadplegen en om moet kunnen gaan met zoeksystemen zoals in bibliotheken en mediatheken. Verder komt het omgaan met automatische systemen nadrukkelijk aan bod waardoor leerlingen worden getoetst of ze in staat zijn om processen te regelen en geautomatiseerd te sturen. Verder komt er van de ICT-ideeën helemaal niets terug in de boeken van Natuurkunde Overal! 2. Scoop In de bovenbouwboeken van Scoop voor zowel Havo als VWO komt nauwelijks iets terecht van de ICT-ideeën. In het VWO boek voor Natuurkunde 2 komt een hoofdstuk Modellen (hoofdstuk 6) voor. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het omgaan met modellen met behulp van een computer. Leerlingen hoeven zelf geen modellen te kunnen maken maar moeten er wel mee om kunnen gaan (hoewel bij de test-opgaven wel gevraagd wordt een model af te maken). Jammer is dat niet verteld wordt welk computerprogramma de makers van Scoop gebruiken terwijl wel geschreven wordt over hoofdmenu e.d.. Aan de hand van enkele voorbeelden worden verschillende modellen uitgelegd en moeten leerlingen enkele modellen gebruiken. Hoewel het omgaan met modellen ook voor Havo examenstof is, komt het hoofdstuk Modellen niet voor in de boeken voor de Havo. Ook bij het hoofdstuk Algemene technieken komt niets terug over ICT-vaardigheden. Het omgaan met automatische systemen komt wel nadrukkelijk aan bod waardoor leerlingen getoetst kunnen worden of ze in staat zijn om processen te regelen en geautomatiseerd te sturen. Verder komt er van de ICT-ideeën helemaal niets terug in de boeken van Scoop! 3. NOVA In het voorwoord van NOVA staat dat het handboek gezien moet worden als een mini-encyclopedie voor de natuurkunde. Alle ontbrekende informatie kan worden opgezocht in de mediatheek, musea en het internet. Bij de methode wordt ook een CD-ROM geleverd met daarop computersimulaties en aanvullend lesmateriaal: o.a. extra opdrachten, diagnostische toetsen en ideeën voor praktische opdrachten. In het VWO boek voor Natuurkunde 1 (handboek A) gaat een hoofdstuk over Automaten. Hierin gaat het over meet- en regelsystemen. Verder komt er van de ICT-ideeën niets terug in de boeken van NOVA! 4. Newton In de boeken van Newton komt op een aantal plaatsen iets terug van de ICT-ideeën. In het Informatieboek 1a voor het VWO komt in het hoofdstuk Onderzoeken - Experimenteel Onderzoek (hoofdstuk 1) een paragraaf voor, waarin ingegaan wordt op meten met de computer. In het hoofdstuk Technische automatisering (hoofdstuk 14) wordt ingegaan op de meet- en regelsystemen. Het hoofdstuk Modelleren - computermodellen (hoofdstuk 18) van het Informatieboek 1b voor het VWO gaat volledig over modelleren, wat ook onderdeel is van het examenprogramma. ICT opdracht The Lost Point 1/10

2 In de boeken voor de Havo komt ook de paragraaf voor over meten met de computer en het hoofdstuk over Technische automatisering. Het hoofdstuk over modelleren is uit de informatieboeken van de Havo gelaten. Op de CD-ROM bij Newton staan enkele simulaties, die nauwelijks geschikt zijn voor leerlingen. Tevens staat op de CD-ROM een demonstratie-versie van Interactive Physics met een paar aardige simulaties. 5. Systematische Natuurkunde In het voorwoord van de boeken van Systematische Natuurkunde wordt geschreven over de vernieuwingen van deze boeken (geschreven voor het studiehuis) tov de 'oude' boeken: het toevoegen van een ondersteunend computerprogramma aan de methode een website op internet ( Deze computerprogramma's bevatten simulaties geschreven voor het simulatieprogramma Interactieve Natuurkunde (Interactive Physics) speciaal geschreven voor de methode Systematische Natuurkunde. Deze simulaties worden ISSN genoemd. Bij deze simulaties bestaat ook een werkboekje. Op de website van Systematische Natuurkunde kunnen enkele simulaties worden gedownload, die erg lijken op de simulaties die bij Newton worden geleverd. Het pluspunt van de simulaties van Systematische Natuurkunde is dat er ook een werkblad bestaat. Tevens wordt in het voorwoord van de boeken van Systematische Natuurkunde gewezen op IP Coach of een daaraan gelijkwaardig programma, wat gebruikt kan worden om metingen mee te doen met behulp van de computer. In het kernboek N1 voor Havo komt een hoofdstuk Signaalverwerking (hoofdstuk 2) voor, dat gaat over meet- en regelsystemen. Voor de VWO komt ook nog een hoofdstuk voor over Numerieke natuurkunde (hoofdstuk 6) waarbij leerlingen leren omgaan met modellen. IP Coach wordt hierbij genoemd als mogelijk pakket om rekenmodellen mee te bekijken. Educatieve Natuurkunde Software 1. Open Physics (demo: # simulaties waarbij enkele parameters in te stellen zijn; + een stukje theorie bij elke simulatie; + simulaties in de vorm van animaties (inzichtelijk); + real-time grafieken, grootheden, vectoren; + mogelijkheid om stapje-voor-stapje simulatie door te lopen; + bij elke simulatie een vraag met antwoord zonder uitwerking; + alle gebieden uit de natuurkunde worden behandeld (de demo heeft twee simulaties per gebied); - geen mogelijkheid om zelf teksten of opgaven toe te voegen; - geen mogelijkheid om zelf simulatie te maken; + ziet er erg mooi uit! Dit programma kan een nuttige toevoeging zijn om leerlingen zelf een onderwerp nog een keer te laten bestuderen. Het zou wel erg handig zijn om werkbladen te maken zodat leerlingen een beetje geholpen worden bij wat ze met een simulatie moeten ontdekken en/of zien te begrijpen. Het nadeel van de Engelstalige software zou met behulp van Nederlandstalige uitleg op de werkbladen ook verkleind kunnen worden. Waarschijnlijk is de theorie bij de simulaties in de meeste gevallen niet erg nuttig omdat hierbij de Engelse taal wel een belemmering is. Ook worden in het Engels sommige grootheden met andere symbolen weergegeven. 2. Physics by Pictures (demo: - DOS (niet stabiel onder Windows); # simulaties waarbij enkele parameters in te stellen zijn; + bij elke simulatie een stukje theorie, wat er met de simulatie kan, waar je op moet letten; + elke simulatie heeft een uitleg hoe je om moet gaan met de simulatie; + behalve simulaties ook nog een overzicht van formules, tabellen, grootheden en eenheden; ICT opdracht The Lost Point 2/10

