2. Overzicht doorgerekende projecten Energie Agenda Regio West- Brabant

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "2. Overzicht doorgerekende projecten Energie Agenda Regio West- Brabant"

Transcriptie

1 Notitie Economische effecten Energie Agenda Regio West-Brabant ECN-N november 2012 Aan : Sjaan van den Heuvel Kristie van Damme Kopie aan : Van : Casper Tigchelaar Marijke Menkveld Regio West Brabant ECN ECN 1. Inleiding In de Regio West-Brabant werken achttien Brabantse gemeenten en het Zeeuwse Tholen samen op een aantal beleidsterreinen. Op deze manier worden met vereende krachten een aantal gezamenlijke uitdagingen aangegaan. Op 31 oktober 2007 hebben de portefeuillehouders van 18 West-Brabantse gemeenten en de Zeeuwse gemeente Tholen de Verklaring van Dussen ondertekend. Met de ondertekening van deze verklaring hebben de gemeenten vastgelegd dat zij gezamenlijk zullen bijdragen aan het behalen van de klimaatdoelen van het Rijk. Deze doelen zijn: Jaarlijks 2% energiebesparing tot % duurzame energie in % minder CO 2 -uitstoot in 2020 (ten opzichte van 1990). De doelstellingen uit de Verklaring van Dussen zijn verder uitgewerkt in de Regionale Visie Duurzame Energie die in 2010 voor West-Brabant is vastgesteld. De Energieagenda West Brabant is een uitvoeringsplan/projectenboek voor alle gemeenten in de regio West Brabant. ECN is gevraagd van een selectie van die projecten de effecten op werkgelegenheid en woonlasten te kwantificeren. Ook heeft ECN de effecten op energiegebruik en CO 2 - reductie berekend. In deze notitie geven we een overzicht van die effecten op energiegebruik, CO 2, werkgelegenheid 1 en woonlasten. 2. Overzicht doorgerekende projecten Energie Agenda Regio West- Brabant 2.1 Project GO-01 Energiebewust, thuis besparen Dit is een publiekscampagne gericht op huishoudens en verandering van gebruiksgedrag in combinatie met kleine investeringen. De campagne zoomt per gemeente in op een wijk of dorp. In de re- 1 Bij werkgelegenheid gaat het om arbeidsjaren in de bouw en installatiebranche. Hoeveel banen hierdoor gecreëerd worden in de regio West-Brabant is niet direct te bepalen. Er kunnen immers ook werkzaamheden verricht worden door bedrijven buiten de regio. Ook is bepalend hoe structureel dergelijke werkzaamheden zijn. 1

2 gio West-Brabant zijn woningen 2. De Regio West Brabant verwacht, op basis van ervaringen, dat 10% van de huishoudens naar een informatieavond komt. Verondersteld wordt dat 10% daarvan ook daadwerkelijk maatregelen zal treffen, dat zijn 3013 woningen. Gemiddeld gebruikt een woning in de regio West Brabant 1987 m 3 aardgas en 3549 kwh elektriciteit per jaar. We veronderstellen een besparing van 10% op zowel het gas als het elektriciteitsverbruik door gedragsverandering (bijvoorbeeld thermostaat laag bij afwezigheid, lichten uit etc.). Doordat er geen technische maatregelen worden geïnstalleerd heeft dit geen werkgelegenheidseffecten. Wel heeft het effect op de woonlasten, een huishouden bespaart gemiddeld ruim 220 /jaar op de energierekening 3. Verwacht wordt dat een deel van de deelnemende huishoudens ook kan worden verleid tot investeringen als een Hr-ketel. We gaan in onze berekeningen uit van 1000 huishoudens die besluiten tot het vervangen van een Vr-ketel. Een Hr-ketel bespaart gemiddeld ongeveer 250 m 3 gas of 170 per woning per jaar ten opzichte van een Vr-ketel. 4 1 Wij zijn in onze berekeningen uitgegaan van vervangingsmomenten wanneer de bestaande Vr-ketel vernieuwd moet worden. De meerkosten van een Vr ten opzichte van een Hr-ketel is 900. De totale plaatsing van een Hr-ketel kost 15 manuur, Het vervangen van een Vr-ketel door een Vr-ketel zou 3 uur minder kosten. Als een Vr door een Hr-ketel wordt vervangen, is er namelijk beperkt meerwerk aan ventilatie- en condensleidingen. Alleen deze extra uren dragen bij aan de werkgelegenheid. Het gaat in totaal om 1,8 arbeidsjaar aan meerwerk. 2.2 Project GO-02 Steek energie in je huis Energiemarktplaats energieambassadeurs Deze projecten richten zich op het ondersteunen van huiseigenaren bij het treffen van maatregelen in de eigen woning. In de regio West Brabant is 60% van de woningen een koopwoning, dat zijn particuliere koopwoningen. 5 De doelstelling is tenminste 1% van de woningen te verbeteren naar label B. Dat zijn ruim 1800 woningen. De huiseigenaren krijgen kwantumkorting op een maatwerkadvies en krijgen eventueel kwantumkorting voor het uitvoeren van maatregelen. Vrijwillige energieambassadeurs geven adviezen op maat aan woningeigenaren. In onze berekeningen zijn we uitgegaan van kosteneffectieve maatregelpakketten om te komen tot een verbetering naar label B. Wij hebben hiervoor gebruik gemaakt van cijfers uit het WoON 2006 onderzoek. In dat WoON-onderzoek is gekeken naar een representatieve steekproef van de Nederlandse woningvoorraad van ruim 4700 woningen, waarvan 2400 koopwoningen. Op basis van die cijfers blijkt dat 5% van de koopwoningen de woning kan worden verbeterd naar label B op kosteneffectieve wijze. Met kosteneffectief bedoelen we dat de rente en aflossing, nodig om de besparende maatregelen te financieren, per jaar lager uitvallen dan de uitgespaarde energiekosten. Wij zijn uitgegaan van financiering met spaargeld. Dit houdt in dat door de investering jaarlijks 2% rente misgelopen wordt. Als afschrijvingstermijn is 20 jaar aangehouden. Gemiddeld kost de verbetering naar label B bijna aan investering en bespaart ruim 1000 per jaar aan energiekosten. Een woningeigenaar zal er per saldo jaarlijks 520 op vooruit gaan. In totaal levert dit project 114 arbeidsjaren aan werkgelegenheid op Bron CBS: Wijken en Buurten, Uitgaande van een gasprijs van 0,69 / m 3 en 0,23 /kwh (bron: Agentschap NL) inclusief energiebelasting en 21% BTW. Bron ECN. Bron CBS Wijken en buurten,

