Kim Veltman Amerikaanse visioenen van versmelting Maastricht Januari Vertaald door Nino Niën. Inhoudsopgave. 1. Inleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kim Veltman Amerikaanse visioenen van versmelting Maastricht Januari 2005. Vertaald door Nino Niën. Inhoudsopgave. 1. Inleiding"

Transcriptie

1 Kim Veltman Amerikaanse visioenen van versmelting Maastricht Januari 2005 Vertaald door Nino Niën Inhoudsopgave 1. Inleiding I. Telecommunicatie en Nieuwe Media 2. Internet 3. AT&T 4. Baby Bells II. Het leger 5. SAIC 6. Leveranciers 7. Overheid III. Energie 8. Elektriciteit 9. Olie IV. Financiën 10. Banken 11. Particuliere participatiemaatschappijen V. Nano-, Bio-, Info-, Cogno- 12. Ondernemingen 13. Nieuwe bedrijven VI. Implicaties 14. Telco Pseudo-crisis 15. Satellieten 16. Het recht 17. Conclusies Appendices 1. Concurrenten 2. Telco-statistieken 3. Eenvormigheid en verscheidenheid 4. POAS en PNAC 5. Bedrijven voor Vaccin-, Biotechnologie en Genetische Manipulatie 1

2 In kort bestek Volgens de media is er niets ongewoons aan de ontstaansgeschiedenis van internet. In de jaren 1950 waren de telefoonmaatschappijen, in het bijzonder AT&T, er nog op tegen. In de jaren 1960 begon internet, met steun van het Amerikaanse leger, als experiment om wetenschappers met elkaar in verbinding te brengen. Weldra was er een groter publiek voor dit idee. Toen AT&T in 1984 opgeheven werd, kwam internet in een stroomversnelling en werd het een groot succes. Alles ging goed tot , toen er zich twee belangrijke tegenslagen voordeden: 1) het dot.com-fiasco en 2) een crisis in de telecommunicatie- en vooral de telefoonbranche. Sommigen brengen deze tegenslagen goeddeels of zelfs uitsluitend in verband met de gebeurtenissen van 11 september In dit essay worden vraagtekens geplaatst bij het officiële verhaal over internet. De stelling is dat er van begin af aan steun is geweest van de telefoonmaatschappijen; de opheffing van AT&T heeft daar niet direct iets aan afgedaan. In het afgelopen decennium is er in zoverre een versmelting geweest, dat de telefonie- en internetbelangen van telefoonmaatschappijen met breedbandkabel en televisie verweven raakten. Dit hangt samen met de tendens naar versmelting op tal van andere terreinen: a) het leger; b) energievoorziening; c) financiën en d) techniek en menswetenschappen, ook wel nanowetenschap genoemd, biotechnologie, informatica en cognitieve wetenschap (NBIC). De stelling van dit boek is dat deze versmeltingstendensen met elkaar samenhangen. Wanneer we de gevolgen van deze tendens naar versmelting van een afstand bezien, ontdekken we dat er mondiaal gezien sinds 2000 geen noemenswaardige daling is geweest op de telecommarkten. Het is zelfs zo dat, hoewel enkele uitspattingen op de beurs van de zogenaamde zeepbel enige correctie behoefden, de overdreven sterke en aanhoudende beursdaling die in de VS volgde, wel eens meer te maken kon hebben met een manoeuvre om de aandacht af te leiden van de echte strijd: de macht over de infrastructuur. Als gevolg hiervan zijn satellietfirma s, die hoofdzakelijk in overheidshanden waren, failliet gegaan en zijn ze nu grotendeels in handen van energiebedrijven en militaire leveranciers. Sommigen leggen deze tendens naar versmelting zeer positief uit als een wereld waarin alles met elkaar zal samenhangen en verweven wordt. 1 In dit boek wordt erop gewezen dat deze ontwikkelingen complex zijn en een aantal gevaren met zich meebrengen. In de VS breidt het leger zijn activiteiten naar de civiele sfeer uit. Energiebedrijven spelen een centrale rol op het terrein van de media. Sommige veranderingen zijn onrustbarend: particuliere investeringsmaatschappijen kopen hele delen op van de totale telecommunicatie-infrastructuur, van kabelnetwerken tot satellieten. Onderzoek naar vaccins, dat traditioneel gerelateerd is aan defensie en volksgezondheid, wordt in steeds grotere mate onderwerp van particuliere, commerciële belangen. Er is iets te zeggen voor de stelling dat snelle faillissementen op het terrein van de telecommunicatie en media gepland waren; dat dit plan veel verder gaat dan nieuwe media en dat er andere sectoren bij betrokken zijn, zoals energievoorziening, financiën, biotechnologie, nanotechnologie en cognitieve wetenschap. Wellicht nog belangrijker zijn de ethische en juridische implicaties. In feite wijzen deze veranderingen op een vertrouwenscrisis, die de historische waarden van vrijheid en bescherming van privacy in gevaar brengt en onheilspellende gevaren inhoudt. 2

3 Voorwoord Deze studie begon als een artikel getiteld American Visions of the Internet uit Het doel ervan was simpel: aantonen dat de grote telefoonmaatschappijen, in het bijzonder AT&T (American Telephone & Telegraph), de Baby Bells, SAIC (Science Applications International Corporation), MCI (Microwave Communications Inc.)/Worldcom en Sprint een belangrijkere rol hadden gespeeld in de totstandkoming van internet dan algemeen werd aangenomen. Dit vormde de aanleiding voor deze studie ( 2-6 en appendix 1). De gebeurtenissen van 11 september 2001 zetten tot meer studie en schrijven aan. Bij nader onderzoek bleek het haast onmogelijk te bepalen waar de feiten eindigden en speculatie begon. Medio 2002 werd daarom veel van deze informatie weggelaten en bleven er slechts enkele aantekeningen over ( 16-17). Het ging er in hoofdzaak om aan te tonen dat wat voornamelijk een probleem van fysiek terrorisme leek, eigenlijk een geestelijk probleem was voor zover het een vertrouwenscrisis betrof. Aanvankelijk zou het artikel gepubliceerd worden, maar het werd uiteindelijk toch te controversieel bevonden. Het werd daarom per en via een website verspreid. Meer dan een jaar lang gebeurde er niets. In de herfst van 2004 waren er zes nieuwe inzichten. Ten eerste: de tendens dat telecommunicatiebedrijven en informatiesystemen steeds meer verweven raken met militaire leveranciers en een regeringsvisie voor het militaire apparaat ( 5-7). Ten tweede: de centrale rol die energiebedrijven, vooral de elektriciteits- en oliebedrijven, spelen bij de opkomst van nieuwe media en de daarbijbehorende versmelting ( 8-9). Ten derde: de belangrijke rol die de financiële wereld zijnde: banken, adviesbedrijven en particuliere participatiemaatschappijen speelt in deze ontwikkelingen. Ten vierde: de versmelting op voornoemde terreinen die gerelateerd is aan versmelting in de nanowetenschap, de biotechnologie, de informatica en de cognitieve wetenschap (NBIC), vaak beschreven als een fenomeen op zich. Ten vijfde: een verklaring van een paradox: hoewel iedereen van mening was dat er sprake was van een dot.com-fiasco en een telecomzeepbel, lieten de statistieken van de International Telecommunications Union zien dat er zich op de wereldbeurzen geen daling had voorgedaan ( 14). Ten zesde: de privatisering van belangrijke satellietsystemen die al na een paar maanden failliet gingen om vervolgens weer teruggekocht te worden alsof er niets gebeurd was ( 15). Nader onderzoek wees uit dat: a) de versmelting op al deze terreinen onderling gerelateerd was; b) dat de particuliere bedrijven die de hand hadden in de telecomfiasco s dezelfde waren als die die de hand hadden in de satellietdrama s; c) dat de telecom- en satellietcrises onderling zeer nauw waren verbonden in tal van opzichten; d) dat er onder de evidente schuld- en faillissementsproblemen een veel diepere strijd gaande was, namelijk die van twee benaderingen van het leven: de ene gebaseerd op civiel recht, de andere gebaseerd op militaire waarden van een specifieke soort, die ervan uitging dat macht en geweld van het grootste belang waren en die stelde dat deze uiteindelijk buiten de kaders van het traditionele recht vielen. Binnen twee maanden was een artikeltje uitgegroeid tot het huidige boek. Het was een hele uitdaging het verhaal over het voetlicht te brengen. De traditie wilde dat een bedrijf een naam had en normaal gesproken was het eigendom van een individu of een duidelijk aanwijsbare groep. De bedrijven van vandaag zijn om twee redenen complexer: 1). Vaak zijn ze eigendom van zo n zes personen die ieder een aandeel van tussen de 5 en 30% bezitten. Niet zelden is de naam van het bedrijf een 3

4 andere dan die van de hoofdaandeelhouder. 2) vaak is een groot bedrijf een houdstermaatschappij met talrijke, vaak tientallen, divisies, elk met net iets andere namen en gewoonlijk met meer dan net iets andere aspiraties. Met een publiek dat deskundig is op ieder terrein, zeker in de informatiemaatschappij, mocht aangenomen worden dat zulke details algemeen bekend waren. Met een breder publiek en een aantal terreinen kon daar niet van worden uitgegaan. Bovendien zouden lezers, nog voor het echte verhaal, afhaken als ieder onderwerp voorzien werd van een voorwoord van twee tot drie pagina s met haarkloverij over een complex mediaconcern. Daarom hebben we ervoor gekozen met een beperkt aantal woorden een beeld te geven van de activiteiten van een bedrijf, waarbij we vaak teruggrepen op hetzelfde bedrijf als we de verschillende invalshoeken ervan behandelden. Dit had als voordeel dat er een duidelijker verhaallijn ontstond, ook al werd er soms in herhaling gevallen. Er was ook nog het probleem van de zeer complexe details van ons verhaal. Het dreigde een geschiedenis van internet, van multimedia, van satellieten en van de totale telecommunicatie te worden. Als we niet voldoende details zouden geven om onze stellingen aan te tonen, zou het een boek van vage speculaties worden. Een oplossing was het geven van exacte data als ware het een kroniek of een dagboek. Oplettende lezers zullen gelijk zien dat sommige belangrijke gebeurtenissen binnen enkele weken van elkaar of zelfs op dezelfde dag plaatsvonden. Vandaag de dag is er een manier van schrijven van zowel fictie als non-fictie die Shakespeare s concept dat de wereld een schouwtoneel is vervangt door het concept dat ieder leven en ieder boek een thriller is; dat iedere bladzijde en ieder hoofdstuk weer nieuwe, spannende geheimen onthult totdat de geheime code uiteindelijk gekraakt wordt. Dit boek gaat niet over samenzweringen of over whodunits. Er wordt geen enkel individu, groep of bedrijf in beschuldigd. In die zin is het net als de waarschuwende tekst aan het eind van een film. Het verschil is dat de gebeurtenissen in dit boek echt zijn en vele duizenden personen en in zekere zin wij allen er direct mee te maken krijgen, niet alleen als het gaat om een Incident in de krant, maar in onze hele manier van leven. Het boek gaat zo bondig mogelijk in op gewone feiten. Er zijn honderden voetnoten voor hen die feiten willen nagaan, de bronnen ervan willen onderzoeken en bepaalde thema s verder willen uitdiepen. Dit boek is een uitnodiging om de nieuwe media als meer te beschouwen dan alleen hard- en software en na te denken over het grotere kader dat zich ontvouwt nu verschillende media zoals (mobiele) telefoon, radio, televisie en internet een steeds ingrijpender rol in ons dagelijks leven gaan spelen. De verandering van onze maatschappij door de technologie roept impliciet belangrijke vragen op over diezelfde maatschappij. Dankwoord Mijn dank gaat uit naar een aantal personen dat zo vriendelijk was dit stuk te lezen en verbeteringen en verwijzingen voor te stellen, onder wie: Nik Baerten, John Beckers, Hans Koolmees, Dominic Pinto, Chris Zielinski, alias David Evans en speciaal naar Jonathan Robin. Ook anderen, die verkiezen anoniem te blijven, dank ik. Tot slot dank ik Dean Tummers die me de vrijheid gaf om dit stukje te schrijven, dat enigszins 4