3 + real-time grafieken, grootheden en vectoren; + alle gebieden uit de natuurkunde worden behandeld (de demo heeft twee simulaties per gebied); - geen mogelijkheid om zelf teksten of opgaven toe te voegen; - geen mogelijkheid om zelf simulatie te maken; + ziet er goed uit! Dit programma kan een nuttige toevoeging zijn om leerlingen zelf een onderwerp nog een keer te laten bestuderen. Het zou wel erg handig zijn om werkbladen te maken zodat leerlingen een beetje geholpen worden bij wat ze met een simulatie moeten ontdekken en/of zien te begrijpen. Het nadeel van de Engelstalige software zou met behulp van Nederlandstalige uitleg op de werkbladen ook verkleind kunnen worden. Waarschijnlijk is de theorie bij de simulaties in de meeste gevallen niet erg nuttig omdat hierbij de Engelse taal wel een belemmering is. Ook worden in het Engels sommige grootheden met andere symbolen weergegeven. 3. Physlets ( - Engelstalige applets; + gratis! 4. Modellus ( + gratis; # mathematische modelleeromgeving met real-time simulaties: beweging, grafieken, vectoren, grootheden; + mogelijkheid tot het maken van eigen simulaties; + mogelijkheid om zelf begeleidende tekst te schrijven; + mogelijkheid om gedeeltes van een simulatie te blokkeren voor gebruikers (vb. leerlingen); + veel voorgeprogrammeerde simulaties; + mogelijkheid om parameters in te stellen; + mogelijkheid om verschillende condities te vergelijken; + mogelijkheid tot verwerken mbv meetinstrumenten: helling, oppervlakte, hoeken en afstanden; + mogelijkheid om scherm te copiëren; - mathematische omgeving niet erg geschikt om leerlingen zelf modellen te laten bouwen. Dit programma kan nuttig zijn om leerlingen te leren modelleren. Het zelf volledig opzetten van een model is misschien iets teveel gevraagd maar een model wijzigen of afmaken kan best. Met een kant-en-klaar model kunnen leerlingen goed de invloed van sommige parameters onderzoeken. 5. Crocodile Physics ( # simulatieprogramma op het gebied van electronica, mechanica en licht (met nadruk op electronica); + mogelijkheid om zelf systemen te bouwen en te testen; + mogelijkheid om zelf lessen en werkbladen te maken (met opgaven); + inclusief allerlei lessen over de diverse onderwerpen; + erg mooi! Dit programma is buitengewoon nuttig om leerlingen te laten oefenen met electronische schakelingen voordat ze met de echte apparatuur aan de slag gaan (er kunnen in ieder geval geen meters worden opgeblazen). Ook als leerlingen al ervaring hebben met het zelf bouwen van schakelingen kan Crocodile Physics een handige manier zijn om snel schakelingen te bouwen en te analyseren. De mogelijkheid om ook werkbladen te maken maakt het programma ook erg geschikt om in de klas te gebruiken. Voor leerlingen in de onderbouw bestaat ook de mogelijkheid om ICT opdracht The Lost Point 3/10

4 schakelingen te bouwen met echte componenten in plaats van de officiële symbolen. De simulaties over mechanica laten nog wel te wensen over, maar de simulaties over licht zijn ook zeer goed te gebruiken. 6. Interactive Physics ( # simulatieprogramma op vooral het gebied van mechanica; + erg uitgebreid (veel mogelijkheden); + veel voorgeprogrammeerde voorbeelden - veel voorbeelden vallen buiten de lesstof van de middelbare school); - veel voorbeelden zijn weinig interactief; - veel voorbeelden zijn weinig boeiend ; + mogelijkheid om zelf lessen te maken + mogelijkheid om zelf simulaties te maken; - niet erg gebruiksvriendelijk. Dit programma valt qua bruikbaarheid een beetje buiten de boot. Vooral de gebruiksvriendelijkheid laat veel te wensen over. Als er eenmaal modellen en simulaties gemaakt zijn, biedt het programma wel vele mogelijkheden voor gebruik binnen de lessen. De mogelijkheid om zelf lessen te maken maakt het ook geschikt voor de middelbare school omgeving. 7. Software van B&M Exact + Nederlandstalige software; + Windows (?); + Programma dat kennis toetst over een groot aantal gebieden; - Geen uitleg over gebruik van het programma (ook niet erg intuitief); + Bij elk onderwerp korte uitleg; # Vraag en antwoord; + Telkens andere vragen en opgaven; + Zowel open als gesloten vragen; - Multiple-choice vragen met ontkenningen; - Programma is niet foutloos; + Veel verschillende onderwerpen; + Verschillende niveau s. Leuke software om te gebruiken als toets voor leerlingen die net een onderwerp hebben afgerond. Aangezien de vragen elke keer anders zijn, is het programma goed geschikt om meerdere keren te gebruiken. Het feit dat het programma niet vlekkeloos loopt, doet de vraag rijzen of het niet handiger is om simpelweg de ideeën van de opgaves over te nemen en de vragen op schrift te stellen, hoewel de PC wel enkele extra mogelijkheden geeft om om te gaan met het stellen van vragen. Het zou leuk zijn als de docent zelf ook enige invloed zou hebben op het aantal en het soort vragen. 8. Elf (Electric field and potential mapper) - Engelstalige software (weinig kennis Engelse taal nodig); # Simulatieprogramma dat elektrische velden rondom elektrische ladingen simuleert; + Geeft ook equipotentiaal-lijnen weer; + Nuttig als vervanging van de Griesmeel-met-slaolie -proef; + Groot aantal voorgeprogrammeerde ladingconfiguraties; + Mogelijkheid om zelf ladingconfiguraties zelf te maken. Hele goede vervanging van de Griesmeel-met-slaolie -proef. Met dit programma zijn snel ladingconfiguraties te maken en kunnen veldlijnen sneller en beter gemaakt worden dan met het Griesmeel-met-slaolie -proefje. ICT opdracht The Lost Point 4/10