3 Van alle koopwoningen met een label G t/m C kan dus 5% kosteneffectief verbeterd worden naar label B. Dat betekent dat er meer potentie is dan de doelstelling van de regio West Brabant van 1% van de koopwoningen. Niet alle koopwoningen kunnen kosteneffectief verbeterd worden naar label B. Dat hangt samen met de energiebesparende maatregelen die al getroffen zijn in de woningen en de maatregelen die nog moeten worden genomen om label B te bereiken. Als de meest kosteneffectieve maatregelen zoals spouwmuurisolatie en Hr-ketels al genomen zijn en alleen nog duurdere maatregelen overblijven zoals HR++ glas dan zijn de kosten hoger dan de baten. Een ander punt is dat we rekening houden met het werkelijke stookgedrag van huishoudens. Als huishoudens weinig thuis zijn en de kachel weinig aan hebben dan verdienen zij de investering minder eenvoudig terug. De investering in energiebesparende maatregelen blijft dan immers hetzelfde maar de baten zijn lager doordat er weinig wordt gestookt. Het is niet zo dat alleen G-label woningen (waar veel bespaard kan worden) kosteneffectief kunnen worden verbeterd of juist alleen C-label woningen (waar weinig verbeterd hoeft te worden). In figuur 1 schetsen we de verdeling van de labels van de woningen in de uitgangssituatie voordat ze verbeterd worden naar label B. Labels E en D zijn iets oververtegenwoordigd maar die komen ook in de totale populatie vaker voor. Figuur 1 Verdeling oorspronkelijke label van woningen die naar B verbeterd worden In Figuur 2 schetsen we de verdeling van de energiebesparende maatregelen die worden genomen om de verbetering naar label B te realiseren. Het gaat dan vooral om spouwmuurisolatie, verbetering van de verwarmingsinstallatie (Hr-ketel), HR++glas en vloerisolatie. 3

4 Figuur 2 Percentage woningen dat maatregel toepast om naar label B te verbeteren De aanname dat verbetering op kosteneffectieve wijze moet plaats vinden, hoeft in werkelijkheid geen rol te spelen. Uit onderzoek is gebleken dat huishoudens vooral in energie besparende maatregelen investeren vanwege comfortverbetering. Dat verklaart dat het toepassen van dubbel of HR++ glas heel vaak gebeurd, hoewel de kosten relatief hoog zijn t.o.v. de besparing op de energierekening. Door in de berekeningen uit te gaan van kosteneffectieve verbetering naar label B maken we een optimistische schatting van de verbetering van de woonlasten. Als ook relatief duurdere maatregelen vaker worden genomen dat kan het effect op de woonlasten minder groot zijn. 2.3 Project GO-03 Duurzaam bouwen Het beoogd resultaat van dit project is een uniform regionaal beleid ten aanzien van duurzaam bouwen, zowel gericht op woningverbetering als duurzame nieuwbouw. Het project is vooral gericht op het efficiënter maken van het beleid. Het heeft geen direct effect op energiebesparing, woonlasten of werkgelegenheid. Indirect is een dergelijke efficiëntieslag natuurlijk wel van belang. 2.4 Project GO-04 Financieringsconstructies woningbouw Het doel van het project is het creëren van een fonds of een financieringsconstructie van waaruit leningen kunnen worden verstrekt voor energiebesparing. Gedacht wordt aan een duurzaamheidslening of het al bestaande Essent Bespaarplan of een provinciale regeling via een bank. De verwachting is dat elk van de 19 gemeenten investeert in een dergelijk fonds. Dit levert een totaal startkapitaal van op. Dit geld kan op twee manieren worden ingezet. 4

5 1. Het bedrag kan rechtstreeks worden uitgeleend tegen een lage rente. In dat geval kunnen er voor aan energiebesparende maatregelen worden gefinancierd. 2. De tweede mogelijkheid is om het geld in te zetten voor rente korting. Een (commerciële) financier zorgt daarbij voor het eigenlijke kapitaal om energiebesparing te financieren, de gemeenten geven een korting op de rente van bijvoorbeeld 3%. Op deze wijze kunnen gemeenten met dezelfde inleg veel meer energiebesparende maatregelen stimuleren. Om in te schatten hoe groot het effect is hebben we voor beide methoden een inschatting gemaakt. In onze berekeningen zijn we uitgegaan van de meest optimale pakketten voor huishoudens. Het gaat dan om de combinatie van energiebesparing tegenover rente en aflossing. Een al bestaand systeem van rentekorting is de duurzaamheidslening van het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVN). Zij hanteren een looptijd van 10 jaar voor bedragen tot 7500 en een rente van 5%. De woningeigenaar betaalt dan 2% en de gemeente betalen de overige 3%. Daarnaast betaalt de gemeente ook nog 0,5% beheerskosten over het uitstaande leenbedrag. 6 Wij hebben voor de berekening ook gebruik gemaakt van cijfers uit het WoON-onderzoek. In dat WoON-onderzoek is gekeken naar een representatieve steekproef van de Nederlandse woningvoorraad van ruim 4700 woningen, waarvan 2400 koopwoningen. Wij hebben uitgerekend wat de meest kostenoptimale investeringen zijn voor eigenaar bewoners bij deze voorwaarden. Gemiddeld betekent dit dat een investering van per woning leidt tot de grootse verlaging van de woonlasten. Er wordt dan per jaar gemiddeld 525 bespaard op de energierekening. Na aftrek van gemiddeld 350 rente en aflossing per jaar gaat een woningeigenaar er gemiddeld 175 per jaar op vooruit. Als het fonds rechtstreeks gebruikt wordt voor leningen, betekent dit dat 300 woningen verbeterd kunnen worden met behulp van dit fonds. Dit levert aan werkgelegenheid 6,4 arbeidsjaar aan werk op. Als alleen de rentekorting betaald wordt kunnen ruim woningen worden verbeterd. Dit levert dan aan werkgelegenheid 32,5 arbeidsjaar op. Als bewoners kiezen voor de meest kosteneffectieve maatregelpakketten dan zal meestal spouwmuurisolatie worden toegepast (zie Figuur 3). Andere maatregelen zijn vaak al toegepast of de investeringen wegen niet op tegen de besparingen. Om grotere besparingen in een woning te realiseren moeten ook minder kosteneffectieve maatregelen worden getroffen. Per woning is de investering dan hoger, maar dat betekent ook dat het fonds sneller uitgeput is en dat minder woningen kunnen profiteren van de gunstige financieringsconstructie. 6 Zie 5

