De Perfecte VoorbereiDing

De Perfecte VoorbereiDing 12 juni 2014 Norbert Schotte studentnummer: 2046869 Maurice Peeters Joop de Zwart Jaap Wessels

Titel: DePerfecteVoorbereiding :hetspoornaarperfectie? Subtitel: EenpraktijkonderzoeknaardemogelijkeinvloedvanConcurrent EngineeringenfinanciëletransparantiebinnenVORMBouwopfaalkosten enwantrouwen. Plaatsendatum: Papendrecht,12juni2014 Auteur: N.C.(Norbert)Schotte Stellingplantsoen26 2652GW,BerkelenRodenrijs 06 13327051 ncschott@avans.nl n.schotte@live.nl Opleiding: BouwtechnischeBedrijfskunde(BTB) Studentnummer: 2046869 Afstudeerbedrijf, Bedrijfsnaam: VORMBouwB.V. Adres: Veerweg165 3351HCPapendrecht Tel: 078 6421300 Begeleider: Ing.J.J.(Jaap)Wessels(werkvoorbereider) Tel: 06 42218221 Email: j.wessels@vorm.nl Onderwijsinstelling, NaamHogeschool: HogeschoolAvans AcademieBouw&Infra(ABI) Adres: Prof.Cobbenhagenlaan13 5037DATilburg Tel: (013)5958100 1 ste afstudeerbegeleider: Drs.Ing.M.P.R.(Maurice)Peeters 2 e afstudeerbegeleider: J.G.(Joop)deZwart.MSc.Ma. Versie: 13 Datuminleverenscriptie: 12juni2014 12/06/2014 1

Hetspoornaarperfectie? Hettraditionelebouwproceswordtgekenmerktdoordewoordeninefficiënt,ineffectief,gefragmenteerden wantrouwen.debouwsectorgeeftaandatdevoornaamsteoorzakenvanfaalkostenzijn:eengebrekkige (gegevens)uitwisselingencommunicatie,alsmedeteweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensde ontwerpfase.daarnaastzijndebetrokkenpartijenvooralbezigmethuneigendoelstellingennatestrevenen erwordtonvoldoendesamengewerktvanuiteengezamenlijkedoelstelling.wantrouwenisdiepgeworteldin debouwsector,watontstaanisdoorfinanciëleintransparantie. VORMBouw(vervolg:VORM)heeftdebakensverzetvandevoorbereiding.Eriseenpilotcprojectopgestart metalsnaam DePerfecteVoorbereiding.DitiseencombinatievanConcurrentEngineeringenfinanciële transparantie.vormheefthetvermoedendat DePerfecteVoorbereiding leidttoteenreductiein faalkostenentevensvertrouwencreëerttussendebetrokkenpartijendoorfinanciëletransparantie (eeniederzietelkaarspuzzelstukjes). Ditonderzoekbetrefteentoetsendonderzoek,namelijkhettoetsenofhetvermoedenvanVORMklopt.De hoofdvraagvanditonderzoekbetreft: Inhoeverreheeftde#combinatie#van#Concurrent#Engineering#en# financiële#transparantie#(ofwel:# De#Perfecte#Voorbereiding )#invloed#op#de#voornaamste#oorzaken#van# faalkosten#en#wantrouwen? # Deeindconclusievanhetonderzoekisdathetaannemelijkisdatdoorhetgebruikvandecombinatie ConcurrentEngineeringenfinanciëletransparantie(ofwel: DePerfecteVoorbereiding )faalkostenworden gereduceerdenertevensvertrouwenwordtgecreëerddoorvormmetdebetrokkenpartijen.deze eindconclusieistotstandgekomendooronderliggenderesultaten,teweten:ondanksdathet gemeenschappelijkdoelendeconcretedoelstellingennietzijnbepaalddoorhetteam,iseenmeerderheid vanmeningdedoelstellingentebegrijpenenhethiermeeeenstezijn.ookeenruimemeerderheidgeeftte kennendatervoldoendeaandachtisgeweestvoordeuitvoerbaarheidvanhetwerk.56%vande respondentenistevredenmetdegegevensuitwisselingtussendebetrokkenpartijen,waardooraannemelijk isdat DePerfecteVoorbereiding hierookeenpositieveinvloedopheeft.metbetrekkingtotdefinanciële transparantievolgthiereencitaatvaneenpartner: BelangrijkdatVORMookdekaartenm.b.t.debegroting heeftopengegooid.ditzorgtvoorveelduidelijkheidenverbetertzekerdeonderlingesamenwerkingmet VORMentussenallepartners.Geengeheimzinniggedoe,maarwerkenmetelkaaropbasisvanwederzijds vertrouwen. DePerfecteVoorbereiding isechternognietperfect.inparagraaf5.2vindtudeaanbevelingenomhet procesverderteoptimaliseren.daarnaastwordenhieraanbevelingengedaanvoorvervolgstudies.totslotis ereendraaiboekopgesteldwaarindeverbeterpuntenvanhetpilotcprojectinopgenomenzijn. 12/06/2014 2

Vooruligtmijnafstudeerscriptiewaarmeeikeenperiodevan5000studiecuren,1500reisurenen43vakken afsluit.ditallesommijndiplomahbobouwtechnischebedrijfskundetebemachtigen.echteriseendiploma eenbewijsvanwatmenheeftgedaan,nietvanhetgeendatmenkan. Ikbendeopleidingbegonnenalsgroentje,onvolwasseneentevenseendualestudentbijDuraVermeer.Net zoalszoveelbedrijvenprobeerdeduravermeerzichteprofilerenalszijndeeenleanorganisatie.hierismijn avontuurbegonnen,alwistikdatdestijdsnogniet.inmijneerstestudiejaarvolgdeikdegebaandepadenen namikalleswatmijn meerdere zeidenaanvoorwaarheid.duravermeerwashétbedrijf. NahetmassaontslagbijDuraVermeer,waarbijikéénvandeomgevallenpionnenwas,benikdeopleiding gaanvolgenalsvoltijdstudent.deduravermeeroogkleppengingenafenerontstondeenkritischestudent diezijnvraagtekenszetbijmeningen,uitsprakenenverslagen.dekritischehoudinghebikmetnamete dankenaaneendocent,namelijkjoopdezwart.zijnlessenfilosofiegaveneenanderlichtopalledaagse zakenenzijnopmerkingeninverslagenzoals isdatzo stimuleerdemijnkritischeblik. IedereverstandigestudentdoetergoedaaneenLinkedInprofieltehebbenenlidtezinvangroepenwaar zijn/haarinteresse(s)liggen.isdatzo?ja,mijnafstudeeronderzoekzounietplaatsgevondenhebbenbij VORMalsikgeenopenmotivatiebriefopdeLeanBouwengroephadgeplaatst(metdankaanHansdeWaay). IkbenterechtgekomenbijhetefficiencyteamvanVORM.HalloVORM,hallonieuwecollega s,hallonieuwe kansen.dezekanshebikmetbeidehandenvastgegrepenengedurendemijnonderzoeksperiodeniet losgelaten.bedanktvormenbedanktcollega s.inhetbijzonderwilikjaapwesselsbedankenvoorzijn begeleidingenmauriceverkerkvoorhetmeedenken. Doorditonderzoekvoeldeikmijalseenkindineensnoepwinkel,eenkapiteinopzeeofeenleidersamen metzijnteamopwegnaarperfectie.teamwork,leiderschap,leanenhetwerkenaaneenmaatschappelijk probleemzijnonderwerpenwaaromditonderzoekeenwaanzinnigeervaringisgeweestvoormij. GelukkigvoorVORMbenikinmiddelseenbeginnendprofessionalenvoornamelijkeenvolwassenemeteen kritischeblik. DePerfecteVoorbereiding isnamelijkleukgesproken,maaruvoelthetal,isdatookzo? SamenmetmijnafstudeerbegeleiderMauricePeetershebbenwijonsconstantafgevraagdofditwelzo perfectis.bedanktdaarvoor!daarnaastwilikhembedankenvoorzijnkritischeblik(ookal?)opmijnverslag. DekritischeblikvanMauricePeetersendeideeënvanJoopdeZwarthebbenmijgeholpenhetverslagop niveautebrengen. Papendrecht,12juni2014 12/06/2014 3

Hetspoornaarperfectie? Inhoudsopgave, COLOFON&...&1! SAMENVATTING&...&2! VOORWOORD&...&3! 1.! INLEIDING&...&6! 1.1.! AANLEIDING!...!6! 1.2.! RELEVANTIE!VAN!HET!ONDERZOEK!...!11! 1.3.! PROBLEEMSTELLING!...!12! 1.4.! DOELSTELLING!...!12! 1.5.! ONDERZOEKSVRAGEN!...!13! 1.6.! ONDERZOEKSOPZET!...!13! 1.7.! LEESWIJZER!...!14! 2.! THEORETISCH&KADER&...&16! 2.1.! CENTRALE!BEGRIPPEN!...!16! 2.1.1.! Faalkosten-...-16! 2.1.2.! Concurrent-Engineering-...-16! 2.1.3.! Alternatieven-op-Concurrent-Engineering-...-17! 2.1.4.! Plus/delta-evaluatiemethode-...-19! 2.2.! TEAMEFFECTIVITEIT!...!19! 2.3.! CONCLUSIE!...!20! 2.3.1.! Relatie-tot-hoofdvraag-...-20! 2.4.! KANTTEKENINGEN!...!21! 3.! ONDERZOEKSMETHODE&...&22! 3.1.! LITERATUURONDERZOEK!...!23! 3.2.! CASESTUDY!...!23! 3.2.1.! PilotEproject-...-23! 3.2.2.! Observatie-...-24! 3.2.3.! Enquête-...-24! 3.3.! ONDERZOEKSPOPULATIE!...!25! 3.4.! CONCLUSIE!...!26! 3.5.! KANTTEKENINGEN!ONDERZOEKSMETHODE!...!26! 4.! ONDERZOEKSRESULTATEN&...&28! 4.1.! RESULTATEN!THEORETISCH!KADER!...!28! 4.2.! FAALKOSTEN!...!29! 4.3.! TEAMEFFECTIVITEIT!...!30! 4.4.! ALGEMENE!RESULTATEN!...!30! 4.5.! CONCLUSIE!...!33! 12/06/2014 4

5.! CONCLUSIES&EN&AANBEVELINGEN&...&35! 5.1.! TOEKOMSTVISIE! DE!PERFECTE!VOORBEREIDING!...!38! 5.2.! AANBEVELINGEN!...!39! 5.2.1.! Vervolgonderzoek-...-40! 6.! DISCUSSIE&...&41! 7.! LITERATUURLIJST&...&42! 8.! BIJLAGEN&...&44! I.! LITERATUURSTUDIE!CONCURRENT!ENGINEERING!...!44! II.! TRADITIONEEL!BOUWPROCES!...!44! III.! UITWERKING!MODEL!VAN!TEAMEFFECTIVITEIT!...!44! IV.! ONDERZOEKSMETHODEN!...!44! a.! Observatieformulier-...-44! b.! Valideringscriterium-...-44! V.! ENQUÊTE!...!44! VI.! DATAVERZAMELING!OBSERVATIES!...!44! a.! Ingevulde-observatieformulieren-...-44! VII.! DRAAIBOEK! DE!PERFECTE!VOORBEREIDING!...!44! VIII.! BEGROTINGSOPBOUW!INCL.!5%!KOSTENVERDELING!...!44! IX.! TEAMPRESTATIE!...!44! 12/06/2014 5