5 9. GasSim (Gas Molecule Simulations) # Simulatieprogramma waarmee gas molekulen mee gesimuleerd kunnen worden; + Meet veel verschillende grootheden: kinetische energie, snelheid, enz.; + Mogelijkheid om verschillende configuraties zelf te maken ; + Groot aantal voorgeprogrammeerde configuraties (vb. Brownse beweging) Golven + Nederlandstalige software; - Dos; + Simuleert transversale en longitudinale golven; + Veel instellingen mogelijk mbv sneltoetsen; Dit programma zorgt er vooral voor om golven inzichtelijk te maken. Alle soorten golven kunnen in beweging worden gezien, waardoor alle aspecten van golven begrijpelijk gemaakt kunnen worden. Vooral geschikt als demonstratiemateriaal. 11. Physics Tutor + Uitleg in beeld en geluid van natuurkundige theorieën en grootheden; - Geen bewegende beelden; Nauwelijks bruikbaar programma doordat het programma in het Engels is geschreven. 12. Raytrace 13. Veer + Nederlandstalige software; - Dos; # Simulatie van een massa-veersysteem; + Enkele parameters in te stellen; Leuk, klein programmaatje om een massa-veersysteem mee te simuleren. Doordat er enkele parameters zijn in te stellen is het bijzonder geschikt om zo n systeem te onderzoeken als de materialen niet beschikbaar zouden zijn. ICT opdracht The Lost Point 5/10

6 Eén programma in het bijzonder Software van B&M Exact - de gratis demoversie "METEN en REKENEN" figuur 1. Het openingsscherm de bedoeling De bedoeling van dit programma is beter te leren omgaan met meten en rekenen zoals dat in de natuurkunde nodig is. Hoe moet je aflezen? Hoe nauwkeurig is de meting? Hoe moet je formules gebruiken? Hoe nauwkeurig zijn de uitkomsten van je berekeningen? de inhoud Het programma bevat de volgende onderdelen: schalen aflezen omtrek, oppervlak, volume eenheden omrekenen meetfouten Elke onderdeel kan binnen een lesuur gedaan worden. dichtheid veerconstante kracht en druk de bediening De bediening gebeurt voornamelijk met de muis en af en toe met het toetsenbord. Getallen kunnen ingevoerd worden met behulp van de op het scherm aanwezig rekenmachine. de scores Van alle handelingen wordt een score bijgehouden. Per onderdeel kan maximaal een 10 gehaald worden. In het hoofdmenu bestaat de mogelijkheid om de behaalde resultaten op een printer af te drukken. het hoofdmenu figuur 2. Het hoofdmenu ICT opdracht The Lost Point 6/10

7 In het hoofdmenu (figuur 2) is een overzicht te zien van de beschikbare onderdelen en de behaalde punten per onderdeel. de opgaven Het leuke van de opgaven is dat ze elke keer anders zijn. Leerlingen kunnen dus op geen enkele manier bij elkaar afkijken (als dit programma gebruikt zou worden als proefwerk). Het programma kan ook meerdere keren gebruikt worden om te toetsen of leerlingen de stof beheersen. Behalve goed of fout geeft het programma ook een nadere toelichting als een vraag niet helemaal goed is beantwoord. figuur 3. Opgave 1/25 vraag 1/2 - Hoe groot is één schaaldeel? figuur 4. Opgave 11/25 - Hoeveel ml zit er in het maatglas? Sommige opgaven beslaan slechts een enkele vraag (figuur 4). Anderen werken via een aantal tussenvragen naar bijvoorbeeld de dichtheid van een voorwerp (figuur 5,6,7 en 8). figuur 5. Opgave 1/5 vraag 1/6 - Bepaal de massa van het voorwerp (in g). (Leg massa's op de schaal.) figuur 6. Opgave 1/5 vraag 3/6 - Bepaal de breedte van het voorwerp (in cm). figuur 7. Opgave 1/5 vraag 5/6 - Bepaal het volume van het voorwerp (in cm 3 ). figuur 8. Opgave 1/5 vraag 6/6 - Bepaal de dichtheid van het voorwerp (in g/cm 3 ). ICT opdracht The Lost Point 7/10 Last printed on :56

8 Op deze manier is een heel praktikum over dichtheid na te doen met de computer. Ondanks het feit dat leerlingen op deze manier de ervaring missen om met echte meetinstrumenten te werken, kan het wel een handige manier zijn om bijvoorbeeld leerlingen een praktikum te laten over doen of inhalen. figuur 9. Opgave 1/5 vraag 1/3 - Bepaal de massa van het voorwerp (in g). (Leg massa's op het de schaal.) figuur 10. Opgave 1/5 vraag 3/3 - Bepaal de dichtheid van het voorwerp (in g/cm 3 ). de help-functie Behalve opgaven is er ook een Help-functie beschikbaar, die toegang geeft tot een korte uitleg over de verschillende onderwerpen (figuur 11 en 12). figuur 11. Help "Meten" figuur 12. Help "dichtheid - formule" bruikbaarheid Leerlingen kunnen naar mijn mening goed met deze software omgaan. In de demonstratie-versie is het aantal opgaven per onderwerp erg beperkt. Waarschijnlijk bevat de volledige versie wel een breder aanbod aan opgaven. Voor docenten zou het prettig zijn als het programma zo aangepast zou kunnen worden dat bepaalde opgaven kunnen worden geselecteerd zodat leerlingen alleen die vragen hoeven te beantwoorden die bij de stof uit de methode horen. Ook zou het handig zijn als de help-functie uitgeschakeld zou kunnen worden zodat het programma gebruikt zou kunnen worden als proefwerk. ICT opdracht The Lost Point 8/10 Last printed on :56

