Kernproject risicomanagement

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kernproject risicomanagement"

Transcriptie

1 Kernproject risicomanagement 1

2 Inhoudsopgave 1. Inkadering kernproject Probleemstelling en achtergronden Randvoorwaarden en uitgangspunten Deelprojecten en op te leveren eindproducten Risico s en voortgangsbewaking Samenhang met andere kernprojecten Commitment en communicatie Planning van capaciteit en middelen... 7

3 1. Inkadering kernproject 1.1. Bestuurlijk kader NIVRA In de NIVRA bestuursvergadering van 29 maart 2008 zijn acht kernthema s voor vastgesteld. Een daarvan is Risicomanagement. In de notitie Prioriteiten 2008 van 10 april 2008 is dit kernthema uitgewerkt als volgt:. De behoefte aan verantwoording op het gebied van bijvoorbeeld ESG (Environment, Social and Governance) geeft voeding aan de discussies rond risicomanagement. Het belang van een adequaat risicomanagement wordt steeds pregnanter onder invloed van de kredietcrisis en de eisen die voortvloeien uit wet- en regelgeving (o.a. Code Tabaksblat en Basel II ). In eerdere projecten (Corporate Governance) is reeds een algemeen kader ontwikkeld met betrekking tot risicomanagement. In dit projectvoorstel wordt het onderwerp verder uitgewerkt in een aantal concrete deelprojecten. De input voor het projectvoorstel is mede afkomstig vanuit discussies in de werkgroep Interne beheersing/ Adviesgroep Corporate Governance en de kick-off sessie met enkele NIVRA medewerkers en - bestuursleden op 23 juni j.l. In de Adviesgroep Corporate Governance hebben de volgende personen zitting: Erik Mouthaan voorzitter (Deloitte), Remko Renes (KPMG), Jos de Groot (PwC), Bart van Beurden (Ernst & Young), Michel Kee (IAD Heineken en lid INTAC), Ellen van Schoten (Algemene Rekenkamer), Petra de Bie (zelfstandig consultant en linking pin IIA Nederland), Peter van der Knaap (KPMG en linking pin NOREA), Wilmar de Munnik (Corporatieholding Friesland en Rijks Universiteit Groningen), Simone Heidema (Corgwell CPI Governance), Arthur Izeboud (Resources Global Professionals), John Bendermacher (Robeco en linking pin SBBB) en Johan Scheffe (NIVRA) Relatie met voorafgaand project Het kernproject Risicomanagement staat niet op zichzelf, de basis is gelegd in het kernproject Corporate Governance dat o.a. heeft geleid tot de Discussion paper Risk management and internal control systems die het NIVRA in oktober 2007 heeft gepubliceerd. Daarnaast is in het voorjaar 2008 onderzoek uitgevoerd naar de verslaggeving over risicomanagement. Dit onderzoek heeft geleid in juni 2008 tot de publicatie van het NIVRA onderzoeksrapport Inzicht in Onzekerheid, in het kader van de cyclus Het NIVRA in het maatschappelijk debat. Een debat over de waarde van goed risicomanagement en de bijbehorende verantwoording vond plaats tijdens een goed bezocht seminar op 24 juni Maatschappelijk krachtenveld Vanuit de behoefte aan zekerheid omtrent de winstgevendheid en/of continuïteit van organisaties in de profit en de non-profit sector is de laatste jaren veel aandacht geschonken aan de kwaliteit van de interne risicobeheersings en controle systemen en de wijze waarop organisaties verantwoording af dienen te leggen over de mate waarin zij de risico s beheersen. De naleving van de Code Tabaksblat op dit terrein blijkt in de praktijk tot veel vragen en onduidelijkheden te leiden. Externe partijen zoals toezichthouders, beleggers, banken en bijvoorbeeld ook de belastingdienst hechten steeds meer waarde aan een goed systeem van risicomanagement. In juli 2008 heeft de Monitoring Commissie Corporate Governance (Frijns) voorstellen gepubliceerd om de Code Tabaksblat op het terrein van o.a. risicomanagement aan te passen. Het NIVRA zal in september 2008 reageren op deze voorstellen. Kernproject risicomanagement 1

4 1.4. Belanghebbende partijen De stakeholders bij risicomanagement zijn divers, waarbij de informatiebehoefte kan verschillen. Om te kunnen inspelen op de behoefte van stakeholders, is het nodig om vast te stellen wie ze zijn en wat hun informatiebehoefte precies inhoudt. Wat verwacht de gebruiker van de accountant als deze bij een verantwoording over risicomanagement is betrokken en wat ziet hij bij voorkeur als eindproduct? De accountant kan in diverse rollen betrokken zijn bij risicomanagement. 1. Als openbaar accountant in het kader van de jaarrekeningcontrole, als assuranceprovidor en/of als adviseur bij de implementatie van risicomanagement. 2. Als intern accountant zowel bij de implementatie van risicomanagement als het geven van assurance bij de uitkomsten en/of het proces van risicomanagement. 3. Als accountant in de publieke sector in de hierboven beschreven rollen. 4. Als accountant in business als adviseur, risicomanager en andere functies binnen organisaties. De dialoog met de stakeholders is belangrijk. Een (nieuwe) verwachtingskloof op het gebied van risicomanagement valt te voorkomen door participatie van en communicatie met alle betrokken partijen. Het betekent ook, dat het kernproject Risicomanagement alleen kan slagen als de stakeholders bij dit onderwerp voldoende zijn betrokken. Het maatschappelijk verkeer als stakeholder is een onwerkbaar begrip. Het is beter om de belanghebbende partijen in een aantal groepen in te delen: Intern: alle partijen die binnen de organisatie betrokken zijn bij Risicomanagement. Dit betreft bestuur en management, toezichthouders (raad van toezicht of raad van commissarissen), risicomanagers, controllers, internal auditors en externe accountants; Extern: alle partijen buiten de organisatie. Dit betreft aandeelhouders en verschaffers van eigen vermogen, analisten, kredietverschaffers, leveranciers en afnemers, toezichthouders, overheid en regelgevende instanties en brancheverenigingen. Het commitment bij het kernproject Risicomanagement valt met name te bereiken via de pluriforme Adviesgroep Corporate Governance waarin ook gelieerde organisaties zoals NOREA, IIA en CI zijn vertegenwoordigd. 2. Probleemstelling en achtergronden Probleemstelling Bij stakeholders bestaat behoefte aan duidelijkheid omtrent risicomanagement en de diverse rollen die accountants kunnen spelen bij dit onderwerp. Dit leidt tot de volgende probleemstelling: In hoeverre kan de accountant bijdragen aan de actuele discussie over risicomanagement vanuit het perspectief van de verschillende rollen die accountants in kunnen nemen. Hierbij spelen de volgende achtergronden: Er is geen uniform referentiekader beschikbaar. Er bestaan nog geen algemeen aanvaarde grondslagen voor risicomanagement. De functie van risicomanager is nog onvoldoende uitgewerkt. Er is momenteel wel sprake van een verdere professionalisering van het beroep door middel van opleidingen, certificering en een beroepsorganisatie. 2 Koninklijk NIVRA