Hetspoornaarperfectie? 1. Inleiding, 1.1. Aanleiding, Debouwkenmerktzichalseensectormethogefaalkosten.DitisnietalleenkenmerkendvoorNederland,in heeldewereldkenmerktdebouwzichopdezelfdewijze 1.IndeNederlandsebouwsectorwordtnaar schattingjaarlijks5tot35procentvandeomzetverspilddoorfouteninhetproces 2.Alleenalin2013 betekendediteenverspillingtussende 4.1miljarden 28.7miljard 3.Dezefoutenwordenonderandere veroorzaaktdoordatpartijenvooralbezigzijnhuneigendoelstellingennatestreveneneronvoldoende wordtsamengewerktvanuiteengezamenlijkedoelstelling 2. Debouwsectorschrijftdeoorzaakvanfaalkostengrotendeelstoeaangebrekkige(gegevens)uitwisselingen communicatie(21%),alsmedeaanteweinigaandachtvooruitvoerbaarheidindeontwerpfase(20%) 4. BuildingHolland 5 bevestigddatonvoldoendecommunicatieengegevensuitwisselingmetandere ketenschakelsdebelangrijksteoorzaakvanfaalkostenindebouwvormenenvoegtdaaraantoedat wantrouwentussenpartijensamenwerkingindewegstaat.defasewaarinfoutenleidentothogefaalkosten isdeontwerpcenvoorbereidingsfase 6.Hetbegripfaalkostenwordttoegelichtinparagraaf2.1.1. UitvooronderzoekbijVORMblijktdatfouteninhetprocestevensergernissenmetzichmeebrengen,aldus medewerkersvanvorm.voorbeeldéén:hetonderwerpafvalverwerkingwordtgeopperdalseenbronvoor frustratie.ditkomtdoordatafsprakendieinhetvoorbereidingsproceswordengemaaktmet directie/projectleidingnietaankomenbijdewerkvoorbereiding/uitvoering.volgenscontractdientde onderaannemerzijneigenafvalmeetenemen.ditisnietbekendbijdeuitvoerdervandeonderaannemer, maarwelbijdeuitvoerdervandehoofdaannemer.deuitvoerderzaldanalspolitieagentmoetenoptreden endevoormaneropmoetenwijzendathijzijneigenafvalmeeneemt.ditisverspildemoeiteenkomtniet tengoedevandesfeervoorbeidepartijen.infiguur1c1zijnisdeontevredenetoestandgeschematiseerd. Voorbereiding* Hoofdaannemer* Direc9e/projectleider* Onderaannemer* Bestaande*contactlijn* Uitvoering* Hoofdaannemer* Werkvoorbereiding/ uitvoering* Onderaannemer* Figuur,1;1,Ontevreden,toestand, 1 EconomischInstituutvoordeBouw 2 DeloitteRealEstateAdvisory&Nirov,2011 3 CentraalBureauvoordeStatistiek,2014 4 USPMarketingConsultancybv,2010 5 BuildingHolland,2014 6 Bouwkennis,2012/2013 12/06/2014 6

Voorbeeldtwee:dewerkvoorbereidervandehoofdaannemerheeftcontactmetdedirectie/projectleider vandeonderaannemer.hierbijwordenerbijvoorbeeldafsprakengemaaktoverdecontroletijdvan tekeningen.hiernavindtereeninterneoverdrachtplaats.hiernaheeftdewerkvoorbereidervande hoofdaannemercontactmetdewerkvoorbereidervandeonderaannemer.danblijktdatdeinterne overdrachtencommunicatienietgoedis.dewerkvoorbereidervandeonderaannemerisnamelijknietopde hoogtevandegemaakteafspraken.ditresulteertinontevredenbetrokkenen,aldusmedewerkersvan VORM. 1.Inleiding Traditionele+bouwproces+ Hettraditionelebouwproceswordtvaakbestempeldalsprojectmatigengefragmenteerd 7.Daarnaast beschrijvendewoordeninefficiënt#enineffectief#hettraditionelebouwprocesendemanierwaaropde verschillendepartijenmetelkaarsamenwerken.deinefficiëntieinhetbouwproceswordtdeelsveroorzaakt doordatdepartijennaelkaarwerkeninplaatsvanmetelkaar.deschematischeweergaveinfiguur1c2is gebaseerdopde overcthecwallappoach vanevbuomwanaenanumba 8. Figuur,1;2,Over;the;wall,approach, Inhettraditioneleprocesmaaktdeopdrachtgeverzijneisenkenbaaraandearchitect.Dearchitectmaaktop basisvandezeeiseneenontwerp,waarnadeconstructeurdeconstructietekeningenen berekeningen maakt.ditpakketwordtvervolgensovergedragenaandehoofdaannemer.evbuymwanaenanumba 8 geven aandathetgevolgeenversnipperingvanhetbouwprocesisenereenversnipperingvandegegevensvan ontwerpenrealisatieplaatsvindt. De overcthecwallapproach 8 heeftindeautocenvliegtuigindustrieooitplaatsgemaaktvoorsequentieel engineering 9 (ofwel:concurrentengineering).integenstellingtotdebouwsectorstaatdeautocen vliegtuigindustrienietbekendhogefaalkosten,maarjuistomhaarefficiëntie.concurrentengineeringwordt verderbehandeldinparagraaf2.1.2. 7 Vrijhoef,2010;Baiden,Price,&Dainty,2006;Bankvall,Dubois,&Jahre,2010. 8 Evbuomwan&Anumba,1996 9 Durward,Sobek,Ward,&Liker,1999 12/06/2014 7

Hetspoornaarperfectie? BijlageIITraditioneelbouwproces 10 biedteenoverzichtvanhettraditionelebouwprocesinrelatietotproces, mensenenorganisatie. Samengevatzijndevoornaamsteoorzakenvanfaalkosten: Partijenzijnvooralbezigmethuneigendoelstellingennatestrevenenerwordtonvoldoende samengewerktvanuiteengezamenlijkedoelstelling 11. Gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie 12. Teweinigaandachtvooruitvoerbaarheidindeontwerpfase 13. Wantrouwen, Aannemerszijnboeven,zezijnalleenmaaruitopmeerwerk.Opdrachtgeverszijnniettevertrouwenenzijn wispelturig,veranderencontinu,wetennietwatzewillen.bouwpartijenopererenineenspanningsveld tusseneigenbelangengezamenlijkbelangenergeldtdemoraal wiebetaaltdiebepaalt.datschetst ongeveerdewereldwaarinweleven/bouwenenwaarinhuisvestingsprojectenmoetenwordengerealiseerd. Wantrouwenzitdiepgeworteldindecultuurvandebouwsector 14., Gesloten,begroting,en,houding, Inhettraditionelevoorbereidingsprocesheeftdehoofdaannemerhetbouwwerkvolledigbegroot.Deze begrotingisheiligenhierwordtnietovergecommuniceerdnaarbuiten. Dewerkvoorbereiderheefteenbepaaldbudgetvooreenbouwonderdeel,bijvoorbeeldprefabbeton.De werkvoorbereidergaatdemarktopdoorhetaanvragenvanoffertes.bijeenoffertecaanvraagwordener diversestukkenverstuurdnaardeonderaannemer,zoalstekeningenenconstructieberekeningen.eénding wordtechternietverstuurdendatisdebegroting.inderegelwordenerbijdriepartijeneenofferte aangevraagd. Wanneerdewerkvoorbereiderdeoffertesheeftontvangengaathijzevergelijken,ofwelhetmakenvaneen offertevergelijk.vervolgenskrijgtoverhetalgemeendepartijmetdelaagsteprijshetwerkgegund,echter draagtditnietbijaandekwaliteit 15. Dooraanbestedingengaanadviseursenaannemerseencontractaanmetdeopdrachtgever,de onderaannemershebbenweereencontractmetdeaannemer.dezecontractenbestaanuitverplichtingenen verantwoordelijkhedenvoordepartijen.decontractendienenalsbasisvoordesamenwerkingenerwordt regelmatigteruggevallenopdecontracten.hierdoorontstaatereenzogenaamde vingerwijs cultuur, partijennemengeenverantwoordelijkheidvoorhettotaleplaatjeenschuivendeproblemendoornaar anderepartijen.hierdoorontstaateengebrekaanvertrouwenenverantwoordelijkheid 16. Doorhetvelegebruikvanonderaannemerswordthetwerkenopcontractenopdevoorgrondgebrachtendit komtdecontinuïteitniettengoede,watessentieelisvoorefficiëntwerken 17. 1.Inleiding 10 Vliet,2012 11 DeloitteRealEstateAdvisory&Nirov,2011 12 Houten,2014;USPMarketingConsultancybv,2010 13 USPMarketingConsultancybv,2010 14 Kleijn,Dols,Hoepel,&Talstra,2014 15 Saad,Jones,&James,2001 16 Baiden,Price,&Dainty,2006 17 J.Egan,1998 12/06/2014 8

Gebrekkige,communicatie, Uitgesprekmetdezeopdrachtgeverblijktdateengebrekaanonderlingecommunicatieleidttot domme foutenopdebouw.citaatvandeopdrachtgever: Deloodgieterkomtaanopdebouwomrioleringte monteren,danblijktdatdevloeralisaangebracht.hijmoestduseenweeklangonderdevloerliggenomde rioleringaantebrengen.ditheeftuiteindelijkgeleidtoteenvertragingvanhetbouwprojectendatvoelik weerinmijnportemonnee.naastontevredenwerknemers,kunnenfouteninhetprocesdustevensleiden toteenontevredenopdrachtgever. 1.Inleiding Pilot3project+VORM+ DeopdrachtgevervanhetpilotcprojectheeftgeëistdatVORMgebruikmaaktvanLeanmethodieken.De redenisdatvormzichprofileerdealszijndeeenleanorganisatie,maarditbijvoorgaandeprojectenniet waarheeftkunnenmaken. VORMiszichervanbewustdatfouteninhetproceskunnenleidentotfaalkostenenergernissen,daaromwil VORMhetandersgaandoen.Dithebbenzijmiddelseenpilotcproject,genaamd DePerfecteVoorbereiding, gedaan.hetproceswordttoegelichtinhetdraaiboekinbijlagevii. VoorditpilotcprojectheeftVORMachtdoelstellingengeformuleerd: MaximaleklantwaardevolgensdeLeanprincipes. Verspillingvoorkomendooroptimalesamenwerking. Verkortenvandedoorlooptijd. Werkvoorbereiding100%gereedvoorstartbouw. Bouwenleukermaken. Lerenvanelkaar. Verlagenkostprijsenbeterekwaliteitleveren. Onderhoudsvriendelijkermakenvanhetgebouw. Hetgemeenschappelijkdoelvoorhetpilotcproject: Bij#de#laatste#sessie#is#alles#100%#afgestemd#tussen#alle#partijen,#waardoor#er#op#dit#project#0%#faalkosten#zijn.#,,, Financiële,transparantie, Inditpilotcprojectspeeltsamenwerkingmetandereketenpartnerseenbelangrijkerol.Uiteen vertrouwensonderzoekvangraydon 18 blijktdatwantrouwentussenpartijensamenwerkingindewegstaat. Daarnaastblijktdat75%vanderespondentenaangeeftdatopenheidenfinanciëletransparantiezorgtvoor meervertrouwenbijhunzakenrelaties.ookblijktuitonderzoekvangraydon 18 datvertrouwenbijdraagtaan eengoedesamenwerking.ditisnietperdefinitieéénopééntekoppelenaanhetpilotcproject.erzaldaarom onderzochtwordenoffinanciëletransparantievanvormleidttotwederzijdsvertrouwenbijdebetrokken partijenvanhetpilotcproject. It sokaytospendalotoftimearguingaboutwhichroutetotaketosanfrancisco wheneveryonewantstoendupthere,butalotoftimegetswastedinsuch argumentsifonepersonwantstogotosanfranciscoandanothersecretlywantsto gotosandiego. SteveJobs 18 Graydon,2013 12/06/2014 9