5 buiten de gebruikelijke grenzen van culturele studie is gevallen. Verder gaat mijn dank uit naar Nino Niën, de vertaler van dit essay. 1. Inleiding Sinds de opkomst van internet in de jaren 1960 hebben er veel verhalen de ronde over gedaan. Zo zou internet een Amerikaanse uitvinding zijn. Het verhaal dat topmensen van AT&T ooit fel gekant waren tegen internet 2 leidde tot de algemene aanname dat telefoonmaatschappijen (telco s) of telecommunicatiebedrijven (telecoms) niets te maken hadden met internet. De telco s, zo leren wij, waren grote monopolisten, blind voor iedere vernieuwing en internet werd in het geniep begonnen door een aantal wetenschappers en academici. De lezing van de Federal Communications Commission (FCC) was minder zwart-wit 3 : De telco s deden de infrastructuur, terwijl zij die internet ontwikkelden de toepassingen 4 deden. Als we de feiten nader bezien, ontstaat er een heel ander verhaal ( 2). Internet is in Europa begonnen. In de VS, waar dit essay zich op richt, werd internet overwegend door de grote telco s ontwikkeld. Hoewel het officiële verhaal luidt dat AT&T in 1984 ontbonden werd, bleef het een hoofdspeler op de markt ( 3). Ook de Baby Bells, in het bijzonder Bell Atlantic onder zijn nieuwe mom van Verizon ( 4), zijn belangrijk in deze. Zo ook BellCore onder zijn nieuwe mom van Telcordia ( 5) en concurrenten als MCI/Worldcom (Appendix 1). In theorie ging het om vier groepen spelers. Met het faillissement van MCI/Worldcom bleef er in wezen nog maar een belangrijke speler op het thuisfront over: AT&T onder de verschillende vermommingen als zichzelf, de Baby Bells en zijn onderzoekslaboratoria (Lucent, Telcordia en SAIC). Er was een beduidend hechtere samenhang tussen de onderdelen van AT&T dan op het eerste gezicht leek. Het was een telecombedrijf met internetbelangen. Via zijn divisies zat het in business solutions, kabel- en breedbandvolume, mobiele communicatie en satellieten. Via zijn vele dochters raakte het nauw betrokken bij het onderwijs; (standaardsystemen als) Electronic Numbering om internet via de telefoon 5 tot stand te brengen en Domain Name Systems. Ook was het betrokken bij de ontwikkeling van Next Generation Internet (NGI). De banden die AT&T had met carrier equipementbedrijven, computerbedrijven, content holders, bedrijven voor huiselijk amusement en satellietsystemen mondden uit in een veel bredere visie waar ook de totale informatie- en kenniscyclus deel van uitmaakte. Begrip van deze visie geeft inzicht in de factoren achter sommige faillissementen van hen die geen deel van het plan uitmaakten. Sinds 2000 hebben zich belangrijke veranderingen voorgedaan. Zo is het leger steeds meer betrokken bij civiele informatiesystemen ( 5-7). Energiebedrijven, General Electric in het bijzonder, spelen weer een belangrijke rol ( 8-9). Banken en particuliere participatiemaatschappijen kopen stelselmatig grote delen van de telecomstructuur op ( 10-11). Zowel het dot.comfiasco als de telecomzeepbel in de periode werden officieel breed uitgemeten. Intussen geven de statistieken van de International Telecommunications Union (ITU) een heel ander beeld te zien: aanhoudende groei in de sectoren van vaste telefonie, mobiele telefonie en internet. Volgens de ITU waren de grootste spelers nog steeds Nippon Telephone and Telegraph (NTT), American 5

6 Telephone and Telegraph (AT&T), evenals Deutsche Telekom, France Telecom en British Telecom. Op het politieke vlak is er door de initiatieven van de ITU om een wereldtop over de informatiemaatschappij (WSIS) 6 te organiseren in 2003 en opnieuw in 2005 nu niet alleen aandacht voor internet als een monolinguïstisch Engels fenomeen maar ook als multilinguïstische, multiculturele uitdaging waar men in alle uithoeken van de aarde mee te maken heeft. Dit heeft er ondermeer toe geleid dat UNESCO een grotere rol kreeg toebedeeld om de mondiale toegang tot kennis en informatie hoog op de agenda te zetten. Hoewel ze van het grootste belang zijn en een apart onderzoek verdienen, vallen deze ontwikkelingen buiten het bestek van dit essay. Ons gaat het erom beter te begrijpen hoe zaken zich ontwikkelen en dan vooral door een Amerikaanse bril bekeken. Zo veranderde, volgens Forbes, de traditionele orde van grote telecoms ergens in 2003, toen de belangrijkste telefoonbedrijven ter wereld Verizon en SBC Communications werden. Volgens deze opvatting waren de Baby Bells nu bezig zichzelf te reorganiseren om zo s werelds toonaangevende telco s te worden. Deze veranderingen in telecommunicatie ( I) hadden op veel meer dan alleen de telco s hun weerslag. Het had te maken met het leger ( II), de energiesector ( III), de financiële sector ( IV) en de sector van de biotechnologie, welke zelf in een versmeltingproces verwikkeld waren, wat op zijn beurt weer samenhing met andere. Deze ontwikkelingen geven ons meer inzicht in het zogenaamde dot.comfiasco, de telcocrisis en recente beroeringen in de satellietindustrie. Hieruit ontstaat een veel groter kader, waarin het juridische systeem wordt ondermijnd en het gevoel van vertrouwen als hoeksteen van de democratie wordt bedreigd ( V). In dit enorme kader zijn telecommunicatie, nieuwe media, het leger, de energie-, beleggings-, farmaceutische en biotechnische sector, ontwikkelingen in de politiek en de geheime diensten onlosmakelijk met elkaar verbonden. De opkomst van nieuwe technologieën is dus zeer nauw verbonden met belangrijke gebeurtenissen van het afgelopen jaar: de oorlog in Afghanistan, 11 september 2001, de zogenaamde strijd tegen drugs en het terrorisme; het spookbeeld van nieuwe oliecrises; de oorlog in Irak en mogelijke andere schurkenstaten. Volgens deze visie, die heldere plannen bevat die wel tot 1975 teruggaan, is men bereid geweld te gebruiken om zijn doelen te bereiken. Internet, dat er zogenaamd voor iedereen overal ter wereld was, dreigt nu het instrument te worden van een kleine elite die banden heeft met de hoogste niveaus van de Amerikaanse regering. Terwijl ze zich voordoet als vertegenwoordiger van het volk, lijkt deze elite plannen te hebben waarbij recente economische crises in het niet vallen bij meer fundamentele crises op het juridisch vlak die ook een gevaar vormen voor het gevoel van vertrouwen en integriteit. Als staatslieden als Henry Kissinger volhouden dat dit samengaat met de uitdaging een nieuwe wereldorde te creëren.om de basisbeginselen van de wereldorde te herbouwen en zo de traditionele te vervangen, die in de rook van het World Trade Centre en het Pentagon 7 opgingen, zouden ze er beter bij stil staan hoeveel er in het verleden geleden is op de zoektocht naar een nieuwe wereldorde. De korte termijninhaligheid van deze elite dreigt de internationale naam van de VS op het wereldtoneel te schaden; is een bedreiging voor de toekomst van vrijheid en democratie en vormt zelfs een gevaar voor de toekomst van de beschaving. 6

7 1. Telecommunicatie en nieuwe media 2. Ontstaansgeschiedenis van internet Het ontstaan van internet 8 wordt vaak in een adem genoemd met As we may think (1945), het beroemde essay van Vannevar Bush, waarin hij zijn Memex apparaat beschrijft dat microfiches gebruikte en waarop iemand al zijn boeken, platen en communicatie kwijt kan en dat automatisch werkt zodat het met buitengewone snelheid en flexibiliteit kan worden geraadpleegd. Meer dan tien jaar eerder had Paul Otlet (1934) 9, die met Lafontaine had gewerkt aan de totstandkoming van een universele bibliografische organisatie van intellectueel werk 10, een leesmachine voor ogen: Weldra zal televisie een probleem zijn dat in wezen is opgelost, wat het al is in wetenschappelijk opzicht: het beeld reproduceert zich op afstand en zonder draad. Men stelle zich een elektrische telescoop voor die ons in staat stelt thuis van tevoren bestelde pagina s te lezen van de boeken die getoond worden in de teleg ruimte van grote bibliotheken. Dit wordt het getelefoneerde boek 11. Dit was een stap verder naar een machine om de wereld mee te verbeelden (la machine a penser le monde, 1943) 12 als onderdeel van een groter toekomstbeeld van een mundaneum waarmee men toegang had tot alle menselijke kennis. Het was een grote, tv-achtige halve bol waarmee kijkers van letterlijk alle kanten informatie tot zich konden nemen. Geen van deze machines werd exact ontwikkeld zoals Otlet of Bush het zich hadden voorgesteld. Dat laat onverlet dat Vannevar Bush student, Claude Shannon, de beginselen van de Booleaanse logica van bits en bytes, zoals die nu in computers gebruikt wordt, toe te passen. Bush essay inspireerde ook Douglas Engelbart, Ted Nelson en vele voorlopers van wat sindsdien hypertekst en hypermedia wordt genoemd. In 1968 werd internet (hoewel nog niet het world wide web, zoals we dat nu kennen) realiteit. Bijna altijd wordt ons wijsgemaakt dat internet uitsluitend in Amerika begon. Dit klopt niet helemaal. Onder de eerste wegbereiders was een Fransman, Louis Pouzin 13, die het idee van datagrammen introduceerde en een Engelsman, Donald W. Davies 14, die een van de uitvinders van de pakketverdeling (het versturen van informatie in pakketjes ) was. Davies krijgt zelfs de eer om wat aanvankelijk datagrammen werd genoemd, in de naam packets te geven. Een andere grote wegbereider in Engeland was Peter T. Kirstein 16, die naar Amerika ging aan het begin van het Arpanet in 1969, toen besloten was dat Davies om redenen van nationale veiligheid 17 niet kon gaan. Bruce Sterling zei: Het nationaal natuurkundig laboratorium in Engeland zette het eerste testnetwerk van deze beginselen (van packetswitching) op in Kort daarna besloot de Advanced Research Projects Agency van het Pentagon om een groter, ambitieuzer project te financieren in de VS 18. Zodoende was een Engels project 19 in 1968 de inspiratie tot het ARPAnet in 1969 dat het begin inluidde van internet in de VS. Het is onjuist te stellen dat Amerika internet heeft uitgevonden en het is gewoonweg bedrieglijk om te stellen dat, omdat Amerika internet heeft uitgevonden, het het recht had het bestuur ervan te regelen via organisaties als het Internet Assigned Names Authority (IANA) en recentelijker het Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN). 7