5 De diversiteit van risico s en risicomanagement systemen is groot. Naarmate de informatie over risico s en beheersingssystemen meer kwalitatief van aard is en verder afstaat van financiële systemen zijn deze moeilijker te meten; De kwaliteitseisen voor risicomanagement, de wijze waarop dit wordt ingevuld, de wijze waarop hierover verantwoording wordt afgelegd en de beroepsregels voor accountants in dit kader zijn nog onvoldoende uitgewerkt. Indien assurance van accountants wordt gevraagd is er behoefte aan een algemeen conceptueel kader, dat voor de accountant een basis biedt om in de concrete situatie te voldoen aan de behoefte van stakeholders aan zekerheid over de betrouwbaarheid van de risicomanagement verantwoording. Het bestaande Stramien voor assurance-opdrachten (NV COS) geeft wel voorbeelden van niet-financiële informatie, maar gaat niet in op de specifieke kenmerken. Opgemerkt wordt dat zo veel mogelijk aansluiting zal worden gezocht bij het NIVRA kernproject NFI (Niet Financiële Informatie). Daarnaast. dienen de internationale ontwikkelingen op het terrein van risicomanagement goed te worden gevolgd. Via participatie in diverse FEE werkgroepen en deelname aan het ISO proces dat leidt tot een internationale norm voor risicomanagement wordt hier verder invulling aan gegeven. 3. Randvoorwaarden en uitgangspunten Om het project te laten slagen moet rekening worden gehouden met een aantal randvoorwaarden en uitgangspunten. Ze vormen in feite de kritische succesfactoren: 1. Commitment bij de stakeholders. Het kernproject moet vooral extern zijn gericht, dit zorgt ervoor dat de uitkomsten maximaal aansluiten op de wensen van de stakeholders. Het valt in dit kader te overwegen om ook een marktonderzoek uit te voeren. Het project moet uitdrukkelijk niet alleen vanuit accountantsperspectief worden ingestoken; 2. Commitment betekent naast participatie in het project vooral veel communicatie over de rol van de accountant en de (assurance)producten die hij kan opleveren; 3. Het gaat om het volledige proces van risicomanagement. De accountant kan in de verschillende fasen van dit proces een rol spelen, hetgeen een nauwe afstemming impliceert met andere (controle)organen binnen de organisatie. De NIVRA Discussion paper Risk management and internal control systems en het NIVRA onderzoeksrapport Inzicht in Onzekerheid vormen een belangrijke basis voor het kernproject Risicomanagement. In enkele deelprojecten zal ook aandacht worden geschonken aan internationale initiatieven en best practices. 4. Deelprojecten en op te leveren eindproducten Het kernproject Risicomanagement bestaat uit een aantal deelprojecten die ieder worden afgesloten met één of meerdere deliverables. 4.1 Deelproject: Conceptueel kader Het is van belang dat het accountantsberoep over referentiekader beschikt dat dient als kapstok om de discussie over risicomanagement te voeren en als basis voor het geven van nadere guidance. De afgelopen twee jaar zijn hiervoor al de nodige aanzetten gegeven, die het komend jaar leiden tot de volgende deliverables. Kernproject risicomanagement 3

6 1a De definitieve Discussion paper Risk management and internal control systems. De concept Discussion Paper is in oktober 2007 aangeboden aan de voorzitter. van de Monitoring Cie. (Frijns) en is o.a. met een persoonlijk schrijven van Gert Smit toegestuurd naar de CFO's van alle Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen. Het stuk is tevens op de NIVRA website geplaatst en is al meer dan 1000 maal gedownload. De uiterste reactiedatum is vastgesteld op 1 februari In het stuk worden voorstellen gedaan voor de nadere invulling van risicomanagement inclusief de bijbehorende verantwoordelijkheden en de wijze waarop verantwoording wordt afgelegd door de organisatie. Er zijn 4 reacties ontvangen die momenteel worden beoordeeld door de Adviesgroep Corporate Governance. Daarna wordt een definitieve versie uitgebracht. Tevens komt er een Nederlandstalige versie. Deze stukken zullen in het najaar 2008 beschikbaar komen. 1b Reactie NIVRA op voorstellen Monitoring Commissie Uit het derde rapport van de Monitoring Cie. (Frijns) blijkt overigens dat de visie van het NIVRA weliswaar wordt genoemd maar dat een aantal punten uit de Discussion Paper niet zijn overgenomen in de aanbevelingen van de MC. In juni 2008 heeft de Monitoring Commissie voorstellen gepubliceerd met betrekking tot aanpassing van de Code Tabaksblat. Een van deze voorstellen heeft betrekking op de In control verklaring van het management. Het NIVRA zal mede op basis van de uitgangspunten in de Discussion paper reageren op deze voorstellen. Deze reactie wordt in september 2008 verstuurd. 4.2 Deelproject: Verantwoording en Assurance Rond verantwoording van en assurance bij risicomanagement spelen zich enkele concrete en actuele discussies af. Dit leidt tot de volgende deliverables : 2a Nalevingsonderzoek Audit Alert 18 Naar aanleiding van een verzoek vanuit de Monitoring Cie. CG wordt onderzoek gedaan naar de naleving van Audit Alert nr. 18 door accountants bij de kleinere beursgenoteerde ondernemingen. De uitkomsten worden in oktober 2008 verwacht. Deze audit alert heeft het NIVRA in januari 2005 gepubliceerd (als Audit Alert nr. 14) naar aanleiding van de Code Tabaksblat. 2b Aanpassing Audit Alert 18 Audit Alert 18 dient aangepast te worden op basis van de guidance en voorstellen (juni 2008) van de Monitoring Commissie en wijzigingen in de regelgeving voor accountants. In de CCR vergadering van 14 februari 2008 is besloten om tevens de komende aanpassingen in BW 2 titel 9 te verwerken. Deze aanpassingen betreffen de verplichte corporate governance verklaring (op basis van EG Richtlijn 2006/46 van 14 juni 2006) in de jaarverslagen van beursgenoteerde ondernemingen. De aangepaste Audit Alert dient uiterlijk december 2008 gepubliceerd te worden. 4 Koninklijk NIVRA

