Democratie is niet voor bange mensen 26 april 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Democratie is niet voor bange mensen 26 april 2011"

Transcriptie

1 Democratie is niet voor bange mensen 26 april 2011 De Arabische lente als uitdaging voor Nederland Sinds het begin van 2011 is de regio Midden-Oosten en Noord Afrika (MENA) het toneel van massale protesten, veelal vreedzaam, tegen de zittende repressieve regeringen. Het verlangen naar vrijheid en democratie, dat breed gedeeld wordt door mensen uit alle lagen van de samenleving, maakt duidelijk dat er een herformulering moet plaatsvinden van het sociaal contract en de wijze van politieke interactie in deze samenlevingen. Het laat ook zien dat institutionele hervormingen noodzakelijk zijn om menselijke waardigheid en veiligheid van burgers en hun individuele en collectieve mensenrechten te waarborgen. Dat zijn grote uitdagingen. Het protest in de Arabische wereld vormt ook een uitdaging voor Europa, voor de Nederlandse regering en de Nederlandse samenleving. Waar mensen zo massaal hun angst afleggen en streven naar vrijheid en menselijke waardigheid, kunnen wij niet stil blijven. Als organisaties werkzaam in het Midden-Oosten en Noord-Afrika spreken wij ons uit voor een daadkrachtige steun aan de realisering van mensenrechten en fundamentele vrijheden in de regio. Wij kunnen niet afwachtend aan de kant blijven staan. Een einde aan de angst De meeste regeringen en staatshoofden in de MENA regio hebben sinds lang een groot legitimiteitsprobleem. Als zij al verkozen zijn, dan is dat niet op een democratische wijze. Ooit konden de regeringen hun legitimiteit ontlenen aan hun rol in de bevrijding van koloniale overheersing of oorlogen tegen buurlanden. Veel van de Arabische leiders beroepen zich er op dat zij de enigen zijn die chaos en onderlinge strijd tussen bevolkingsgroepen kunnen voorkomen. Decennialang hebben zij angst en wantrouwen in hun samenlevingen gevoed en daarmee hun machtspositie gelegitimeerd. De meeste regeringen zijn wel effectief in het consolideren van hun macht, maar op andere terreinen uitermate ineffectief. Voor veiligheid voor burgers, gelijke rechten voor vrouwen en mannen, basisvoorzieningen en goed onderwijs wordt onvoldoende gezorgd. Ook demografische ontwikkelingen (heel veel jongeren in MENA regio) en slechte economische vooruitzichten (hoge jeugdwerkloosheid) waren enorme stuwende krachten achter de Arabische Lente. De jeugd wil meer groei en vooral ook een eerlijkere verdeling van de welvaart. Ook daarvoor moet de zittende elite plaats maken. Veel van de staatshoofden in de Arabische landen hebben voor het ontbreken van de kwaliteit van leven voor de meerderheid van hun bevolking nooit echt verantwoording afgelegd. Het meest opmerkelijke is wel dat in zo veel Arabische landen tegelijkertijd burgers hun angst voor repressie van zich af hebben geschud. De angst voor het regime en de angst voor elkaar hebben jarenlang een echte burgerbeweging in de weg gestaan. Die angst is doorbroken. Door de wetenschap er niet meer alleen voor te staan. Door de eensgezindheid die sektarische en etnische tegenstellingen overstijgt. Door het inspirerende voorbeeld van Tunesië en Egypte. Zelfs in landen buiten de Arabische wereld, in de Kaukasus, Iran en China, wordt deze inspiratie gevoeld. In het verleden hebben de Verenigde Staten en Europa, en daarmee ook Nederland, ingezet op stabiliteit in deze regio en daarmee, bedoeld of onbedoeld, op steun aan autoritaire heersers. Presidenten als Mubarak en Ben Ali werden beschouwd als nuttige bondgenoten in de strijd tegen radicaal islamitisch terrorisme en als economische partners. Hun stabiliteit heeft zich ontpopt als onevenwichtig en kunstmatig door het onderdrukken van het verlangen van brede lagen van de bevolking naar democratie, mensenrechten, veiligheid en gelijke behandeling van vrouwen en mannen. Als Nederland echt een bijdrage wil leveren aan een vrijere en meer democratische Arabische wereld, dan is het belangrijk niet te snel de nieuwe status quo te steunen, maar onverkort vast te houden aan rechten en de bescherming van burgers. Zoals bijvoorbeeld in Egypte, waar ondanks de door demonstraties bewerkstelligde machtsoverdracht, nog steeds mensenrechten en fundamentele vrijheden geschonden worden. Per saldo is Europa het meest gebaat bij een zone van democratische rechtstaten aan haar zuidgrens. Dat is de beste garantie voor vrede, veiligheid en stabiliteit.