6 Figuur 3 Percentage woningen in doelgroep waar maatregel kosteneffectief genomen kan worden 2.5 Project GO-05 Praktijkcontroles EPC Doel van dit project is verbetering van de handhaving van EPC-eisen. De verwachting is dat er tussen woningen bij gebouwd worden in de regio West-Brabant in de periode In de periode zal deze 70% zijn of ruim 17 duizend woningen. Voor de besparing die per woning gerealiseerd kan worden door betere handhaving hebben wij gekeken naar het evaluatieonderzoek naar aanscherping van de EPC van 1,0 naar 0,8 dat ECN en RI- GO in opdracht van het Ministerie van VROM in 2010 hebben uitgevoerd 8. Daaruit bleek dat woningen met een EPC van 0,8 niet zoals theoretisch verwacht 20% zuiniger zijn dan een woning met een EPC van 1,0 maar gemiddeld 8%. De oorzaak van die afwijking kan samenhangen met bewonersgedrag en vereenvoudigingen in de rekenmethodiek maar heeft ook te maken met gebrekkige handhaving en verschillen tussen de maatregelen in de bouwaanvraag en de daadwerkelijke toegepaste maatregelen en de bouwkwaliteit op de bouwplaats. Al deze factoren zijn moeilijk los van elkaar te bepalen, maar ECN schat in dat door verbeterde handhaving ca. 100 m 3 gas per woning kan worden bespaard. Een betere handhaving zal waarschijnlijk leiden tot betere installatie en het aanbrengen van materialen conform de bouwaanvraag. Dit betekent beïnvloed de kwaliteit, maar niet de kwantiteit van het werk. Dit project zal dus niet leiden tot meer werkgelegenheid (behalve mogelijk extra gemeentelijke handhavers). 7 8 Agenda Wonen Regio West Brabant. 6

7 2.6 Project GO-06 Energiebeheer inclusief benchmark Door scholing van de gebouwbeheerders gaan gemeenten besparen op gebouwexploitatie. Het is onduidelijk om hoeveel gebouwen het gaat. Uit de inventarisatie van RWB is gebleken dat 1% van het totale regionale energieverbruik in de regio door de gemeentelijke gebouwen wordt opgebracht. Het gaat dan om grofweg GJ. In 2011 is bij een aantal gemeentelijke gebouwen een EPA-U uitgevoerd. Naar aanleiding van de resultaten hebben de gemeenten aangegeven aan de slag te willen met energiebesparing. Ook hiervan is de inschatting dat er minimaal 10% kan worden bespaard. 9 Wij zijn uitgegaan in onze berekening van 10% besparing op het totale energiegebruik van gemeenten. Dit is GJ. De kosten van besparingsmogelijkheden zal vergelijkbaar zijn met maatregelen in het MKB. Wij zijn daarom uitgegaan van dezelfde aannames als in project 13. Op basis van deze veronderstelling schatten wij in dat er ruim 70,3 arbeidsjaar aan werk nodig is om 10% te besparen in gemeentelijke gebouwen. 2.7 Project DE-01 Stimuleringsbeleid zon PV In het kader van dit project wordt beleid gericht op zon-pv vastgesteld en toegepast. De helft van de nieuwbouwwoningen wordt conform beleid zongericht gebouwd en wordt voorzien van 25m 2 PV. Dit geldt alleen voor de eengezinswoningen. Dat is 60% van de nieuwbouw. Dit komt overeen met m 2 PV. Wij zijn niet uitgegaan van de 0,59 GJ die Builddesk in de energievisie hanteert. Op basis van het Protocol Monitoring Duurzame energie gaan wij uit van een productie van 140 kwh/m Uitgaande van optimale bezonning bij 25 m 2 wordt hierdoor jaarlijks bijna 790 aan elektriciteitskosten bespaard. Wel vraagt het een investering van bijna inclusief installatie door een installateur. 11 Na aftrek van de rente en aflossing over een looptijd van 15 jaar gaat een huishouden er 170 per jaar op vooruit. In totaal levert dit project bij deze aannames 154,1 arbeidsjaren aan werk op. 2.8 Project DE-02 Regionaal aanbod van zonne-energie In de regio wordt een collectief inkooptraject georganiseerd waar huishoudens (en bedrijven) op kunnen inschrijven. In de berekeningen zijn voor de aanschaf van zonnecellen de volgende uitgangspunten gehanteerd: 2% van de totale woningvoorraad legt 15m 2 PV op het dak. Dit komt overeen met m 2 ; daarnaast moeten we om aan de 2% energiebesparing per jaar te kunnen komen 30% van de woningvoorraad extra aanspreken. Het gaat dan om woningen. Hiervan legt bijna 25% 10m 2 PV op het dak. Dit komt overeen met m 2. In totaal dus m bedrijven leggen 100 m 2 PV Ook hier is in onze berekening uitgegaan van 140 kwh elektriciteitsopwekking per m 2 zonnepaneel, hoewel in de bestaande bouw de hellingshoek waarschijnlijk minder optimaal zal zijn dan in de nieuwbouw. Uitgaande van 15 m 2 op een woning zal de opbrengst 480 zijn en na aftrek van 340 rente en aflossing bespaart een huishouden jaarlijks 140. Hierbij zijn we er van uitgegaan 9 Brno: Mail RWB 10 Gecheckte cijfers variëren per merk/fabrikant en type module van 160 tot 200 kw piek/m 2 zie Sheet 19. Uitgaande van 700 kwh/kwp per jaar uit protocol Monitoring Duurzame energie van Agentschap NL kom je dan op 112 tot 140 kwh/m Bron: EPA Kostenkentallen Agentschap NL 7