7 2c Onderzoek naar RvC verslagen in jaarverslagen 2007 Onderzoek naar de jaarverslagen 2007 van de 75 AEX, AMX en ASCX beursfondsen. De verslagen van de Raden van Commissarissen worden onderzocht en beoordeeld op informatieve waarde. De Code Tabaksblat speelt hierin een belangrijke rol;. Dit onderzoek wordt tezamen met Prof. Dr. Auke de Bos RA uitgevoerd mede ten behoeve van de NIVRA publicatie Het Jaar Verslagen 2007 die in januari 2009 uit zal komen. Waarschijnlijk zullen ook andere publicaties op basis van dit onderzoek verschijnen. 2d Assurance bij In Control statements Op basis van een praktijkvoorbeeld wordt onderzoek gedaan naar een mogelijke Nederlandse standaard en/of praktijkhandreiking voor het geven van Assurance over een In Control statement van het management, waarbij eerst wordt nagegaan in hoeverre Assurance is gewenst. Dit deelproject zal met name in het eerste halfjaar 2009 tot concrete deliverables leiden. 4.3 Deelproject: Verdeling van rollen en verantwoordelijkheden Om een goed functioneren van de Financial Reporting Supply Chain te waarborgen is het van belang dat de diverse schakels in de keten hecht met elkaar samenwerken. Rollen en taken dienen helder te zijn en nauw op elkaar afgestemd. Dit leidt tot de volgende deliverables. 3a NIVRA- onderzoek en seminar Bondgenoten op afstand (over de relatie tussen audit commissies en interne accountants) Via deskresearch en interviews met hoofden van Audit Commissies en Internal Audit afdelingen worden best practices geïdentificeerd. Dit deelproject wordt in samenwerking met IIA Nederland uitgevoerd. De uitkomsten van het onderzoek worden gepresenteerd tijdens een seminar (30 september 2008) in het kader van de NIVRA debatcyclus. 3b Onderzoek: samenwerking interne en externe accountants Dit onderzoek dient inzicht te geven in de wijze waarop interne en externe accountants samenwerken. Naar verwachting zullen hieruit ook nieuwe inzichten voortkomen als het gaat om Assurance rondom In Control statements (zie 2d)en het proces van risicomanagement. Dit deelproject wordt eveneens in samenwerking met IIA Nederland uitgevoerd. De resultaten zullen in het najaar 2008 gepubliceerd worden. 4.4 Deelproject: Gedrag en cultuur Een adequate risicobeheersing kan alleen gedijen op een goede voedingsbodem. Cultuur en gedrag vormen essentiële voorwaarden voor een juiste toepassing van regels en procedures. 4 Onderzoek naar soft controls aan de top (waaronder integriteit) Er is een startnotitie opgesteld naar aanleiding van een brainstormsessie. Deze notitie zal verder worden uitgewerkt in concrete vervolgstappen. Een van deze stappen betreft een VERA cursus Auditen van soft controls ontwikkeld die zeer goed wordt bezocht Kernproject risicomanagement 5

8 en die in 2008 verder wordt geoptimaliseerd mede n.a.v. laatste inzichten en evaluaties deelnemers. Tevens participeert het NIVRA in een promotie onderzoek van de Rijks Universiteit Groningen waarin o.a. instrumenten worden ontwikkeld ten behoeve van de evaluatie van Raden van Commissarissen en Bestuur. Naar verwachting zullen in de tweede helft van 2009 de eerste resultaten bekend zijn. In het najaar 2008 wordt een ronde tafelbijeenkomst georganiseerd over de gedragsmatige aspecten van interne beheersing. 4.5 Deelname in externe organen/projecten Het NIVRA participeert o.a. in 2 FEE-projecten: Assurance on Corporate Governance Audit Committees and the relation with the auditor. Tevens neemt NIVRA neemt deel aan de Nederlandse normcommissie die een belangrijke rol speelt in de totstandkoming van de internationale norm voor risicomanagement: ISO Risico s en voortgangsbewaking In elk project zijn risico s te onderkennen. Ze hangen samen met de kritische succesfactoren. Om de risico s te beheersen is een goede voortgangsbewaking nodig. Hieronder worden de belangrijkste risico s genoemd en de bijpassende beheersingsmaatregelen: 1. Het onderzoeksterrein van het project wordt te breed, en/of te versnipperd waardoor binnen de projectperiode geen concrete eindproducten opgeleverd worden. Tijdens het project overlegt de projectleider periodiek met het verantwoordelijke MT-lid. Ook de Adviesgroep Corporate Governance speelt hierin een belangrijke rol. 2. Het kernproject levert onvoldoende toegevoegde waarde op, waardoor de beoogde discussie niet van de grond komt. Er worden een producten opgeleverd waarop niemand zit te wachten. Om dit te voorkomen is een goede communicatie met de stakeholders nodig. Hierdoor wordt commitment bereikt en zijn zij bereid om actief aan het kernproject deel te nemen. Zoals hierboven vermeld speelt de Adviesgroep Corporate Governance hierin een belangrijke rol. 3. Het project loopt vertraging op door capaciteitsgebrek. Dit is vooral afhankelijk van de beschikbare bureaucapaciteit. Het is belangrijk om te werken met een relatief kleine projectgroep. 6. Samenhang met andere kernprojecten Voor zijn acht kernprojecten benoemd binnen twee hoofdthema s. Het Kernproject Risicomanagement valt binnen het hoofdthema Het maatschappelijk debat (activiteiten ten behoeve van de samenleving en het beroep). Er bestaan raakvlakken met de volgende thema s/projecten: 6 Koninklijk NIVRA