2 Toch staat het Westen nog steeds angstig en terughoudend te kijken naar wat er gebeurt. Komt er in Jemen, als Ali Abdallah Saleh aftreedt, een burgeroorlog? Komen in Syrië, zodra Bashar al-assad van het toneel verdwijnt, moslimbroeders aan de macht? Dat zijn vragen in de Westerse hoofdsteden die wijzen op onzekerheid en angstvalligheid. Het zijn kortzichtige vragen. De situatie in de gehele regio vraagt om inzet vóór werkelijke democratisering. Dat is de enige weg die op langere termijn een verval in chaos of in nieuwe autocratieën kan voorkomen. Gemakkelijke wegen zijn er niet. Stuk voor stuk hebben de Arabische landen waar transitie is ingezet een ingewikkeld politiek landschap en vele uitdagingen op economisch en sociaal gebied. Kortom, het is tijd dat Nederland, Europa en de internationale gemeenschap, net als de bevolking van de MENA regio de angst overwinnen en zich serieus gaan inzetten voor een vrije,vreedzame en democratische toekomst voor deze regio. Democratie is niet voor bange mensen. En andermans democratie in de weg staan is helemaal niet te rechtvaardigen. Verwachtingen: drie scenario s De omslag van dictatuur naar democratie is niet vanzelfsprekend, noch zonder risico s. In Egypte en Tunesië zijn weliswaar de presidenten afgetreden en in enkele landen zijn regeringen vervangen en hervormingen beloofd, maar een nieuwe werkelijkheid moet nog worden vormgegeven. In Libië is een burgeroorlog ontstaan en in Jemen dreigt er een. In Syrië, Bahrein en andere landen kiest het regime voor harde en gewelddadige onderdrukking van het protest. In essentie zijn er drie scenario s denkbaar voor de Arabische landen in de komende jaren: Meer vrijheid. Het lukt burgerbewegingen om de veranderingen door te zetten en nieuwe regeringen betekenisvolle hervormingen te laten invoeren. Regeringen en maatschappelijk middenveld verdienen dan steun om de hervormingen te bestendigen en de rechtspositie van vrouwen en mannen, jongeren en minderheden te verbeteren. Het beleid zou moeten bestaan uit technische assistentie aan overheden en politieke instituties die zich zelf hervormen, gepaard met een steun voor een zich ontwikkelend maatschappelijk middenveld. Ook de nieuwe overheden dienen echter gehouden te worden aan standaarden van mensenrechten en internationale verdragen. Meer repressie. De zittende of vervangende regimes slagen er in om zich te handhaven door repressie van de burgerbeweging, eventueel gepaard met cosmetische hervormingen. In zo n situatie past een benadering waarin er steun is voor de maatschappelijk activisten die het volhouden, en waarin de regeringen aangesproken worden op schendingen van mensenrechten en fundamentele vrijheden, vooral op die rechten en vrijheden die bepalend zijn voor de onderdrukking van burgerprotest. Het beleid moet dan vooral bestaan uit verdediging van mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke activisten. Meer fragiliteit. Verzwakking van de centrale macht kan leiden tot geweld en burgeroorlog. Daarmee zou het dreigement van de dictators, dat alleen zij het land kunnen behoeden voor anarchie, alsnog bewaarheid worden. Autoritaire heersers schrikken er niet voor terug zelf die anarchie te creëren. In die situaties past een beleid van internationale steun voor bescherming van burgers, steun aan vrouwen en mannen die politieke en etnische tegenstellingen overbruggen, en het op gang brengen van een politiek proces gericht op positieve veranderingen. In het eerste scenario is de steun van buitenaf het gemakkelijkst en zijn het snelst positieve resultaten te behalen. Dat mag echter niet leiden tot het verwaarlozen van landen die in het tweede of derde scenario belanden, want juist daar is politieke en diplomatieke inzet van belang om burgers te beschermen. Per saldo zijn de verschillende Arabische landen dermate met elkaar verbonden dat repressie of fragiliteit in het ene land ook de kans op hervorming in andere landen in gevaar brengt.

3 Het appèl van activisten en organisaties Als Nederlandse maatschappelijke organisaties werken we al jarenlang met vrouwen en mannen, organisaties, media en informele groepen in de landen van het Midden-Oosten en Noord Afrika. In die jaren hebben we een relatie van vertrouwen en partnerschap opgebouwd. Velen van hen staan nu vooraan in de beweging voor democratisering en menselijke waardigheid, of bieden steun en advies aan een nieuwe jonge generatie van activisten. Zij doen een sterk appèl zowel op de Nederlandse regering als op ons. Nu er een momentum voor verandering is, vertrouw op de kracht van burgers en de civiele samenleving en politiek. Probeer niet vanuit het Westen te sturen, te besluiten wie wel en niet als democratisch aangemerkt mogen worden. Stel ook niet te snel vertrouwen in nieuwe heersers, want ook zij moeten hun hervormingen waarmaken en zich verantwoorden tegenover de samenleving. Waar geweld en repressie gebruikt wordt, zet onverkort in op de bescherming van burgers en respect voor mensenrechten. Laat dat niet ondergeschikt zijn aan vermeende stabiliteit of vermeende eigenbelangen. Europa is gebaat bij vrije, vreedzame en democratische buren. Nu er een momentum voor verandering en democratisering is, mag de positie van vrouwen niet ondergeschikt gemaakt worden aan een proces van hervormingen. Vrouwen nemen deel aan de protesten, maar als hervormingen geformaliseerd worden, dreigen zij opnieuw buitenspel komen te staan, zoals in Egypte is gebeurd. In landen met een relatief goede rechtspositie van vrouwen, zoals in Tunesië, moet gewaakt worden voor verslechtering onder druk van conservatieve krachten. Waak voor kortademigheid. Nu is er momentum voor verandering, maar daadwerkelijke verandering zal tijd en moeite kosten. Als Europa de processen van verandering en democratisering wil steunen en de burgerbewegingen een serieuze kans wil geven, wees dan bereid tot een langdurige betrokkenheid. Stel voorwaarden op het gebied van mensenrechten en respect voor fundamentele vrijheden aan samenwerking met en economische steun aan Arabische landen. Focus daarbij op rechten en vrijheden die van bepalende invloed zijn op het veranderingspotentieel van de maatschappij. Treed snel op, maak gebruik van het momentum om conflicten te voorkomen of het uiteenvallen van de staat. Dit vereist actieve diplomatie, in aanvulling op de verklaringen uit Brussel. Ondersteun accountability en bestrijding van corruptie door steun te verlenen aan onderzoek en programma s die tot doel hebben de rijkdommen van voormalige machthebbers (mogelijk deels weggesluisd naar buitenlandse bankrekeningen) naar boven te halen. Wees ambitieus, maar niet pretentieus. Bescheidenheid past Europa. De demonstranten en activisten in de Arabische wereld zijn niet tegen Europa, maar wel kritisch over de rol die Europese landen te lang gespeeld hebben in de steun aan de oude autoritaire heersers. Neem die kritiek serieus en zet in op een consistente aanpak van practice what you preach. Het belang van een gender-benadering Arabische vrouwen nemen deel aan de protesten, maar het is beslist niet vanzelfsprekend dat zij na de opstand actief deelnemen aan de politieke besluitvorming of dat hun positie in het algemeen verbetert. De geschiedenis leert zelfs dat er een reëel risico bestaat dat de stem van vrouwen niet door zal klinken in de nieuwe grondwetten en de nieuwe regeringen en volksvertegenwoordigingen. Sterker nog, de positie van vrouwen kan zelfs substantieel verslechteren, zowel de jure als de facto, zeker als radicaal of conservatief religieuze leiders er in slagen hun normen op te leggen aan de politiek en de maatschappij. Dat is bijvoorbeeld gebeurd in Iran na de revolutie van 1979 en in Irak na 2003.