8 dat de collectieve inkoop leidt tot een korting van 10% op de investeringskosten. Bij 100 bedrijven gaat het om 100 m 2. Dit levert dan ruim per jaar aan opbrengsten op. Een bedrijf rekent ruim aan rente-en aflossing voor 100 m 2 PV. Jaarlijks legt een bedrijf er dus 400 op toe. PV is hierdoor en door de lagere elektriciteitsprijs voor bedrijven niet rendabel. In totaal levert dit project bij deze uitgangspunten ruim 342 arbeidsjaren aan werk op. Bij een investering van hoger dan kunnen bedrijven gebruik maken van de EIA. Hiermee kunnen ze 41% van de kosten van de bruto winst aftrekken, wat leidt tot ongeveer 10% lagere investeringskosten. Met deze korting worden de jaarlijkse lasten nog ongeveer 250 lager. Om in aanmerking te komen voor EIA moet een bedrijf wel winst maken. Vaak zien bedrijven ook af van een aanvraag vanwege de vermeende rompslomp. 2.9 Project DE-03 Stimuleren toepassen bodemenergie In dit project wordt een handreiking ontwikkeld voor gemeenten over de toepassing van bodem energie, vooral warmte/koude opslag. Op basis van de energievisie zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: Installatie bij de helft van de nieuwbouwwoningen ( woningen). Installatie bij 101 utiliteitsgebouwen (vanaf m 2 ), zowel nieuwbouw als bestaand. Een normale nieuwbouwwoning met een Hr-ketel zal rond de 1000 m 3 aardgas per jaar gebruiken. Bij installatie van warmtepompen i.p.v. Hr-ketels wordt circa GJ aan aardgas bespaard. Wel gebruiken deze warmtepompen elektriciteit. In totaal wordt hiervoor bijna duizend GJ aan elektriciteit gebruikt. Het aanleggen van een bodem warmtepomp in een nieuwbouwwoning kost naar schatting bijna meer dan het aanleggen van een Hr-ketel. Dit wordt niet terugverdiend met een lagere energierekening. Bij 5% hypotheek rente met 42% hypotheekrenteaftrek en een afschrijvingstermijn van 15 jaar kost dit per jaar aan extra lasten. De jaarlijkse besparing van ongeveer 120 op de energierekening weegt hier niet tegenop. In de praktijk zal het niet zo zijn dat een woning duurder wordt. Eerder zal een projectontwikkelaar proberen de extra kosten te compenseren, bijvoorbeeld door de woning kleiner te maken of minder luxe. De kosten zijn dan veel minder zichtbaar. Het aanleggen van een bodemwarmtepomp is arbeidsintensiever dan het aanleggen van een Hr-Ketel. Per woning levert dit 36 manuur extra op. Op woningen is dit manuur. Voor grote kantoren vanaf 3000 m 2 kan warmte-koude opslag een aantrekkelijke oplossing zijn. De warmtepomp neemt 80% van de warmtevraag voor zijn rekening, voor het overige staat er een Hrketel. Warmte-koude opslag bespaart 13 m 3 aardgas per vierkante meter gebouw ten opzichte van een Hr-ketel. De grote koelvraag in bedrijven van 8 kwh per vierkante meter kan ook ingevuld worden met warmtepompen. Dit maakt dat warmtepompen en vooral warmte-koude opslag in kantoren veel rendabeler is dan bij woningen. Voor grotere kantoren ( m²) is de terugverdientijd 5 à 8 jaar. Om de warmte en koelvraag van een kantoor te dekken met een warmtepomp, kost 24 kwh per vierkante meter bruto vloeroppervlak kantoor aan elektriciteit. In onze berekeningen zijn we uitgegaan van een kantoor van 3000 m 2. Voor een dergelijk gebouw is naar schatting ruim aan investering nodig voor een warmte-koude opslag. Ze besparen dan meer dan per jaar op de energierekening. Uitgaande van een discontovoet van 2% en een afschrijvingstermijn van 20 jaar, zijn de financieringslasten Netto levert dit per 12 Als bedrijven een PV zouden zien als een bedrijfseconomische investeringsbeslissing zouden ze rekenen met discontovoeten van 15%, waardoor de financieringslasten veel hoger zijn dan bij huishoudens. In onze berekeningen zijn we nu uitgegaan van 2% renteverlies net als bij huishoudens. 8

9 jaar op en dit wordt dus gezien als een rendabele investering. Voor kleinere kantoren zal dit minder rendabel zijn Project DE-04 Optimalisatie bedrijfsvoering groenstromen De effecten van dit project zijn op dit moment niet te kwantificeren en blijven buiten beschouwing 2.11 Project DE-05 Lokale duurzame energie initiatieven Steeds meer partijen nemen het initiatief om op lokaal niveau duurzame energie op te wekken. Doel van dit project is een toename van die initiatieven. Het project start met een symposium. Het project richt zich verder op het inventariseren van initiatieven en het monitoren. Wij zijn uitgegaan van volledige overlap met het stimuleringsbeleid voor zon-pv en bodem-energie in projecten 7 t/m 9. Voor project 11 wordt dus geen extra effect verwacht bovenop de effecten in die projecten Project DB 01 Quick scans en implementatie Energie voor MKB Er moet nog concrete invulling gegeven worden aan de QuickScans. In de regio West Brabant zijn bedrijven met maximaal 250 medewerkers. Onbekend is wat voor type bedrijven dat zijn. Voor onze berekeningen zijn we uitgegaan van 100 deelnemende bedrijven die elk 10% besparen. Op basis van cijfers van het Energiecentrum MKB heeft ECN het volgende overzicht over energiegebruik in MKB bedrijven: Tabel 1 Energiegebruik per vierkante meter Bruto vloeroppervlak in verschillende branches kwh/m 2 m 3 /m 2 Banden service 25 8 Constructie bedrijf 42 8 Detailhandel non-food Automobiel Zorginstelling Discotheken en zaal bedrijven Supermarkt Kantoor Detailhandel food Café, Bar Hotels Schade herstel bedrijf Restaurants Gemiddeld Bron: Energiecentrum MKB Het energiegebruik in het MKB is dus afhankelijk van het type bedrijf. We hebben hier simpelweg een gemiddelde aangehouden. Als we uitgaan van een gebouw van gemiddeld 500 vierkante meter dan is het gebruik 310 GJ aardgas en 230 GJ aan elektriciteit. Per gebouw moet minimaal 10% bespaard worden door dit project, zodat er in totaal 100 x 540 x 10% = 5400 GJ aan besparingen door 9