9 Verantwoording en Assurance van niet-financiële informatie. In het maatschappelijk verkeer bestaat een toenemende behoefte aan verantwoording en assurance van niet financiële informatie. In dit project wordt onderzocht op welke wijze accountants invulling kunnen geven aan deze behoefte. Innovatie en ontwikkeling. Het opstellen van een conceptueel kader voor de verantwoording en assurance van niet-financiële informatie zoals bijvoorbeeld een In Control Statement is een voorbeeld van innovatie. Voorkomen moet worden dat dubbeling optreedt en dat visies of standpunten van elkaar gaan afwijken. Hier ligt een rol voor het MT. De verantwoordelijke MT-leden kunnen erop toezien, dat de onder hun verantwoordelijkheid vallende kernprojecten met elkaar in de pas lopen. De betreffende projectleiders zullen periodiek of ad-hoc overleg met elkaar moeten hebben.dit betreft minimaal het kennisnemen van elkaars projectplannen en concept publicaties. 7. Commitment en communicatie Het belang van commitment en communicatie is op diverse plaatsen in dit projectvoorstel aan de orde geweest. Ook zijn al een aantal acties benoemd. Dit hoofdstuk geeft een kort overzicht van de belangrijkste maatregelen: 1. Vanaf de start moet het kernproject (doel en eindproducten) naar buiten gecommuniceerd worden. Dit betreft zowel algemene bekendheid in het kader van de NIVRA kernthema s , als gerichte communicatie naar de stakeholders/doelgroepen van dit kernproject. Te denken valt aan: Het inrichten van een speciale, direct toegankelijke webpagina over het project; Nieuwsberichten in De Accountant en nog te selecteren (vak)bladen; Vermelding in het digitale NIVRA Nieuws en op Accountant.nl; 2. Het instellen van een klankbordgroep. Deze groep treedt niet sturend op, maar dient vooral als sparring-partner tijdens het project. De aansturing van het project blijft in handen van het NIVRA bestuur (op hoofdlijnen) en het verantwoordelijke MT-lid (directe aansturing). De reeds eerder genoemde Adviesgroep Corporate Governance zal deze rol vervullen. 8. Planning van capaciteit en middelen Projectplanning De diverse deelprojecten worden via het NIVRA Project Management Systeem bewaakt en gevolgd. Per deelproject is een globale planning bepaald. Capaciteit en middelen De benodigde capaciteit en middelen bestaan uit twee onderdelen: de benodigde capaciteit in manuren en het beschikbare financiële budget. Aan bureaucapaciteit is ongeveer 1 FTE nodig (0,6 FTE projectleider, Johan Scheffe, en 0,4 FTE voor ondersteuning/begeleiding). Het financiële budget betreft de kosten voor: promotie onderzoek RUG, eventueel marktonderzoek, uitgeven en vertalen Discussion paper, communicatie en het organiseren Kernproject risicomanagement 7

10 van de ronde tafel bijeenkomsten. De kosten hiervan volgens een eerste indicatieve schatting bedragen ca Koninklijk NIVRA

Kernproject Assurance en verantwoording van digitale informatie

Kernproject Assurance en verantwoording van digitale informatie Kernproject Assurance en verantwoording van digitale informatie 1 Inhoudsopgave 1. Aanleiding kernproject 1 2. Opdrachtformulering en aanpak 4 3. Randvoorwaarden en uitgangspunten 6 4. Op te leveren eindproducten

Nadere informatie

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit

PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit PAS conferentie 2015: Close the Gap Corporate Governance en Internal Audit Van commissie Peters naar commissie Van Manen, een statusupdate PAS Conferentie 3 december 2015 Gefeliciteerd! PAS Conferentie

Nadere informatie

Meerwaarde Internal Audit functie. 16 maart 2017

Meerwaarde Internal Audit functie. 16 maart 2017 Meerwaarde Internal Audit functie Even voorstellen: Jantien Heimel 2 Even voorstellen: Jeannette de Haan 3 Inhoud 1. Kennismaking 2. Hoe kijken commissarissen aan tegen Internal Audit? Filmpje 3. Wat is

Nadere informatie

NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants Jaarplan 2015

NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants Jaarplan 2015 NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants Jaarplan 2015 1 0.Inleiding 0.1 Ledengroep Intern en Overheidsaccountants (LIO) LIO is één van de drie ledengroepen van de Nederlandse Beroepsorganisatie

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland

Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Niet-financiële informatie (NFI) in Nederland Koninklijk NIVRA Michèl J.P. Admiraal RA IBR 7 december 2009 1 Inhoud van deze presentatie 1. Voorstellen spreker 2. State of the art in Nederland 3. NIVRA

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

RvC-verslagen geven weinig inzicht

RvC-verslagen geven weinig inzicht RvC-verslagen geven weinig inzicht Erasmus Universiteit Rotterdam September 2010 Dr. Mijntje Lückerath-Rovers Drs. Margot Scheltema contact: luckerath@frg.eur.nl Het onderzoek Ondernemingen : Van 60 ondernemingen

Nadere informatie

Prof dr Philip Wallage 2 JUNI 2010 AMSTERDAM SEMINAR EUMEDION, NIVRA EN VBA

Prof dr Philip Wallage 2 JUNI 2010 AMSTERDAM SEMINAR EUMEDION, NIVRA EN VBA Wat is de feitelijke rol van de accountant ten aanzien van het jaarverslag en elders opgenomen niet financiële informatie? In hoeverre matcht deze rol met de verwachtingen van beleggers? Prof dr Philip

Nadere informatie

IIA Nederland Commissie Vaktechniek(CPP) Jaarplan Commissie Vaktechniek 2008

IIA Nederland Commissie Vaktechniek(CPP) Jaarplan Commissie Vaktechniek 2008 1 1 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Samenstelling 3. Verantwoordelijkheden en doelstellingen 4. Werkwijze 5. Activiteiten 2008 6. Begroting 2008 2 3 1. Inleiding Dit jaarplan geeft de samenstelling, de