Hetspoornaarperfectie? VORMisditpilotcprojectaangegaanmetbekendepartnersenheeftgeenoffertesmeeraangevraagd.In plaatsdaarvanzijnertransparantebudgetten(openbegrotingperonderdeel)toebedeeldaandebetrokken partners. Echter,devoornaamsteoorzakenvanfaalkostenenergernissenverdwijnennietalssneeuwvoordezondoor hettoebedelenvantransparantebudgettenaanpartners. Pluijmers 19 : Alsdeanderepartijbegrijptdatweopeenbepaaldemanierrekenenendaaraanbepaalde parametersvastknopen,begrijpenweookdatzijalsbedrijfeennormalegezondemargemoetenmaken,daar gaanwenietoveronderhandelen.daarmeeverdwijntveelkouuitdelucht.vervolgensgaathetgesprekover dingendieerechttoedoen,waaruitvoordeelvalttehalen.tijdenenergiewordendanbesteedaandingen dieverschilmaken. 1.Inleiding Concurrent+Engineering+als+oplossing?+ HetvermoedenbestaatdatConcurrentEngineeringalszonkanfungerenomdesneeuw(devoornaamste oorzakenvanfaalkostenenergernissen)tedoensmelten.uitonderzoekblijktdatconcurrentengineering resulteertindynamiek,waardecreatieeneenbeteresamenwerking 20. OnderzoektoonttevensaandatConcurrentEngineeringzalmoetenresultereninkostenbesparingen, productendiepreciesovereenkomenmetdebehoeftenvandeklanteneenhogeproductkwaliteit.de invoeringvanconcurrentengineeringkantevensleidentoteenverkortingvanhet productontwikkelingsprocesmetmaximaal70procent 21. LawsonenKarandikar 22 hebbenonderzoekgedaanbij70amerikaansebedrijvennaarconcurrent Engineering.Deresultatenvanditonderzoekzijnalsvolgt: Ontwikkelingstijdverkortmet30c50%. Technischeveranderingentijdensvoorbereidingverminderdmet60c95%. Schrappenenherwerkverminderdmet75%. Defecten/foutenverminderdmet30c85%. Timetomarketverminderd20c90%. Storingspercentageverminderdmet60%. Algehelekwaliteittoegenomenmet100c600%., Andere,sectoren, Zoalsindeeerstealineawordtaangegevenstaatdebouwsectorbekendomdehogefaalkosten.In tegenstellingtotdebouwsectorstaatdeautocenvliegtuigindustrienietbekendhogefaalkosten,maarjuist omhaarefficiëntie.indevliegtuigindustrie(boeingenmcdonneldouglas),autocindustrie(toyota,gmen Ford)endeelektronicacindustrie(IBM,HPenTexasInstruments)wordtConcurrentEngineeringtoegepast. BijeeneersteprojectvanGMheeftConcurrentEngineeringgeresulteerdineendoorlooptijdverkortingvan circa30% 23. 19 Aedes,2009 20 ArpaLearnInstituut 21 Anumba,Kamara,&CuttingcDecelle,2007 22 Lawson&Karandikar,1994 23 S.W.F.Omta,2000 12/06/2014 10

Gewenste+situatie+ EénvandebelangrijkstekenmerkenvanConcurrentEngineeringishetgebruikvanmultifunctioneleteams, ditgenereertvolgensvalleenva zquezcbustelo 24 devolgendevoordelen: Verbeterdecommunicatieenorganisationeelleren 25. Creatievereoplossingen,beterebeslissingen,meerbetrokkenheid 26 enverbeterdeproductinnovatie enkwaliteit. Voordelenzijnooktezienindetoenamevandetechnischeeninterpersoonlijkevaardighedenvande teamleden.daarnaastisereengroterebereidheidomteexperimenterenenontstaatermeersynergie.de teamledendoennaasthuneigentechnischeexpertiseookkennisopoveranderetechnischegebieden 27. InFiguur1c3hetvermoedenvandetevredentoestandschematischweergegeven.UzietdatdeConcurrent Engineeringsessiehetmiddelpuntvandecontactlijnenis.Afsprakenzullentijdensdesessiegemaakt worden,waardoorallebetrokkenenopdehoogtezijnvangemaakteafspraken.daarnaastkunnenertijdens desessiedirectbeslissingengenomenworden,doordatallebeslissingsbevoegdenhierbijaanwezigzijn. VORMheefthetvermoedendatConcurrentEngineeringsessieseenoplossingzoukunnenbiedenvoor bovenstaandeproblematiek,doordatdebetrokkenenallemaalaanwezigzijnenmetelkaarincontactworden gebracht.hierdooriseeniederopdehoogtevangemaakteafspraken. 1.Inleiding Voorbereiding Hoofdaannemer Direc>e/projectleider Onderaannemer Sessie Gewenstecontactlijn Uitvoering Hoofdaannemer Werkvoorbereiding/ uitvoering Onderaannemer Figuur,1;3,Vermoeden,tevreden,toestand, 1.2. Relevantie,van,het,onderzoek, Theoretische+relevantie+ UitvooronderzoekblijktdatConcurrentEngineeringleidttoteenverkortingvandeproductietijd, kostenbesparingen,eenhogeproductkwaliteit,verbeterdecommunicatie,creatievereoplossingen,betere beslissingen,meerbetrokkenheid,verbeterdeproductinnovatieenproductendiepreciesovereenkomenmet debehoeftenvandeklant. DoorvooronderzoekishetvermoedendatConcurrentEngineeringeenpositieveinvloedheeftopde voornaamsteoorzakenvanfaalkosten,echterisditnognietaannemelijkgemaakt. 24 Valle%&%Va%źquezcBustelo,2009 25 McKee,1992 26 Donnellon,1993 27 Tammala,Chin,&Ho,1997 12/06/2014 11

Hetspoornaarperfectie? Onderzoektoontaandatwantrouwensamenwerkingindewegstaat,financiëletransparantiezoumoeten leidentotvertrouwenendatvertrouwenbijdraagtaaneengoedesamenwerking.echterisdeinvloedvan financiëletransparantie(toebedelenvantransparantebudgetten)opwantrouwenindebouwnogniet onderzocht. 1.Inleiding Praktische+relevantie+ VORMheeftbijvoorgaandeprojectenbijdeopdrachtgeveraangegeven Leantezijn.Ditheeftzijechter nietwaarkunnenmakenenisvoornemensmiddelsditpilotcprojectaantetonendatzijweldegelijk Lean is.daarnaastdaaltdetevredenheidvandemedewerkersvanwegefouteninhetvoorbereidingsproces. UkuntVORMzienalseentreinopwegnaarhetmeestefficiëntespoorombijheteindstationtearriveren. Heteindstationistevredenopdrachtgevers,medewerkersenklanten.VORMbevindtzichnunogopeen inefficiëntspoor,namelijkhettraditionelebouwprocesdatopwegisnaarfaalkosten,ergernissenen wantrouwen.doorhetpilotcprojectrijdtvormnuopeennieuwspoor,waarvanonduidelijkisofhetefficiënt isenwatheteindstationgaatworden. Ditonderzoekzaltoetsenofhetnieuwespooreenefficiëntspoorisdatopwegisomfaalkostente reduceren,ergernissentevoorkomen,vertrouwentecreërenentevredenheidoplevert. 1.3. Probleemstelling, Aandehandvanparagraaf1.1isvoorhetonderzoekdevolgendeprobleemstellinggedefinieerd: Hettraditionelevoorbereidingsprocesindebouwleidttotfaalkosten,wantrouwenen ergernissenbijdebetrokkenpartijen.devoornaamsteoorzakenhiervanzijn: gebrekkige#(gegevens)uitwisseling#en#communicatie,#te#weinig#aandacht#voor#de#uitvoerbaarheid# tijdens#de#ontwerpfase,#elke#partij#streeft#zijn#eigen#doelstellingen#naen#er#wordt#onvoldoende# samengewerkt#vanuit#een#gezamenlijke#doelstelling#enhet#hanteren#van#een#gesloten#begroting#en# houding. 1.4. Doelstelling, Steunendopvoorgaandeparagrafenzijnervoorditonderzoekdevolgendedoelstellingengeformuleerd: Bedrijfsdoelstelling+ Het#uitbrengen#van#een#advies#aan#de#directie#van#VORM#ter#verbetering#van#het# voorbereidingsproces,#door#het#toetsen#van# De#Perfect#Voorbereiding #op#het#model#van# teameffectiviteit.# Onderzoeksdoelstelling+ Het#onderzoeken#of# De#Perfecte#Voorbereiding #een#mogelijke#positief#effect#heeft#op#faalkosten# en#wantrouwen,#door#het#verkrijgen#van#inzichten#in#de#meningen#van#betrokken#partijen # 12/06/2014 12

1.5. Onderzoeksvragen, Aandehandvandeaanleiding,probleemstellingenbovenstaandedoelstellingenisereenhoofdvraag geformuleerd.omdehoofdvraagtekunnenbeantwoordenzijnernegendeelvragenopgesteld. 1.Inleiding Hoofdvraag+ InhoeverreheeftdecombinatievanConcurrentEngineeringenfinanciëletransparantie(ofwel: DePerfecte Voorbereiding )invloedopdevoornaamsteoorzakenvanfaalkostenenwantrouwen? Deelvragen+ Omdehoofdvraagtekunnenbeantwoordenzijnerachtdeelvragenopgesteld. 1) WatisConcurrentEngineering? 2) Watisdedefinitievanfaalkosten? 3) Watiserbekendoverteamfunctioneren? 4) WaarwordendeConcurrentEngineeringsessiesopgetoetst? 5) Hoewordthetpilotcprojectervarendoordebetrokkenpartijen? 1.6. Onderzoeksopzet, Dehoofdvraagistecomplexomdirecttebeantwoorden.Erbestaateenvermoeden,echterzaldit vermoedenbekrachtigdmoetenwordenmiddelsditonderzoek.deonderzoeksopzetisschematisch weergegeveninfiguur1c4(pagina14). Hetonderzoekbestaatuitvierfases: Fase1.Literatuuronderzoek Hetonderzoekisgestartmeteenliteratuurstudie,hettheoretischkader(hoofdstuk2).Hettheoretischkader dientervooromeentheoretischebasistevormen.hettraditionelevoorbereidingsproceszaltoegelicht worden,alsmedediversecentralebegrippenuithetonderzoek.daarnaastzullenerenkelealternatievenop ConcurrentEngineeringwordentoegelicht. HetgebruikvaneenmultifunctioneelteamiséénvandebelangrijkstekenmerkenvanConcurrent Engineering.Inhettheoretischkaderisdaaromonderzoekgedaannaarteamfunctioneren. Fase2.Casestudy VORMheefteenpilotcprojectmeteennieuwvoorbereidingsprocesingezet.Deonderzoekerliftmeemet dezetreinomdeprestatieservanteobserveren.middelsliteratuuronderzoekoverteamfunctionerenzijner beoordelingscriteriaopgesteldomteobserverenenzijnerenquêtevragenopgesteld. Degebruikteonderzoekstechniek(observatie)zalopdetussenstops(naiederesessie)geëvalueerdworden. Bijaankomstopdeeindbestemmingzalderit(hetpilotcproject)geëvalueerdwordenmiddelseenenquête. Fase3.Evaluatie Hetderdeonderdeelvanhetonderzoekbestaatuithetevaluerenvandeverzameldeinformatie.De resultatenwordengetoetstophuninvloedopdevoornaamsteoorzakenvanfaalkosten. Fase4.Conclusie HetonderzoeksluitafmeteenconclusiemethierbijaanbevelingenrichtingdedirectievanVORM.Inde conclusiewordterteruggekoppeldnaardehoofdvraagvanhetonderzoek. 12/06/2014 13