9 BIJLAGE 1: Examenprogramma natuurkunde v.w.o. Artikel 3. Examenprogramma natuurkunde v.w.o. 1 Het eindexamen 1.2 Het schoolexamen b praktische opdrachten De presentatie van het verrichte werk vindt op één van de volgende wijzen plaats: een presentatie met gebruik van media (bijvoorbeeld audio, video, ICT). d handelingsdeel informatie- en communicatietechnologie (ICT) De kandidaat kan bij de examinering gebruik maken van de volgende toepassingen van ICT: raadplegen van (hyper)teksten, gegevens, beeld en geluid in (multimediale) bestanden, gegevensbanken en informatiesystemen met behulp van een computer(netwerk); geautomatiseerde zoeksystemen in bibliotheek en mediatheek; telecommunicatie, zoals , discussie- en nieuwsgroepen; tekstverwerking; grafische rekenmachine; geautomatiseerd sturen en regelen van processen; wiskundige bewerkingen; spreadsheets, modellen en simulaties; verwerking en beheer van gegevens in gegevensbanken en informatiesystemen; maken van (multimediale) presentaties. Het gebruik van ICT-toepassingen bij de toetsing is optioneel op die onderdelen waarde school (nog) niet beschikt over voldoende en adequate apparatuur en programmatuur. 2. De Examenstof 2.1 Eindtermen: Vaardigheden Subdomein: Informatievaardigheden De kandidaat kan 15 informatie verwerven en selecteren uit schriftelijke, mondelinge en audiovisule bronnen, mede met behulp van ICT. 17 benodigde gegevens halen uit grafieken, tekeningen, simulaties, schema s, diagrammen en tabellen en deze gegevens interpreteren, mede met behulp van ICT. onder andere het in tabellen opzoeken van grootheden, symbolen, eenheden en formules. 18 gegevens weergeven in grafieken, tekeningen, schema s, diagrammen, tabellen, mede met behulp van ICT. 21 informatie en meetresultaten analyseren, schematiseren en structureren, mede met behulp van ICT. Subdomein: Technisch-instrumentele vaardigheden De kandidaat kan: 24 bij het raadplegen, verwerken en presenteren van informatie en bij het inzichtelijk maken van processen gebruik van toepassingen van ICT. ICT opdracht The Lost Point 9/10 Last printed on :56

10 BIJLAGE 2: Examenprogramma natuurkunde h.a.v.o. Artikel 4. Examenprogramma natuurkunde h.a.v.o. 1 Het eindexamen 1.2 Het schoolexamen b praktische opdrachten De presentatie van het verrichte werk vindt op één van de volgende wijzen plaats: een presentatie met gebruik van media (bijvoorbeeld audio, video, ICT). d handelingsdeel informatie- en communicatietechnologie (ICT) De kandidaat kan bij de examinering gebruik maken van de volgende toepassingen van ICT: raadplegen van (hyper)teksten, gegevens, beeld en geluid in (multimediale) bestanden, gegevensbanken en informatiesystemen met behulp van een computer(netwerk); geautomatiseerde zoeksystemen in bibliotheek en mediatheek; telecommunicatie, zoals , discussie- en nieuwsgroepen; tekstverwerking; grafische rekenmachine; geautomatiseerd sturen en regelen van processen; wiskundige bewerkingen; spreadsheets, modellen en simulaties; verwerking en beheer van gegevens in gegevensbanken en informatiesystemen; maken van (multimediale) presentaties. Het gebruik van ICT-toepassingen bij de toetsing is optioneel op die onderdelen waarde school (nog) niet beschikt over voldoende en adequate apparatuur en programmatuur. 2. De Examenstof 2.1 Eindtermen: Vaardigheden Subdomein: Informatievaardigheden De kandidaat kan 15 informatie verwerven en selecteren uit schriftelijke, mondelinge en audiovisule bronnen, mede met behulp van ICT. 17 benodigde gegevens halen uit grafieken, tekeningen, simulaties, schema s, diagrammen en tabellen en deze gegevens interpreteren, mede met behulp van ICT. onder andere het in tabellen opzoeken van grootheden, symbolen, eenheden en formules. 18 gegevens weergeven in grafieken, tekeningen, schema s, diagrammen, tabellen, mede met behulp van ICT. 21 informatie en meetresultaten analyseren, schematiseren en structureren, mede met behulp van ICT. Subdomein: Technisch-instrumentele vaardigheden De kandidaat kan: 24 bij het raadplegen, verwerken en presenteren van informatie en bij het inzichtelijk maken van processen gebruik van toepassingen van ICT. ICT opdracht The Lost Point 10/10 Last printed on :56

Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen.

Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Bijlage 2 Examenprogramma Griekse taal en letterkunde v.w.o. 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein

Nadere informatie

Examenprogramma Frans 1-2 havo

Examenprogramma Frans 1-2 havo 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Leesvaardigheid; Domein B Luistervaardigheid; Domein

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11699 8 juni 2012 Rectificatie Examenprogramma natuurkunde vwo van 28 april 2012, kenmerk VO2012/389632 In de regeling

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde havo

Examenprogramma natuurkunde havo Bijlage 1 Examenprogramma natuurkunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Mooie samenvatting: http://members.ziggo.nl/mmm.bessems/kinematica%20 Stencil%20V4%20samenvatting.doc.

Mooie samenvatting: http://members.ziggo.nl/mmm.bessems/kinematica%20 Stencil%20V4%20samenvatting.doc. studiewijzer : natuurkunde leerjaar : 010-011 klas :6 periode : stof : (Sub)domeinen C1 en A 6 s() t vt s v t gem v a t s() t at 1 Boek klas 5 H5 Domein C: Mechanica; Subdomein: Rechtlijnige beweging De

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11101 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/389632, houdende

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde vwo

Examenprogramma natuurkunde vwo Examenprogramma natuurkunde vwo Ingangsdatum: schooljaar 2013-2014 (klas 4) Eerste examenjaar: 2016 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2017. Vak: Natuur- en scheikunde 1 (NASK) Inleiding. Voor het vak Nask1 gebruiken we twee methodes:

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2017. Vak: Natuur- en scheikunde 1 (NASK) Inleiding. Voor het vak Nask1 gebruiken we twee methodes: PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2017 Vak: Natuur- en scheikunde 1 (NASK) Inleiding Voor het vak Nask1 gebruiken we twee methodes: In het derde jaar: Nu voor staks (ThiemeMeulenhoff) In het vierde

Nadere informatie

WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Examenprogramma wiskunde D havo

Examenprogramma wiskunde D havo Examenprogramma wiskunde D havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kansrekening en statistiek

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11101 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/389632, houdende

Nadere informatie

WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

PTA VWO wiskunde A 1518

PTA VWO wiskunde A 1518 PTA VWO wiskunde A 1518 Inleiding Wiskunde A is wiskunde waarin vooral gewerkt wordt vanuit realistische contexten. Vaak is het lastig om de wiskundige inhoud uit de context te halen en daar wordt dan

Nadere informatie

Theorie: Het maken van een verslag (Herhaling klas 2)

Theorie: Het maken van een verslag (Herhaling klas 2) Theorie: Het maken van een verslag (Herhaling klas 2) Onderdelen Een verslag van een experiment bestaat uit vier onderdelen: - inleiding: De inleiding is het administratieve deel van je verslag. De onderzoeksvraag

Nadere informatie

Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam

Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Naam auteur(s) Nijenhuis, N Vakgebied Natuurkunde Titel Wiskunde bij Natuurkunde: de afgeleide Onderwerp Wiskunde natuurkunde transfer Opleiding Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Wiskunde Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

Havo 4, Hst. 6 3, pp

Havo 4, Hst. 6 3, pp Overzicht dynamisch modelleren per methode: Newton vwo, vierde druk, 2012 Straling Vwo 4, Hst. 5 4, pp 210, Opgave 70 (verdieping) modelleren Muziek en telecommunicatie Vwo 4, Hst. 6 3, pp 261-273 Vwo

Nadere informatie

WISKUNDE B HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE B HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE B HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Onderzoekend meten en procesmodellen in Coach 7. Docentendag RU Nijmegen 2016 Sander Habets sander@cma-science.nl. www.cma-science.