Nadere informatie

Met de gebruiker aan tafel

Met de gebruiker aan tafel Met de gebruiker aan tafel Brainstormen over niet-financiële informatie (NFI) Met de gebruiker aan tafel 1 Dagprogramma 12 mei 2009 10.00 12.00 : De bestuurlijke agenda 12.00 13.00 : Pauze met lunch 13.00

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants Jaarplan 2016

NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants Jaarplan 2016 NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants Jaarplan 2016 1 1.Inleiding 1.1 Ledengroep Intern en Overheidsaccountants (LIO) LIO is één van de drie ledengroepen van de Nederlandse Beroepsorganisatie

Nadere informatie

Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 11 juni 2015 Herziening van de Code

Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 11 juni 2015 Herziening van de Code Monitoring Commissie Corporate Governance T.a.v. Prof. dr. J.A. van Manen Postbus 20401 2500 EK Den Haag Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 11 juni 2015 Herziening van de Code T 020-3010301

Nadere informatie

De Internal auditor bij Nederlandse beursfondsen.

De Internal auditor bij Nederlandse beursfondsen. De Internal auditor bij Nederlandse beursfondsen. 1. Inleiding Corporate governance ontwikkelingen en codes hebben internationaal een positieve invloed op de beslissing om een interne audit dienst (hierna

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! 1! Inrichting van de IAF! zoals het moet! Esther Poelsma RA CIA! 2! Programma! Even voorstellen Waarom een IAF? Wat is de rol van een

Nadere informatie

Internal Audit Charter

Internal Audit Charter Interne Audit Dienst Versie 3.0 (vervangt bij vaststelling door RvB vorige versie 2.0) Pagina 1 van 5 Artikel 1 Het doel, de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de internal auditfunctie zijn in dit

Nadere informatie

Profielschets voorzitter Raad van Toezicht

Profielschets voorzitter Raad van Toezicht Profielschets voorzitter Raad van Toezicht Ieder lid van de Raad van Toezicht beschikt over specifieke deskundigheid die noodzakelijk is voor de vervulling van zijn specifieke taak, binnen de Raad van

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de controleverklaring 24 april 2012

Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de controleverklaring 24 april 2012 Nadere toelichtingen in de controleverklaring 24 april 2012 Datum: 24 april 2012 Onderwerp: Van toepassing op: Status: Accountants die controleopdrachten uitvoeren Praktijkhandreiking Relevante regelgeving

Nadere informatie

IIA Congres Bad Governance, wat kunnen we leren? Willem Jan van Andel. 10 juni 2016

IIA Congres Bad Governance, wat kunnen we leren? Willem Jan van Andel. 10 juni 2016 IIA Congres 2016 Bad Governance, wat kunnen we leren? Willem Jan van Andel 10 juni 2016 Vijf niveau s (verdedigingslinie s) management risicobeheersing en compliance functie interne auditfunctie RvC/Auditcommissie

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje

TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje TOEZICHT BIJ MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Een bewerkelijk werkje 4 juli 2011 Bijeenkomst KPMG door Marry de Gaay Fortman Partner HouthoffBuruma m.fortman@houthoff.com Tel: 020 6056365 Toezicht bij maatschappelijke

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Jaarplan 2017 van LIO, de NBA Ledengroep Intern en Overheidsaccountants. NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants

Jaarplan 2017 van LIO, de NBA Ledengroep Intern en Overheidsaccountants. NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants NBA LIO, Ledengroep Intern en Overheidsaccountants Jaarplan 2017 1 1.Inleiding 1.1 Ledengroep Intern en Overheidsaccountants (LIO) LIO is één van de drie ledengroepen van de Nederlandse Beroepsorganisatie

Nadere informatie

Stembeleid AEGON Nederland N.V.

Stembeleid AEGON Nederland N.V. Jaarverslag 2008 Stembeleid AEGON Nederland N.V. Inleiding AEGON is een wereldwijde organisatie. Dit stemverslag heeft uitsluitend betrekking op de beleggingen van AEGON Nederland N.V. en haar dochtermaatschappijen

Nadere informatie

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen

Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen Reglement van de Auditcommissie van de Raad van Commissarissen 1 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Vaststelling reglement 3 Artikel 3 Taak van de auditcommissie 3 Artikel 4 Samenstelling, deskundigheid

Nadere informatie

Corporate Governance verantwoording

Corporate Governance verantwoording Corporate Governance verantwoording Algemeen De Raad van Commissarissen en de Raad van Bestuur van Verenigde Nederlandse Compagnie (VNC) respecteren de principes en best practice bepalingen van de Corporate

Nadere informatie

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING 2. VERSTEVIGING VAN RISICOMANAGEMENT Van belang is een goed samenspel tussen het bestuur, de raad van commissarissen en de auditcommissie, evenals goede communicatie met

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Meer aandacht voor het bestuursverslag in de controleverklaring

Meer aandacht voor het bestuursverslag in de controleverklaring Januari 2017 Meer aandacht voor het bestuursverslag in de controleverklaring De accountant rapporteert over materiële onjuistheden De leden van de Koninklijke NBA vormen een brede, pluriforme beroepsgroep

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE. Alliander N.V. Vastgesteld door de RvC op 22 februari 2016

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE. Alliander N.V. Vastgesteld door de RvC op 22 februari 2016 REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Alliander N.V. Vastgesteld door de RvC op 22 februari 2016 0. INLEIDING 0.1 Dit reglement is opgesteld door de RvC ingevolge artikel 5 van het Reglement van de RvC. 0.2 De auditcommissie

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN REGLEMENT VAN DE AUDITCOMMISSIE VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN Dit reglement is op 11 mei 2012 vastgesteld door de raad van commissarissen van Koninklijke FrieslandCampina N.V. (de "Vennootschap"). Artikel

Nadere informatie

Verder dan 1 mei 2015

Verder dan 1 mei 2015 4.2.2 Governance Tabel 20. Resultaten maatregelen governance Overzicht resultaten maatregelen uit het rapport 'In het publiek belang' Verder dan 1 mei 2015 Governance 2.1 - Instellen rvc + * * + + + +