8 3. AT&T Lang voordat internet was ontstaan, riep AT&T in 1925 Bell Labs in het leven. In de jaren 1930 was Vannevar Bush een professor aan het Massachussets Institute of Technology (MIT) waar hij werkte aan een differential analyser machine die weer uitmondde in de Electronic Numerical Integrator and Computer (ENIAC) 20. In 1945 ging Bush verder met zijn werk As we may Think, dat een van de eerstuitgegeven visies was over wat internet zou kunnen worden. Vannevar Bush 21 student aan het MIT in de jaren 1930 was Claude Shannon die een grote gelijkenis zag tussen de Booleaanse algebra, die hij had geleerd tijdens zijn studie, en een elektrische stroom. De volgende voor de handliggende stap is het maken van schakelschema s volgens de Booleaanse beginselen, zodat die stellingen en calculatieproblemen binair kunnen testen 22. Claude Shannon, Vannevar Bush en Norbert Wiener, de vader van de cybernetica, kenden elkaar goed. 23 Shannon studeerde in 1940 aan het MIT af en ging in 1941 bij de Bell Telephone Laboratories werken, waar hij belast werd met het ontwikkelen van efficiëntere methoden van informatieoverdracht en het verbeteren van de betrouwbaarheid van langeafstandstelefoon- en telegraaflijnen 24. Onder informatie werd een maximaal spectrum van middelen verstaan; zoals het verzenden van boodschappen met ieder gewenst communicatiemiddel televisie, radio, telefoon, dataverwerkingsapparatuur zoals computers en servomechanismen, zelfs neutrale netwerken. Deze zoektocht naar multimedia avant la lettre, bracht Shannon en zijn collega Weaver ertoe informatietheorie (1948) 25 te ontwikkelen, wat de basis is van het digitale elektronische communiceren van informatie. Wieners boek Cybernetics kwam in datzelfde jaar uit. Zodoende werd de basis voor internet bij AT&T s Bell Labs voorbereid. Dezelfde Bell Labs zorgde voor een deel van de eerste transmissie en doorverbinding in 1962, zeven jaar voordat internet in de VS een aanvang nam. Toen het ministerie van Defensie (DoD, vert.) het Advanced Research Project Agency s Network (ARPANET) de opdracht gaf onderzoek te doen naar netwerken, was het AT&T die 50 kbps-lijnen leverde. In 1969, het jaar toen internet begon, ontwikkelden AT&T s Bell Labs de Unix, dat het besturingssysteem achter het aanvankelijke internet was, en dat een belangrijk besturingssysteem in de midden- en eindfase van ARPANET was. John Qaurterman heeft erop gewezen dat Ken Thompson en Dennis M. Ritchie er aanvankelijk in slaagden (de) UNIX (software) te ontwikkelen begonnen op een computer op een zolderkamertje door vooral AT&T Bell Labs ervan te overtuigen dat ze echt bezig waren met een tekstverwerkingssysteem voor de verwerking van patenten 26. Dit mondde later uit in de RFC 681, Network Unix, (mei 1975) 27, het besturingssysteem achter Usenet. Quarterman merkte op dat het AT&T zelf was dat vaak nog niet half leek te weten wat zijn mensen aan het doen waren. Gedurende een belangrijk aantal jaren werd een behoorlijk deel van USENET gratis ondersteund door AT&T 28. Volgens Quarterman had AT&T enkele schrandere zieners in dienst die maar door bleven werken terwijl het management blind was. Toch zijn er redenen om aan te nemen dat het management wel degelijk iets geweten heeft. Tussen 1969 en 1972 ontwikkelde Bell Labs de C-programmeertaal, die de 8

9 basis vormt voor veel internetsoftware. In 1970 installeerde AT&T de eerste landelijke verbinding tussen de universiteiten van California in Los Angeles (UCLA) en Bolt, Beranek en Newman (BBN) in Boston. In 1976 ontwikkelde AT&T s Bell Labs Unix-to-Unix CoPy (UUCP), die samen met UNIX een jaar later uitgebracht werd. Een recenter onderzoek naar de prestaties van AT&T herinnerde ons eraan dat: Het in 1927 begon met commerciële diensten op het gebied van radiotelefonie over de Atlantische oceaan (samen met wat nu British Telecom heet). AT&T bestelde in 1962 de eerste commerciële communicatiesatelliet, Telstar I, en was betrokken bij het ontwikkelen van internet. 29 In de jaren 1960 werkte Michael Lesk voor het SMART-project, schreef een groot deel van hun zoekcode en deed een groot aantal zoekexperimenten, terwijl hij ook nog een doctorstitel behaalde in de chemische natuurkunde. Hij ging bij Bell Core werken en in de jaren 1970 werkte hij in de groep die Unix ontwikkelde. Hij schreef Unix-tools voor tekstverwerking (tbl, refer), compilators (lex), en netwerken (uucp). In de jaren 1980 werkte hij aan specifieke toepassingen voor informatiesystemen, veelal met geografie (voor een systeem voor aanwijzingen voor autobestuurders) en woordenboeken (voor een systeem om woorden in een bepaalde context ondubbelzinnig te maken) 30. Hij werd daarna hoofdonderzoeker bij Bellcore 31 om daarna de divisiedirecteur te worden van Information and Intelligent Systems bij de National Science Foundation (NSF). 32 Ook dr. Bruce R. Schatz, een andere wetenschapper, bracht tien jaar van zijn werkzame leven door bij industrial research and development van Bellcore en Bell Labs, waar hij prototypes van door netwerken ondersteunde digitale bibliotheken bouwde, welke als basis dienden voor de huidige internetdiensten via het Telesophyproject 33. Er is beweerd dat dit project, dat ging over het zoeken van multimediainformatie in alle netwerken, de haalbaarheid van het World Wide Web van 10 jaar later aantoonde 34. In een van 1 februari 1985, 18 uur 52, beschrijft dr. Schatz zijn visie van het Telesophy-project als een mondiale informatiegemeenschap, een op grote schaal verbreid USENET 35. Destijds werd het Telesophy-project niet als prioriteit aangemerkt bij Bell Labs. Daarom schreef William Y. Arms, hoogleraar en destijds de vice-president, aan de Carnegie Mellon University een ondersteunende brief 36. Professor Arms werd de directeur van Library Systems ( ) en later de vice-president van de Corporation of National Research Initiatives (CNRI, Reston, Virginia). Ondertussen ging dr. Schatz verder met de ontwikkeling van de WCS [Worm Community System] 37. Dr. Schatz werd daarna wetenschappelijk adviseur voor digitale bibliotheken en informatiesystemen bij de NCSA toen de mosaic browser er werd ontwikkeld. Ook werd hij hoofdonderzoeker van de NSF/DARPA/NASA Digital Libraries Initiative Project en ontwikkelde hij vervolgens het Interspace Project, dat meespeelt in visies over een toekomstige generatie van internet. (zie onderaan 4). Recentelijker heeft de NASA ook een interplanetaire versie van internet onderzocht, dat mogelijk het idee van packetswitching zal vervangen. Toen in 1986 New England van het net was afgesloten, bleek dat alle zeven ARPA hoofdlijnen in een grote kabel van AT&T zaten. Volgens zijn eigen website van 1984 tot 1996 was AT&T een totaalaanbieder van communicatiediensten en producten, 9

10 netwerkbenodigdheden en computersystemen 38. Had dit zomaar kunnen gebeuren zonder medeweten en toestemming van het management? In 1991 fuseerde AT&T met National Cash Register (NCR): voor 7,3 miljard dollar krijgt AT&T de mogelijkheid beter tegemoet te komen aan de wensen van klanten die over de hele wereld met netwerkcomputers werken 39. Het is frappant te zien dat toen InterNic werd opgericht door de National Science Foundation (NSF) in 1993, de diensten voor adressen- en gegevensbestanden aan AT&T werden gegund. In 1994 werd AT&T een van s werelds eerste bedrijven die experimenteerden met reclamestroken (banner ads) op internet. AT&T s Worldnet ook de naam van Schatz s visie die hierboven beschreven staat was een van de eerste Internet Service Providers (ISPs). In 1996 deelde het bedrijf zich vrijwillig op in drie bedrijven: 1. AT&T communicatiediensten 2. Lucent communicatieproducten 3. National Cash Register (NCR) Corp. computerbenodigdheden In theorie bestond er nu een duidelijk onderscheid tussen: 1) telefoniebelangen (AT&T); 2) aan software verwante producten (Lucent) en 3) computer/internetbelangen (NCR). In de praktijk bleef de situatie veel complexer om minstens drie redenen. Ten eerste had AT&T zelf drie aan internet gelieerde onderzoekslaboratoria: 1) Research Internet and Network Systems Research 40 ; 2) Voice Enabled Services Research 41 ; 3) Information and Software Systems Research 42. In 2004 was er ook 4) Intellectual Property Management and Development 43. Al deze vier kregen nu de naam research programs. Bovendien was er nog een aantal andere onderzoeksterreinen 44. Ten tweede had Lucent, dat ontstaan was uit de oude Bell Labs, naast zijn werk aan gegevensnetwerken en totaalcircuits, niet minder dan acht productsoorten die verwant waren aan internet 45. Ten derde, en wellicht het belangrijkste, werd AT&T s Central Services Organisation (CSO), dat Bell Communications Research (BCR of Bellcore) werd, officieel verkocht aan Science Applications International Corporation (SAIC, zie 5), maar bleef doelstellingen houden die erg dicht lagen bij AT&T, vooral op terreinen als ENUM. Na 1997 was AT&T officieel nog slechts een bedrijf van communicatiediensten. Niettemin bleef het zijn belangen uitbreiden buiten de smalle bandbreedte van telefonie. Zo kocht AT&T in 1998 het kabelbedrijf MediaOne. Volgens Clay Shirky werd deze actie ingegeven door de plannen van AT&T om de enige leverancier van supersnel internet voor een groot deel van het land te worden 46. In januari 1999 nam Lucent Technologies voor de som van 20 miljard dollar Ascend over en kreeg zo de producten en vakkennis van de IP-, ATMen xdsl-sectoren in handen. Daarnaast werd Lucent, nog voor Ericsson, in januari 1999 de mondiale marktleider als fabrikant van benodigdheden met baten van $ 26,845 miljard, wat een stijging van 17% in een jaar is 47. In maart 1999 nam Lucent Kenan Systems over ($ 1,48 miljard), een marktleider op het gebied van facturatie en beheer van klantenzaken. 48 In de afgelopen vijf jaar is er enorm veel gedaan om behalve voor computers ook voor andere apparaten, waar mogelijk, netwerken aan te leggen; uiteindelijk voor zowel fysieke als biologische objecten. Het Home Audio Visual Information (HAVI) 49 consortium, waar Philips ook deel van uitmaakt, was in deze een wegbereider. 10