4 De omwentelingen en hervormingen bieden nieuwe kansen voor vrouwen om een inhaalslag te maken. Het is het moment bij uitstek om de bestaande machtsverhoudingen kritisch tegen het licht te houden, bespreekbaar te maken, te doorbreken en om te vormen. Maar daarvoor is het uitermate belangrijk dat vrouwen vanaf het eerste begin betrokken zijn bij de hervormingsprocessen. Dit begint bij hun deelname aan constitutionele comités. We zien dat dit in Egypte al is misgelopen, doordat vrouwen stelselmatig worden buitengesloten bij het herformuleren van de grondwet en de vrouwenbeweging, die dit aankaart, wordt genegeerd en geïntimideerd. Bevordering van politieke en maatschappelijke participatie van vrouwen is dus cruciaal. Zo zouden aan alle vormen van steun aan hervormingsprojecten vanuit Europa expliciete eisen gesteld moeten worden met betrekking tot de rol die vrouwen er in spelen en wat het voor vrouwen oplevert. Van de financiële middelen die vrij gemaakt worden voor ondersteuning aan transitie- en hervormingsprocessen in de MENA regio zou een substantieel deel exclusief bestemd moeten worden voor programma s die de participatie van vrouwen bevorderen. Burgerschap en het maatschappelijk middenveld Als Nederlandse organisaties die sinds jaren actief zijn in de MENA regio zijn wij ons er ten volle van bewust dat hervorming van een autocratisch stelsel geen eenvoudig proces is, en gemakkelijk kan ontsporen of gepaard gaan met grootschalige mensenrechtenschendingen en geweld. Ook zijn we ons ervan bewust dat de hervorming en verandering in de eerste plaats een intern en endogeen proces is, waar buitenlandse actoren zoals wijzelf een bescheiden rol past. Anderzijds beseffen we dat juist de mensen en organisaties die wij soms al jarenlang ondersteund hebben, voorzien hebben van contacten, netwerken en middelen, nu een verschil kunnen maken. Met alle bedreigingen en risico s die er zijn, zien we het proces van verandering in Arabische landen in de eerste plaats als een kans op een rechtvaardigere, democratische en vreedzamere toekomst. Daarom kiezen we ervoor te spreken van de Arabische lente. Met deze Arabische lente kan een nieuw tijdperk intreden waarbij de relatie tussen overheden en burgers opnieuw gedefinieerd wordt. Tot nog toe zijn burgers in de Arabische landen in de eerste plaats onderdanen, onderworpen aan het gezag van de staat en de autoritaire heerser. Wat de mensen op het Tahrirplein en in de straten van Tunis hebben laten zien is actief burgerschap. Mensen die een bestuur eisen dat wel verantwoording aflegt, maar die ook bereid zijn hun eigen verantwoordelijkheid te nemen. De burgers van Syrië, Bahrein, Jemen, Marokko en vele andere landen zijn evenzeer gedreven door dit verlangen. De demonstranten en het maatschappelijk middenveld in de Arabische wereld vragen nadrukkelijk steun van Europa. Niet voor niets waren de spandoeken in Tunesië en Egypte vaak in Frans of Engels, niet alleen bedoeld voor hun Arabische regeringen maar evenzeer voor burgers en landen elders ter wereld. Ze hebben een meerjarige committering van ons nodig, om hun rol te kunnen spelen. Het gaat hier over een taai en langdurig proces van grondwetsherziening, hervormingen van wetgeving, ontwikkelingen in partij-, machts- en gedachtevorming, herhaalde bijstellingen en verkiezingen waaruit moet blijken hoe de nieuwe vrijheid en hun variant van democratie in de praktijk uitpakt. Er zullen zeker grote uitdagingen komen. In sommige landen zal de nieuwe regering om moeten gaan met de opkomst van nietdemocratische politieke bewegingen, met etnisch of sektarisch geweld, met afscheidingsbewegingen, met berechting van mensenrechtenschenders uit het verleden, of met de ballast van de wijdverbreide corruptie en het nepotisme van het ancien regime. De rol van het maatschappelijk middenveld omvat onder meer het mobiliseren van gemarginaliseerde groepen in de samenleving zodat hun belangen ook vertegenwoordigd worden, het beschermen van burgers tegen machtsmisbruik door de staat en het beschermen van mensenrechten en het ter verantwoording roepen van overheid én donoren voor het nakomen van gemaakte afspraken. Echter, gezien het autoritaire en repressieve verleden, is het maatschappelijk middenveld in sommige landen van de regio zwak en verdeeld. Het maatschappelijk middenveld in Syrië is een goed voorbeeld in deze context.