Nadere informatie

Grip op fiscale risico s

Grip op fiscale risico s Grip op fiscale risico s Wat is een Tax Control Framework? Een Tax Control Framework (TCF) is een instrument van interne beheersing, specifiek gericht op de fiscale functie binnen een organisatie. Een

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering 5 april 2012

Algemene Ledenvergadering 5 april 2012 Jaarplan 2013 Algemene Ledenvergadering 5 april 2012 Commissie Vaktechniek 1 Doel van de commissie De commissie Vaktechniek heeft tot doel de leden en het bestuur van IIA Nederland te ondersteunen op het

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014

REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014 0. INLEIDING REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. Vastgesteld door de RvC op 25 augustus 2014 0.1 Dit reglement is opgesteld door de RvC ingevolge artikel 5 van het Reglement van de

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

GOVERNANCE CODE WONINGCORPORATIES

GOVERNANCE CODE WONINGCORPORATIES GOVERNANCE CODE WONINGCORPORATIES November 2006 1 GOVERNANCE CODE WONINGCORPORATIES PRINCIPES I. Naleving en handhaving van de code Het bestuur 1 en de raad van commissarissen zijn verantwoordelijk voor

Nadere informatie

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT i

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT i CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT i Aan: de aandeelhouders en de raad van commissarissen van... (naam entiteit(en)) A. Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen jaarrekening 201X

Nadere informatie

De reactie van de NBA Young profs op het consultatiedocument Transparant over de controle' van 17 november 2014

De reactie van de NBA Young profs op het consultatiedocument Transparant over de controle' van 17 november 2014 Visie NBA Young Profs Aanleiding Op 26 juni 2015 publiceerde de NBA haar consultatiedocument rondom de aanpassing van de controleverklaring voor álle controles. Het consultatiedocument heeft betrekking

Nadere informatie

Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 24 juni 2016 Reactie op consultatie. VS Tekstsuggesties T

Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 24 juni 2016 Reactie op consultatie. VS Tekstsuggesties T Brancheorganisaties Zorg T.a.v. mr. Yvonne C.M.T. van Rooy Postbus 9696 3506 GR Utrecht Datum Onderwerp Referentie Bijlage(n) Doorkiesnummer 24 juni 2016 Reactie op consultatie Zorgbrede VS Tekstsuggesties

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1115 Aanpassing van het oordeel in de controleverklaring bij materiële tekortkomingen in de toelichting op de jaarrekening

Praktijkhandreiking 1115 Aanpassing van het oordeel in de controleverklaring bij materiële tekortkomingen in de toelichting op de jaarrekening Praktijkhandreiking 1115 Aanpassing van het oordeel in de controleverklaring bij materiële tekortkomingen in de toelichting op de jaarrekening NIVRA en NOvAA gebruiken de merknaam NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie

Nadere informatie

Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet. CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen.

Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet. CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen. Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen. Risicobeheersing begint aan de top CPI Governance CPI (Corporate, Public en Internal) Governance

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

Risk Management Charter

Risk Management Charter Rapport Risk Management Charter Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl Contactpersoon H.R. Noordam / A. Graafland T 070 3750 811/471 hans.noordam@ bngbank.nl agnes.graafland@

Nadere informatie

Interne controle en risicobeheer

Interne controle en risicobeheer COMMISSIE CORPORATE GOVERNANCE PRIVATE STICHTING Interne controle en risicobeheer Richtlijnen in het kader van de wet van 6 april 2010 en de Belgische Corporate Governance Code 2009 Hulpdocument voor het

Nadere informatie

RJ-Richtlijn 400 en Handreiking Maatschappelijke verslaggeving. Nancy Kamp-Roelands Ernst & Young

RJ-Richtlijn 400 en Handreiking Maatschappelijke verslaggeving. Nancy Kamp-Roelands Ernst & Young RJ-Richtlijn 400 en Handreiking Maatschappelijke verslaggeving Nancy Kamp-Roelands Ernst & Young Adviesaanvraag min. EZ Vrijwilligheid en eigen verantwoordelijkheid Ruimte voor eigen invulling en uiting

Nadere informatie

Falend toezicht moet stoppen! Open Kennis Avond

Falend toezicht moet stoppen! Open Kennis Avond Falend toezicht moet stoppen! Open Kennis Avond Gerard Mertens, hoogleraar financial management & governance Decaan Faculteit Management Wetenschappen Open Universiteit, Heerlen, The Netherlands Wanbeleid

Nadere informatie

Consultatiedocument Nieuwe Nederlandse Standaard 3001N voor directe opdrachten 21 juli 2016

Consultatiedocument Nieuwe Nederlandse Standaard 3001N voor directe opdrachten 21 juli 2016 Dit document maakt gebruik van bladwijzers Consultatiedocument Nieuwe Nederlandse Standaard 3001N voor directe opdrachten 21 juli 2016 Consultatieperiode loopt tot 27 september 2016 vóór 09.00 uur Consultatiedocument

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

INGETROKKEN PER 6 DECEMBER 2016

INGETROKKEN PER 6 DECEMBER 2016 Dit document maakt gebruik van bladwijzers NBA-handreiking 1119 Nadere toelichting in de controleverklaring 24 april 2012 NBA-handreiking 1119 NBA-handreiking 1119: Van toepassing op: Accountants die controle-opdrachten

Nadere informatie

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup

Drie raden balans tussen strategie en toezicht. WissemaGroup Drie raden balans tussen strategie en toezicht 9 december 2015 Doelstellingen Achtergrond schetsen van de relaties in de gouden driehoek Ideeën presenteren voor de intensivering van de relaties in de gouden

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance Januari 2011 Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties - Governance, Risk & Compliance Agenda Bespreken ontwikkelingen Governance, Risk & Compliance Invloed op bestuurdersaansprakelijkheid

Nadere informatie

Corporate Governance - de rol van de accountant

Corporate Governance - de rol van de accountant Corporate Governance - de rol van de accountant Corporate Governance Seminar Allen & Overy Okura Hotel, Amsterdam 26 augustus 2003 Jaap van Manen jaap.van.manen@nl.pwc.com Agenda Corporate Governance Uitspraken

Nadere informatie

Impact op governance. Interne en externe auditor; samen een nog sterkere bijdrage aan de governance