11 Anderen zoals het Universal Plug and Play Forum 50 wilde dit concept ook toepassen op slimme objecten en apparaatjes wat vooral aantrekkelijk wordt in een IPv6- structuur waarin de slagzin overal IP niet zou misstaan, als men bedenkt dat er enkele miljarden IP-nummers op een mm 2 passen. Toevallig gebruikt de RFID (Radio Frequency Identification) momenteel hetzelfde aantal bits als de Ipv6 en, toevallig volgt het DoD (Department of Defense) de RFID nummering op de voet. Lagere kunstmatige inlichtingensystemen brengen momenteel militaire systemen in kaart, optimaliseren het waterniveau in vaatwassers, besturen de bewegingen van robothuisdieren en zijn een hulp bij het voorspellen van natuurrampen 51. Op dit terrein hebben AT&T s onderzoekslabs tientallen jaren gewerkt en ze gebruikten daarvoor de naam telemetrie 52. Zo is Lucent s Kenan Systems en Whisper Communications in 1999 een mondiale marketingovereenkomst voor nutsdiensten aangegaan om: tegemoet te komen aan de specifieke eisen van facturering, klantenservice, opdrachtenbeheer, bestuursondersteuning en gebruiksbemiddeling van grote leveranciers van communicatie- en nutsdiensten in de gehele wereld, zoals gas, elektriciteit, water, mobiele en vaste stem- en gegevensdiensten, breedband, internet en hoogwaardige diensten. 53 Beschouwd op wereldniveau zijn er zes spelers(groepen) op het ICT-bord: 1) de telco s die nu ook belangen hebben in de kabelindustrie (AT&T, Sprint, NTT, British Telecom, Deutsche Telekom, France Telecom, Cable and Wireless, etc.); 2) de computerbedrijven (IBM, Compaq/HP, Sun, Microsoft, Apple); 3) de carrierapparatuurbedrijven (Cisco, Lucent, Nortel, Alcatel, Ericsson); 4) de content holders (Reed/Elsevier, Thomson, Murdoch, Bertelsmann en AOL/time Warner en Vivendi/Universal); 5 de bedrijven voor huiselijk amusement (Sony, Philips, Samsung, etc.) en 6) de satellietbedrijven (bijvoorbeeld SES Global). Al deze spelers vertegenwoordigen verschillende aspecten van de digitale kennisproductie- of kenniscyclus. In theorie zijn deze spelersgroepen alle concurrenten van elkaar. In de praktijk heeft AT&T banden met elk onderdeel van deze kenniscyclus. Zo heeft AT&T met betrekking tot computerbedrijven banden met Microsoft 54 en duurzame banden met IBM. Al in 1991 kondigden IBM en AT&T Paradyne aan samen mainframe netwerktechnologie te gaan ontwikkelen 55. Op 8 december 1998 maakten AT&T en IBM een aantal overeenkomsten bekend waarin AT&T IBM s Global Network business zou overnemen voor 5 miljard dollar in contanten en dat beide firma s outsourcingovereenkomsten met elkaar aangingen. De overeenkomst dat AT&T IBM s netwerk zou overnemen werd in de VS gesloten on 30 april In 1999 sloten AT&T en IBM ook een e-commerce-alliantie 57. In 2000 maakten ze bekend dat ze zouden samenwerken op het gebied van draadloze oplossingen 58. In september 2000 tekenden ze voor 450 miljoen dollar een web hostingovereenkomst 59. In 2001 maakten IBM, AT&T en Lotus (eigendom van IBM) bekend dat ze een Application Service Provider (ASP) Enablement Suite 60 op de markt gingen brengen. In 2002 brachten IBM en AT&T samen 61 privacy tools op de markt. Bovendien was er nog een aantal andere connecties dat via IBM liep. In 2002 nam IBM PriceWaterhouse-Coopers over, zich daarbij zeker stellend van ondermeer compatibiliteit in onderwijsoplossingen. 11

12 Op het gebied van carrierapparatuur hebben zowel AT&T als IBM nauwe banden met Cisco. Op het gebied van content holders waren AT&T en AOL klaar om samen een IPO te houden 62. AOL is banden aangegaan met Legend Computers uit China. Op het gebied van home entertainment zijn er connecties tussen IBM en Toshiba en Sony om Playstation 3 te fabriceren 63. In deze constellatie zijn vorm en inhoud een. IBM was in theorie een concurrent van EDS en SAP maar werkt er ook mee samen 64. Doordat er dwarsverbanden bestaan tussen AT&T, IBM, Cisco, AOL en Sony, zijn vijf spelersgroepen met elkaar verbonden. Vandaar dat zelfs de overname van MGM door Sony dit selecte groepje niet van de wijs bracht. Hieruit 65 blijkt duidelijk dat a) AT&T s belangen in computernetwerken al ver vóór het ontstaan van internet bestonden; b) AT&T s belangen speelden een beduidende rol in de ontwikkeling van internet en c) de gedwongen opdeling in 1984 noch de vrijwillige opdeling in communicatiediensten (AT&T), communicatieproducten (Lucent) en computers (NCR) in 1996 heeft dit wezenlijk veranderd. Om kort te gaan: AT&T 66 was en blijft in belangrijke mate actief op het terrein van internetontwikkeling. 67 Reorganisatie In 1999 maakte Deutsche Telekom bekend dat het zich reorganiseerde in vier divisies. In oktober 2000 maakte AT&T bekend dat het zich (eveneens) aan het reorganiseren was in vier firma s, namelijk AT&T consumenten, AT&T zakelijk, AT&T Wireless and AT&T breedband. Het frappante hieraan is, dat deze opdeling in de afgelopen tien jaar nauwkeurig is voorbereid. AT&T consumenten Op 22 juli 2004 maakte AT&T bekend dat het niet langer uit was op de huiselijke klanten 68. Dit was enigszins misleidend. In december 2004 zei een consumentenafdeling van AT&T genaamd At Home and on the Go dat het zich op Voice over IP (telefoon via internet, vert.), belaanbiedingen, internet en meer 69 richtte. Intussen hadden vier van de grootste mediafusies in de afgelopen tien jaar direct te maken met deze jacht op consumenten en op breedband (zie hierna) namelijk a) TCI/Liberty; b) Time-Warner-AOL; c) Twentieth Century Fox en Newscorp en d) Metro-Goldwyn- Mayer (MGM). TCI/Liberty Telecommunications Inc. (TCI) begon in de jaren Liberty Media werd in de jaren 1990 opgericht als de programmeringarm van TCI. In 1988 kochten zowel TCI/Liberty als Comcast een deel van Storer Communications van Kohlberg Kravis Roberts (KKR). In 1999 kocht AT&T John Malone s Telecommunications Inc. (TCI/Liberty) voor 48 miljard dollar 70. Dit verschafte AT&T met Liberty Media en een aanzienlijk aandeel in het door Murdoch beheerste News Corporation een aandeel van 25% van Time Warner Cable en van 39% van de kabelinternet Service Provider 71. Het effende ook de weg voor een nieuwe divisie genaamd AT&T Consumer Services. 12

13 In 2001 ontstond uit AT&T Liberty Media. Eveneens in 2001 nam Liberty een belang van 1,4 miljard dollar in United Global Com/United PanEurope Communications cable group en in 2004 kreeg het er de zeggenschap over. Intussen kocht het in 2001 negen Duitse regionale kabelnetwerkbedrijven van Deutsche Telekom voor $ 5 miljard, evenals Deutsche Banks Tele Columbus en SMARTcom AG kabeldochters voor $ 1 miljard. In 2003 kocht het de resterende 57% van QVC van Qualcomm. In 2004 had het zijn belangen in News Corp vergroot tot 17% en deed het gerucht de ronde dat Liberty News Corp trachtte over te nemen. 72 Time en Warner Brothers Om enig inzicht te krijgen in de relaties die bestonden tussen AT&T en Comcast en wat sommigen hebben omschreven als s werelds grootste mediabedrijf, dienen we in het kort enkele historische feiten in ogenschouw te nemen. In 1923 richtten Henry Luce en Britton Haddon Time op. Eveneens in 1923 richtten de gebroeders Warner hun studio op: Onderzoek door AT&T naar communicatietechnologie werd weerspiegeld in de samenwerking tussen Western Electric en Warner Bros dochter Vitaphone aangaande geluidsapparatuur en speakers voor speelfilms. Die werden gebruikt in de baanbrekende films Don Juan uit 1926 en Jazz Singer uit 1927, terwijl AT&T s Electrical Research Products Inc. (ERPI) werd opgericht in 1927 voor de verspreiding van en het onderhoud aan geluidsapparatuur van Western Electric. Aan het eind van het daarop volgend jaar gebruikten meer dan bioscopen deze apparatuur en waren de meeste Hollywood studio s afhankelijk van Western Electric als leverancier in de overgang naar geluidsfilms. Dit was de impuls voor RCA een belang te nemen in FBO in 1927 en de oprichting samen met Joseph Kennedy van de Radio Keith Orpheum (RKO) filmproductie, distributie en vertoninggroep. Op zijn beurt financierde AT&T studio s en bioscoopketens bij de aankoop van apparatuur via leningen van ERPI of door een belang te nemen in de filmbedrijven. 73 Het komt er simpelweg op neer dat AT&T en Warner serieus hebben samengewerkt sinds de jaren In 1957 ging Warner Brohers op in Warner-Seven Arts. In 1969 werd deze gekocht door Kinney National; in 1971 werd het Warner Communications en in 1990 fuseerde het met Time in Time-Warner. America OnLine (AOL) In 1969 werd Compuserve opgericht, het eerste jaar van internet in de VS. In 1978 werd the Source opgericht met als doel: het verzenden van vluchtreserveringen, restaurantbeoordelingen, bankinformatie naar de mensen thuis 74. In 1989 kocht CompuServe the Source. In 1982 wilde de Control Video Corporation (CVC) the new Game Line beginnen. In 1984 leende BellSouth aan CVC $ 5 miljoen om een abonneeservice genaamd Masterline uit te proberen. In 1985 werd CVC Quantum Computer Services. Intussen gebruikte Apple General Electric Information Services voor zijn AppleLink. Het wilde zijn eigen huissysteem. Steve Case, die met Quantum werkte, startte deze nieuwe AppleLink in In 1989 verliet Quantum Apple en werd de naam AppleLink veranderd in America Online through Quantum. In

14 was er een DOS-versie van AOL en werd Quantum Amerca Online Inc. Op 11 maart 1996 maakte AOL bekend een alliantie te zijn aangegaan met Netscape en de volgende dag dat Microsoft Windows de officiële browser van AOL werd. In 1998 kocht AOL ICQ messenger en Netscape. 75 Time-Warner-AOL In februari 1999 maakte AT&T bekend een overeenkomst te zijn aangegaan met Time Warner om een joint venture op te zetten om kabelabonnees (12,6 miljoen in 20 staten) te voorzien van telefoondiensten. AT&T had een belang van 75,5% in de nieuwe firma 76. In 2000, toen AOL fuseerde met Time-Warner: had het conglomeraat in januari een marktwaarde van 300 miljard US dollar, maar deze waarde was twee jaar later naar 105 miljard US dollar gezakt. Intussen had AT&T een belang van 27% in TimeWarnerEntertainment (TWE). In augustus 2002 was AOL bereid AT&T s belang van $ 9 miljard te kopen: 77 De overeenkomst bepaalt dat AT&T Breedband voor zijn belang van 27,64 procent in TWE zal ontvangen $ 2,1 miljard in contanten, 1,5 miljard in gewone aandelen, tegen de sluitingswaarde, van AOL Time Warner Inc., en een kapitaalsbelang van 21 procent (met minder dan vijf procent stemrecht bij de verkiezing van het bestuur) in een nieuwe kabelmaatschappij die ongeveer 10,8 miljoen abonnees zal gaan bedienen. 78 In september 2003 kwam de onvrede over AOL s rol tot uiting in het besluit van de raad van bestuur om AOL uit de bedrijfstitel AOL Time Warner te halen 79. Dit loste echter niet de problemen op. In november 2004 maakte Time-Warner bekend dat het $ 500 miljoen opzij had gezet voor gerechtelijke vervolging vanwege boekhoudpraktijken bij zijn America Online-divisie. 80 Twentieth Century Fox en Newscorp Twentieth Century Fox was ook een oorspronkelijke Hollywood studio. William Fox richtte in 1913 Fox Studio s op. In 1935 fuseerde deze met Twentieth Century Studios en werd Twentieth Century Fox. In 1998 deed Rupert Murdochs News Corp een belang van 18% in Fox 81 van de hand. Zoals al aangegeven kreeg AT&T door zijn overname van John Malone s TCI een aanzienlijk belang in de door Murdoch beheerste News Corporation, een van de drie grootste internationale mediagroepen, die actief is in de meeste sectoren en op de meeste continenten 82. In juli 2003 tekende News Corp. een overeenkomst voor zeven jaar ter waarde van $ 150 miljoen met de telecomcarrier (AT&T) om stem- en internationale gegevensdiensten aan te gaan bieden. 83 Intussen verkocht Newscorp in 2001 zijn belang van 49,5% in Fox Family Worldwide aan Disney voor $ 5,3 miljard. In 2003 kocht het een controlerend belang van 34% in Hughes Electronics (satellite broadcaster DirectTV) voor $6,6 miljard 84. Vandaar dat de pogingen van Comcast om Disney over te nemen en van Liberty om Newscorp over te nemen wel eens in een groter kader zouden kunnen passen, met als doel DirectTV terug te krijgen, dat aanvankelijk van Hughes was, een dochter van General Motors nog zo n grote speler achter de schermen. 14