5 De gewenste nieuwe verhouding tussen burgers en staten vraagt ook om versterking en bescherming van onafhankelijke media. In de revoluties in Tunesië en Egypte heeft het samenspel tussen conventionele en nieuwe media een cruciale rol gespeeld. De revolutie werd evenzeer gedragen door Al Jazeera als door Facebook. In de toekomst zal die rol van onafhankelijke media versterkt en veiliggesteld moeten worden. In landen die echt overgaan tot hervorming vraagt dat om het hervormen van de staatsmedia, in landen die met fragiliteit of repressie te maken krijgen blijft het van belang dappere en kwetsbare initiatieven van journalisten en bloggers te steunen, waarbij internet en andere nieuwe media van groot belang zijn. Het is cruciaal om zoveel mogelijk informatie- en communicatiekanalen open te houden. Het belang van internetvrijheid staat dan ook buiten kijf, ook in het kader van de democratiseringsprocessen, de ontwikkeling van de rechtstaat, en het afdwingen van transparantie en accountability van de machthebbers. Internet zal ongetwijfeld bij de komende verkiezingen, zoals in Egypte en Tunesië, een belangrijke rol spelen. Uiteindelijk gaat het er om dat overheden en burgers op een verantwoordelijke en vreedzame manier met elkaar omgaan. Dat vraagt onder meer om veranderingen in de houding van bestuurders en politici. Transitieprocessen in andere delen van de wereld en de geleidelijke democratisering van Marokko en Turkije hebben laten zien dat juist op het niveau van lokaal bestuur relatief gemakkelijk winst te boeken is, omdat de gemeente de bestuurslaag is die het dichtst bij de burgers staat. Een ontwikkeling van lokale democratie draagt ook bij aan de ontwikkeling van een nieuwe generatie van verantwoordelijke politici, die uiteindelijk ook een bijdrage kan leveren aan democratische centrale overheid. Ook van de Nederlandse samenleving vragen wij een commitment aan de democratische transitie in de MENA regio. De Arabische lente laat zien dat angst voor de islam en een neerkijken op migranten uit de MENA regio onterecht is. Nederlanders die onze open en tolerante cultuur een warm hart toedragen roepen wij op contact te leggen met mensen in landen in transitie en zich hun lot aan te trekken. De nieuwe media, waaronder Facebook en Twitter, maar ook de netwerken van de ondertekenaars van dit manifest, bieden daartoe legio mogelijkheden. Een bijzondere rol is weggelegd voor (organisaties van) Nederlanders met wortels in de Arabische wereld. Zij kunnen een brug vormen tussen mensen hier en mensen in de transitielanden. Met name voor degenen in landen waar het transitieproces stagneert of tot geweld leidt, zijn dergelijke life-lines van onschatbare waarde. De rol van de Nederlandse overheid en de Europese Unie De Nederlandse regering heeft de Tweede Kamer onlangs al een notitie over de Arabische transitie voorgelegd. Wij verwelkomen de duidelijke keuze voor steun aan de hervormingsbewegingen. De burgers in de Arabische wereld hebben deze veranderingen in gang gezet en hun belang moet dan ook leidend zijn voor de politieke besluiten met betrekking tot deze regio. Voor zover eigenbelang een rol dient te spelen in het buitenlandbeleid is het goed te beseffen dat het juist eigenbelang was dat tot voor kort Westerse regeringen er toe bracht politieke en economische samenwerking te zoeken met repressieve regeringen in de MENA regio. De Arabische lente maakt zonneklaar dat Europa belang heeft bij een democratische en rechtvaardige buurregio en dat ondubbelzinnige steun aan hervormingsgezinde bewegingen in het belang van Europa is. De regering heeft in de notitie een Fonds Arabische Transitie aangekondigd. Naast politiek commitment aan de hervormingen in de regio vormt dit fonds een belangrijk signaal aan burgerbewegingen en hervormingsgezinde politici dat Nederland een partner voor hervorming wil zijn. Dat is prijzenswaardig. Gezien de instabiliteit van de nieuwe regeringen en machtsverhoudingen, is het raadzaam naast bilaterale samenwerking en steunverlening ook te investeren in het maatschappelijk middenveld in de regio. Daarbij dient de onafhankelijkheid en geloofwaardigheid van de lokale civil society uiteraard niet in het geding te komen. Ook dient opgemerkt te worden dat gedoseerde maar solide meerjarige steun op verschillende vlakken nuttiger is dan grootschalige incidentele financiering van projecten. Vanuit de overtuiging dat dit het moment is waarop de bevordering van politieke en maatschappelijke participatie van vrouwen in de MENA regio cruciaal is, roepen wij de Nederlandse overheid op om zich

6 daar serieus voor in te zetten, ook in de context van de Europese Unie. Zo zouden alle vormen van steun aan hervormingsprojecten vanuit Europa getoetst moeten worden aan de rol die vrouwen er in spelen en wat het voor vrouwen oplevert, en van alle middelen die vrij gemaakt worden voor ondersteuning aan transitie- en hervormingsprocessen in de MENA regio zou een substantieel deel specifiek bestemd moeten worden voor programma s die de participatie van vrouwen bevorderen. Nederland kan een voortrekkersrol spelen op dit gebied. Met instemming zien wij dat dit kabinet concrete stappen zet om vorm te geven aan het mensenrechtenbeleid, zoals getoond in afkeuring van het geweld tegen demonstranten in enkele landen in de regio. Te weinig actie zien wij ten aanzien van de voortdurende schending van mensenrechten en vrijheden in Egypte. Dit betreft onder meer het aangekondigd verbod op demonstraties en stakingen, discriminatie van vrouwen in de grondwet, geweld tegen demonstranten, geweld tegen vrouwen op internationale vrouwendag, en berechting van burgers voor militaire tribunalen. Wij roepen de Nederlandse regering op om, ook in EU verband, de Egyptische regering te bewegen fundamentele vrijheden en mensenrechten te garanderen. Bij wijzigingen in de ontwikkelingshulprelatie met de landen is het wel essentieel dat verzekerd wordt dat arme mensen, waar nodig via alternatieve hulpkanalen, voorzien blijven in hun basisbehoeften. In Libië dient de internationale gemeenschap, inclusief Nederland, er zorg voor te dragen dat militair ingrijpen primair en zo effectief mogelijk de bescherming van burgers dient. De internationale gemeenschap zou bovendien alle politieke mogelijkheden moeten aftasten om tot een oplossing van de crisis in Libië te komen. We zijn bezorgd over mogelijke militaire begeleiding van de hulpverleners in Libië. Civiele mogelijkheden zijn nog niet uitgeput en militaire begeleiding van hulpverleners moet een laatste redmiddel zijn. Ook zou dit alleen moeten gebeuren op nadrukkelijk verzoek van OCHA. Wapenhandel aan de regio moet op een case by case basis overwogen worden, waarbij het risico van mensenrechtenschendingen of schending van het internationaal recht met gebruik van de wapens beoordeeld moet worden, evenals het risico dat de wapens bijdragen aan een verslechtering van de veiligheidssituatie in de regio. Ontwikkelingshulp en handelsprogramma s in deze regio zijn in het verleden onvoldoende gericht geweest op het verbeteren van de situatie voor gemarginaliseerde groepen. Groeiende ongelijkheid en sociale uitsluiting binnen de samenleving hebben mede aanleiding gegeven tot de recente protesten. Wij pleiten ervoor dat het kabinet en de Europese Unie een beleid ontwikkelen dat politieke hervormingen en economische ontwikkeling waarvan vooral ook de armere lagen van de bevolking kan profiteren laat samengaan. Tenslotte, tot nu toe heeft de Europese Unie weinig daadkracht getoond tegen de mensenrechtenschendingen in de MENA regio. Wij zien een voortrekkersrol voor de Nederlandse regering om de EU er toe te bewegen daadkrachtiger en meer doortastend op te treden. Deze verklaring is opgesteld door de leden van het Breed MENA Platform. Dit is een informeel overleg, dat in maart 2011 is opgezet vanuit het Nederlandse maatschappelijke middenveld, om hun werk in het Midden Oosten en Noord Afrika af te stemmen, Israël/Palestina niet inbegrepen. Het Platform bestaat uit een breed scala aan maatschappelijke organisaties, die veelal al jaren in verschillende landen van de MENA regio werken. De volgende leden van het Platform ondersteunen deze verklaring (in alfabetische volgorde:) Bridging the Gulf, Hivos, IKV Pax Christi, Mama Cash, Alfred Mozer Stichting, Oxfam-Novib, Press Now/Free Voice, VNG International en het Dutch Gender Platform WO=MEN. Voor aanvullende informatie kunt u contact opnemen met: Hivos, Marcel van der Heijden (T / M / IKV Pax Christi, Jan Jaap van Oosterzee (T / M / Oxfam-Novib, Esmé Berkhout (T / M /