Impact op governance. Interne en externe auditor; samen een nog sterkere bijdrage aan de governance Samenvatting Impact op governance Interne en externe auditor; samen een nog sterkere bijdrage aan de governance N I V R A - d e b a t b i j e e n k o m s t e n 2 0 0 9 Titel Impact op governance. Interne

Nadere informatie

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen

Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Spotlight Internal audit draagt bij aan comfort van commissarissen Jan Driessen - Risk Assurance Services, Assurance Bas Wakkerman - Risk Assurance Services, Assurance Commissarissen hebben steeds meer

Nadere informatie

IN CONTROL STATEMENTS

IN CONTROL STATEMENTS 10 3e editie Bij volledige deelname ontvangt u 10 PE-punten van het NIVRA. Ontmoet: Herstel de geloofwaardigheid & toegevoegde waarde voor uw belanghebbenden -CFO s/cro s -Risk Managers -Controllers -Auditors

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie

Reglement Auditcommissie Reglement Auditcommissie Dit reglement is vastgesteld op grond van artikel 7.1 van het reglement van de raad van commissarissen. Artikel 1: Instelling, samenstelling en doelstelling 1. De raad van commissarissen

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Consultatiedocument Gewijzigde Standaard 3000 en Stramien 4 juni 2015

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Consultatiedocument Gewijzigde Standaard 3000 en Stramien 4 juni 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Consultatiedocument 4 juni 2015 Consultatieperiode loopt tot 1 september 2015 Consultatiedocument gewijzigde Standaard 3000 en Stramien Inhoudsopgave 1 Inleiding

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

Curriculum Verplichte Permanente Educatie professioneel-kritische instelling

Curriculum Verplichte Permanente Educatie professioneel-kritische instelling Curriculum Verplichte Permanente Educatie professioneel-kritische instelling Verantwoording De NBA besteedt aandacht aan de bewustwording rond het thema professioneel-kritische instelling. Dit initiatief

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V.

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. Vastgesteld door de RvC op 13 december 2007 Reglement Audit Commissie Ballast Nedam N.V. d.d. 13 december 2007 1 / 10 INLEIDING 3 1. SAMENSTELLING 3 2. TAKEN

Nadere informatie

Jaarvergadering. 27 april 2010

Jaarvergadering. 27 april 2010 Jaarvergadering 27 april 2010 Agenda Introductie Fusie NIVRA-NOvAA Finad en de NIVRA debatcyclus Blaffen of bijten 2009 Keurslijf of maatpak? 2010 Signalen aan verzekeraars 2010 Internationale netwerken

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Implementatie Code Banken

Implementatie Code Banken Implementatie Code Banken Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bngbank.nl BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag, KvK-nummer

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Informatiebeveiliging the next level!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Informatiebeveiliging the next level! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Informatiebeveiliging the next level! 1! 1. Introductie Agenda! 2. Stand van zaken in de Cyber Security wereld 3. Verschillende soorten

Nadere informatie

Doel van de rol Iedere Compliance Officer heeft als doel het beheersen van de risico s die BKR loopt in haar strategische en operationele processen.

Doel van de rol Iedere Compliance Officer heeft als doel het beheersen van de risico s die BKR loopt in haar strategische en operationele processen. FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: BKR Compliance Officer Security & Risk BKR is een onafhankelijke stichting met een maatschappelijk doel. BKR streeft sinds 1965, zonder winstoogmerk, een financieel

Nadere informatie

NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. Per email: j.scheffe@nba.nl. Geachte heer Scheffe,

NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. Per email: j.scheffe@nba.nl. Geachte heer Scheffe, NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM Per email: j.scheffe@nba.nl Den Haag 3 december 2012 Referentie: 2012078 GK / DT Betreft: Reactie VEB op Discussierapport NBA Het

Nadere informatie

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015)

Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID. (inwerkingtreding: 1 januari 2015) Gewijzigde doelstellingen in de leidraad interne controle/ organisatiebeheersing VLAAMSE OVERHEID (inwerkingtreding: 1 januari 2015) 2 1. Doelstellingen, proces- & risicomanagement Subthema kwaliteitsbeleid

Nadere informatie

ISO 31000: hét nieuwe raamwerk voor risicomanagement

ISO 31000: hét nieuwe raamwerk voor risicomanagement ISO 31000: hét nieuwe raamwerk voor risicomanagement Actuele informatie over de toepassing van risicomanagement en de betekenis van de nieuwe ISO 31000 Dinsdag 8 december 2009 CineMec Ede Mondiaal geaccepteerd

Nadere informatie

Bericht van het Bestuur van Stichting Administratiekantoor Aandelen Triodos Bank

Bericht van het Bestuur van Stichting Administratiekantoor Aandelen Triodos Bank Bericht van het Bestuur van Stichting Administratiekantoor Aandelen Triodos Bank De Stichting Administratiekantoor Aandelen Triodos Bank (hierna kortweg het Administratiekantoor) is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Wij hebben kennis genomen van het Ontwerp Wet op het accountantsberoep (Ontwerp) en de Memorie van toelichting (MvT) hierop.

Wij hebben kennis genomen van het Ontwerp Wet op het accountantsberoep (Ontwerp) en de Memorie van toelichting (MvT) hierop. Ministerie van Financiën T.a.v. de Minister van Financiën Mr. drs. J.C. de Jager Postbus 20201 2500 EE Den Haag Breukelen, 4 september 2010 Onderwerp: Ontwerp Wet op het accountantsberoep Geachte heer

Nadere informatie

Reglement Raad van Toezicht. Stichting Hogeschool Leiden CONCEPT 140331 ALGEMEEN

Reglement Raad van Toezicht. Stichting Hogeschool Leiden CONCEPT 140331 ALGEMEEN Reglement Raad van Toezicht Stichting Hogeschool Leiden ALGEMEEN Artikel 1. Algemene bepalingen 1. Dit reglement is het Huishoudelijk Reglement van de Raad van Toezicht, bedoeld in artikel 15 van de Statuten

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN KWH Water B.V. Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 11 december 2014 INLEIDING Dit reglement is opgesteld ingevolge artikel 12 lid 5 en 12 van

Nadere informatie

Ledengroep Intern en Overheidsaccountants (LIO) ACTIVITEITENPLAN 2013. 1. Speerpunten 2013