Onderzoekend meten en procesmodellen in Coach 7. Docentendag RU Nijmegen 2016 Sander Habets sander@cma-science.nl. www.cma-science. Onderzoekend meten en procesmodellen in Coach 7 Docentendag RU Nijmegen 2016 Sander Habets sander@cma-science.nl Even voorstellen Even voorstellen, inhoud Alle materialen beschikbaar via: https://we.tl/zbewzokhua

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 7228 14 maart 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 22 februari 2014, nr. VO/599178,

Nadere informatie

Domein A: Vaardigheden

Domein A: Vaardigheden Examenprogramma Wiskunde A havo Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Algebra en tellen

Nadere informatie

Leerstof voortentamen wiskunde A. 1. Het voortentamen wiskunde A

Leerstof voortentamen wiskunde A. 1. Het voortentamen wiskunde A Leerstof voortentamen wiskunde A In dit document wordt de leerstof beschreven van het programma van het voortentamen wiskunde A op havo niveau te beginnen met het voortentamen van juli 2016. Deze specificatie

Nadere informatie

M V. Inleiding opdrachten. Opgave 1. Meetinstrumenten en grootheden. Vul het schema in. stopwatch. liniaal. thermometer. spanning.

M V. Inleiding opdrachten. Opgave 1. Meetinstrumenten en grootheden. Vul het schema in. stopwatch. liniaal. thermometer. spanning. Inleiding opdrachten Opgave 1. Meetinstrumenten en grootheden Vul het schema in. Meetinstrument Grootheid stopwatch liniaal thermometer spanning hoek van inval oppervlak Opgave. Formules Leg de betekenis

Nadere informatie

PTA VWO wiskunde B 1518

PTA VWO wiskunde B 1518 PTA VWO wiskunde B 1518 Inleiding Bij het vak wiskunde B leren leerlingen parate kennis en vaardigheden aan om daarmee wiskundige denkactiviteiten te ontplooien en te ontwikkelen. Met dit wiskundig denkvermogen

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Fundament

Nadere informatie

WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Scenario voor verdeling van de lesuren bij het behandelen van geheel Nova 5 havo in één schooljaar

Scenario voor verdeling van de lesuren bij het behandelen van geheel Nova 5 havo in één schooljaar Nova 5 havo en uw lesplanning Om u te helpen bij het opstellen van een lesplanning en PA is een voorbeeldplanning opgesteld: vijf hoofdstukken met CE-onderwerpen en één SE-keuzeonderwerp, dus zes hoofdstukken

Nadere informatie

Logicsim Hydraulics. Vak/onderwerp Techniek, motorvoertuigentechniek, hydrauliek, mechanica

Logicsim Hydraulics. Vak/onderwerp Techniek, motorvoertuigentechniek, hydrauliek, mechanica Logicsim Hydraulics Vak/onderwerp Techniek, motorvoertuigentechniek, hydrauliek, mechanica Hardware-eisen Windows 3.1 of hoger, 486 processor of sneller, 5 Mb vrije ruimte op de harde schijf, 4 Mb RAM,

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2017. Vak : Natuur- en scheikunde 1 (NASK-1)

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2017. Vak : Natuur- en scheikunde 1 (NASK-1) PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2017 Vak : Natuur- en scheikunde 1 (NASK-1) Inleiding Voor het vak Nask1 gebruiken we de methode NOVA: Natuur/Scheikunde 1 KGT (Malmberg). Deze methode bestaat

Nadere informatie

Moderne wiskunde. Deel 4 vmbo basis. Docentenhandleiding bij: inhoudelijke structuur 2 dakpanconstructie 16 planning 18 beschrijving per hoofdstuk 21

Moderne wiskunde. Deel 4 vmbo basis. Docentenhandleiding bij: inhoudelijke structuur 2 dakpanconstructie 16 planning 18 beschrijving per hoofdstuk 21 Moderne wiskunde Docentenhandleiding bij: Deel 4 vmbo basis inhoudelijke structuur 2 dakpanconstructie 16 planning 18 beschrijving per hoofdstuk 21 Wolters-Noordhoff bv 1 Inhoudelijke structuur Opstap

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9161 26 mei 2011 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 27 april 2011, nr. VO/289008, houdende

Nadere informatie

8 keer genoemd: Praktische opdrachten (meer dan gebruikelijk en/of over andere onderwerpen dan gebruikelijk)

8 keer genoemd: Praktische opdrachten (meer dan gebruikelijk en/of over andere onderwerpen dan gebruikelijk) Uitkomsten van de enquête naar het schoolexamenprogramma Natuurkunde Als u aan de slag gaat met de checklist schoolexamens voor het vak natuurkunde, kan het voor u en uw sectie interessant zijn kennis

Nadere informatie

Meten en Meetkunde 3. Doelgroep Meten en Meetkunde 3. Omschrijving Meten en Meetkunde 3

Meten en Meetkunde 3. Doelgroep Meten en Meetkunde 3. Omschrijving Meten en Meetkunde 3 Meten en Meetkunde 3 Meten en Meetkunde 3 besteedt aandacht aan het onderhouden en uitbreiden van de basisvaardigheden van het rekenen met maten, oppervlaktes en inhouden, coördinaten en assenstelsels,

Nadere informatie

Natuurwetenschappelijke, wiskundige en technische vaardigheden (bètaprofielniveau)

Natuurwetenschappelijke, wiskundige en technische vaardigheden (bètaprofielniveau) BIJLAGE 1 Examenprogramma NLT havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Exacte wetenschappen