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw Werk van iedereen Democratisering en vredesopbouw Foto: Rebke Klokke Werk van Gladys Haar man werd vermoord. Haar broer ontvoerd. En zelf raakte Gladys getraumatiseerd door wat ze meemaakte tijdens de

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Focus. De Arabische lente

Focus. De Arabische lente De Arabische lente Het klinkt als een sprookje: jonge opstandelingen eisen meer democratie van oude dictaturen en presidenten worden verdreven. Als land na land te maken krijgt met protesten, lijkt het

Nadere informatie

12897/15 rts/sl 1 DG C 2B

12897/15 rts/sl 1 DG C 2B Raad van de Europese Unie Brussel, 12 oktober 2015 (OR. en) 12897/15 RESULTAAT BESPREKINGEN van: d.d.: 12 oktober 2015 aan: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties MAMA 161 CFSP/PESC 631 RELEX

Nadere informatie

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert'

Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' DOSSIER 4 UUR NIEUWSBREAK Koos van Dam: 'Rusland is het enige land dat gewoon met Syrië communiceert' Door: Irene de Zwaan 05/09/13, 16:07 YOUTUBE. Koos van Dam tijdens een optreden in Pauw&Witteman. NIEUWSBREAK

Nadere informatie

Situatie in Egypte en Syrië, met name voor de christelijke gemeenschappen

Situatie in Egypte en Syrië, met name voor de christelijke gemeenschappen P7_TA(2011)0471 Situatie in Egypte en Syrië, met name voor de christelijke gemeenschappen Resolutie van het Europees Parlement van 27 oktober 2011 over de situatie in Egypte en Syrië, met name die van

Nadere informatie

2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij enkele fracties de behoefte de Minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en opmerkingen

Nadere informatie

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document.

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document. SOCIALE COHESIE EN BURGERSCHAP Inleiding Een school maakt deel uit van de maatschappij en bouwt mee aan de vorming van jonge burgers. Een groot deel van de dag, brengen jongeren door op school. Zij krijgen

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50

Inhoud. Voorwoord XI. 3 Staatshoofd en ministers 46 3.1 De liefde van een crimineel 46 3.2 De Grondwet 47 3.3 Het Statuut 50 Inhoud Voorwoord XI 1 Nederland vergeleken 1 1.1 Bestaat Nederland nog? 1 1.2 De Staat der Nederlanden 3 1.3 Nederland en de wereld 6 1.4 Vragen en perspectieven 8 1.5 Nederland vergeleken 12 Internetadressen

Nadere informatie

Zijn wij het probleem van de ongelijke welvaartsverdeling in de wereld?

Zijn wij het probleem van de ongelijke welvaartsverdeling in de wereld? Zijn wij het probleem van de ongelijke welvaartsverdeling in de wereld? Thomas Pogge is een filosoof die zich de armoede en de ongelijke welvaartsverdeling in de wereld zeer aantrekt. In het artikel Hulp

Nadere informatie

Onderstaand worden de hoofdbevindingen van IOB vetgedrukt weergegeven, gevolgd door de kabinetsappreciatie hiervan.

Onderstaand worden de hoofdbevindingen van IOB vetgedrukt weergegeven, gevolgd door de kabinetsappreciatie hiervan. Bijlage: Beleidsreactie Appreciatie van de hoofdbevindingen Onderstaand worden de hoofdbevindingen van IOB vetgedrukt weergegeven, gevolgd door de kabinetsappreciatie hiervan. 1. Het ministerie formuleerde

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012

Delta Lloyd Asset Management. Themapaper Myanmar. 10 juli 2012 Delta Lloyd Asset Management Themapaper Myanmar 10 juli 2012 Myanmar in ontwikkeling Onstuimige geschiedenis Myanmar, voorheen Birma, is een van oorsprong boeddhistische staat, ingeklemd tussen China,

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0186 (E) 11290/14 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: ACP 109 COAFR 184 PESC 677 RELEX 538 BESLUIT

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

Macht en waarden in de wereldpolitiek

Macht en waarden in de wereldpolitiek Rik Coolsaet Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in de internationale politiek Editie 2006-2007 2 Inhoud Inleiding... Deel 1. De jaren 90: het transitiedecennium 1. Van illusie naar

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET

EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET Richard Corbett, lid van het EP De Europese grondwet is een grote verbetering

Nadere informatie

CHRISTELIJKE PRESENTIE IN EGYPTE IS EEN MUST @ Huub Lems

CHRISTELIJKE PRESENTIE IN EGYPTE IS EEN MUST @ Huub Lems CHRISTELIJKE PRESENTIE IN EGYPTE IS EEN MUST @ Huub Lems De onrust en het geweld in Egypte heeft veel christenen in Egypte er toe gedwongen het land te ontvluchten om elders een nieuw bestaan op te bouwen.