Hetspoornaarperfectie? Pilot?project$ VORM$ 1.Inleiding Hoofdvraag)onderzoek) Hee#$ De$Perfecte$Voorbereiding $een$ posi6ef$effect$op$de$voornaamste$ oorzaken$van$faalkosten?$ Literatuurstudie$ (fase$1)$ Reflec6e$ 2.$Enquête$ Concurrent$Engineering$$ Sessies$(fase$2)$ Sessie$6$ Sessie$5$ Sessie$4$ Sessie$3$ Sessie$2$ Sessie$1$ Onderzoekstechnieken$(fase$2)$ 1. Observa6e:$?$Teameffec6viteit$?$Plus/delta$evalua6e$ 2. Enquête$ Tussen6jdse$evalua6e$ Reflec6e$ 1. Observa6e$ Evalua6e$onderzoek$ (fase$3)$ Terugkoppeling$ naar$hoofdvraag$ (fase$4)$ Figuur,1;4,Onderzoeksopzet, 1.7. Leeswijzer, Deopbouwvanhetrapportisalsvolgt.Nahoofdstuk1isditrapportverdeeldin5hoofdstukken. Hoofdstuk2.Theoretischkader Indithoofdstukwordthettraditionelevoorbereidingsprocesendecentralebegrippenoverhetonderwerp behandeld.hetdoelvanhettheoretischkaderishetbiedenvaneentheoretischebasis,waarbijuitlegwordt gegevenoverdiverse(wellichtonbekende)begrippen.hettheoretischkadereindigtmeteenterugkoppeling naardehoofdvraag. Hoofdstuk3.Onderzoeksmethode Hoofdstuk3zalueenantwoordverschaffenopdevraaghoe#ditonderzoekisverrichtenwat#erwordt onderzocht.degemaaktekeuzesmetbetrekkingtotonderzoekstechniekenen methodenwordenindit hoofdstuktoegelicht. Hoofdstuk4.Onderzoeksresultaten Hetgebruikvandeinhetvoorgaandehoofdstukbenoemdeonderzoekstechniekenen methoden,resulteert inonderzoeksresultaten.deresultatenzijnverwerktinhoofdstuk4. 12/06/2014 14

Hoofdstuk5.Conclusiesenaanbevelingen Hetbelangrijkstedeelvanhetonderzoekvoorvelelezersvanonderzoeksverslagenzijndeconclusiesen aanbevelingen.deconclusiesenaanbevelingenvanditonderzoekkuntuvindeninhoofdstuk5. Hoofdstuk6.Discussie Totslotwordenerkanttekeningengeplaatstoverdeeventuelebeperkingenvandeuitvoeringvanhet onderzoekenwordenermogelijkeverklaringengegevenvoorde(on)verwachteresultaten. 1.Inleiding 12/06/2014 15

Hetspoornaarperfectie? 2. Theoretisch,kader, Omdeleesbaarheidvanditrapporttebevorderenishetvanbelangdatdecentralebegrippenuitgelegd worden.inhoofdstuk1zijndiversebegrippenbenoemd,zoalsconcurrentengineering,leanplannen, plus/deltaevaluatiemethodeenteamfunctioneren. Hetdoelvanhetonderzoekishetmetenvandeinvloedvan DePerfecteVoorbereiding opdevoornaamste oorzakenvanfaalkosten.hetbegripfaalkosten#isechtereenzogenaamdcontainerbegripenwordtdaaromin paragraaf2.1.1toegelicht. EenuitgebreideliteratuurstudienaarConcurrentEngineeringvindtuinbijlageI. 2.1. Centrale,begrippen, 2.1.1. Faalkosten, Deliteratuurkenteenruimaanbodaandefinitiesvoorhetbegrip faalkosten,echterontbreekthetaan overeenstemmingbinnendebouwnijverheidovereenonweerlegbaredefinitie. InditonderzoekwordtdedefinitievanSBR 28 gehanteerd,namelijk: Allekostendietenbehoevevanhet eindproductzijngemaakt,ontstaandoorvermijdbaartekortschieten. 2.1.2. Concurrent,Engineering, ConcurrentEngineeringishetgelijktijdigineenruimteengineeren.Veelalwordenhierdeknooppunten behandeld,waarbijveelengineeringskennisbijelkaarkomt.erwordtrekeninggehoudenmetalleaspecten vandeproductlevenscyclus. DedoelenvanConcurrentengineeringzijnalsvolgt 29 : Verkortingvanhetontwikkelingsproces,duskorteretimectocmarket. Verhogingvandekwaliteit. Verlagingvandekostenvanhetontwikkelprocesendekostenoverdegeheleproductlevenscyclus. ConcurrentEngineeringwordtgekenmerktdoorhetcoördinerenvandecommunicatievanendooralle teamleden.hierdoorwordtallekennisenkundegelijktijdiginstellinggebracht.eenvoorwaardevan ConcurrentEngineeringisomfysiekmetelkaarinéénruimtetewerken.ConcurrentEngineeringwordtvaak verwardmetvergaderen,terwijlditverrevanjuistis.deessentievanconcurrentengineeringisomdirect besluitentenemen,doortevoeren,terugtekoppelenendefinitieftemaken 29. Voordelen,Concurrent,Engineering, DevoordelenvanConcurrentEngineeringvloeienvoortuithetfeitdathetisgerichtopdeontwerpfase.Deze fasebepaaltenbeïnvloedtgrotendeelsdetotalekostenvaneenproduct/project. Doorallelevenscycluskwestiesvooraftebesprekenmetallepartijenenervoortezorgendathetontwerp rightcfirstctimeis,zalditmoetenresultereninkostenbesparingen,eenhogeproductkwaliteitenproducten 28 Wichers&Fleuren 29 ArpaLearninstituut 12/06/2014 16

diepreciesovereenkomenmetdeklantbehoefte.deinvoeringvanconcurrentengineeringkantevensleiden toteenverkortingvanhetproductontwikkelingsprocesmetmaximaal70procent 30. Crossfunctioneel+team++ IndezeparagraafwordthetsoortteambesprokenwelkedemeesteraakvlakkenheeftmetConcurrent Engineering,namelijkdecrossfunctioneleteams.MeerovercrossfunctioneleteamsenConcurrent EngineeringvindtuinbijlageI. Crossfunctioneleteamszijnteamsopgebouwduitwerknemersvanhetzelfdeniveauindehiërarchievande organisatie,maarvanverschillendewerkgebieden,diesameneentaakvolbrengen.medewerkersin crossfunctioneleteamszijnbuitengewoongeschiktominformatieuittewisselen,nieuweideeënte ontwikkelen,problemenoptelosseneningewikkeldeprojectentecoördineren 31. Eenaandachtspuntbijcrossfunctioneleteamsishetmanagement.Hetmanagementmagbeslistniet onderschatworden.deaanloopfaseszijnvaakergtijdrovend,omdatdeledenmoetenlerenomgaanmet diversiteitencomplexiteit.daarnaastkosthettijdomvertrouwenenteamwerkoptebouwen,vooralalsde ervaring,achtergrondenvisievandeteamledenergverschillen.deprojectleiderdientdustebeschikken overuitmuntende peopleskills.ookisvoldoendedeskundigheidengevoelvoordemachtsverhoudingen vanbelang 31. 2.1.3. Alternatieven,op,Concurrent,Engineering, 2.Theoretischkader VolgensArpa 32 zijnerdrieprojectmatigeleanmethodiekendiealsalternatiefopconcurrentengineering gezienkunnenworden:leanplannen,leanengineeringenleantenderen. LeanPlannenisinhetpilotcprojectgeïntegreerdenzalhierdoornietalsalternatiefwordenaangemerkt,maar alsaanvulling. Lean+Engineering+ LeanEngineeringiseenmethodeommetdedeelnemersaaneenengineeringsopgavetegaanplannenen realiseren.leanengineeringisgerichtophetafstemmenvanalletemakendocumentenenwerkzaamheden ineenontwerp.denkhierbijaanhetontwerpvaneengebouwofcomplexebesluitvormingsprocessen. VolgensArpa 32 doorlooptmenzesstappenmeteenleanengineeringsproject. 1) Hetkernteambepaaltdedoelstellingenenmijlpalenvoordeengineeringsplanning. 2) Voorbereidingmetallepartners(watzijnknelpunten,watisnogonduidelijkvoordatergeplanden geplaktkanworden).allepartnersgaaninformatieverzamelenaandehandvaneenvastformat. 3) Inhoudelijkeafstemmingvanalletemakendocumentenenteverrichtenwerkzaamheden. Knelpuntenwordenbenoemdenopgelost. 4) Deplanningwordtsamenmetallepartnersgemaakt.Alleproblemenwordengetackeld.Aanhet eindevandedagisereendoordeaanwezigegeaccepteerdeplanning. 5) Tijdensengineeringwordtdagelijksdegangvanzakenbesproken. 30 Anumba,Kamara,&CuttingcDecelle,2007 31 Robbins&Judge,2011 32 ArpaLearnInstituut,2013 12/06/2014 17

Hetspoornaarperfectie? 6) Plus/deltamomentengedurendehetgeheleproject:erwordtmetregelmaataanhetteamgevraagd watergoedgaat(plus)enwaterbeterkan(delta). Lean+Tenderen+ LeanTendereniseenmethodiekomgezamenlijk,alssamenwerkendepartijen,toteenoptimaleaanbieding vooreenprojecttekomen.doorklantwaardebovenaantezetten,leanengineeringenleanplannenkaneen teamineenvroegefaseeenvoorstelmakenmeteenhogescoringskans.hetdoelisonnodigeverspillinguit deaanbiedingtehouden.detenderkenmerktzichdooreenkortedoorlooptijd,lagekostenenhoge kwaliteit. 2.Theoretischkader Lean+plannen+ Bij LeanPlannen zijnallepartijenvanafhetbeginbetrokkenbijdeplanning.elkepartijplantinsamenspraak metdepartnerszijnwerkzaamhedenin.doordatalleexpertisebijelkaaraanwezigisenerinteractie plaatsvindt,wordenmogelijkeconflictenenknelpuntenineenvroegstadiumgesignaleerd.inde uitvoeringsfaseevaluerendeuitvoerdersdeopgesteldeplanningdagelijks.mochtendeuitvoerderseen probleemvoorzienoferdoetzicheenprobleemvoorkunnenzijhiersnelopschakelen., Hetvoorbeelddatdeopdrachtgeveraandroeg,namelijkdeloodgieterdienadevloerenleggerderiolering wiltmonteren,iseenfoutdiemiddelsleanplannenvoorkomenkanworden.volgensarpa 33 wordtmetlean Plannenhetprojectsneller,goedkoperenkwalitatiefbeter. Voordelen,op,korte,termijn Met LeanPlannen wordthetprojectsneller,goedkoperenkwalitatiefbeter.devoordelentenopzichtevan detraditionelemaniervanplannenzijn 33 : Detijdsduurvandeplanningsfasegaatterugnaaréénofenkeledagen. Tijdensdeuitvoeringdoenzichaanzienlijkminderonduidelijkhedenenconflictenvoor. Nahetplannenzijnergeengroteonopgelosteproblemenmeer. Problementijdensdeuitvoeringwordensnelleropgelost. Erisveelaandachtvoordeovergangentussenverschillendebouwactiviteitenendezeovergangen wordengoedgeorganiseerd. Sterkeverminderingvanbenodigdevoorradenenbuffer. Aanzienlijkeverkortingvandedoorlooptijdvanhetprojectenduseeneerdereoplevering., Voordelen,op,lange,termijn Oplangeretermijnheeft LeanPlannen ookvoordelen. LeanPlannen biedtnamelijkdebasisvooreen langdurigesamenwerkingmetvastepartners.erkanbijvoorbeeldeenteamontstaandiezichspecialiseertin utiliteitsbouw,ofjuistinwoningbouw.doorlangdurigepartnerschappenraakthetteamsteedsbeterop elkaaringespeeld.erzijnintussenbouwteamsdieerinzijngeslaagdbinnenvijfjaardedoorlooptijdvanhun projectenmet60%teverkorten 33. 33 ArpaLearnInstituut 12/06/2014 18