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

vwo: Het maken van een natuurkunde-verslag vs 21062011

vwo: Het maken van een natuurkunde-verslag vs 21062011 Het maken van een verslag voor natuurkunde, vwo versie Deze tekst vind je op www.agtijmensen.nl: Een voorbeeld van een verslag Daar vind je ook een po of pws verslag dat wat uitgebreider is. Gebruik volledige

Nadere informatie

De 10 e editie havo-vwo OB

De 10 e editie havo-vwo OB De 10 e editie havo-vwo OB Presentatie havo/vwo onderbouw 10 e editie 1 HAVO/VWO 1 VWO 2 HAVO 2 HAVO/VWO 2 VWO De delen 10 e editie onderbouw 3 HAVO deel 1 3 HAVO deel 2 3 VWO deel 1 3 VWO deel 2 Presentatie

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015 Examenprogramma NLT vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Exacte wetenschappen en technologie

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie havo

Examenprogramma natuur, leven en technologie havo Examenprogramma natuur, leven en technologie havo Het eindexamen (februari 2007) Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

PTA Nova natuurkunde 6 vwo gymnasium

PTA Nova natuurkunde 6 vwo gymnasium PTA Nova natuurkunde 6 vwo gymnasium In dit hoofdstuk vindt u een aantal tabellen. Daarin vindt u informatie over: de hoofdstukken van het leeropdrachtenboek Nova 6 vwo gymnasium (verder te noemen Nova

Nadere informatie

Meten en Meetkunde 3. Doelgroep Meten en Meetkunde 3. Omschrijving Meten en Meetkunde 3

Meten en Meetkunde 3. Doelgroep Meten en Meetkunde 3. Omschrijving Meten en Meetkunde 3 Meten en Meetkunde 3 Meten en Meetkunde 3 besteedt aandacht aan het onderhouden en uitbreiden van de basisvaardigheden van het rekenen met maten, oppervlaktes en inhouden, coördinaten en assenstelsels,

Nadere informatie

WERKEN MET DE DIGITALE LEEROMGEVING NOVA

WERKEN MET DE DIGITALE LEEROMGEVING NOVA Digitale leeromgeving HANDLEIDING WERKEN MET DE DIGITALE LEEROMGEVING NOVA Digitale leeromgeving HANDLEIDING In deze handleiding staat de inhoud van de digitale leeromgeving van Nova beschreven, en hoe

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

PTA informatietechnologie GL en TL Bohemen Houtrust Statenkwartier cohort

PTA informatietechnologie GL en TL Bohemen Houtrust Statenkwartier cohort Inleiding PTA informatietechnologie GL en TL Bohemen Houtrust Statenkwartier cohort 6-7-8 Het vak informatietechnologie (voorheen ITTL) kent geen centraal schriftelijk examen. Informatietechnologie kent

Nadere informatie

Leerstof voortentamen wiskunde B. 1. Het voortentamen wiskunde B

Leerstof voortentamen wiskunde B. 1. Het voortentamen wiskunde B Leerstof voortentamen wiskunde B In dit document wordt de leerstof beschreven van het programma van het voortentamen wiskunde B op havo niveau te beginnen met het voortentamen van juli 2016. Deze specificatie

Nadere informatie

WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

20 De leerling leert alleen en in samenwerking met anderen in praktische situaties wiskunde te herkennen en te gebruiken om problemen op te lossen

20 De leerling leert alleen en in samenwerking met anderen in praktische situaties wiskunde te herkennen en te gebruiken om problemen op te lossen Onderwerp: Kwadraten en Wortels H1 19 De leerling leert passende wiskundetaal te gebruiken voor het ordenen van het eigen denken en voor uitleg aan anderen, en leert de wiskundetaal van anderen te begrijpen.

Nadere informatie

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo

Informatica kiezen. Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Informatica kiezen Informatica: iets met computers? Informatie over het vak informatica in de Tweede Fase van havo en vwo Voorlichtingsmateriaal voor leerlingen in havo en vwo Het vak informatica Waarom

Nadere informatie

Tentamen Planning 2de semester Wetenschappelijk verslag Lenzen en Hydrodynamica. 17 februari 2006 Meten en experimenteren 1

Tentamen Planning 2de semester Wetenschappelijk verslag Lenzen en Hydrodynamica. 17 februari 2006 Meten en experimenteren 1 Tentamen Planning 2de semester Wetenschappelijk verslag Lenzen en Hydrodynamica 17 februari 2006 Meten en experimenteren 1 tentamen Wie minimum 10/20 heeft behaald op het tentamen is vrijgesteld van het

Nadere informatie

Titel Moderne wiskunde onderbouw en vmbo (8e editie) Vak/onderwerp wiskunde

Titel Moderne wiskunde onderbouw en vmbo (8e editie) Vak/onderwerp wiskunde Titel Moderne wiskunde onderbouw en vmbo (8e editie) Vak/onderwerp wiskunde Hardware-eisen Minimumconfiguratie: Windows 98, Pentium 400 Mhz Processor, 32 Mb intern geheugen, schermresolutie 800x600 pixels,

Nadere informatie

Annelies Droessaert en Etienne Goemaere

Annelies Droessaert en Etienne Goemaere De meerwaarde van TI-Nspire in de 2 de graad Annelies Droessaert en Etienne Goemaere 1. INLEIDING De meeste scholen kiezen er momenteel voor om een grafisch rekentoestel in te voeren vanaf de 2 de graad.

Nadere informatie

LANDSEXAMEN HAVO

LANDSEXAMEN HAVO Examenprogramma NATUURKUNDE H.A.V.O. LANDSEXAMEN HAVO 2017-2018 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het commissie-examen. Het centraal examen wordt afgenomen in één zitting

Nadere informatie

Docentenhandleiding havo deel 3 CB. Docentenhandleiding Netwerk 3e editie. deel 3B havo

Docentenhandleiding havo deel 3 CB. Docentenhandleiding Netwerk 3e editie. deel 3B havo Docentenhandleiding Netwerk 3e editie deel 3B havo 0 Hoofdstuk 7 Verschillende verbanden Beginniveau Al eerder hebben de leerlingen kennis gemaakt met lineaire, kwadratische en exponentiële verbanden.