10 dit project gerealiseerd wordt. Dit bespaart per gebouw per jaar ongeveer aan energiekosten. De maatregelen met 10% besparing vallen waarschijnlijk allemaal binnen een terugverdientijd van 5 jaar. De investeringen daarvoor zijn dan circa Een deel van die investeringen bestaat uit materiaalkosten en een deel bestaat uit arbeidsloon. Hoe die verhouding is hangt af van het type maatregel. Maatregelen als spouwmuurisolatie en platdakisolatie zijn arbeidsintensief en daar bestaan de invetseringen voor 60% uit arbeidsloon. Voor installatietechniek zoals een Hr-ketel of energiezuinige verlichting kan dat slechts 20% zijn, maar voor het inregelen van installaties is arbeidsloon weer de belangrijkste post. Als we veronderstellen dat gemiddeld 50% van de investeringskosten uit arbeidsloon bestaat dan is het effect op de werkgelegenheid ongeveer 4,8 arbeidsjaar Project DB-02 Duurzaam ondernemen MKB bedrijven worden uitgenodigd deel te nemen aan een cursus duurzaam ondernemen via de Milieubarometer. In onze berekeningen zijn wij uitgegaan van een deelname van 20 tot 30 MKB bedrijven. Als we uitgaan van een gebouw van gemiddeld 500 vierkante meter dan is het gebruik ruim 300 GJ aardgas en bijna 230 GJ aan elektriciteit. Per gebouw moet minimaal 10% bespaard worden door dit project, zodat in totaal 30x 540 x 10% = 1620 GJ. Hiermee bespaart een bedrijf per jaar ongeveer aan energiekosten. De maatregelen met 10% besparing vallen waarschijnlijk allemaal binnen een terugverdientijd van 5 jaar. De investeringen daarvoor zijn dan circa Als de helft hiervan bestaat uit arbeidsloon dan is het effect op de werkgelegenheid ongeveer 1,4 arbeidsjaar Project M-01 Drive Green, stimulering duurzaam vervoer Dit project richt zich op stimulering van duurzame mobiliteit bij bedrijven. Er worden drie praktijkshows georganiseerd. RWB schat in dat er per praktijkshow 100 bedrijven actief informatie zullen komen halen en dat 50% tot actie zal overgaan. Het is onduidelijk hoe bedrijven invulling geven aan duurzame mobiliteit en hoe groot het wagenpark is van de deelnemende bedrijven. ECN kan op basis van de nu bekende gegevens geen inschatting maken van de effecten Project M-02 Verduurzamen gemeentelijk vervoer In dit project wordt een vervoersscan ontwikkeld, deze wordt uitgevoerd door deelnemende gemeenten. Er is niet bekend hoeveel brandstof de gemeenten nu gebruiken voor het gemeentelijke wagenpark en voor woon-werk verkeer van hun medewerkers. Er is onvoldoende bekend over het exacte bereik van dit project om hier effecten voor te kunnen berekenen. 3. Resultatenoverzicht doorrekening Energie Agenda Regio West Brabant In Tabel 2 en 3 worden de resultaten samengevat. Tabel 2 geeft de macro-effecten weer voor de Regio West-Brabant als geheel: het effect op het gasverbruik en het elektriciteitsverbruik van de regio, het effect op CO 2 -emssies en werkgelegenheid in de regio. Bij de CO 2 -emissie wordt onderscheid gemaakt tussen de effecten op directe en totale emissie. De effecten op directe CO 2 -emissie is alleen de emissiereductie die hoort bij bespa- 10

11 ring op het gasverbruik. De effecten op totale CO 2 -emssie heeft daarnaast ook betrekking op de CO 2 -emsisiereductie bij elektriciteitscentrales door elektriciteitsbesparing bij huishoudens en bedrijven. Tabel 3 geeft de gemiddelde micro-effecten per woning of bedrijf. De eerste 2 kolommen geven de besparing op energiekosten voor aardgas en elektriciteit per jaar. De derde kolom geeft de investeringskosten en de vierde kolom de financieringslasten per jaar. De meest rechter kolom geeft het saldo van de besparing op energiekosten en de financieringslasten weer. Bijvoorbeeld project GO- 02: Steek energie in je huis, Energiemarktplaats West Brabant/ energieambassadeurs bespaart een woningeigenaar 840 op zijn gasrekening en 200 op zijn elektriciteitsrekening, totaal Daar gaat 510 aan financieringslasten van af en dan houdt je 520 aan netto besparing op woonlasten over. De sommen wijken soms ligt af door afronding op tientallen euro s. 11

12 Tabel 2 Project Macro effecten Energie Agenda West-Brabant op besparing, CO 2 -emissie en werkgelegenheid. Doelgroep Aantal deelnemers Effect gas [GJ] Effect elektriciteit [GJ finaal] Effect elektriciteit [GJ primair] 13 Effect directe CO 2 -emissies [ton CO 2 -eq.] 14 Effect totale CO 2 -emissies [ton CO 2 -eq.] Effect werkgelegenheid [arbeidsjaren] GO-01A Energiebewust, thuis besparen door gedrag hh GO-01B Energiebewust, thuis besparen door Hr-ketel hh ,8 15 GO-02: Steek energie in je huis, Energiemarktplaats koop ,3 GO-03 Duurzaam bouwen gem Project gericht op stroomlijnen processen GO-04A Financieringsconstructies woningbouw (lening) koop ,4 GO-04B Financieringsconstructies woningbouw (rentekorting) koop ,5 GO-05 Praktijkcontroles EPC proj GO-06 Energiebeheer inclusief benchmark gem ,3 DE-01 Stimuleringsbeleid zon PV Hh ,1 DE-02A Regionaal aanbod van zonne-energie huishoudens Hh ,0 DE-02B Regionaal aanbod van zonne-energie bedrijven MKB ,3 DE-03A Stimuleren toepassen bodemenergie(woningen) proj ,8 DE-03B Stimuleren toepassen bodemenergie(bedrijven) proj ,2 DE-04 Optimalisatie bedrijfsvoering groenstromen gem Buiten beschouwing gelaten DE-05 Lokale duurzame energie initiatieven gem Project gericht op stroomlijnen processen DB-01 Quick scans en implementatie Energie voor MKB MKB ,8 DB-02 Duurzaam ondernemen MKB ,4 MO-01 Drive Green, stimulering duurzaam vervoer MKB Buiten beschouwing gelaten MO-02 Verduurzamen gemeentelijk vervoer gem Buiten beschouwing gelaten hh= huishoudens; Koop = Eigenaar-bewoners; MKB = Midden en kleinbedrijf; Gem = Gemeenten in Regio West Brabant; proj = projectontwikkelaars 13 De kwh-en die uit het stopcontact komen, noemen we finale elektriciteit. Bij de productie en het transport van elektriciteit gaat energie verloren. Gemiddeld komt slechts 42% van de energie die nodig is voor het maken van elektriciteit uiteindelijk ook uit het stopcontact. De energie die oorspronkelijk nodig was noemen we het primaire energieverbruik voor elektriciteit. 14 Directe emissies zijn die emissies die direct bij gebouwen vrijkomt, het gaat in de gebouwen bijna altijd om aardgas dat gebruikt wordt voor verwarming, tapwater en/of koken. De emissies van elektriciteitsopwekking komen vrij bij de elektriciteitscentrales. Dit noemen we indirecte emissies. 15 De totale plaatsing van een Hr-ketel kost 15 manuur, Het vervangen van een Vr-ketel door een Vr-ketel zou 3 uur minder kosten. Als een Vr door een Hr-ketel wordt vervangen, is er namelijk beperkt meerwerk aan ventilatie- en condensleidingen. Alleen deze extra uren worden hier meegerekend. 12