Nadelen,Lean,plannen NadelenvanLeanplannenkunnenzijn: Veelfysiekeruimtenodig. Nietoverzichtelijkdoordatermeerderegrotepostersnaastelkaarhangenmetpostcits.De koppelingtussenactiviteitenishierdoornietaltijdduidelijk. 2.1.4. Plus/delta,evaluatiemethode, 2.Theoretischkader Stap6vanLeanengineeringvolgensArpa 33 ishetuitvoerenvanplus/deltamomentengedurendehetgehele project.erwordtmetregelmaataanhetteamgevraagdwatergoedgaat(plus)enwaterbeterkan(delta). Deplus/deltamethodeiseeneenvoudige,formatieveevaluatiedatsnelenmakkelijktegebruikenisenhet biedtideeënvoorverbeteringen 34.Eentoelichtingophetgebruikvandemethodeinhetpilotcprojectvindtu inbijlageiv. 2.2. Teameffectiviteit, Desessieszullengeobserveerdwordenopmeerdereaspectenuithetmodelvanteameffectiviteitvan RobbinsenJudge 35.Meeroverdewijzevanobserverenvindtuinhoofdstuk3.Recenteonderzoekenhebben de enormewaslijstvankenmerken toteenrelatiefeenvoudigmodelkunnenrangschikken(bijlageiii).dit modelvatdekennissamenoverdefactorendieteamseffectiefmaken. HetmodelisvolledigtoegelichtinbijlageIII.Dezeparagraafbespreektdrieaspectenuithetmodel,namelijk leiderschap,gemeenschappelijkoverkoepelenddoelenconcretedoelstellingen., Leiderschap, Deprojectleiderdienttebeschikkenoveruitstekende peopleskills omeencrossfunctioneelteamtesturen. Onder peopleskills wordtverstaan: Inspireren. Uitdagen. Structureren. Gemeenschappelijk,overkoepelend,doel, Eengemeenschappelijkdoelisalseensterrenhemelwaareenzeekapiteinzichoporiënteert zo ndoelgeeft richtingenhouvastonderalleomstandigheden 35. Hetisvanbelangdatledenvaneenteamveeltijdenenergiestekenomovereenstemmingtebereikenover eenoverkoepelenddoel,waarzijzichindividueelencollectiefachterscharen. Concrete,doelstellingen, HetgemeenschappelijkdoelwordtdoorsuccesvolleteamsvertaaldinSMARTcdoelstellingen.Goede communicatieismogelijkenhetteamblijftnaardegewensteresultatentoewerkendankzijconcrete doelen 35. 34 UniversityofCentralOklahoma 35 Robbins&Judge,2011 12/06/2014 19

Hetspoornaarperfectie? 2.3. Conclusie, Traditionele,bouwproces, Uitvooronderzoekblijktdathettraditionelebouwprocesgekenmerktwordtdoordewoorden gefragmenteerdeninefficiënt,alsmededathetleidttotfaalkosten,wantrouwenenergernissen.het theoretischkader,alsookdeaanleidinghebbentoegelichtwaaromeenveranderingnodigis. Concurrent,Engineering, ConcurrentEngineeringwordtgekenmerktdoorhetcoördinerenvandecommunicatievanendooralle teamleden.hierdoorontstaathetvermoedendatconcurrentengineeringeenpositieveinvloedheeftopeen gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie. HetdoelvanConcurrentEngineeringkomtdeelsovereenmetdedoelstellingenvan DePerfecte Voorbereiding,namelijk:verkortingvandedoorlooptijd,verhogingvandekwaliteitenverlagingvande kostenvanhetontwikkelproces. Wantrouwen,in,de,bouwsector, DoorhetonderzoekvanGraydon 36 ishetvermoedendatvormdoorhettoebedelenvantransparante budgetteneenstapgenomenheeftinhetcreërenvanvertrouwen.echterisernognietonderzochtof financiëletransparantieindebouwleidttotwederzijdsvertrouwen.hoofdstuk3lichttoehoeditonderzocht wordt. Gemeenschappelijk,doel,en,concrete,doelstellingen, StapéénvolgensArpabijeenLeanengineeringsprojectishetformulerenvandoelstellingenenmijlpalenmet hetkernteam.uithetmodelvanteameffectiviteitblijktdat,naasthetformulerenvanconcrete doelstellingen,tevenshetformulerenvaneengemeenschappelijkoverkoepelenddoeldeprestatiepositief beïnvloed.elisafredericks 37 beweertdatalleledendedoelstellingenvanafhetbeginvaneenprojectmoeten begrijpen. Leiderschap, Hetmodelvanteameffectiviteitgeeftaandatdeprojectleiderdienttebeschikkenoveruitstekende people skills.ditzelfdewordtgezegdoverdeprojectleidervancrossfunctioneleteams: eensterkeleidermet uitstekendecommunicatievevaardigheden.hoofdstuk3beschrijfthoededitonderdeelonderzochtwordt. 2.3.1. Relatie,tot,hoofdvraag, 2.Theoretischkader In#hoeverre#heeft#de#combinatie#van#Concurrent#Engineering#en#financiële#transparantie#(ofwel:# De#Perfecte# Voorbereiding )#invloed#op#de#voornaamste#oorzaken#van#faalkosten#en#wantrouwen?# # Doorhetverrichtenvanvooronderzoekwordterinditonderzoekuitgegaanvandevolgendeoorzakenvan faalkostenenwantrouwen: Gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie. Teweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensdeontwerpfase. 36 Graydon,2013 37 Fredericks,2005 12/06/2014 20

Elkepartijstreeftzijneigendoelstellingennaeneronvoldoendewordtsamengewerktvanuiteen gezamenlijkedoelstelling. Hethanterenvaneengeslotenbegrotingenhouding. UitonderzoekblijktdatdenadrukvanConcurrentEngineeringligtoponderlingecommunicatie.Hierdooris hetvermoedendatconcurrentengineeringeenpositieveinvloedheeftopdeoorzaak gebrekkige (gegevens)uitwisselingencommunicatie. ErisechternietonderzochtofConcurrentEngineeringeenpositieveinvloedheeftopgebrekkige (gegevens)uitwisseling.erzalmiddelshetpilotcprojectonderzochtwordenofdithetgevalis. Erisindegeraadpleegdeliteratuurnietswaargenomenomtrentdeaandachtvooruitvoerbaarheidtijdensde ontwerpfase.vormheefthetvermoedendatconcurrentengineeringdaareenpositieveinvloedopheeft. Hoofdstuk3lichttoehoeditvermoedenonderzochtwordt. ZowelbijLeanengineering,danweleffectievecrossfunctioneleteamswordthetformulerenvan doelstellingenmethetteambenoemdalsbelangrijkaspectomeffectieftezijn.uitonderzoekblijkttevens dathetvanbelangisdathetteamdedoelstellingenvanafhetbeginbegrijptenhetermeeeensis.bij ConcurrentEngineeringwordtditnietbenoemd.Erzalonderzochtmoetenwordenofdebetrokkenpartijen vanhetpilotcprojectdedoelstellingenbegrijpenenhethiermeeeenszijn.inhoofdstuk3leestuhoedit onderzochtzalworden. Uheeftkunnenlezendateengeslotenbegrotingenhoudingleidttotwantrouwen.Daarnaastblijkenveel mensenaantegevendatopenheidenfinanciëletransparantiezorgtvoormeervertrouwenbijhun zakenrelaties.ookblijktuitonderzoekdatvertrouwenbijdraagtaaneengoedesamenwerking. Deinvloedvanfinanciëletransparantieindebouwopwederzijdsvertrouwenisnietbekend.Erzalmiddels hetpilotcprojectonderzochtwordenofdithetgevalis. 2.4. Kanttekeningen, 2.Theoretischkader Faalkosten+ OngeachthetfeitdatSBRhetbegrip faalkosten #heeftgedefinieerd,isditnognietbreedomarmdinde bouwsector.erheerstnogveelonduidelijkheidoverfaalkosten.nietalleendedefinitie,maarookhet percentage.erwordtindebouwvaak10%vandeomzetgehanteerdalszijnde faalkosten,echterhoekaner eenunaniempercentagezijnvoorfaalkostenalsergeenbreedgeaccepteerdedefinitieis? InditonderzoekwordtdedefinitievanhetSBRgehanteerd.Daarnaastwordterinditonderzoek,zoalsinde aanleidingwordtvermeld,uitgegaanvan5tot35%aanfaalkosten. Model+van+teameffectiviteit+ Ondankshetfeitdathetmodelvanteameffectiviteiteenrelatiefeenvoudigmodelis,zijnerwel kanttekeningenbijteplaatsen. Teamsverschillenwatbetreftvormenstructuur.Hetmodeliseenpogingtotgeneralisatievanallerlei soortenteams.enigesoepelheidwordtaangeradenbijhettoepassenvandevoorstellingenvanhetmodel. Hetbetreftgeenstatischmodel,maarhetiseenrichtlijn. 12/06/2014 21