Ledengroep Intern en Overheidsaccountants (LIO) ACTIVITEITENPLAN 2013. 1. Speerpunten 2013 Ledengroep Intern en Overheidsaccountants (LIO) ACTIVITEITENPLAN 2013 1. Speerpunten 2013 De speerpunten van het bestuur van LIO zijn gericht op het aangaan van de dialoog met het maatschappelijke verkeer

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE

HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE 4. Rol en verantwoordelijkheden 1 HOOFDSTUK 4: ROL EN VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN DE AUDITCOMMISSIE De belangrijkste taak van de auditcommissie is enerzijds het bewaken van de kwaliteit van de financiële

Nadere informatie

DE KLOOF OVERBRUGGEN BIJ RISICOMANAGEMENT

DE KLOOF OVERBRUGGEN BIJ RISICOMANAGEMENT Het derde rapport van de Monitoringcommissie deed opnieuw veel stof opwaaien in de Nederlandse media. En dan ging het weer vooral om de vaste en variabele beloningen van de leden van de raad van bestuur.

Nadere informatie

Meer dan euro s alleen. Nieuwe kaders voor de verantwoording en assurance van niet-financiële informatie

Meer dan euro s alleen. Nieuwe kaders voor de verantwoording en assurance van niet-financiële informatie Meer dan euro s alleen Nieuwe kaders voor de verantwoording en assurance van niet-financiële informatie NIVRA-debatbijeenkomsten 2009 Titel Meer dan Euro s alleen; Nieuwe kaders voor de verantwoording

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V.

REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. REGLEMENT AUDIT COMMISSIE BALLAST NEDAM N.V. 20 november 2015 Reglement Audit Commissie Ballast Nedam N.V. d.d. 20 november 2015 1 / 11 INLEIDING 3 1. SAMENSTELLING 3 2. TAKEN EN BEVOEGDHEDEN 3 3. TAKEN

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMISSIE PGGM N.V. 26 november 2013 Inhoudsopgave 1. Algemeen... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Samenstelling... 6 4. De voorzitter... 7 5. De secretaris... 7 6.

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Grotendeels nieuw, gedeeltelijk opgenomen in Bpb II.1.3.d) (systeem van

Grotendeels nieuw, gedeeltelijk opgenomen in Bpb II.1.3.d) (systeem van Code 2016 Code 2008 1. Lange termijn waardecreatie Principe 1.1 Lange termijn waardecreatie Grotendeels nieuw, gedeeltelijk terug te vinden in de Preambule (lange termijn samenwerkingsverband, onder 7).

Nadere informatie

DATUM 9 september 2015 BIJLAGE BEHORENDE BIJ HR PAGINA 1 van 5 TENNET HOLDING B.V. PROFIEL VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN

DATUM 9 september 2015 BIJLAGE BEHORENDE BIJ HR PAGINA 1 van 5 TENNET HOLDING B.V. PROFIEL VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN BIJLAGE BEHORENDE BIJ HR15-169 PAGINA 1 van 5 TENNET HOLDING B.V. PROFIEL VAN DE RAAD VAN COMMISSARISSEN PAGINA 2 van 5 POSITIE SPECIFICATIE Wettelijk Kader Rekening houdend met de aard van de onderneming

Nadere informatie

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW

CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW CONTROLSTATUUT WOONSTICHTING SSW Vastgesteld: 23 november 2016 1 Algemene bepalingen 1.1 SSW hanteert three lines of defense, te weten (1) de medewerker zelf, (2) de activiteit businesscontrol in de organisatie

Nadere informatie

Executive Academy. Permanente Educatie voor Professionals. Permanente Educatie voor Professionals

Executive Academy. Permanente Educatie voor Professionals. Permanente Educatie voor Professionals Executive Academy Permanente Educatie voor Professionals Permanente Educatie voor Professionals Wat is de Executive Academy? De Executive Academy is een samenwerking tussen de Amsterdam Business School

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. EN F. VAN LANSCHOT BANKIERS N.V. Vastgesteld door de RvC op 23 juni 2016

REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. EN F. VAN LANSCHOT BANKIERS N.V. Vastgesteld door de RvC op 23 juni 2016 REGLEMENT AUDIT- EN COMPLIANCECOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. EN F. VAN LANSCHOT BANKIERS N.V. Vastgesteld door de RvC op 23 juni 2016 0. INLEIDING 0.1 Dit reglement is opgesteld door de RvC ingevolge artikel

Nadere informatie

Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders

Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders 25 september 2013 Informatiebehoefte/voorziening van de interne toezichthouders Prof. dr. ir. Rienk Goodijk GITP/TiasNimbas Business School Agenda vanavond Ontwikkelingen Eigen taakopvatting toezichthouders

Nadere informatie

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl

ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS meerdaagse opleidingen i.s.m. Auditing.nl ACS biedt in 2015 weer enkele actuele, interessante opleidingen aan op het eigen kantoor in de rustieke omgeving van Driebergen. Kernwoorden zijn kleinschaligheid,

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen

REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen REGLEMENT VOOR DE RAAD VAN COMMISSARISSEN VAN SOURCE GROUP N.V. (de Vennootschap ) Vastgesteld door de raad van commissarissen Versie 1.1 dd. 15 januari 2014 Artikel 1 - Algemene taak 1.1 De raad van commissarissen

Nadere informatie

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015

Governancestructuur WonenBreburg. januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 Governancestructuur WonenBreburg januari 2012, geactualiseerd augustus 2015 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Bestuur 3 2.1 Taak en werkwijze 3 2.2 Rechtspositie en bezoldiging bestuur 4 2.3 Tegenstrijdige belangen

Nadere informatie

Rol van de Audit Commissie Drechtsteden Toelichting door Jan de Groot, OBA (= Onafhankelijk Bestuurskundige & Accountant)

Rol van de Audit Commissie Drechtsteden Toelichting door Jan de Groot, OBA (= Onafhankelijk Bestuurskundige & Accountant) Rol van de Audit Commissie Drechtsteden Toelichting door Jan de Groot, OBA (= Onafhankelijk Bestuurskundige & Accountant) Nut, Noodzaak, Taak Audit Committees Over: Accountants Controletoren CVB Controlering

Nadere informatie