Nadere informatie

WISKUNDE A VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE A VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE A VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.05.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

TIENDE EDITIE EERSTE OPLAGE, 2013

TIENDE EDITIE EERSTE OPLAGE, 2013 3 B 2 TIENDE EDITIE EERSTE OPLAGE, 2013 L.A. Reichard J.H. Dijkhuis C.J. Admiraal G.J. te Vaarwerk J.A. Verbeek G. de Jong H.J. Houwing J.D. Kuis F. ten Klooster S.K.A. de Waal J. van Braak J.H.M. Liesting-Maas

Nadere informatie

Inleiding tot de natuurkunde

Inleiding tot de natuurkunde OBC Inleiding tot de Natuurkunde 01-08-2010 W.Tomassen Pagina 1 Hoofdstuk 1 : Hoe haal ik hoge cijfers. 1. Maak van elke paragraaf een samenvatting. (Titels, vet/schuin gedrukte tekst, opsommingen en plaatsjes.)

Nadere informatie

vwo A deel 4 13 Mathematische statistiek 14 Algebraïsche vaardigheden 15 Toetsen van hypothesen 16 Toepassingen van de differentiaalrekening

vwo A deel 4 13 Mathematische statistiek 14 Algebraïsche vaardigheden 15 Toetsen van hypothesen 16 Toepassingen van de differentiaalrekening vwo A deel 4 13 Mathematische statistiek 13.1 Kansberekeningen 13.2 Kansmodellen 13.3 De normale verdeling 13.4 De n -wet 13.5 Discrete en continue verdelingen 13.6 Diagnostische toets 14 Algebraïsche

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.10.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Colofon. Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB-12 Postbus 80003 5600 JZ Eindhoven

Colofon. Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB-12 Postbus 80003 5600 JZ Eindhoven Straatverlichting, wat kost dat L 30 30 30 x x een wiskundeproject voor 4 havo/vwo Colofon Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB- Postbus 80003 600 JZ Eindhoven Uitgave:

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv. Inhoudelijke verbeterpunten Moderne Wiskunde 10e editie

Noordhoff Uitgevers bv. Inhoudelijke verbeterpunten Moderne Wiskunde 10e editie Noordhoff Uitgevers bv Inhoudelijke verbeterpunten Moderne Wiskunde 10e editie Inhoudelijke verbeterpunten Moderne Wiskunde 10e editie De 10e editie van Moderne Wiskunde is vrijwel volledig vernieuwd.

Nadere informatie

Economie. Boekje Rekonimie Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets. Inhoud:

Economie. Boekje Rekonimie Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets. Inhoud: Boekje Rekonimie Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets Economie Inhoud: Wat? Inleiding 2 Inhoud lesbrief 2 Link naar Lesbrief 2 Over Rekonomie 3 Het Probleem van Notatie 3 Hard- en Software

Nadere informatie

N.C. Keemink

N.C. Keemink 017 018 N.C. Keemink P. Thiel vwo wiskunde B Jouw beste voorbereiding op je examen in 018 vwo wiskunde B Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het schoolexamen en het centraal

Nadere informatie

Waterweerstand. 1 Inleiding. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding

Waterweerstand. 1 Inleiding. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding Waterweerstand 1 Inleiding Een bewegend vaartuig ondervindt altijd weerstand van het langsstromende water: het water oefent een wrijvingskracht uit

Nadere informatie

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Lessen wiskunde uitgewerkt.

Lessen wiskunde uitgewerkt. Lessen Wiskunde uitgewerkt Lessen in fase 1. De Oriëntatie. Les 1. De eenheidscirkel. In deze les gaan we kijken hoe we de sinus en de cosinus van een hoek kunnen uitrekenen door gebruik te maken van de

Nadere informatie

Het csv bestand gaan we nu inlezen in Coach. Open Coach; log in als docent; kies nieuwe activiteit ; meten. (Je hoeft geen meetpaneel te kiezen.

Het csv bestand gaan we nu inlezen in Coach. Open Coach; log in als docent; kies nieuwe activiteit ; meten. (Je hoeft geen meetpaneel te kiezen. Data analyse HiSPARC Analyse met Coach C.G.N. van Veen 1 Inleiding Dit werkblad helpt leerlingen en docenten om data analyse van HiSPARC met het software pakket Coach (6 of 7) te doen. Coach (6 of 7) is

Nadere informatie

Contexten in Pulsar: In de introductie als motivatie voor de leerling en het ophalen van voorkennis

Contexten in Pulsar: In de introductie als motivatie voor de leerling en het ophalen van voorkennis Pulsar Natuurkunde 3 e editie havo en vwo Tweede Fase Pulsar: Uitdagend en gestructureerd Keuze SE in het boek Veel aandacht voor conceptueel begrip (Pulsjes) Aansprekende en relevante contexten Stimuleert

Nadere informatie

NEDERLANDS VWO-6 PERIODE 4

NEDERLANDS VWO-6 PERIODE 4 NEDERLANDS VWO-6 PERIODE 4 Nieuw Topniveau Nederlands voor de tweede fase / verwerkingsboek blok III en V /Informatieboek H2 t/m H11 Schrijfvaardigheid: schrijfdoelen, publiek, tekstsoorten( betoog), tekstopbouw,

Nadere informatie

Examenprogramma wiskunde D vwo

Examenprogramma wiskunde D vwo Examenprogramma wiskunde D vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kansrekening en statistiek

Nadere informatie

Examen VWO - Compex. wiskunde A1

Examen VWO - Compex. wiskunde A1 wiskunde A1 Examen VWO - Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 25 mei totale examentijd 3 uur 20 05 Vragen 14 tot en met 21 In dit deel staan de vragen waarbij de computer

Nadere informatie

Dossier Opdracht 2. Statistiek - Didactiek

Dossier Opdracht 2. Statistiek - Didactiek Dossier Opdracht 2 Statistiek - Didactiek Naam: Thomas Sluyter Nummer: 1018808 Jaar / Klas: 1e jaar Docent Wiskunde, deeltijd Datum: 16 september, 2007 Samenvatting De Getal en ruimte serie van EPN biedt

Nadere informatie

Deel 3 havo. Docentenhandleiding havo deel 3 CB

Deel 3 havo. Docentenhandleiding havo deel 3 CB Deel 3 havo De hoeveelheid leerstof is gebaseerd op drie lesuren per week. Met drie lesuren is het in ieder geval mogelijk om de basisstof van tien hoofdstukken door te werken, eventueel met de verkorte

Nadere informatie

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak natuurkunde vwo, tweede tijdvak (2016). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