Nadere informatie

Maastricht e.o. Jongerenorganisatie Vrijheid en Democratie. Woord van de voorzitter. Maart 2011

Maastricht e.o. Jongerenorganisatie Vrijheid en Democratie. Woord van de voorzitter. Maart 2011 Maart 2011 N I E U W S B R I E F Jongerenorganisatie Vrijheid en Democratie Maastricht e.o. Woord van de voorzitter Beste lezers, Zoals wij als bestuur bij ons aantreden in november vorig jaar hebben aangekondigd

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement Gendergelijkheid, solidariteit, actie Voor politieke

Nadere informatie

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in Syrië. 1-meting

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in Syrië. 1-meting bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 735 Mensenrechten in het buitenlands beleid Nr. 125 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij 25 e Van der Leeuw lezing Groningen, 26 oktober 2007 Kader Abdolah De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij Ik spring meteen in het diepe. Een parlementaire democratie is niet geschikt

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Noord Afrika en Midden-Oosten Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens de Arabische herfst 1-meting Factsheet

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens de Arabische herfst 1-meting Factsheet bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen

Nadere informatie

LEERLINGENBLAD FOCUS OP DE MAATSCHAPPIJ

LEERLINGENBLAD FOCUS OP DE MAATSCHAPPIJ LEERLINGENBLAD FOCUS OP DE MAATSCHAPPIJ AFLEVERING 26 Wie heeft de macht in Nederland? KIJKVRAGEN 1a. Dit programma gaat over macht. Omschrijf in eigen woorden dit begrip. b. Wat is een ander woord voor

Nadere informatie

Datum 18 augustus 2015 Betreft Beantwoording vragen van het lid Kuzu over De situatie van Oeigoeren in de Chinese provincie Xinjiang

Datum 18 augustus 2015 Betreft Beantwoording vragen van het lid Kuzu over De situatie van Oeigoeren in de Chinese provincie Xinjiang Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie Datum 18 augustus 2015 Betreft

Nadere informatie

Onderzoeksvragen. Bronnen en methode

Onderzoeksvragen. Bronnen en methode Samenvatting Dit onderzoek naar beeldvorming over het Westen in Egypte is uitgevoerd in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), op aanvraag van de Nationaal Coördinator

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Recht. Alternatieven voor recht

Hoofdstuk 1: Recht. Alternatieven voor recht Hoofdstuk 1: Recht Alternatieven voor recht Recht is zoals al gezegd een instrument om de maatschappij te ordenen. Alles is recht, kan een bepaalde houding zijn (die dan nog eens intrinsiek op alles toepasbaar

Nadere informatie

Wat is een dictatuur?

Wat is een dictatuur? Wat is een dictatuur? Een dictatuur is een regeringsvorm waarin alle macht in handen is van één persoon of van één groep mensen. In verreweg de meeste gevallen komt een dictatuur tot stand na gebruik van

Nadere informatie

AMNESTY INTERNATIONAL 11-STAPPENPLAN VOOR DE VLUCHTELINGENCRISIS IN EUROPA

AMNESTY INTERNATIONAL 11-STAPPENPLAN VOOR DE VLUCHTELINGENCRISIS IN EUROPA AMNESTY INTERNATIONAL 11-STAPPENPLAN VOOR DE VLUCHTELINGENCRISIS IN EUROPA EEN UNIE VAN BESCHERMING. STAPPENPLAN VOOR DE BESCHERMING VAN VLUCHTELINGEN IN EUROPA. In de eerste acht maanden van 2015, bereikten

Nadere informatie

Slavernij vroeger en nu

Slavernij vroeger en nu Slavernij vroeger en nu Symposium College voor de Mensenrechten mr. J.E. Overdijk-Francis 26 November 2013 Geachte aanwezigen Slavernij ontmenselijkt. Slavernij neemt iets van mensen af dat alleen aan

Nadere informatie

Iedereen kan iets doen voor vredee

Iedereen kan iets doen voor vredee Iedereen kan iets doen voor vredee Van kleine tot grote activiteiten Alle beetjes durf tellen samen uiteindelijk op tot vrede3 PAXE Vrede wie durft= PAX staat voor vrede. Samen met mensen in conflictgebieden

Nadere informatie

Stand for Secularism and Human Rights!

Stand for Secularism and Human Rights! EU ELECTIONS 2014 Stand for Secularism and Human Rights! EHF Manifesto November 2013 E uropean elections in May 2014 will be crucial for humanists in Europe. The rise of radical populist parties, the persisting

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Jorn van der Meer Egbert Pos

Jorn van der Meer Egbert Pos Jorn van der Meer (28) is beleidsmedewerker bij de directie Sub-Sahara Afrika van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Zijn bijdrage is op persoonlijke titel. Egbert Pos (30) is beleidsmedewerker bij

Nadere informatie

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE

ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE OPZET LEZING: 1.KORT HISTORISCH OVERZICHT 2. URGENTIE VAN HET VRAAGSTUK 3. TWEE-STATENOPLOSSING EN ALTERNATIEVEN 4. OBSTAKELS OP WEG NAAR VREDE 5. HOUDING VAN VS EN EUROPA 6. CONCLUSIE 1. MANDAATGEBIED

Nadere informatie

De Arabische lente. De Jasmijnrevolutie. Zelfverbranding. Hugo Vanderstraeten. De actie van de jongeman zorgde voor

De Arabische lente. De Jasmijnrevolutie. Zelfverbranding. Hugo Vanderstraeten. De actie van de jongeman zorgde voor Hugo Vanderstraeten Zelfverbranding De Jasmijnrevolutie De actie van de jongeman zorgde voor een golf van protest. In Bouazizi s woonplaats werden betogingen gehouden die zich over het hele land uitbreidden.