13 Tabel 3 Project Micro-effecten Energie Agenda West Brabant op besparing en jaarlijkse lasten per woning of gebouw Doelgroep Besparing Gas [ /woning of gebouw] Besparing Elektriciteit [ /woning of gebouw] Investeringskosten [ /woning of gebouw] Financieringslasten [ /jaar/woning of gebouw] 16 Effect jaarlijkse lasten [ ] GO-01A Energiebewust, thuis besparen door gedrag hh GO-01B Energiebewust, thuis besparen door Hr-ketel 17 hh GO-02: Steek energie in je huis, Energiemarktplaats West koop Brabant energieambassadeurs GO-03 Duurzaam bouwen Gem Project gericht op stroomlijnen processen GO-04A Financieringsconstructies woningbouw (lening) koop GO-04B Financieringsconstructies woningbouw (rentekorting) koop GO-05 Praktijkcontroles EPC proj GO-06 Energiebeheer inclusief benchmark Gem Geen gegevens over individuele gebouwen DE-01 Stimuleringsbeleid zon PV hh DE-02 A Regionaal aanbod van zonne-energie huishoudens hh DE-02B Regionaal aanbod van zonne-energie bedrijven MKB DE-03A Stimuleren toepassen bodemenergie(woningen) proj DE-03B Stimuleren toepassen bodemenergie(bedrijven) 18 proj DE-04 Optimalisatie bedrijfsvoering groenstromen Gem Buiten beschouwing gelaten DE-05 Lokale duurzame energie initiatieven gem Project gericht op stroomlijnen processen DB-01 Quick scans en implementatie Energie voor MKB MKB DB-02 Duurzaam ondernemen MKB MO-01 Drive Green, stimulering duurzaam vervoer MKB Buiten beschouwing gelaten MO-02Verduurzamen gemeentelijk vervoer gem Buiten beschouwing gelaten hh= huishoudens; Koop = Eigenaar-bewoners; MKB = Midden en kleinbedrijf; Gem = Gemeenten in Regio West Brabant; proj = projectontwikkelaars 16 Zie bijlage voor financieringsaannames. 17 Uitgaande van meerkosten bij vervangingsmomenten. Op zich zelf staand is de totale investering van 2470 in een gemiddeld huis niet altijd rendabel. 18 Wij zijn hier uitgegaan van een kantoor van 3000 m 2. 13

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket Energiebesparing bestaande koopwoningen Effecten stimuleringspakket Notitie Delft, juli 2013 Opgesteld door: Cor Leguijt Frans Rooijers 2 2 juli 2013 3.B17.1 Energiebesparing bestaande koopwoningen 1 Inleiding

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Casper Tigchelaar Marijke Menkveld Den Haag, SER 2 oktober 2013 www.ecn.nl Instrumenten gericht op eigenaar-bewoners Bewustwording en informatie

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Slim besparen 2 Slimme investeerder Familie Roubos: We wonen in een hoekhuis met veel ramen en hebben

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning in Plantsoensingel Noord, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan u

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Energieavond Hilversum-Zuid. 14 oktober 2015

Energieavond Hilversum-Zuid. 14 oktober 2015 Energieavond Hilversum-Zuid 14 oktober 2015 Wat kunt u verwachten? Welkom door Heikracht Bethlehemkerk, Hilversum Verbonden, Heikracht HilverZon Ambities gemeente Hilversum Wie is Hoom? Hilversum Zuid

Nadere informatie

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Energiebesparende voorzieningen zijn in meerdere opzichten interessant: Structurele besparing tot 30% op

Nadere informatie

Energietransitie. Bouw op onze kennis

Energietransitie. Bouw op onze kennis Energietransitie Bouw op onze kennis Programma Introductie Energieverbruik van een woning Energieverbruik in de praktijk Energieneutraal + Opslag van energie Bewoner centraal Wat doen wij? Een greep uit

Nadere informatie

Eindexamen vwo m&o 2012 - I

Eindexamen vwo m&o 2012 - I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Projectontwikkelaar Bouwfonds ontwikkelt, bouwt en verkoopt het appartementencomplex

Nadere informatie

juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen

juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Auteurs Marcel Warnaar Jasja Bos Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 METHODE... 4 2.1 Inleiding... 4 2.2 Energielasten in de standaard berekening...

Nadere informatie

EnergieAgenda West-Brabant 2013-2020

EnergieAgenda West-Brabant 2013-2020 EnergieAgenda West-Brabant 2013-2020 Datum: 19 november 2012 Behandeld in: CADO 13 november 2012 Vastgesteld op: Bestuurscommissie 5 december 2012 Tekst: Het Energiebureau/RWB Layout: RWB/Duurzaamheid

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Kentallen warmtevraag woningen

Kentallen warmtevraag woningen Kentallen warmtevraag woningen Colofon Dit rapport is opgesteld door Marijke Menkveld (ECN) Datum 26-01-2009 Status definitief Inhoudsopgave Inleiding...3 Ketels en andere verwarmingssystemen...3 Verschillen

Nadere informatie

Samen geeft energie Fatima

Samen geeft energie Fatima Samen geeft energie Fatima Samen geeft energie Project van de gemeente Tilburg Gebaseerd op burgerinitiatief energiebesparing bij particuliere woningeigenaren groep van 20 vergelijkbare woningen in een

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Klantnummer 11111VA1 Contactpersoon Kasper van Heteren Energie prestatie adviseur woningen (EPA-W) Johannes Frölich E-mailadres kasper.van.heteren@maakjehuishoom.nl Datum

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op 1. Wat is het gemiddelde water-, elektra- en gasverbruik voor een huishouden en wat kost dat per jaar, per maand? Hoeveel betaalt u daarvan aan belasting? Bij een gemiddeld huishouden van 2,2 personen

Nadere informatie

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Energiek Alphen aan den Rijn AGENDA 1. Opening 2. Wie en wat is Energiek Alphen aan den Rijn 3. Gemeente

Nadere informatie

Wonen in een energieneutrale woning

Wonen in een energieneutrale woning Wonen in een energieneutrale woning Als u kiest voor een huurwoning aan de Eltenseweg in Stokkum, kiest u voor een energieneutrale woning. Dat betekent dat uw energielasten een stuk lager zullen zijn dan

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Gemeente Delft. Subsidie informatie. Bestaande stad bespaart energie