15 MGM (Metro-Goldwyn-Mayer) De geschiedenis van een der grootste filmstudio s begon totaal onafhankelijk van AT&T en Comcast. Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) begon als een fusie tussen drie firma s in In het midden van de jaren 1930 waren ze een belangrijke Hollywood studio geworden (hoewel gevestigd in Culver City) en tegen het eind van de jaren 1930 deden ze animatie. De studio s werden verkocht aan Kirk Kerkorian in 1969; aan Ted Turner in 1986, aan Giancarlo Parretti in 1990 en wederom aan Kerkorian als onderdeel van een groep in In 1997 kocht MGM Metromedia International s studio properties (Orion Pictures, Goldwyn Entertainment en de Motion Picture Corporation of America) 85. In 2004 werd MGM aan Sony verkocht. Zoals we hierna zullen zien speelden AT&T Broadcast, Comcast een aanzienlijke rol in deze onderneming. Intussen leidde in 1997 C. Michael Armstrong, CEO van General Motors (GM) Hughes Electronics, een belangrijke nieuwe productintroductie DirectTV, een satelliettv-dienst die kristalheldere programma s de huiskamer in straalt 86. Later zal blijken dat de privatisering van satellieten nog een ander belangrijk aspect met zich meebracht in de strijd om communicatiekanalen (& 10). Hoewel deze ontwikkelingen op zich belangrijk waren, vormden ze maar een kwart van de gehele visie zoals die bij AT&T bestond. AT&T Business Een aantal aspecten van de zakelijke afdeling van AT&T is hiervoor al behandeld bij de banden met IBM. Maar er zijn nog andere aspecten. In 1996 formeerden J.P. Morgan, Computer Sciences Corporation (CSC), Andersen Consulting, AT&T Solutions en Bell Atlantic Network Integration de Pinnacle Alliance om delen van J.P. Morgans mondiale technologie-infrastructuur 87 te besturen. In 1998 kocht AT&T IBM s wereldnetwerk voor $ 5 miljard. Daarna ging het een joint venture van $ 10 miljard aan met British Telecom voor zogenoemd one-stop shopping for businesses (bedrijven doen hun zaken zoveel mogelijk bij één dienstverlener, vert.). Op 23 januari 2002 maakte AT&T Enterprise Business de volgende zaken bekend a) een Managed Services portefeuille en een Strategische Benadering voor de Bediening van Businessklanten over de hele wereld; b) Nieuwe zeer toegankelijke en veilige diensten binnen zijn business continuitieitsportefeuille; c) Meer capaciteit voor zijn Hosting Service portefeuille; en d) de start van zijn twee eerste Mondiale Virtuele Particuliere Netwerkdiensten 88. Hun Enterprise zakelijke afdeling richtte zich op de overheid, grossiers, detaillisten, Value Added Retail Sellers (VARS) en makelaars. Het had daarnaast nog een aparte site voor het Midden- en Kleinbedrijf. 89 AT&T Wireless Een derde divisie richtte zich op draadloze communicatie. AT&T stelde draadloze dienstverlening te hebben uitgevonden in zijn Bell Labs in 1947 en de eerste draadloze systemen te hebben gebouwd in Chicago en Washington in In 1994 nam het McCaw Cellular Communications over voor $ 11,5 miljard 90. Op 3 mei 1999 nam AT&T Vanguard Wireless over voor $ 1,7 miljard Inclusief ca. $ 600 miljoen aan schulden 91. Op 30 november 2000 maakten AT&T en NTT DoCoMo bekend een 15

16 strategische alliantie te zijn aangegaan om de volgende generatie mobiele multimediadiensten te ontwikkelen. NTT DoCoMo investeerde bijna $ 10 miljard in een belang van 16 % in AT&T Wireless 92. In 2002 nam AT&T Wireless TeleCorp PCS over. In 2002 ging AT&T Wireless een strategische alliantie aan met Microsoft. In 2003 ging AT&T Wireless een strategische alliantie aan met IBM. In 2004 introduceerde AT&T Wireless (AWE) de eerste Universal Mobile Telephony Service (UMTS) dienst in de VS. Southern Bell Corporation (SBC) hielp bij de ontwikkeling van en was voor 60% eigenaar van de Cingular Wireless Network. LCC International nam Cingular over, werd LCC/Cingular en wilde toen AT&T Wireless kopen. Op 1 november 2004 gaven federale toezichthouders LCC s 93 Cingular toestemming AT&T Wireless services te kopen voor $ 41 miljard 94. Het kwam goed uit dat Colin Powel s zoon, Michael Powel, het hoofd van de Federal Communications Commission (FCC) was (in Nederland de OPTA, vert.). Intussen maakte AT&T op 19 mei 2004 bekend dat het zijn eerste stap terug in de wireless-markt had gezet via een overeenkomst met Sprint dat AT&T in staat stelde wireless-diensten van het AT&T-merk aan zijn ruim 30 miljoen zakelijke en kleinverbruikerklanten te verkopen. 95 AT&T Breedband AT&T s vierde divisie richtte zich op breedband in de vorm van kabel. In dit verband was AT&T s rol in mediaconcerns zoals Time-Warner belangrijk, maar zijn activiteiten stoelden op drie grote overeenkomsten met respectievelijk Teleport, Media One en Comcast. Teleport Op 12 januari 1998 kocht AT&T Teleport Communications Group Inc. (TCG) voor $ 11 miljard 96. De overeenkomst bepaalde dat TCG s drie kabeleigenaren, Telecommunications Inc. (TCI), Comcast en Cox Communications een belang van 10% hielden in AT&T. Binnen twee jaar had AT&T ook TCI en Comcast gekocht. Robert Annunziata, TCG s bestuursvoorzitter en CEO werd leidinggevend vicepresident van AT&T en leidde de locale dienstenafdeling van het bedrijf. De TSGovereenkomst gaf AT&T de toegang tot netwerken die meer dan 66 markten omvatten en in meer dan gebouwen komen. 97 Media One Charles Lillis was president en CEO van de US West Media Group. In 1998 scheidde MediaOne zich af van US West en werd de vierde kabelmaatschappij van de VS. Lillis werd CEO van Media One, waar mensen werkten, was actief in tien landen en genereerde meer dan $ 7 miljard dollar aan jaarlijkse omzet met binnenlandse en internationale kabel- en telecommunicatie diensten, evenals internationale draadloze en interactieve multimediadiensten 98. Eind 1999, begin 2000 zou AT&T $ 44 miljard hebben betaald voor de Media-One Group 99. Door deze transactie werd AT&T: Eigenaar van een deel, zoniet alle, kabels die 60 procent van de Amerikaanse huiskamers bereikten. Doordat het eigenaar is van Liberty Media, is AT&T 16

17 een eigenaar van MacNeil-Lehrer Productions, de coproducent van dit programma. Uit deze transactie vloeide voort dat Microsoft aankondigde dat het $ 5 miljard zou investeren in AT&T, een stap die de softwarefabrikant een sterke positie verschafte in de markt van besturingssystemen die in kabelkastjes gebruikt worden. 100 AT&T was nu een zeer aanzienlijke speler in de kabelwereld. Binnen twee jaar leek het over boord te hebben gezet wat het had verworven. Comcast American Cable Systems begon in 1963 en kreeg de naam Comcast in In 1986 werd het tweemaal zo groot door een belang van 26% in Westinghouse s Group W Cable operaties. In 1988 kocht het 50% van Storer Communications van KKR, waardoor het de vijfde kabelexploitant in de VS werd. In 1997 nam Comcast een belang van 40% in E! Entertainment samen met Disney. Zoals al is vermeld investeerde Microsoft $ 1 miljard in Comcast. In 1999 verkocht Comcast Comcast cellulair aan SBC Communications. Eveneens maakte het bekend dat een fusie van $ 60 miljard met MediaOne niet doorging en het in de plaats een schikking van $ 1,5 miljard ontving plus 2 miljoen klanten van AT&T. In 2000 ruilde Comcast kabelsystemen met Adelphia en AT&T. In 2001 kocht Comcast AT&T s breedbandpoot (d.w.z. de kabeltv) voor $ 44,5 miljard 101. De man die CEO van AT&T was ( ) werd bestuursvoorzitter van AT&T Comcast 102 en werd CEO van Comcast in Voor sommigen kwam de overeenkomst tussen AT&T en Comcast niet als een verrassing: De twee firma s zijn geen vreemden voor elkaar. Zeer recent, op 2 juli, sloten ze een overeenkomst die bepaalde dat Comcast een tv-kabelsysteem van AT&T in Baltimore aankocht voor $ 518 miljoen in contanten. Het systeem had abonnees. Begin dit jaar verkocht Comcast zijn belang in de kabelinternetprovider aan AT&T in ruil voor aandelen AT&T 103. Het leek erop alsof AT&T zijn kroonjuwelen aan Comcast verkocht had. Ook al was dit zo, dan nog kregen AT&T-aandeelhouders een meerderheid in hun economische en stembelangen in de gecombineerde firma. Op 17 februari 2004 deed Comcast een bod op Disney voor $ 54 miljard om zo s werelds grootste mediaconcern 104 te worden. Disney wees het bod af. Op 21 augustus maakte Comcast een overeenkomst bekend om tv- en internetinhoud te verwerven als onderdeel van een vergunningovereenkomst die een nieuwe reeks programma s voor de abonnees van Comcast breedband mogelijk zal maken. Het nieuwe pakket zal de naam Disney Connection krijgen 105. Op 13 september 2004, toen de aandacht gericht was op de overname van MGM door Sony, maakte Comcast afspraken met Sony om hun video s in de VS te distribueren 106. Comcast speelde een aanzienlijke rol in deze in de herfst van 2004 aangekondigde opkoping van $ 5 miljard van de Metro- Goldwyn-Mayer studio s. Comcast investeerde $ 300 miljoen in het door Sony Corp geleide bod. De transactie verschaft de kabelexploitant het recht om een belang van 20 procent in MGM te kopen. Plus het stelt Comcast in staat de inhoud van MGM met zijn nieuwe video-on-demand, ofwel VOD, te distribueren. 107 Op 18 oktober 2004 introduceerden Comcast en Walt Disney Co. een breedbandportal Comcast Kids Channel op maandag, onderdeel van de kabelaar s 17