Nadere informatie

BELEIDSPLAN BEING INVOLVED 2010-2015

BELEIDSPLAN BEING INVOLVED 2010-2015 BELEIDSPLAN BEING INVOLVED 2010-2015 1. INLEIDING De stichting Being Involved is opgericht in 2010. Het idee voor Being Involved is ontstaan vanuit het werken in fragiele staten. De gebruikelijke gang

Nadere informatie

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Feiten New York 13 december 2006 Verdrag + Optioneel Protocol (rechtsbescherming)

Nadere informatie

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen

Tijdsplanning. Opdracht 5: Islamitische vlakvullingen Iran project 2011-2012 Inleiding Iran het Land van de Ariërs schrikt de ene af door de verschrikkelijke verhalen die we in het nieuws horen. De ander wordt er juist door geboeid. Wat is het nu werkelijk

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Artikel Europakunde. Carla van der Poel 20 juni 2007. Susanne de Jong Communicatie 2A

Artikel Europakunde. Carla van der Poel 20 juni 2007. Susanne de Jong Communicatie 2A Artikel Europakunde Carla van der Poel 20 juni 2007 Susanne de Jong Communicatie 2A Toetreding Turkije tot de EU Wat moet er allemaal voor gebeuren? Sinds 3 oktober 2005 zijn Turkije en de EU de onderhandelingen

Nadere informatie

filosofie havo 2015-I

filosofie havo 2015-I Opgave 3 Wat is de Wat 11 maximumscore 1 Een goed antwoord bevat het volgende element: een uitleg dat Eggers zich met morele vraagstukken bezighoudt: hij vraagt zich af wat hij zelf vanuit zijn eigen normen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 32 735 Mensenrechten in het buitenlands beleid Nr. 103 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Mevrouw A.M.A. van Ardenne - van der Hoeven Minister van Ontwikkelingssamenwerking Ministerie van Buitenlandse zaken Bezuidenhoutseweg 67 DEN HAAG

Mevrouw A.M.A. van Ardenne - van der Hoeven Minister van Ontwikkelingssamenwerking Ministerie van Buitenlandse zaken Bezuidenhoutseweg 67 DEN HAAG Mevrouw A.M.A. van Ardenne - van der Hoeven Minister van Ontwikkelingssamenwerking Ministerie van Buitenlandse zaken Bezuidenhoutseweg 67 DEN HAAG Ons kenmerk: Betreft: NiZA/2003/0826/ph/jh Angola Amsterdam,

Nadere informatie

Overzicht van de conclusies inzake het partnerschap tussen de Franse Republiek en het Koninkrijk der Nederlanden

Overzicht van de conclusies inzake het partnerschap tussen de Franse Republiek en het Koninkrijk der Nederlanden Overzicht van de conclusies inzake het partnerschap tussen de Franse Republiek en het Koninkrijk der Nederlanden GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARING Parijs, 3 juni 2015 De president van de Franse Republiek,

Nadere informatie

Speech ter gelegenheid van de ontvangst van Nederlandse ambassadeurs door de Staten-Generaal, d.d. donderdag 29 januari 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer Het gesproken woord geldt Geachte

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Cynisme over de politiek

Cynisme over de politiek Cynisme over de politiek Een profiel van ontevreden burgers Dr. Pieter van Wijnen Waar mensen samenleven, zijn verschillende wensen en belangen. Een democratische samenleving heeft als doel dat politici

Nadere informatie

EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden

EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden NL We leven in tijden van ingrijpende veranderingen die vragen om een aangepast EU-ontwikkelingsbeleid. De Global Development Framework after

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Kiezen of verliezen. Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les:

Kiezen of verliezen. Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Verkiezingen graad 3 Lesvoorbereiding Kiezen of verliezen Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Voorzie materiaal om een filmpje of fotoreeks te maken

Nadere informatie

Afrika ter discussie. Het Afrikacongres 2008: Bijdragen en uitkomsten

Afrika ter discussie. Het Afrikacongres 2008: Bijdragen en uitkomsten Afrika ter discussie Het Afrikacongres 2008: Bijdragen en uitkomsten 6 Afrika en de rechten van de mens Nico Schrijver, hoogleraar internationaal publiekrecht, Universiteit Leiden, en wetenschappelijk

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 1.2.2011 COM(2011) 30 definitief 2011/0013 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot verlenging van de looptijd en aanpassing van de maatregelen vastgesteld bij

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

Geschiedenis van Speciale Vertegenwoordigers en Rapporteurs van de Verenigde Naties voor Iran

Geschiedenis van Speciale Vertegenwoordigers en Rapporteurs van de Verenigde Naties voor Iran Geschiedenis van Speciale Vertegenwoordigers en Rapporteurs van de Verenigde Naties voor Iran De onderstaande tabel biedt een overzicht van de activiteiten van de Speciale VN-Vertegenwoordigers en Rapporteurs

Nadere informatie

Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren

Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren Rik Coolsaet Peter Debaere, Goedele De Keersmaeker, Jennnifer Kesteleyn, Dries Lesage, Skander Nasra, Thijs Van de Graaf, Mattias Vermeiren Macht en waarden in de wereldpolitiek Actuele vraagstukken in

Nadere informatie

"Rol van Westen is uitgespeeld

Rol van Westen is uitgespeeld "Rol van Westen is uitgespeeld 5/7/2013 Professor Rik Coolsaet over de staatsgreep Met de eedaflegging van opperrechter Adly Mahmoed Mansoer heeft Egypte sinds gisteren een overgangspresident. Zijn voorganger

Nadere informatie

BESLUITEN. BESLUIT (GBVB) 2015/1763 VAN DE RAAD van 1 oktober 2015 betreffende beperkende maatregelen in het licht van de situatie in Burundi