Gemeente Delft. Subsidie informatie. Bestaande stad bespaart energie Gemeente Delft Subsidie informatie Bestaande stad bespaart energie De subsidie Bestaande stad bespaart energie is bestemd voor het stimuleren van energiebesparende maatregelen en het gebruik van duurzame

Nadere informatie

De Vries automatisering BV De heer K.J. de Vries Drievliet 45 2321 BS AMSTERDAM

De Vries automatisering BV De heer K.J. de Vries Drievliet 45 2321 BS AMSTERDAM De Vries automatisering BV De heer K.J. de Vries Drievliet 45 2321 BS AMSTERDAM Noordwijk, maandag 24 december 2012 Geachte heer de Vries, beste Klaas, Met genoegen doen we u hierbij een voorstel om geld

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

C (zie toelichting in bijlage)

C (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden C (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

4- Wki. ï\ \0; Toelichting maatwerk Woningen Gemeente Bloemendaal. najaar 2008. Bezoekdatum. Gemeentelijk woning bestand. Complex omschrijving

4- Wki. ï\ \0; Toelichting maatwerk Woningen Gemeente Bloemendaal. najaar 2008. Bezoekdatum. Gemeentelijk woning bestand. Complex omschrijving 4- Wki Toelichting maatwerk Woningen emeente Bezoekdatum Complex omschrijving Naam Adres Postcode en woonplaats Contactpersoon unctie najaar 2008 emeentelijk woning bestand emeentebloemendaal Brouwerskolkweg

Nadere informatie

STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER

STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER INLEIDING WAT STAAT ER OP HET PROGRAMMA? 19:30 uur Energiebesparende maatregelen (Energieloket) 20:15 uur Pauze met koffie en thee 20:30 uur Informatiemarkt:

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten Cursus Verwarm je woning 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten DUW Parkstad DUW is een initiatief van Stichting EnviAA in samenwerking

Nadere informatie

Energiesubsidiewijzer. www.energiesubsidiewijzer.nl

Energiesubsidiewijzer. www.energiesubsidiewijzer.nl Energiesubsidiewijzer www.energiesubsidiewijzer.nl Mei 2014 Inhoud 1. Subsidie... 3 Zomerdeals Friese energiepremie... 3 Stimuleringsregeling Energieprestatie Huursector (STEP)... 4 2. Lening... 5 Energiebespaarlening...

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Energieavond Hilversum Kerkelanden, Zeverijn en Rode Dorp 17 mei 2016 Wat kunt u verwachten Hilverzon & Kerkelanden Leeft! Ambitie gemeente Hilversum Wie is

Nadere informatie

F (zie toelichting in bijlage)

F (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden F (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. TITEL Aanvulling revolverend fonds Duurzaamheidslening

RAADSVOORSTEL. TITEL Aanvulling revolverend fonds Duurzaamheidslening Gemeente Amersfoort RAADSVOORSTEL Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4311288 Aan : Gemeenteraad Datum : 7 februari 2013 Portefeuillehouder : Wethouder P. van den Berg Agendapunt : B&W-vergadering

Nadere informatie

Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie

Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie Advies op Maat Johannes Zijlstra 09-12-2013 LTO Noord Advies Onderwerpen Rendement zonnepanelen Wat bepaalt de terugverdientijd Rendementsberekening Voor wie is

Nadere informatie

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010 woonlasten voor huurder en koper Symposium 22 april 2010 Harm van Papenrecht Adviseur & Interim Manager Focus op Woonlasten Duurzaamheid Energie Werkzaam voor: Woningcorporaties Gemeenten Instellingen

Nadere informatie

EPA U. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel

EPA U. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel Nieuwbouwkantoorpand Demostraat,Tiel EPA U Adresgegevens Fokkerstraat 39, 3905 KV Veenendaal Postbus 1152, 3900 BD Veenendaal T 0318-75 78 88 F 0318-75 78 87 info@enerpro.nl www.enerpro.nl Voorbeeldbedrijf

Nadere informatie

Bouwlokaal Energielabel, een kans voor u Kies je rol. Theun Toering

Bouwlokaal Energielabel, een kans voor u Kies je rol. Theun Toering 1 Bouwlokaal Energielabel, een kans voor u Kies je rol Theun Toering Even voorstellen Theun Toering ComforTrend Samenwerkingsverband 40 installateurs Centrale organisatie tbv Commerciële ondersteuning

Nadere informatie

Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort

Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort Rob Nagel Honeywell Dag van de Installatie VSK, Jaarbeurs Utrecht 2 februari 2010 Binnenklimaat besparing door comfort Woningmarkt in

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden Iwan Arjen Goodijk Bisschopstraat Bisschopstraat 24 Leeuwarden 8921AZ Leeuwarden Inleiding Je hebt online de energiebespaarscan van jouw huis aangevraagd. Je wilt dus weten hoe jij kunt besparen op energiekosten.

Nadere informatie

Communicatie over de Energiebespaarlening voor gemeenten en provincies

Communicatie over de Energiebespaarlening voor gemeenten en provincies Communicatie over de Energiebespaarlening voor gemeenten en provincies De Energiebespaarlening biedt kansen voor de huiseigenaar, werkgelegenheid en milieudoelstellingen. Doe mee, vertel uw inwoners over

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen Agenda Wie is HRsolar Zonnewarmte V1.0 De markt Zonnewarmte V2.0 Zonnewarmte NOM Wie is HRsolar Nederlandse fabrikant van complete

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie

Oosterhout Nieuwe Energie Oosterhout Nieuwe Energie Wat willen wij bereiken met ONE Oosterhout 100% Duurzame Energie Betaalbaar Lokaal opgewekt Met lokale ondernemingen Oftewel:. samen met inwoners van Oosterhout, op het grondgebied

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50 Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Beste Maarten en Vera, Bij deze willen we jullie alvast hartelijk bedanken voor jullie inzet,

Nadere informatie

Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen

Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen Samenvatting resultaten, april 2010 Inleiding Het effect van verschillende installatieopties op het energielabel van SenterNovem voorbeeldwoningen

Nadere informatie

Extra hypotheek voor energieneutrale woningen

Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Nibud, 2011 Samenvatting In de Gedragscode Hypothecaire Financieringen bestaat er sinds 1 augustus 2011 de

Nadere informatie

Groene bedrijfsvoering

Groene bedrijfsvoering Groene bedrijfsvoering Emissie-inventaris DWA 2011 2 DWA installatie- en energieadvies (DWA) is een adviesbureau met ambitie. Met meer dan honderd collega s werken wij aan de verduurzaming van onder meer

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Luc Maes, Schepen voor Energiebeleid, Beveren. Welkom