Hetspoornaarperfectie? 3. Onderzoeksmethode, Hettheoretischkaderheeftuitgesprokendathetvermoedenisdat DePerfecteVoorbereiding een positieveinvloedheeftopdevoornaamsteoorzakenvanfaalkostenenwantrouwen.daarnaastwordter doorhetverrichtenvanvooronderzoekaangenomendatfaalkostengrotendeelswordenveroorzaaktinde ontwerpcenvoorbereidingsfase.ookiserbeschrevendathettraditionelebouwprocesleidtwantrouwen.dit ishetzogenaamdeinefficiëntespoor,zoalsbeschreveninparagraaf1.2. DithoofdstukzalbeschrijvenhoeeronderzochtwordtofVORMzichnuwélophetjuistespoorbevindt, namelijkhetspoordatleidttotfaalkostenreductie,hetcreërenvanvertrouwenenhetvoorkomenvan ergernissen. DeonderzoeksstrategieisschematischweergegeveninFiguur3c1enlaatziendatertwee onderzoekstechniekenzijntoegepast,namelijk observatie en enquêteren. Inparagrafen3.2.2en3.2.3wordtdekeuzevoordezeonderzoekstechniekentoegelicht. Deonderzoekstechniek observatie issteedsgeëvalueerdnaeenconcurrentengineeringsessie.erisdoor voortschrijdendinzichteenwijzigingtezienindeobservatieformulieren(bijlageiv.a). 1. Observa7e:)teameffec7viteit)en)plus/delta)evalua7e) 2. Enquête:) L (gegevens)uitwisseling)en)communica7e)l>)faalkosten) L Aandacht)voor)uitvoerbaarheid)L>)faalkosten) L Financiële)construc7e)L>)vertrouwen) L Teampresta7e) L Group)efficacy) L Teamcohesie) L Model)van)teameffec7viteit) L Persoonlijke)ervaring) ) Reflec7e) 2.)Enquête) Concurrent)Engineering)) Sessies) Sessie)1) Sessie)2) Sessie)3) Sessie)4) Sessie)5) Sessie)6) Onderzoekstechnieken)(fase)2)) 1. Observa7e:) L)Teameffec7viteit) L)Plus/delta)evalua7e) 2. Enquête) Tussen7jdse)evalua7e) Reflec7e) 1. Observa7e) Evalua7e)onderzoek) (Hoofdstuk)4.) Onderzoeksresultaten)) Figuur,3;1,Onderzoeksstrategie, 12/06/2014 22

3.1. Literatuuronderzoek, Voorgaandhoofdstuk,hettheoretischkader,istotstandgekomendoormiddelvanliteratuuronderzoek.Het literatuuronderzoekheeftplaatsgevondenmiddelsdebig6 TM zoekmethode.dezemethodeisontwikkeld dooronderandereberkowitz 38.DecentralebegrippenConcurrentEngineering,#plus/deltaevaluatietoolen financiëletransparantiezijnhierbijverhelderd.daarnaastisereenstudieverrichtnaarhettraditionele voorbereidingsprocesennaarhetbegripteamfunctioneren. 3.2. Casestudy, 3.Onderzoeksmethode Casestudyisonderzoekbijslechtséénonderzoekseenheid,zoalseenonderzoekbinneneenorganisatie. AangezienditeenonderzoekbetreftbijVORM,kanditonderzoekeencasestudygenoemdworden.Voorde casestudy#isergebruikgemaaktvaneentweetaltechnieken,teweten: Observatie #en enquêteren.# Inparagrafen3.2.2en3.2.3wordtdekeuzevoordezeonderzoekstechniekentoegelicht. # 3.2.1. Pilot;project, Financiële+transparantie+ VORMheeftopbasisvandestukkenvoordeomgevingsaanvraageenmarktconformeraminggemaaktvande bouwkosten.daarnaastheeftzijeengrovedemarcatielijstopgezet,waarindewerkzaamhedenworden toegewezenaanallepartners. DeeersteConcurrentEngineeringsessiestaatinhettekenvandetailsentekeningeninkleurendoorde partijen(bepalenvandedemarcatie).aandehandvandeingekleurdedetailsentekeningen(dedemarcatie) wordenerdoorvormbudgettenopgesteld.decalculatorbepaaldmiddelsdedefinitievedemarcatieeen budgetperpartner.ditbudget,inclusiefdedemarcatie,wordttoebedeeldaandepartners.eenuitlegvan hetgeheleprocesvindtuinhetdraaiboek(bijlagevii).doorvormwordt5%vanelkbudgetafgehaald,dus ookvanhaareigenbudget.vormisvoornemensfaalkostentereducerendoor DePerfecteVoorbereiding, vandaardater5%vanelkbudgetafgaat.debegrotingsopbouwinclusiefde5%budgetverdelingis geschematiseerdinbijlage(viii). Plus/delta+evaluatie+ Deplus/deltaevaluatiemethodeiseenevaluatietooldieingezetzoumoetenwordendoorhetteam.De evaluatiemethodeisdusnietgebruiktdoordeonderzoeker,maariswelbeoordeeldopvieraspecten.dit omdatdeplus/deltaevaluatietooleengoedeevaluatiemethodeisomeendergelijkprocesmetdebetrokken partijenteevalueren.deplus/deltaevaluatieisbeoordeeldopdevolgendeaspecten: Introductie/uitleg. Begrip. Inbreng. Structuur. BijkomendvoordeelisdatVORMzichwilmanifesterenalseenlerendeorganisatie.Deplus/delta evaluatietooliseenuitstekende Leantool omdittebewerkstelligen. Meerinformatieoverdeplus/deltamethodeistevindeninbijlageIV. 38 Berkowitz&Eisenberg,1990 12/06/2014 23

Hetspoornaarperfectie? 3.2.2. Observatie, Erzijnvoorditonderzoekvijfsessiesgeobserveerd.Omeeneenduidigeinterpretatietewaarborgenzijnde sessiesgestructureerdgeobserveerdmiddelseenobservatieformulier(bijlageiv.a)enisergebruikgemaakt vaneenvalideringscriterium(bijlageiv.b).daarnaastzijnderisico svanobserveren(bijlageiv)inacht genomentijdenshetobserverenomsubjectiviteitzoveelalsmogelijktevermijden.daarnaastwordt subjectiviteitgetrachttereducerendoortevenseenenquêteaftenemen(paragraaf3.2.3). Deredendatdesessieswordengeobserveerd: VORMismethetpilotcprojectopeennieuwspoorgaanrijden,echterishetnognietbekendofdit hetjuistespoorbetreft.doorhetpilotcprojectteobservereniserdemogelijkheidom verbeterpuntendirectdoortevoereninhetprocesendaarnaastoptenemeninhetdraaiboek (bijlagevii). Erkandoormiddelvanobserverenonderzochtwordenof DePerfecteVoorbereiding eenpositieve invloedheeftopdedoelstellingen lerenvanelkaar en bouwenleukermaken. Erisinhettheoretischkadereenkanttekeninggeplaatsomtrenthetmodelvanteameffectiviteit.Ditis namelijkgeenstarvoorschrift,maareenrichtlijndiemetenigesoepelheidtoegepastmoetworden. Hetmodelvanteameffectiviteitzalaangepastwordendoorhetgebruikvanhetmodelals observatieformulier. Drienadelenvanobserverenzijn: Kostrelatiefveeltijd. Erwordtgeeninzichtverkregeninachterliggendemotivaties,gedachtenenideeënvandegenedie menobserveert. Subjectiviteitiseenrisicobijkwalitatiefonderzoekdoorobservatie. 3.2.3. Enquête, 3.Onderzoeksmethode Hetgrotevoordeelvaneenenquêteisdathetrelatiefweinigtijdengeldkost.Eenandervoordeelisdathet watanoniemerisdanmondelingeinterviews,waardoorderespondentenmogelijkwatmindersociaal wenselijkzullenreageren 39.Omzoveelmogelijkresponstekrijgenisertijdens DePerfecteVoorbereiding aangegevendatereenenquêtevolgt. Inditonderzoekwordendebetrokkenpartijenvan DePerfecteVoorbereiding geënquêteerd.deenquête kuntuinzieninbijlagev.deenquêterichtzichopvieronderwerpen,teweten: Faalkosten. Modelvanteameffectiviteit. Persoonlijkeervaring. Faalkosten+ Zoalsinvoorgaandehoofdstukkenbenoemdzijn gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie, alsmede# teweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensontwerpfase tweevandedrievoornaamste oorzakenvanfaalkosten. 39 Baarda,2009 12/06/2014 24

InhettheoretischkaderisbeschrevendathetvermoedenisdatConcurrentEngineeringeenpositieve invloedheeftopbovenstaandeoorzaken.echterkonditnietbekrachtigdworden.inditonderzoekwordener eentweetalvragengesteldaanderespondentenomtrentdezetweeoorzakenvanfaalkosten,namelijk: Watisuwervaringmetdegegevensuitwisselingtussendebetrokkenpartijen? Waserindevoorbereidingvoldoendeaandachtvoordeuitvoerbaarheidvanhetwerk? Eenandereoorzaakvanfaalkostenisdatelkepartijzijneigendoelstellingennastreefteneronvoldoende wordtsamengewerktvanuiteengezamenlijkedoelstelling. Uithettheoretischkaderblijktdathetformulerenvaneengemeenschappelijkdoelenconcrete doelstellingendoorhetkernteamdeprestatievanhetteambevordert.eriseenstellingopgenomeninde enquêteomteverifiërenofdedoelstellingenbekendzijn,maarookofzehetermeeeenszijn.destelling betreft: Ubegrijptenbentheteensmetdedoelstellingenvan"DePerfecteVoorbereiding". Uheeftkunnenlezeninvoorgaandehoofdstukkendathettraditionelevoorbereidingsprocestotfaalkosten, wantrouwenenergernissenleid.erisdebetrokkenpartijengevraagdhoezij DePerfecteVoorbereiding beoordelentenopzichtevan(traditionele)voorbereidingsprocesseninsamenwerkingmetvorm.de betrokkenenhebbeneerdereprojectensamengewerktenzijkunnenhierdoordevergelijkingmaken.de vraagbetreft: Hoebeoordeeltu DePerfecteVoorbereiding invergelijkingmetvoorgaande(traditionele) voorbereidingsprocesseninsamenwerkingmetvorm? 3.Onderzoeksmethode Teameffectiviteit+ Omdekansopsubjectiviteitteverkleinenzijndeobservatiecriteria,welkegebaseerdzijnophetmodelvan teameffectiviteit,tevensgeënquêteerd.inbijlageiiiishet originele modelvanteameffectiviteittezien. InbijlageIV.a.istezienwelkeaspectenuithetmodelvanteameffectiviteitzijngeobserveerd. Daarnaastiszijnervragenindeenquêteopgenomen,diegebaseerdzijnopde TeamEffectivenessSurvey vanmit 40. Persoonlijke+ervaring+ Deervaringtotdusvervandebetrokkenpartijenmetbetrekkingtot DePerfecteVoorbereiding wordt gemetenmiddelsdevolgendevraag: Hoeheeftutotdusver DePerfecteVoorbereiding ervaren?.dit wordtgemetenopeenvijfcpuntslikertschaallopendvan1= ergslecht tot5= erggoed. 3.3. Onderzoekspopulatie, HetteamdatbetrokkenisbijdeConcurrentEngineeringsessiesbestaatuitca.60personen.VORMheeft enkelonderaannemersgekozenengeenleveranciers.hierdoorontstaatereengroepvan20partnersnaast internepersonenvanvorm.zowelinternepersonen(vormmedewerkers),alsexternepersonenmaken deeluitvandeobservatieenenquête.hetteambestaatuit: 40 MITcMassachusettsInstituteofTechnology 12/06/2014 25