BESLUITEN. BESLUIT (GBVB) 2015/1763 VAN DE RAAD van 1 oktober 2015 betreffende beperkende maatregelen in het licht van de situatie in Burundi 2.10.2015 L 257/37 BESLUITEN BESLUIT (GBVB) 2015/1763 VAN DE RAAD van 1 oktober 2015 betreffende beperkende maatregelen in het licht van de situatie in Burundi DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Dilemma s Inleiding Tijdens de vorige les heb je geleerd dat het woord democratie een samentrekking is van de woorden demos (volk) en kratein

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 EUROPESE RAAD DE VOORZITTER NL Brussel, 29 juni 2012 (OR. en) EUCO 133/12 PRESSE 318 PR PCE 115 Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 In de afgelopen twee en een half jaar heeft de Europese

Nadere informatie

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in de Gazastrook 1-meting Factsheet

Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen van Turkse en Marokkaanse jongeren jegens het conflict in de Gazastrook 1-meting Factsheet bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Kwantitatief onderzoek naar de houding en opvattingen

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Dames en heren, [Inleiding] In de zomer van 1946 voer een schip van Thailand naar Nederland. Een kleine Nederlandse

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Europese Unie dr. Edwin van Rooyen 10-9-2012 PvdA, VVD en SP zijn voorstander van het vergroten van de controle op

Nadere informatie

Aarde, werk van onze handen?

Aarde, werk van onze handen? Stichting Oecumenische Vieringen Eindhoven (SOVE) Aarde, werk van onze handen? Zaterdag 1 november 2014 18.30 uur Toespraak: Rijkdom in onze aarde: bron voor ontwikkeling en conflict: Olie in Zuid-Soedan

Nadere informatie

Verslag Rechtvaardigheidscongres (07-03-2012)

Verslag Rechtvaardigheidscongres (07-03-2012) Verslag Rechtvaardigheidscongres (07-03-2012) Op 17 maart 2012 organiseerde Hellingproef een congres over rechtvaardigheid in samenwerking met het JongWBS (PvdA) en de JongTeldersstichting (VVD). De dag

Nadere informatie

Stedelijke armoede in Rusland

Stedelijke armoede in Rusland Stedelijke armoede in Rusland Jan Limbeek De sociologische afdeling van de Financiële Universiteit, verbonden aan de Russische regering, heeft in januari de gegevens gepubliceerd van een studie naar het

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid Oorlog en vrede Pleidooi voor actief vredesbeleid Vrede is belangrijk, daar zal wel iedereen het mee eens zijn. Zonder vrede zeker minimaal gedefinieerd als de afwezigheid van oorlog is samenleven onmogelijk.

Nadere informatie

Nederland. EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie. Najaar 2010. Nationaal Rapport

Nederland. EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie. Najaar 2010. Nationaal Rapport Standard Eurobarometer EUROBAROMETER 74 De publieke opinie in de Europese Unie Najaar 2010 Nationaal Rapport Nederland Representation of the European Commission to Netherlands Inhoud Inleiding Context

Nadere informatie

Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013

Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013 Toespraak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg bij de presentatie van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis, 19 november 2013 Dames en heren, Het thema van het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis

Nadere informatie

Q&A Migratie. Wat doen Nederland en de EU om te voorkomen dat mensen op de vlucht slaan?

Q&A Migratie. Wat doen Nederland en de EU om te voorkomen dat mensen op de vlucht slaan? Q&A Migratie Wat doen Nederland en de EU om te voorkomen dat mensen op de vlucht slaan? In de hoofdstad van Malta, Valletta, hebben de Europese Unie en een groot aantal Afrikaanse landen in november 2015

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Arabische regio

Ontwikkelingen in de Arabische regio Ontwikkelingen in de Arabische regio De ontwikkelingen in de Arabische regio, ingezet met de revolutie in Tunesië ruim een jaar geleden, geven een divers beeld te zien. Zo zijn er landen waar reeds goede

Nadere informatie

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Bij deze opgave horen figuur 3 en de teksten 7 tot en met uit het bronnenboekje. Gebruik tekst 7. Er zijn twee vormen van dictaturen: autoritaire en totalitaire

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Persconferentie 7 april 2014 REFORMA

Persconferentie 7 april 2014 REFORMA Persconferentie 7 april 2014 REFORMA Nederland heeft in het kader van de dekolonisatiegolf na de tweede wereldoorlog en in afwachting van een oplossing van haar problemen met Indonesië en een meer definitieve

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

1. Inleiding 2. Coherentiemonitor

1. Inleiding 2. Coherentiemonitor 1. Inleiding Hoe ontwikkelingslanden groeien wordt door veel meer dan alleen ontwikkelingshulp beinvloed. Handelsverdragen, hoe landen verdienen aan hun grondstoffen en hoe ze belastinginkomsten verwerven

Nadere informatie

SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN MAURITS BERGER

SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN MAURITS BERGER SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN POLITIEK MAURITS BERGER Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 INHOUD HOOFDSTUK 1 - DE REGELS VAN EEN IDEAAL 1 Deel I Sharia als oud recht 9 HOOFDSTUK 2 - DE KORAN ALS GRONDWET

Nadere informatie

32623 Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten

32623 Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten 33625 Hulp, handel en investeringen 32623 Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten Nr. 178 Brief van de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 114 Goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel tot stand gekomen Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap

Nadere informatie

EUROPEAN DISABILITY FORUM...

EUROPEAN DISABILITY FORUM... Deïnstitutionalisering en de rechten van personen met een handicap perspectief van Europese Unie... An-Sofie Leenknecht, EDF Human Rights Officer, Brussel, 26 november 2014 EUROPEAN DISABILITY FORUM Vertegenwoordigen

Nadere informatie

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen Koude Oorlog Amerikaanse buitenlandse politiek communisme rivaliteiten tussen de Sovjet-Unie en China nationalistische bewegingen dekolonisatie Twee grote processen Koude oorlog Nationalisme en dekolonisatie

Nadere informatie