18 bredere poging om kleuters te bedienen, met een 24 op 7 kinderkabelnetwerk 108. In november 2004 omschreef Comcast Cable (voorheen AT&T Breedband, Media One en Time Warner Cable) zichzelf als een verschaffer van publieke toegang door contract en hamerde het erop dat publieke toegang een verlengstuk is van het vijfde amendement van de Amerikaanse grondwet. 109 Comcast bezat nog steeds een belang van 21% in Time-Warner welk het kon verkleinen tot 17% om zodoende een overeenkomst te sluiten met Time Warner aangaande Adelphia. In november 2004 hadden Comcast en Time Warner plannen om Adelphia Communications te kopen, de vijfde kabeltv-firma van het land, maar deze firma had te maken met schuldeisers die nog $ 3 biljoen 110 tegoed hadden. Het hoofd van Adelphia s managementteam, William T. Schleyer, die eerder AT&T s kabeldivisie 111 leidde, zou voor een opkoping zijn door particuliere participatiemaatschappijen zoals Thomas H. Lee Partners; Providence Equity Partners en Kohlberg Kravis Roberts (KKR). Op 8 november 2004 maakte Comcast, als grootste kabeltv-exploitant, bekend dat het met Microsoft een samenwerkingsverband overeengekomen was. 112 Uit vorenstaande blijkt wel dat AT&T een zeer belangrijke speler blijft. In een artikel over de top-25 van digitale bedrijven in 1999 zette Business Week, zich daarbij baserend op informatie van Morgan Stanley Capital International, AT&T op de derde plaats (achter Microsoft en IBM), met een marktwaarde van $ 186,14 miljard 113. In 1999 plaatste de International Telecommunications Union (ITU) AT&T op plaats 2 (na NTT) van de top-20 van publieke telecomexploitanten; op plaats 1 van de top-20 van internationale telecomexploitanten en op 9 van de top-20 van mobiele telecomexploitanten met netto-omzet van respectievelijk $ 147,8 miljard; $ 3,489 miljard en $ 7,627 miljard. Toch staat AT&T volgens de Forbeslijst van de top-2000 van wereldbedrijven in 2004 op nummer 439 (hoewel het op 85 stond als het om omzet ging) in de wereld, terwijl Verizon, SBC Communications en Bell South nu de top-telecombedrijven zouden zijn met respectievelijk de 11 de, 12 de en 74 ste positie op de wereldranglijst 114. Wellicht als troost ontving AT&T in de periode voor $ 4,6 miljard aan belastingkortingen en Verizon voor $ 4,3 miljard 115. Tezelfdertijd zou Lucent in 2004 voor $ 816 miljoen aan belastingteruggave gaan ontvangen. 116 Als we van een afstand deze ontwikkelingen in ogenschouw nemen, zijn er verschillende interpretaties mogelijk. Een negatieve uitleg zou zijn dat de vroegere monopolist in telefonie zijn markten in duizend lapjes grond opgedeeld zag en wanhopig probeerde te overleven door allianties aan te gaan met de grote spelers. Een positievere interpretatie zou zijn dat AT&T belangrijke belangen had in alle grote mediaconcerns in de VS. Het bezit ze wellicht niet voor 100%, maar dat doet geen enkele mondiale speler vandaag de dag. De vroegere telefoniefirma heeft zijn activiteiten zelfs uitgebreid naar kabel, tv en internet, of, zoals een waarnemer het zei, Moeder Bell wordt Moeder Bel, Moeder kabel en Moeder Internet 117. Aan de buitenkant was AT&T een monopolist op de telecommarkt tot 1984 en kreeg daarna te maken met toenemende concurrentie van MCI, Worldcom, Sprint en andere bedrijven. 18

19 Hierin zit duidelijk een kern van waarheid, zoals blijkt als je kijkt naar eenvoudige statistieken met betrekking tot telefoon, kabel en mobiele telefoonexploitanten (fig. 1a-c) Telefoonfirma s Miljoenen klanten 1. Verizon 28,2 2. SBC 24,3 3. Bellsouth 12,7 4. Qwest 8,8 5. Sprint 7,8 6. Century Tel 3 7. Comcast 1,3 8. Cox 0,9 9. Adelphia 0,9 Kabelfirma s Miljoenen klanten 1. Comcast 21,5 2. Time Warner 10,5 3. Cox 6,6 4. Charter 6,5 5. Adelphia 5,2 6. Cablevision 3,0 Wireless-firma s Miljoenen klanten 1. Cingular-AT&T Verizon Sprint T-Mobile USA 15,4 5. Nextel 15,3 6. Alltell 12 (Chart) Fig. 1a) Grootste telefoonmaatschappijen 118 ; b) kabelmaatschappijen 119 en c) wirelessfirma s 120 in de VS in 2004; 121 d) Een andere kijk op tv, internet en telefoon in de VS in

20 Natuurlijk zagen sommigen in deze zelfde statistieken dat Comcast nu de centrale firma was en dat AT&T in feite iets uit het verleden was (fig. 1d). Het officiële verhaal is dat AT&T in een poging om verloren terrein terug te winnen, robuuste stappen in de kabel- en mobiele sector zette in de periode Nadat het deze enorme sprong had gemaakt, verkocht het zijn bezit in deze twee vitale sectoren tussen 2002 en Als dit klopt, was het beeld van AT&T als een monolithische mastodont, die niet in staat is tot aanpassing aan nieuwe ontwikkelingen, terecht. Hoe je het ook wendt of keert: er werd een verbijsterend aantal transacties gesloten tussen concurrerende partners. Maar als we van een afstand de zaken op lange termijn bekijken, ontstaat er een ander beeld. Er is slechts een handjevol giganten: AT&T, General Electric, Westinghouse, General Motors, IBM en recentelijker Microsoft. Twee zaken zijn daarbij opmerkelijk. De eerste is dat het aantal nauwe banden dat binnen deze kring van zeer grote spelers bestaat, ongewijzigd groot blijft. De tweede is en dat is nog fascinerender hoe deze firma s bezit verliezen om het daarna weer terug te krijgen. Zo heeft General Electric waar nog op ingegaan wordt ( 7) geholpen NBC op te richten, raakte dit in 1932 kwijt en kreeg het weer terug in In 2004 bezat het niet alleen NBC maar ook Vivendi-Universal. Het speelt ook mee in SES Global, een belangrijk satellietconsortium. In de laatste decennia mag het tijdsgewricht dan versneld zijn, de benadering blijft in essentie dezelfde: verdeel en heers door steeds weer nieuwe firmanamen te gebruiken die verantwoording aan dezelfde hoofdkwartieren afleggen. Zoals al eerder is opgemerkt, is de top-3 van de top-25 van digitaal economische firma s volgens Morgan Stanley s ranglijst respectievelijk: Microsoft, IBM en AT&T. We zagen dat AT&T verschillende samenwerkingsverbanden aanging met Microsoft en IBM. Zou AT&T echt gewoon zijn kroonjuwelen aan Comcast en Verizon overdoen als ze regelrechte concurrenten waren? Is het toeval dat het hoofd van AT&T het hoofd van Comcast werd op het moment suprème, toen deze overdracht plaatshad? Bestond er een entente tussen AT&T en zijn niet zo kleine baby Bells? Welke interpretatie je ook verkiest, AT&T blijft een der grootste telecoms in de wereld, met belangen in telefonie, kabel, mobiel, internet, internettelefonie in de vorm van Voice over Internet Protocol (VOIP) en zelfs satellieten, iets wat ze begonnen zijn met de Telstar in Uit al deze feiten ontstaat een gecompliceerd beeld. AT&T, dat zogenaamd uiteenviel in 1984; viel uiteen in 3 firma s in 1996 en verdeelde zijn hoofdbelangen over 4 firma s in Zij die dit afschilderden als een bedrijf in een ouderwetse structuur dat steeds maar aan oude gewoontes blijft hangen en niet kan inspelen op de uitdagingen van de multimedia en de digitale wereld, hebben een aantal zaken over het hoofd gezien. AT&T heeft grote belangen in vrijwel alle grote projecten, zowel binnen als buiten de VS. Bijna ieder bedrijf dat met AT&T te maken heeft gehad, ging failliet, werd opgepeuzeld of zag zijn macht krimpen (Appendix 1). We zullen zien dat deze nieuwe banden tussen telefonie, kabeltv en internet slechts een dimensie vormen van versmelting, waar bijna alle andere sectoren mee te maken krijgen. Een idee van hoe gecompliceerd de nieuwe omgeving is, geeft Rick Astleford, Principal Vice President, Bechtel Corporation en General Manager, Europe, Africa, Midden-Oosten, Zuidwest Azië, Bechtel Telecommunications. Hij werkte voor Walt 20

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Samenvatting Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 4; eerst publiceren dan filteren,

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 1. Inleiding Je kan er vandaag niet meer langs kijken. Het internet bestaat, en dat zal geweten zijn. Je hoort in het nieuws iets over een virus dat

Nadere informatie

1 Internet. 1.1 Korte geschiedenis

1 Internet. 1.1 Korte geschiedenis 1 Internet 1.1 Korte geschiedenis Een netwerk bestaat uit twee of meer computers die met elkaar zijn verbonden. Internet is een wereldwijd netwerk van computers. De verbinding tussen die computers is meestal

Nadere informatie

Victor-Jan Leurs ceo

Victor-Jan Leurs ceo Victor-Jan Leurs ceo Wie is Caase? ontstaan uit Computer SOS (1988) 4 vestigingen, 80 medewerkers The Cloud Integrator in Benelux Partner Van Microsoft & IBM Belangrijkste Benelux partner van Google Wat

Nadere informatie

DIGITAAL WERKEN OP WEG NAAR 2020

DIGITAAL WERKEN OP WEG NAAR 2020 DIGITAAL WERKEN OP WEG NAAR 2020 Doclogic Full Service Partner Digitaal Werken Richard Dobbe Senior Sales Consultant Even voorstellen Doclogic 1999-2009 Decos Richard Dobbe Senior Sales Consultant Autonomy

Nadere informatie

Bindende voordrachten

Bindende voordrachten President/CEO en lid van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Bestuur Leden van de Raad van Commissarissen In verband met de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

Health 2.0 & de patiënt centraal INTEGRATED CARE. Joris Moolenaar Msc Compriz 12-11-2010. donderdag 2 december 2010

Health 2.0 & de patiënt centraal INTEGRATED CARE. Joris Moolenaar Msc Compriz 12-11-2010. donderdag 2 december 2010 Health 2.0 & de patiënt centraal INTEGRATED CARE Joris Moolenaar Msc Compriz 12-11-2010 !"#$%&'()*+,*+,-% E-health bestaat vaak uit: - zelfmanagement - Online communicatie - Informatie - Integratedcare

Nadere informatie

Westfield. Digital signage stimuleert dynamisch winkelen IN HET KORT: www.scala.com

Westfield. Digital signage stimuleert dynamisch winkelen IN HET KORT: www.scala.com Westfield Digital signage stimuleert dynamisch winkelen IN HET KORT: Op twee na grootste winkelcentrum in Groot-Brittannië 350 digitale schermen Modules met één scherm, videowalls en verplaatsbare schermen

Nadere informatie

Thema: kom er maar eens achter. Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne. Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie

Thema: kom er maar eens achter. Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne. Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie Thema: kom er maar eens achter Natuurkunde en techniek Licht en geluid Geluid&communicatie Moeilijkheid : **** Tijdsduur : *** Juf Yvonne Doel: Na deze opdracht weet je hoe de ontwikkeling van tele-communicatie

Nadere informatie

TELECOM UTILITIES & MEDIA SOFTWARE SOLUTIONS. Geïntegreerde Operations Support oplossingen

TELECOM UTILITIES & MEDIA SOFTWARE SOLUTIONS. Geïntegreerde Operations Support oplossingen TELECOM UTILITIES & MEDIA SOFTWARE SOLUTIONS Geïntegreerde Operations Support oplossingen Geïntegreerde Operations Support voor Telecom, Utilities & Media Als branchespecialist ondersteunt Atos Origin

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

Module I - Soorten Netten

Module I - Soorten Netten Module I - Soorten Netten Wanneer we spreken over de verspreiding van informatie via IP netwerken en de bereikbaarheid van deze gegevens, dan kunnen we de netwerken onderverdelen in drie belangrijke soorten.