Hetspoornaarperfectie?, Intern+ Projectonafhankelijkebedrijfsleider(fungeertalsprocesbegeleider). Bedrijfsleider. Werkvoorbereider. Calculator. Uitvoerder. Inkoopmanager. 3.Onderzoeksmethode Extern+ Opdrachtgever: TablisWonen. Opdrachtgever: VORMontwikkeling. Architect: LugtenMalschaertArchitecten. Constructeur: VOCONEngineering. 20partners. 3.4. Conclusie, DeConcurrentEngineeringsessieswordengeobserveerdmiddelshetmodelvanteameffectiviteit.Dereden hiervoorisomverbeterpuntenuithetprocestedestillerenendirectdoortekunnenvoeren.daarnaast wordendezeverbeteringenopgenomeninhetdraaiboek(bijlagevii). Naasthetobserverenvandesessieswordternaafloopvandesessieseenenquêteverstuurd.Devragen richtenzichopdrieaspecten,namelijkfaalkosten,modelvanteameffectiviteitenpersoonlijkeervaring. DeresultatenvandeobservatieenenquêtevindtuinbijlagenVIVenV.Inhoofdstuk4zijndebelangrijkste resultatenopgenomen. 3.5. Kanttekeningen,onderzoeksmethode, Zoalsvermeldgaatobserverengepaardmetdiverserisico s.daarbijishetgebruikvanobservatieals onderzoeksmethodenietobjectief,maarsubjectief.ditisinhetonderzoekzoveelmogelijkgeprobeerdte vermijdendoorderisico svanobservereninachttenemenendoorhetgebruikvaneenenquête. Eengrootrisicobijhetgebruikvaneenwebsurvey(onlineenquête)isdelagerespons.Ditisinhet onderzoekgeprobeerdtevermijdendoorvanafdagéénhetdoelvanhetonderzoekonderdeaandachtte brengenbijdebetrokkenpartijen.daarnaastisersprakevaneenenquêtewaarbijdeafnemeren respondentenelkaarkennen.hierdoorbestaatdekansdatderespondenteneerdergeneigdzijntereageren, maarookomsociaalwenselijktereageren.ditisgetrachttegentegaandooreenanoniemeenquêtete gebruiken. DeonderlingeverstandhoudingentussenVORMendebetrokkenpartijenkunnenopvoorhandanderszijn danbijandereorganisaties.ditonderzoekkandusnietvoordevolledige100%gegeneraliseerdworden. 12/06/2014 26

OmwilledeonderzoekstijdiservoorgekozendeenquêteaftenemenvoordelaatsteConcurrentEngineering sessie.delaatstesessiebestaatuithetondertekenenvandecontractendoordebetrokkenpartners.erisin deenquêtegeenvraagopgenomenomtrentdefinanciëleconstructievanvorm,omdatdecontractennog ondertekendmoestenworden. Erisvoordebetrokkenmogelijkheiddemogelijkheidomalgemenezaken,waaronderdefinanciële constructie,tebenoemenindegeformuleerdeopenvragen.deopenvragenzijnbijvoorbeeld: Watzijndevoorcennadelenvan DePerfecteVoorbereiding? Hoeheeftutotdusver DePerfecteVoorbereiding ervaren? Wiltunogietskwijtwatvaninvloedkanzijnvoorhetproces? Inparagraaf3.3isdeonderzoekspopulatieweergegeven.Deprojectonafhankelijkebedrijfsleider,diezou moetenfungerenalsprocesleider,isalleenindeeerstesessieaanweziggeweest. 3.Onderzoeksmethode 12/06/2014 27

Hetspoornaarperfectie? 4. Onderzoeksresultaten, Voorgaandehoofdstukkenhebbenduidelijkgemaaktwaarom,watenhoeeronderzochtwordt.Voordit onderzoekzijnerdrietypeonderzoekstechniekentoegepast,namelijkliteratuurstudie,observatie#eneen enquête.#dithoofdstukgaatinopderesultatenhiervan. Inhoofdstuk3isaangegevendatderesponsbijhetgebruikvaneenenquêteeenrisicois.Vande45 betrokkenenhebbenintotaal28personendeenquêteingevuld.eénhiervanheeftdeenquêtenietvolledig ingevuld. Allereerststartdithoofdstukinparagraaf4.1metderesultatenvandeliteratuurstudie.Ditwordtgevolgd doordeparagrafenfaalkosten,teameffectiviteit,algemeneresultatenendeconclusie. DeresultatenvandeobservatieenenquêtezijnverwerktinbijlageVI(observatie)enbijlageV(enquête). Omvooruhetleesgemaktebevorderenzijndecitatenindithoofdstukopgenomenineenkader,waarbij: Groenkader Blauw =positief =neutraal Rood =Opbouwendekritiek 4.1. Resultaten,theoretisch,kader, Traditioneel+bouwproces+ Hettraditionelebouwproceswordtvaakbestempeldalsprojectmatigengefragmenteerd 41.Daarnaast beschrijvendewoordeninefficiënt#enineffectief#hettraditionelebouwprocesendemanierwaaropde verschillendepartijenmetelkaarsamenwerken. Hettraditionelebouwprocesleidttotfaalkosten,wantrouwenenergernissen.Devoornaamsteoorzaken hiervanzijn: Gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie. Teweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensdeontwerpfase. Elkepartijstreeftzijneigendoelstellingennaenerwordtonvoldoendesamengewerktvanuiteen gezamenlijkedoelstelling. Hethanterenvaneengeslotenbegrotingenhouding. Concurrent+Engineering+ DenadrukvanConcurrentEngineeringligtoponderlingecommunicatie,waardoorerhetvermoedenbestaat datconcurrentengineeringeenpositieveinvloedheeftopdeoorzaakgebrekkige#(gegevens)uitwisseling#en# communicatie. Erisindegeraadpleegdeliteratuurnietswaargenomenomtrentdeaandachtvooruitvoerbaarheidtijdensde ontwerpfase.hetvermoedenbestaatdatconcurrentengineeringdaareenpositieveinvloedopheeft. 41 Vrijhoef,2010;Baiden,Price,&Dainty,2006;Bankvall,Dubois,&Jahre,2010. 12/06/2014 28

Wantrouwen+ Hettheoretischkaderheeftbeschrevendateengeslotenbegrotingenhoudingleidttotwantrouwen. Daarnaastblijkenveelmensenaantegevendatopenheidenfinanciëletransparantiezorgtvoormeer vertrouwenbijhunzakenrelaties.hetvermoedenisdatdefinanciëletransparantevanvormhetonderlinge vertrouwenvergroot. Teamprestatie+ Hetformulerenvaneengemeenschappelijkoverkoepelenddoel,concretedoelstellingenenmijlpalenmet hetkernteamheefteenpositiefeffectopdeteamprestatie.debetrokkenendienendedoelstellingenvanaf hetbeginvaneenprojecttebegrijpen. 4.Onderzoeksresultaten Leiderschap+ Eensterkeleidermetuitstekendecommunicatievevaardighedenisnodigvooreeneffectiefteam.Deleider dienttebeschikkenoveruitstekendepeople#skills,#zoals: Inspireren. Uitdagen. Structureren. 4.2. Faalkosten, Devoornaamsteoorzakenvanfaalkostenzijn: Elkepartijstreeftzijneigendoelstellingennaenerwordtonvoldoendesamengewerktvanuiteen gezamenlijkedoelstelling. Teweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensdeontwerpfase. Gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie. Doelstellingen+ Inhetpilotcprojectishetgemeenschappelijkdoelnietbepaalddoorhetteam.Desalniettemingeeft55%van derespondentenaandedoelstellingentebegrijpenenhethiermeeeenstezijn.18%ishetgeheeleensen 22%isneutraal(nietoneens,nieteens).5%heeftgeenideewatdedoelstellingenzijn. DoorVormzijndedoelstellingennuduidelijkergecommuniceerd Opdrachtgever,TablisWonen Dedoelstelling,samenwerkingenhoudingispositief.Wehebbenalleennogveelteoptimaliseren MedewerkerVORM + Aandacht+voor+uitvoerbaarheid+ TijdensdeConcurrentEngineeringsessiesiserveelaandachtgeweestvoordeuitvoerbaarheid.Ditisterugte zienindeenquête.opdevraagofervoldoendeaandachtvoordeuitvoerbaarheidvanhetwerkisgeweest antwoord37%neutraal,59%isheteensen4%ishetgeheeleens. 12/06/2014 29

Hetspoornaarperfectie? Gegevensuitwisseling+ Debetrokkenenvan DePerfecteVoorbereiding isgevraagdofzetevredenzijnmetdegegevensuitwisseling tussendebetrokkenpartijen.7%isontevreden,37%isneutraalen55%istevreden. Beterecommunicatietussenpartnersonderlingenmetopdrachtgever cpartner Heeftveeltijdgekostdaarnietallebenodigdegegevensaanwezigwarenofnietcorrect.Ditishet nadeelalsalledisciplineserzovroegbijbetrokkenworden cpartner 4.3. Teameffectiviteit, 4.Onderzoeksresultaten InTabel1zietuderesultatenmetbetrekkingtothetonderwerpteameffectiviteit.#Metnamedeaspecten respect#voor#elkaar#enleuke#sfeer#springeneruit.leiderschap#en#structuur,#voldoende#evaluaties#en#heldere# besluitvorming#springenertevensuit,echterminderpositief.inparagraaf4.4wordendezeaspecten uitgebreidbehandeld. Alleresultatenvandeenquêtemetbetrekkingtothet#model#van#teameffectiviteitkuntuvindeninbijlageV. Teameffectiviteit Geheel1oneens/ Oneens/ Eens/ Geheel1eens/ Stelling/vraag zeer1ontevreden 1ontevreden Neutraal tevreden zeer1tevreden Adequate(hulpmiddelen 0% 7.5% 48% 37% 7.5% Leiderschap(en(structuur 0% 15% 41% 44% 0% Groepsomvang 0% 4% 29% 63% 4% Veel(vertoon(van(creativiteit 0% 11% 59% 26% 4% Voldoende(evaluaties 0% 15% 30% 51% 4% Bijdrage(volledig(erkend/benut 0% 0% 44% 48% 8% Heldere(besluitvorming 4% 19% 33% 44% 0% Respect(voor(elkaar 0% 0% 7% 82% 11% Leuke(sfeer 0% 4% 7% 67% 22% Veel(geleerd(van(elkaar 0% 15% 22% 63% 0% Sessies(zijn(productief 0% 4% 41% 37% 18% Tabel,1,Resultaat,enquête,teameffectiviteit, Totaal 0% 9% 33% 51% 7% Zoalsbeschrevenindeaanleiding(paragraaf1.1)heeftVORM bouwenleukermaken en lerenvanelkaar alsdoelstellingengeformuleerd.debetrokkenenhebbenhetbeeldvandeobservatieoverdeaspecten sfeer # en lerenvanelkaar bevestigd.63%vanderespondentenisvanmeningdaterveelwordtgeleerdvanelkaar tijdensdesessies.bijna89%vanderespondentenvonddesfeertijdensdesessiesleuk. 4.4. Algemene,resultaten, Tijdensdesessieszijnerdiverseonderdelengeobserveerdenbeoordeeldineenbeoordelingstabel.De verzamelinginformatiedoorhetobserverenistevindeninbijlagevi.dezeparagraafbehandeldgaatinop diversealgemeneresultaten. 12/06/2014 30