Luc Maes, Schepen voor Energiebeleid, Beveren. Welkom Welkom 2. Beleggen in energiebesparing en alternatieve energie Een rendabele uitdaging Luc Maes, schepen van energiebeleid Gemeente Beveren Programma 1. Introductie 2. Overzicht fiscale aftrekken en premies

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden

Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden Welkom door wethouder Dick Jense Rob Klokman Ecostream Wat kunt u verwachten deze avond Wat is Wonen++ Energiebesparende

Nadere informatie

Energiekosten van een huishouden in Nederland

Energiekosten van een huishouden in Nederland Energiekosten van een huishouden in Nederland Veel consumenten hebben problemen om te bepalen hoe hoog hun energiekosten werkelijk zijn en hoe deze te controleren. De nota van het energiebedrijf is niet

Nadere informatie

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014 Hands on energiescan sportverenigingen Energiek vooruit 18 september 2014 Inhoud 1. Wat houdt de scan in? 2. Uitkomst van de scan 3. Aandacht voor financiering 4. Workshop 1. Wat houdt de scan in? Intake

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 4.000 woningen te verduurzamen. Onder

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Energielabel voor woningen

Energielabel voor woningen Energielabel voor woningen Een zuinig huis? Met het energielabel zie je het zo! Energielabel voor woningen Inhoud 1. Hoe energiezuinig is uw huis 05 2. Enkele feiten op een rij 06 3. Een energielabel

Nadere informatie

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden 26 Hans november Scherpenzeel 2009 Hans Scherpenzeel Introductie Adviseur in Utiliteitsbouw-team SenterNovem Innovatie, Agentschap energie, van het klimaat,

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Hilversum Over t Spoor

Hilversum Over t Spoor Hilversum Over t Spoor Energieavond Hilversum Over t Spoor 20 april 2016 Wat kunt u verwachten Wijkcentrum de Geus & Geuzenkracht Ambitie gemeente Hilversum Wie is Hoom? De buurt onder de loep Wijkaanbod:

Nadere informatie

Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad

Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad Ramses Blauw Intechno Ingenieursburo & Henry Terlouw Beleidsmedewerker Klimaat Den Haag VNG Congres 26 november 2008 Presentatie Energiebesparing

Nadere informatie

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Hoofdlijnen Besparing finale energieverbruik van 1,5% per jaar 100 Petajoule* aan energiebesparing in het finale

Nadere informatie

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd HOGERE DOEL Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch wonen is! PROGRAMMA

Nadere informatie

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college,

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college, Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W Datum: 16 juni 2015 Betreft: duurzaamheidslening Geacht college, Op 30 oktober 2014 is tijdens de programmabegroting 2015 een motie van het

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Duurzame accommodaties. Jaap Veld

Duurzame accommodaties. Jaap Veld Duurzame accommodaties Jaap Veld Zelziuz Zelziuz Advies Zon Thuis Zon Bedrijf Zon Agri Zon Thuis voor huurders Zonnestroom van Wp naar kwh Vermogen zonnestroominstallatie gespecificeerd in Watt peak (Wp)

Nadere informatie

Energiegroep COOL Zonnepanelen mei 2014

Energiegroep COOL Zonnepanelen mei 2014 Energiegroep COOL Zonnepanelen mei 2014 www. cool-leusden.nl twitter: http://twitter.com/coolleusden PROGRAMMA Welkom - door Ago Salverda (voorzitter CML Leusden) Informatie Zonnepanelen - door Marian

Nadere informatie

Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015

Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015 Wijkavond energie besparen Hilversum Oost 19-5-2015 Wat kunt u verwachten? Ambities gemeente Hilversum Seinkracht Wie is Hoom? Hilversum Oost onder de loep Wijkaanbod: partijen en prijzen Subsidies en

Nadere informatie

STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER

STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER STEEK ENERGIE IN JE WONING! UNIEK AANBOD VOOR WIPPOLDER INLEIDING WAT STAAT ER OP HET PROGRAMMA? 19:30 uur Energiebesparende maatregelen (Energieloket) 20:15 uur Pauze met koffie en thee 20:30 uur Informatiemarkt:

Nadere informatie

ing. Jolanda Tetteroo 16 april 2012

ing. Jolanda Tetteroo 16 april 2012 Zonnige kansen voor ondernemers in Rheden ing. Jolanda Tetteroo 16 april 2012 Hoe werkt een zonnepaneel? 2 Wat gebeurt er met opgewekte stroom? Deel van de opgewekte stroom wordt direct verbruikt (zelflevering).

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Samen geeft energie. energiebesparing bij particuliere woningeigenaren groep van 20 vergelijkbare woningen in een straat of buurt

Samen geeft energie. energiebesparing bij particuliere woningeigenaren groep van 20 vergelijkbare woningen in een straat of buurt Samen geeft energie Project van de gemeente Tilburg Gebaseerd op burgerinitiatief energiebesparing bij particuliere woningeigenaren groep van 20 vergelijkbare woningen in een straat of buurt subsidie voor

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland?

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? We hebben veelal nog verouderde woningen waarbij ongeveer een kwart van de huiseigenaren een hypotheekschuld heeft boven de huidige marktwaarde.

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I Bijlage 3 Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I In deze bijlage worden de volgende onderdelen uit de toelichting bij het raadsvoorstel toegelicht: bijdrage aan energie en

Nadere informatie

DUW Parkstad. De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering!

DUW Parkstad. De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering! DUW Parkstad De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering! DUW Parkstad Woningen stoten veel broeikasgassen uit. Nieuwbouw moet vanaf 2020 energieneutraal zijn. Maar hoe maken we bestaande

Nadere informatie

Afkorting Naam gebouw of variant Fit Cert Adv Fin huidig X X v ariant 1 Variant HR-ketel X X X v ariant 2 Variant isoleren X X X

Afkorting Naam gebouw of variant Fit Cert Adv Fin huidig X X v ariant 1 Variant HR-ketel X X X v ariant 2 Variant isoleren X X X 15 februari 2007 15:32 uur Blz. 1 / 6 1 Fitten op de meterstanden In onderstaande tabel wordt een overzicht van de berekeningen getoond. Voor zowel de e situatie als voor de varianten wordt de afkortingen

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Rijkspremie Meer Met Minder

Rijkspremie Meer Met Minder Rijkspremie Meer Met Minder Officiële titel Tijdelijke stimuleringsregeling energiebesparende voorzieningen aan woningen Particuliere woningeigenaren, die ook de woning bewonen (hoofdbewoning) Investeringen

Nadere informatie