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Koers Deutsche Bank naar dieptepunt. Is dit een koop kans?

INVINCO BENELUX. Koers Deutsche Bank naar dieptepunt. Is dit een koop kans? Koers Deutsche Bank naar dieptepunt. Is dit een koop kans? 2 INLEIDING In 2013 sprak de Deutsche Bank (DB) over de noodzaak om de divisie Asset Wealth Management (AWM) sneller te laten groeien. Ceo Ansu

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0891-9807.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0891-9807.htm pagina 1 van 6 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Betreft: Zaak nr. 891 / debitel-cellway

Nadere informatie

MICROSOFT EDGE INTERNET

MICROSOFT EDGE INTERNET MICROSOFT EDGE INTERNET 2015 Computertraining voor 50-plussers PC50plus computertrainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Microsoft Edge Internet COMPUTERTRAINING

Nadere informatie

Een stand van zaken van ICT in België in 2012

Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Brussel, 20 november 2012 De FOD Economie geeft elk jaar een globale barometer van de informatie- en telecommunicatiemaatschappij uit. Dit persbericht geeft

Nadere informatie

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes

Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Waarom is Click to Call de ontbrekende link voor online succes Oktober 2013 ONDERWERPEN Managementsamenvatting 2 Introductie 3 Online blijft 4 Waarom is Click-to-Call vandaag de dag relevant? De nieuwe

Nadere informatie

Juridische beschouwing op de initiatiefnota Op weg naar een Datawet

Juridische beschouwing op de initiatiefnota Op weg naar een Datawet Juridische beschouwing op de initiatiefnota Op weg naar een Datawet Seminar ECP Kaders voor Data, 30 maart 2015 mr. dr. Bart W. Schermer schermer@considerati.com twitter: @bwschermer Mijn observaties en

Nadere informatie

Virtualisatie van onze omgeving

Virtualisatie van onze omgeving Virtualisatie van onze omgeving Projectie op de buitenkant van een gebouw Building Façade Displays for real-time crossurban information dissemination: New York Projectie op de buitenkant van een gebouw

Nadere informatie

Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa

Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa consulting - sourcing - solutions Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa Marcel van Rijn Marco van Veen 9 januari 2014 Marcel van Rijn Mede oprichter Connect2Crowd Meer dan 15 jaar corporate

Nadere informatie

UBA Trends Day. 05-03-2015 Square Brussels

UBA Trends Day. 05-03-2015 Square Brussels UBA Trends Day 05-03-2015 Square Brussels Schrijf an nu in a ir d early b tarief De nieuwste trends en ontwikkelingen op het vlak van consumenteninzicht, innovatie, communicatietechnieken en research.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-068 27 oktober 2009 9.30 uur www.cbs.nl Consument koopt graag via internet Driekwart internetgebruikers koopt online Gemak en flexibiliteit belangrijkste

Nadere informatie

Reputatiemanagement strategie crises. Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding. Henk Willem Gelderblom

Reputatiemanagement strategie crises. Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding. Henk Willem Gelderblom Reputatiemanagement strategie crises Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding Henk Willem Gelderblom 1 definitie Beheren en beheersen van de goede naam van een bedrijf ter

Nadere informatie

The Future: what s in it for us!

The Future: what s in it for us! The Future: what s in it for us! Tim Rook Marketing Republic! 16 juni 2010 Persoonlijke introductie: Chief Inspiration Officer: Marketing Republic! Ruim 20 jaar ervaring in Channel Marketing & Communicatie:

Nadere informatie

Thema: Multimedia. Het internet

Thema: Multimedia. Het internet Het internet OPDRACHTKAART MM-05-01-01 Voorkennis: Je moet om kunnen gaan met een computer. Je moet kunnen zoeken op het internet. Intro: Het internet is een computernetwerk dat miljoenen computers met

Nadere informatie

Deel II Introductie Webdesign. Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen

Deel II Introductie Webdesign. Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen Deel II Introductie Webdesign Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen Waarom Webdesign in IUW Het WWW is een schitterend voorbeeld van een platform voor informatie uitwisseling

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 3. Het World Wide Web MM-05-03-01. Voorkennis: Geen.

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 3. Het World Wide Web MM-05-03-01. Voorkennis: Geen. OPDRACHTKAART MM-05-03-01 Het World Wide Web Voorkennis: Geen. Intro: Deze opdracht gaat over de belangrijkste mogelijkheid van het internet: het surfen op het World Wide Web. Deze opdracht beschrijft

Nadere informatie

GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER GESCHENKEN EN AMUSEMENT

GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER GESCHENKEN EN AMUSEMENT GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER GESCHENKEN EN AMUSEMENT RICHTLIJN OVER GESCHENKEN EN AMUSEMENT Het aanbieden of ontvangen van relatiegeschenken en amusement is vaak een geschikte manier voor

Nadere informatie

5 tips voor betere klantenservice

5 tips voor betere klantenservice 5 tips voor betere klantenservice 5 tips voor betere klantenservice Het geheim van goede service is bereikbaarheid overal en altijd Hoe ziet volgens u een contact center er uit? Denkt u ook direct aan

Nadere informatie

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen

32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen T W E E D E K A M E R D E R S T A T E N - G E N E R A A L 2 Vergaderjaar 2010-2011 32 549 Wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnen Nr. 11 AMENDEMENT

Nadere informatie

Michiel de van der Schueren

Michiel de van der Schueren Michiel de van der Schueren Voorzitter Business Solutions Sales Manager @ Verizon Business mail: michiel.devanderschueren@nl.verizonbusiness.com twitter: @michieldevander Het stelt zich tot doel SaaS-

Nadere informatie

Welkom in een wereld zonder grenzen

Welkom in een wereld zonder grenzen Welkom in een wereld zonder grenzen Truphone is het eerste bedrijf dat daadwerkelijk één wereldwijd communicatiesysteem aanbiedt. Daarnaast bespaart het ons meer kosten dan welk ander bedrijf ook zou kunnen.

Nadere informatie

ISS-Interfoon Klantenservice Kenniscentrum Wat verwachten consumenten van ons?

ISS-Interfoon Klantenservice Kenniscentrum Wat verwachten consumenten van ons? ISS-Interfoon Klantenservice Kenniscentrum Wat verwachten consumenten van ons? Dr Frans Plat Nationaal Congres Bereikbaarheid 2 november 2006 Een initiatief van ISS-Interfoon Doelstelling: Het leveren

Nadere informatie

Gaat Wehkamp het redden met Brits geld? Economie de...

Gaat Wehkamp het redden met Brits geld? Economie de... Het nieuwe moderne distributiebedrijf van Wehkamp in Zwolle, dat deze zomer zal worden geopend. Wehkamp Gaat Wehkamp het redden met Brits geld? Vijf vragen over de overname van Wehkamp ARTIKEL Het oude

Nadere informatie

Whitepaper. Cloud Computing. Computication BV 2013. Alleen naar cloud bij gewenste flexibiliteit

Whitepaper. Cloud Computing. Computication BV 2013. Alleen naar cloud bij gewenste flexibiliteit Whitepaper Cloud Computing 1 Computication BV 2013 Nu we op de toppen van de hypecyclus van cloud computing zijn beland, lijkt iedereen te denken dat deze vorm van automatisering zaligmakend is. Het is

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

Zenderfrequenties, de stand van zaken

Zenderfrequenties, de stand van zaken Zenderfrequenties, de stand van zaken Willem Westermann PMSE = Belangenvereniging Program Making and Special Events @Omroep Flevoland, 25 november 2014 Een serieuze bedreiging PMSE/draadloze productiemiddelen,

Nadere informatie

Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe?

Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe? Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe? Wat betekent het om jong te zijn in 2015? Waarin verschillen de jongeren van vandaag met die van het vorige decennium? Één constante: jongeren leven

Nadere informatie

RentSat transportable satelliet uplink voor

RentSat transportable satelliet uplink voor RentSat transportable satelliet uplink voor Satellite News Gathering Live Streaming Video tijdelijke breedband IP verbindingen Amsterdam, 16-03-10 RentSat Wat is het? Wat kun je er mee? Wie kan ervan profiteren?

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Welkom op de Magnutude van 2020! notes. Magnus 1

Welkom op de Magnutude van 2020! notes. Magnus 1 Welkom op de Magnutude van 2020! Magnus 1 We gaan vandaag terugkijken op het ontstaan van de mobile hype. Laten we vooral kijken naar wat we in 2013 al aan technologie tot onze beschikking hadden en welke

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Social Media. Presentatie verzorgd door de ouderraad, leerlingenraad, het team en een ouder

Social Media. Presentatie verzorgd door de ouderraad, leerlingenraad, het team en een ouder Social Media Presentatie verzorgd door de ouderraad, leerlingenraad, het team en een ouder DOEL VAN VANAVOND: Een kennismaking met sociale/nieuwe media welke sociale media gebruiken leerlingen veel en

Nadere informatie

Thuis het beste beeld en geluid?

Thuis het beste beeld en geluid? www.hcc.nl/home-entertainment Syllabus home entertainment Thuis het beste beeld en geluid? Deze syllabus geeft achtergrondinformatie over de lezing home entertainment. De onderwerpen die aan bod komen

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security.

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security. Het verlengstuk van uw IT security operations: altijd (24x7) de beste expertise en meest actuele kennis, geïntegreerd zicht op wat er gebeurt in uw datacenter en eerder en Security as a Service Het verlengstuk

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

Breedband Land van Cuijk. Een open netwerk voor iedereen

Breedband Land van Cuijk. Een open netwerk voor iedereen Breedband Land van Cuijk Een open netwerk voor iedereen Aanleiding Strategische visie Een toekomstvast en open breedbandnetwerk tot in de haarvaten van de gemeenten Voor bedrijven, instellingen en consumenten

Nadere informatie

Module VIII - DNS. Stefan Flipkens - Cursus: Internet - Intranet (2004-2005)

Module VIII - DNS. Stefan Flipkens - Cursus: Internet - Intranet (2004-2005) Module VIII - DNS Wanneer we de url van een webpagina ingeven in de adresbalk van onze browser dan moet ons computersysteem weten op welk IP adres de webpagina te vinden is. DNS servers helpen ons computersysteem

Nadere informatie

Core PoP s Van wens tot realiteit

Core PoP s Van wens tot realiteit Core PoP s Van wens tot realiteit AMS-IX BV AMS-IX core PoPs - Computable seminar 22/03/07, Amsterdam Cara Mascini 22 Maart 2007 Computable seminar Rosarium, Amsterdam Agenda AMS-IX Wensen Core-PoP s Proces

Nadere informatie

Syntens. emarketing Internationaal zakendoen via internet

Syntens. emarketing Internationaal zakendoen via internet Syntens emarketing Internationaal zakendoen via internet Dennis van den Broek Creative Director @ Creactiv inhoud Creactiv, wat is dat? De Creactiv visie E-mail Marketing Marketplaces (Social) Networking

Nadere informatie

BrancheInnovatieContract Multimediale Convergentie. Kick-off workshop, 3 december 2012 Villa Heideheuvel, Mediapark, Rotterdam

BrancheInnovatieContract Multimediale Convergentie. Kick-off workshop, 3 december 2012 Villa Heideheuvel, Mediapark, Rotterdam BrancheInnovatieContract Multimediale Convergentie Kick-off workshop, 3 december 2012 Villa Heideheuvel, Mediapark, Rotterdam Speelveld omroepen Video cloud Internet headend/ IPTV 3-play broadcast internet

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Zonder connectiviteit ligt alles stil

Zonder connectiviteit ligt alles stil Zonder connectiviteit ligt alles stil Zonder transport staat alles stil. Dit geldt ook binnen de ICT- en telecomsector. Zonder connectiviteit geen toegang tot internet en social media; zijn apps en cloud