PTA (15/16/17) ITTL PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING LENNART GERNAND EN BRAM VD HOEVEN

PTA (15/16/17) ITTL PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING LENNART GERNAND EN BRAM VD HOEVEN 2015 PTA (15/16/17) ITTL PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING LENNART GERNAND EN BRAM VD HOEVEN Programma van toetsing en afsluiting ITTL ITTL (= informatie technologie) is een flex vak dat alleen op Houtrust

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde vwo

Examenprogramma scheikunde vwo Examenprogramma scheikunde vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Stoffen,

Nadere informatie

ICT en grote datasets havo wiskunde A en vwo wiskunde A/C

ICT en grote datasets havo wiskunde A en vwo wiskunde A/C ICT en grote datasets havo wiskunde A en vwo wiskunde A/C Workshop Noordhoff wiskundecongres 19 november 2015 Matthijs van Maarseveen, Stijn Voets en Mark Haneveld Opbouw workshop 1. Demonstratie Exceltabellen

Nadere informatie

ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 ALGEMENE NATUURWETENSCHAPPEN VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Product Informatie Blad - Rekentoets

Product Informatie Blad - Rekentoets Product Informatie Blad - Rekentoets PIB240-2010-Rekentoets Context In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de commissie Meijerink onderzoek gedaan naar wat leerlingen

Nadere informatie

Novum, wiskunde LTP leerjaar 1. Wiskunde, LTP leerjaar 1. Vak: Wiskunde Leerjaar: 1 Onderwerp: In de Ruimte H1 Kerndoel(en):

Novum, wiskunde LTP leerjaar 1. Wiskunde, LTP leerjaar 1. Vak: Wiskunde Leerjaar: 1 Onderwerp: In de Ruimte H1 Kerndoel(en): Wiskunde, LTP leerjaar 1 Onderwerp: In de Ruimte H1 26 De leerling leert te werken met platte en ruimtelijke vormen en structuren, leert daarvan afbeeldingen te maken en deze te interpreteren, en leert

Nadere informatie

Vragenlijst Beroepsprofiel ICT-OA

Vragenlijst Beroepsprofiel ICT-OA Naam: Eric Vink Plaats: Maarssen Presentaties (via ICT) organiseren en hanteren Docenten informeren over de beschikbare infrastructuur en de weg wijzen naar de juiste informatiebronnen Op eigen niveau

Nadere informatie

Maken van een practicumverslag

Maken van een practicumverslag Natuur-Scheikunde vaardigheden Maken van een practicumverslag Format Maken van een tabel met word 2010 2 Havo- VWO H. Aelmans SG Groenewald Maken van een diagram Inleiding. Een verslag van een practicum

Nadere informatie

http://www.exeleren.net http://ictwereld.blogspot.com

http://www.exeleren.net http://ictwereld.blogspot.com http://www.exeleren.net http://ictwereld.blogspot.com Kennismaking met exe learning en het programma exe 2007-10-07 exe elearning Pagina 1 van 15 Voorwoord Programma s om interactief lesmateriaal op pc

Nadere informatie

Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9

Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9 Augustus 2015 Inhoud Inleiding... 3 1. Toetsen... 4 2. Toetsbespreking, correctie, normering, inzage... 8 3. Onregelmatigheden, bezwaar en beroep... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Over de regels en afspraken

Nadere informatie

In havo 4&5 kun je kiezen uit wiskunde A, B of D. Wiskunde C wordt alleen op het VWO aangeboden.

In havo 4&5 kun je kiezen uit wiskunde A, B of D. Wiskunde C wordt alleen op het VWO aangeboden. In havo 4&5 kun je kiezen uit wiskunde A, B of D. Wiskunde C wordt alleen op het VWO aangeboden. Wiskunde is een verplicht vak bij de profielen EM, NG en NT. Als je CM kiest hoef je wiskunde niet verplicht

Nadere informatie

Edu-tekstbestanden en schermuitleessoftw

Edu-tekstbestanden en schermuitleessoftw Edu-tekstbestanden en schermuitleessoftw are Handleiding en tips. (versie 1, 13 maart 2015) Inleiding NB: als deze tekst is uitgeprint en bewaard, controleer dan op http://educatief.dedicon.nl op de pagina

Nadere informatie

ing. J.A.F.C.M. Meerhoff

ing. J.A.F.C.M. Meerhoff 2017 2018 ing. J.A.F.C.M. Meerhoff vmbo gt / mavo nask 1 Jouw beste voorbereiding op je examen in 2018 vmbo gt / mavo nask 1 Voorwoord Met deze examenbundel kun je je goed voorbereiden op het schoolexamen

Nadere informatie

Economie en Maatschappij(A/B)

Economie en Maatschappij(A/B) Natuur en Techniek(B) Natuur en gezondheid(a/b) Economie en Maatschappij(A/B) Site over profielkeuze qompas Economie Gezondheidszorg Gedrag en maatschappij Landbouw Onderwijs Techniek http://www.connectcollege.nl/download/decanaat/havo%20doorstroomeisen%20hbo.pdf

Nadere informatie

Examenprogramma wiskunde A vwo

Examenprogramma wiskunde A vwo Examenprogramma wiskunde A vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein Bg Functies

Nadere informatie

MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO

MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2014 Juni 2013 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Examens (CvE). Het CvE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl I

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl I BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 punt toegekend. MODESHOW 1 maximumscore 3 196 gebruik van E = P t 1 inzicht dat kostprijs is aantal kwh maal kwh-prijs 1 Onder gebruik

Nadere informatie

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak Natuurkunde vwo, eerste tijdvak (2016). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Evolutie

Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Evolutie Biologie inhouden (PO-havo/vwo): Evolutie kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden 34: De leerlingen leren zorg te dragen voor de lichamelijke

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde vwo

Examenprogramma scheikunde vwo Examenprogramma scheikunde vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Stoffen,

Nadere informatie

Een visie op het natuurkundig practicum

Een visie op het natuurkundig practicum Een visie op het natuurkundig practicum Martijn Koops, Peter Duifhuis en Floor Pull ter Gunne; vakgroep Nastec, FE, HU Inleiding Practicum is belangrijk bij het vak natuurkunde. Het kan de theorie ondersteunen

Nadere informatie

KeCo De leerling actief!

KeCo De leerling actief! KeCo in het kort! 0 KeCo De leerling actief! Karel Langendonck Woudschoten Chemie Conferentie 2 en 3 november 2012 Zeist KeCo in het kort! 1 KeCo in het kort! 2 KeCo in het kort! Om maar meteen met de

Nadere informatie