Nadere informatie

Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt

Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt de markt 1 het IT-landschap is aan het veranderen De risico's en uitdagingen van computerservices in meerdere omgevingen moeten

Nadere informatie

Mobiel werken. 15.12.10 Mobiel Werken Sven Moreels 1

Mobiel werken. 15.12.10 Mobiel Werken Sven Moreels 1 Mobiel werken 15.12.10 Mobiel Werken Sven Moreels 1 Inhoud: Definitie van Mobiel werken Wat heb je nodig om mobiel te werken? Historiek mobiele connecties Historiek van de toestellen Operating systems

Nadere informatie

SpectrumConsult Wi-Fi technologie in de zorg

SpectrumConsult Wi-Fi technologie in de zorg Wi-Fi technologie in de zorg Jan Kruys maart 2013 Intro SpectrumConsult: Wi-Fi expertise voor bedrijven en leveranciers in samenwerking met academia Achtergrond: op 30+ jaar ervaring (NCR/Lucent/Cisco)

Nadere informatie

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête DigitasLBi presenteert nieuwe enquête over wereldwijd winkelgedrag en onthult enkele belangrijke trends voor Belgische markt Brussel, 24 april, 2014 M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Samenvatting hoofdstuk 1

Samenvatting hoofdstuk 1 Samenvatting hoofdstuk 1 Eva de Valk Silicon Valley Samenvatting door Vincent Beers Voorwoord Ik heb gemerkt dat het boek het hoofdstuk zelf al samenvat aan het eind van het hoofdstuk. Maar ik begrijp

Nadere informatie

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2014. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut

Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2014. Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Verslag van uitgeoefende activiteiten in 2014 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut UITNODIGING Bestuursleden, Ambassadeurs, Young Ambassadors, Vrienden en Donateurs: bedankt! 2 Het Hubrecht Instituut

Nadere informatie

Amazon will always compete with you in any business, no partnership

Amazon will always compete with you in any business, no partnership Reflectie op Amerikareis Shopping 2020 Op het congres Shoppingtoday in Almere heb ik op 26 september de belangrijkste bevindingen van de studiereis van Shopping 2020 gepresenteerd. Bevindingen die spraakmakend

Nadere informatie

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten 1. Met andere ogen Wetenschap en levensbeschouwing De wereld achter de feiten Dit boek gaat over economie. Dat is de wetenschap die mensen bestudeert in hun streven naar welvaart. Het lijkt wel of economie

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Breng uw klanten dichterbij voor de prijs van uw dagelijkse krant

Breng uw klanten dichterbij voor de prijs van uw dagelijkse krant Breng uw klanten dichterbij voor de prijs van uw dagelijkse krant Betaalbare bedrijfscommunicatie van Cisco Capital EasyLease Geef uw bedrijf een nieuwe impuls met effectievere, beter betaalbare communicatie

Nadere informatie

Geachte lezer, Voor meer uitleg over mijn presentatie Ga kathedralen bouwen! verwijs ik u graag naar de website http://www.quakernaat.nl.

Geachte lezer, Voor meer uitleg over mijn presentatie Ga kathedralen bouwen! verwijs ik u graag naar de website http://www.quakernaat.nl. Geachte lezer, Voor meer uitleg over mijn presentatie Ga kathedralen bouwen! verwijs ik u graag naar de website http://www.quakernaat.nl. Deze presentatie is bedoeld als naslagwerkje voor aanwezigen. Daan

Nadere informatie

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0 Media Hans Roeyen V 3.0 12 maart 2015 Inhoud 1. (Multi)Media op websites... 3 2. Flash en Websites... 4 3. Video op je website... 4 3.1. YouTube insluiten op de pagina... 4 3.2. Video zonder YouTube...

Nadere informatie

de vloeiende onderneming

de vloeiende onderneming de vloeiende onderneming social media, communicatie & collaboratie op mensenmaat 1 socioloog & web pionier oprichter van ONE Agency, theoriginals, tvagency, xca, The Reference,... opiniemaker, spreker,

Nadere informatie

De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan

De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan De implicaties van M2M toepassingen voor het nummerplan NNO bijeenkomst 28 mei 2009 Den Haag Introductie 2 Stratix Consulting Wie zijn we? Stratix: Consultancy bureau met focus op elektronische infrastructuur

Nadere informatie

100% flexibiliteit in communicatie

100% flexibiliteit in communicatie 100% flexibiliteit in communicatie Ongelimiteerde expertise en capaciteit in één projectorganisatie met vier gerenommeerde partners Group of companies Group of companies 100% flexibiliteit in communicatie

Nadere informatie

Palletways Express distributie van palletzendingen

Palletways Express distributie van palletzendingen Palletways Express distributie van palletzendingen Het netwerk van Palletways Europe strekt zich uit over de Benelux, Noord-Frankrijk en West-Duitsland. Londen BELGIË NEDERLAND Hamburg Nijmegen DUITSLAND

Nadere informatie

wat betekent dit voor de mobiele professional?

wat betekent dit voor de mobiele professional? hoofdartikel Breedband-WWAN Breedband-WWAN: wat betekent dit voor de mobiele professional? Ultrasnelle verbindingen zonder onderbrekingen zijn steeds belangrijker voor het succes van ondernemingen en voor

Nadere informatie

Erik-Jan Gelink erikjan@provice.nl 1

Erik-Jan Gelink erikjan@provice.nl 1 Update Digitale Televisie Peter Drucker Erik-Jan Gelink (40) Erik-Jan Gelink 30 augustus 2007 Ned 1 sinds 2 oktober 1951 Ned 2 volgt 15 juli 1965 Groei in aanbod sinds eind jaren 80 Zenith Space Command

Nadere informatie

Zaak Nr COMP/M.4400 CINVEN / WARBURG PINCUS / ESSENT KABELCOM

Zaak Nr COMP/M.4400 CINVEN / WARBURG PINCUS / ESSENT KABELCOM NL Zaak Nr COMP/M.4400 CINVEN / WARBURG PINCUS / ESSENT KABELCOM Alleen de Nederlandse tekst is beschikbaar en authentiek. VERORDENING (EG) nr. 139/2004 CONCENTRATIEPROCEDURE Artikel 4 (4) datum : 19/10/2006

Nadere informatie

Clair: heldere Europese oplossing voor online kantoorautomatisering

Clair: heldere Europese oplossing voor online kantoorautomatisering Infrastructure Services the way we do it Clair: heldere Europese oplossing voor online kantoorautomatisering Capgemini doet met Clair waar de markt al jaren om vraagt; het biedt een Europees alternatief

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg

November 2014. FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg November 2014 FAQ: Breedband, eigenschappen en aanleg ALGEMENE VRAGEN Wat is breedband? Breedband is de verzamelnaam voor snelle infrastructuur die het mogelijk maakt aan te sluiten op het internet (wereldwijde

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

IBM TRIRIGA Versie 10 Release 4.0. Services aanvragen Handboek voor de gebruiker

IBM TRIRIGA Versie 10 Release 4.0. Services aanvragen Handboek voor de gebruiker IBM TRIRIGA Versie 10 Release 4.0 Services aanvragen Handboek voor de gebruiker Opmerking Lees eerst Kennisgevingen op pagina 3. Deze publicatie heeft betrekking op versie 10, release 4, modificatie 0

Nadere informatie

Het Duitse oorlogsverleden:

Het Duitse oorlogsverleden: Het Duitse oorlogsverleden: feiten, motieven, oorzaken en identiteiten Docent: Jelle de Bont H. Oosterhuis 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 16 5 maart 2008 Practicum CW 1D, opdracht 2 Aantal woorden 1704

Nadere informatie

Wat ik er van wil leren. Hoofdstuk 1 de inhoud

Wat ik er van wil leren. Hoofdstuk 1 de inhoud Een werkstuk van Jasper van Laarhoven September 2002 1 Wat ik er van wil leren Ik zou graag een heleboel over computers willen leren omdat ik het zo leuk vind om met computers te spelen. Wat ik zou willen

Nadere informatie

Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie

Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie Tech 2015 Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie 21 december 2014 Bron:Nos.NL Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie 21 DEC 2014 BRON: NOS.NL GESCHREVEN DOOR: Rachid Finge Techredacteur

Nadere informatie

Corporate transacties

Corporate transacties Corporate transacties Corporate transacties Onze corporate transactiepraktijk is internationaal erkend door toonaangevende gidsen zoals de European Legal 500, de PLC Cross Border M&A en de Global Counsel

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 2. Het internet op MM-05-02-01

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 2. Het internet op MM-05-02-01 OPDRACHTKAART MM-05-02-01 Het internet op Voorkennis: Je moet om kunnen gaan met een computer. Je moet kunnen zoeken op het internet. Intro: Het internet is een computernetwerk dat miljoenen computers

Nadere informatie

Everything as a Service

Everything as a Service Everything as a Service Een bespiegeling over de toekomst van IT Dick van Gaalen Program Manager Business Technology HP Nederland Technology for better business outcomes 2007 Hewlett-Packard Development

Nadere informatie

Reasoning for Business TM

Reasoning for Business TM Managerial & Graduate Informatie- en Oefenbrochure Psychometrische tests worden door organisaties gebruikt voor het beoordelen van mensen voor selectie- en ontwikkelingsdoeleinden. Deze flyer geeft je

Nadere informatie

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007

Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties. Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Het regelen van ondersteuning op open source software voor overheidsorganisaties Afstudeerpresentatie Daniël Vijge 12 november 2007 Inhoud van de presentatie Waarom dit onderzoek? Opzet van het onderzoek

Nadere informatie

PatchLink Corporation

PatchLink Corporation PatchLink Corporation Een succesverhaal in netwerkoplossingen PatchLink biedt al sinds 1991 geavanceerd netwerkbeheer en beveiligingssoftware aan zowel klanten als partners. Eén van deze oplossingen was

Nadere informatie

LEGAL NOMAD WORKER EEN DAG IN HET LEVEN VAN EEN JURISCHE KENNIS WERKER JE GAAT HET PAS ZIN ALS JE HET DOORHEBT

LEGAL NOMAD WORKER EEN DAG IN HET LEVEN VAN EEN JURISCHE KENNIS WERKER JE GAAT HET PAS ZIN ALS JE HET DOORHEBT LEGAL NOMAD WORKER EEN DAG IN HET LEVEN VAN EEN JURISCHE KENNIS WERKER JE GAAT HET PAS ZIN ALS JE HET DOORHEBT Johan Cruijff, Vrij Nederland 8 januari 1994 1 Overzicht vandaag 1. Achtergrond informatie

Nadere informatie

Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten. Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014

Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten. Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014 Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014 Intro IoT IoT en business! I-real B.V.: H2g0 Real-time

Nadere informatie

Workshop 25 juni 2003

Workshop 25 juni 2003 Workshop 25 juni 2003 StockVision 2003. Alle rechten voorbehouden. Beleggen houdt in dat u risico neemt. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade voortvloeiend uit het gebruik van de kennis en

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Voorwoord In februari 2007 ontwikkelden de Europese mobiele providers en content providers een gezamenlijke structuur voor

Nadere informatie

Vandaag Nog Beter Internet? Lees dit E-Book Door En Geniet Vandaag Nog Van Sneller Internet

Vandaag Nog Beter Internet? Lees dit E-Book Door En Geniet Vandaag Nog Van Sneller Internet Vandaag Nog Beter Internet? Lees dit E-Book Door En Geniet Vandaag Nog Van Sneller Internet Introductie Na een lange en zware dag werken kom je eindelijk thuis. Het eerste wat je doet is even snel de laatste

Nadere informatie