Wantrouwen+ Debetrokkenpartijenhebbenaangegevendathetproces DePerfecteVoorbereiding schreeuwtom transparantie,tochwasdebedoelingomhetbudgetalseenbedragtoetebedelenzonderonderbouwing (intransparantdus).tijdensdeeerstesessiehebbendepartnersplenairaangegevenhethiermeenieteenste zijn.hieropisdoorvormgereageerddooreentransparantbudgettoetekennen. BelangrijkdatVormookdekaartenm.b.t.debegrotingheeftopengegooid.Ditzorgtvoorveel duidelijkheidenverbetertzekerdeonderlingesamenwerkingmetvormentussenallepartners. Geengeheimzinniggedoe,maarwerkenmetelkaaropbasisvanwederzijdsvertrouwen cpartner Delaatstesessiestondinhettekenvaneenfeestelijkebijeenkomstwaarbijdecontractenondertekend werden.dezesessieisnietgeobserveerd,zoalsbijdeanderesessies.erismetdebetrokkenengesproken overhunervaringenhieruitblijktdatdefinanciëletransparantieergwordtgewaardeerd.dezetransparantie eninnovativiteitzienzijechternognietterugindecontracten.dezevindenzijnogtraditioneelopgesteld. 4.Onderzoeksresultaten Budgetisspannend.Benbenieuwdoferinhetalgemeengeenzakentussenwalenschipbelanden waarvanmendachtdatditbijeenanderepartijzouhoren cpartner Besluitvorming+ Tijdensdesessieszijnmensenmetvaardigheden#in#probleemoplossing#en#besluitvormingnietalszodanig geconstateerd.daarnaastisruiméénopdevierrespondentenvanmeningdatergeenduidelijkeafspraken zijnoverhoeafsprakengenomenworden. Leiderschap+en+structuur+ Deeerstesessiestondonderleidingvaneenonafhankelijkebedrijfsleider,dietijdensdesessieopereerdeals procesleider.ditwasergpositiefvoordesessie.deprocesleiderstimuleerdedebetrokkenpartijenen daagdezeuitomanderstedenken.daarnaastwisthijdesessiegestructureerdtelatenverlopen. Dehieropvolgendesessieswerdennietgeleiddooreenonafhankelijkebedrijfsleider.Ditwasduidelijk merkbaar.destructuurvandesessiesverliepnietvlekkeloosendebetrokkenpartijenwerdenniet gestimuleerdomhunbijdrageteleveren. Detoelichtingvandesessieswerdgedaandoordebedrijfsleider,echterwasditmeereentussenstandvan hetprocesdandathetdoelvandesessiewerdtoegelicht. Daarnaastwasdebedrijfsleider,begrijpelijkofniet,teveelgerichtopdeinhoudvanhetwerkenhieldzich nietbezigmethetproces.ookwashijafentoeafwezigtijdensdesessiesofwashijvoornamelijkingesprek metdeopdrachtgever. Derolvanprocesleiderwerdhierdoordeverantwoordelijkheidvandewerkvoorbereider.Debevindingenzijn tweemaalbevestigd.ditkwamuitinformelegesprekkentijdensdesessies. + + + Hetiseenbeetjeeenchaos Opdrachtgever Jehebtiemandnodigdiedeleidingheeft,iemanddiedesessiesstructureert cpartner + 12/06/2014 31

Hetspoornaarperfectie? Leren+van+elkaar+ Eénvandedoelstellingenvan DePerfecteVoorbereiding isdaterwordtgeleerdvanelkaar.tijdenshet observerenismeermaalsgemerktdatmensenelkaarietsuitlegde.hetzijovereenproduct,hetzijovereen proces. VertrouwendiegegevenwordtdoorVORMgeefteenpositieveimpulsaanderelatie,tevensleren vanandereleveranciershoezijtegenditsoortprocessenaankijkt cpartner 4.Onderzoeksresultaten Ikkrijgnumeteenfeedbackopmijntekeningendoormensendieverstandhebbenvanbouwen, daarkanikookvanleren carchitect Tussentijdse+evaluaties+ Deintentiewasdatdetussentijdseevaluatiesvolgensdeplus/deltamethodewerdengedaan.Indeeerste sessieishetdoelvandeevaluatietoolnietduidelijktoegelicht,waardoordeinbrengnietgoedwas.de plussenendelta shaddenbetrekkingopdeuitvoeringvanhetprojectinplaatsvandesessie.terwijlhetdoel vandeplus/deltajuisthetverbeteren/optimaliserenvanhetprocesis. Naastdeplus/deltaevaluatieiserinsessievierhetvoorbereidingsschemametdebetrokkenpartijen opgesteld.hetbeoogdeideevansessievieristevensdeleanplanningteevaluerendievoorgaandesessie metelkaarisopgesteld.ditisechternietgezamenlijkopgepakt.eenenkelingheeftzijninputgeëvalueerden bijgesteld. Demetselaarheeftbijvoorbeeldwelgeëvalueerd,watresulteerdeintweewekendoorlooptijdverkorting voorzijnonderdeel. Capaciteit+van+de+leden+ Tijdensdesessiesisopgevallendatalleteamledenbeschikkenovertechnische#expertisewatbetrefthun discipline.daarnaastzijnerookmensendiebeschikkenoverinterpersoonlijke#vaardigheden.tijdensde sessieszijnmensenmetvaardigheden#in#probleemoplossing#en#besluitvormingnietalszodanig geconstateerd. Doornuvanafhetbeginbetrokkentezijnkaniederedisciplinezijnkennisenkundekwijtop financieelenuitvoeringsgebied Partner Badges+ Alsdeltabijdeeerstesessieisaangegevendatmennietwistwiedeanderis.Hetverbeterideeishetgebruik vanbadges.dezebadgeskunnendebetrokkenpartijeniederesessiemeenemen. Logistiek++ SessiedriestondinhettekenvanLeanplannen,logistiek,veiligheidenafval.Hetlogistiekeaspect,alsmede veiligheidenafvalisgeheelnietaanbodgeweest. 12/06/2014 32

Tijdrovend+proces+ Gedurendehetprocesisersomskritiekgeweestopdehoeveelheidsessies.Hetzoueentijdrovendproces zijnvoordebetrokkenen.ditkomttevensnaarvorenindeenquête. Ikdenkdatdesessiemetbetrokkenpartijenomdetailstefinetuneneenmooiietsis,waar iedereenwataanheeft.hetoverigeneemtwelergveeltijdinbeslag,endetoegevoegdewaarde daarvanvaltnogmaartebezien cpartner 4.Onderzoeksresultaten Hetheeftergveeltijdgekostvooralledisciplinesomtotheteindresultaattekomen.Ditkaninde toekomstwaarschijnlijkbeter cpartner 4.5. Conclusie, + Traditioneel,bouwproces, Uitonderzoekblijktdathettraditionelebouwprocesleidttotfaalkosten,wantrouwenenergernissen.De voornaamsteoorzakenhiervanzijn: Gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie. Teweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensdeontwerpfase. Elkepartijstreeftzijneigendoelstellingennaenerwordtonvoldoendesamengewerktvanuiteen gezamenlijkedoelstelling. Hethanterenvaneengeslotenbegrotingenhouding., Gegevensuitwisseling, DoorliteratuuronderzoekishetvermoedengerezendatConcurrentEngineeringeenpositieveinvloedheeft opdeoorzaak gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie.ditvermoedenisenigszinsbekrachtigd doordeenquête.bijna56%vanderespondentengeeftaantevredentezijnmetdegegevensuitwisseling tussendebetrokkenpartijen.erzijnechterookminderpositieveberichtenomtrentditonderwerp. Onderstaandcitaatisereenvoorbeeldvankritiekoverdegegevensuitwisseling. Heeftveeltijdgekostdaarnietallebenodigdegegevensaanwezigwarenofnietcorrect.Ditishet nadeelalsalledisciplineserzovroegbijbetrokkenworden cpartner Aandacht,voor,uitvoerbaarheid, HetvermoedendatConcurrentEngineeringeenpositieveinvloedheeftopdeaandachtvoorde uitvoerbaarheidisbekrachtigd.opdevraagofervoldoendeaandachtvoordeuitvoerbaarheidvanhetwerk isgeweestantwoord37%neutraal,59%isheteensen4%ishetgeheeleens.ditbetekenddatgeenenkele respondentvanmeningisdaterteweinigaandachtisvoordeuitvoerbaarheid. Echter,erzijnwelkritischeopmerkingengemaaktdoorrespondenten. Budgetisspannend.Benbenieuwdoferinhetalgemeengeenzakentussenwalenschipbelanden waarvanmendachtdatditbijeenanderepartijzouhoren cpartner 12/06/2014 33

Hetspoornaarperfectie? DeuitkomstvandeenquêtemaakthetaannemelijkdatConcurrentEngineeringeenpositieveinvloedheeft opdeoorzaak teweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensontwerpfase.ditisechternietbewezen middelsditonderzoek.ditkomtterugindeaanbevelingenvoorvolgendonderzoek(paragraaf5.2.1). Doelstellingen, Ondanksdathetgemeenschappelijkdoel,alsmededeconcretedoelstellingennietzijnbepaalddoorhetteam geeft55%vanderespondententekennendedoelstellingentebegrijpenenhethiermeeeenstezijn., Transparantie,en,vertrouwen, Zoweltijdensinformelegesprekken,danwelopmerkingenindeenquêteisgeblekendathetdoorVORM toegekendetransparantebudgetalsergpositiefwordtervaren. 4.Onderzoeksresultaten BelangrijkdatVormookdekaartenm.b.t.debegrotingheeftopengegooid.Ditzorgtvoorveel duidelijkheidenverbeterdzekerdeonderlingesamenwerkingmetvormentussenallepartners. Geengeheimzinniggedoe,maarwerkenmetelkaaropbasisvanwederzijdsvertrouwen cpartner Leiderschap,en,structuur, Detheoriegeeftaandateensterkeleidermetuitstekendecommunicatievevaardighedennodigisomeen dergelijkteamtecoördineren.deuitkomstvandeenquêteoverleiderschapenstructuurisredelijkneutraal. Debevindingvandeobservatorisechternietzoneutraal.Hetresultaatvandeobservatiesisnamelijkdat leiderschap#en#structuur#ruimonvoldoendeis., Logistiek,, Hetisnietmogelijkgeblekenindepraktijkominéénsessielogistiektebehandelen,alsmedeLeanplannen, afvalenveiligheidtebehandelen.erisinhetdraaiboek(bijlagevii)eenapartesessieopgenomenvoordeze onderwerpen. Badges, Erisaangegevendatmennietwistwiedeanderis.Hetverbeterideeishetgebruikvanbadges.Dezebadges kunnendebetrokkenpartijeniederesessiemeenemen. 12/06/2014 34

5. Conclusies,en,aanbevelingen, HetvermoedendatfaalkostenwordengereduceerddoorhetgebruikvandecombinatieConcurrent Engineeringenfinanciëletransparantieisaannemelijkgemaaktdoorhetpilotcproject,genaamd DePerfecte Voorbereiding,teobserverenendebetrokkenenteenquêteren. Hetpilotcprojectisdoordebetrokkenenoverhetalgemeenalspositiefervaren.Welzijnerverschillende aspectendieverbeteringbehoeven. Deconclusiebestaatuitzescomponenten.Vierhiervanzijndevoornaamsteoorzakenvanfaalkostenen wantrouwen.ditzijn: 1) Elkepartijstreeftzijneigendoelstellingennaenerwordtonvoldoendesamengewerktvanuiteen gezamenlijkedoelstelling. 2) Teweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensdeontwerpfase. 3) Gebrekkige(gegevens)uitwisselingencommunicatie. 4) Hethanterenvaneengeslotenbegrotingenhouding. 5) Algemenebevindingenenteamfunctioneren. 6) Eindconclusievanhetonderzoek. Component+1+ +Doelstellingen+ Ondankshetfeitdathetgemeenschappelijkdoelendeconcretedoelstellingennietzijngeformuleerddoor hetteam,geeftmeerdandehelftvanderespondententekennendedoelstellingentebegrijpenenhet hiermeeeenstezijn.hierdoorishetaannemelijkdat DePerfecteVoorbereiding eenpositieve Component+2+ +Aandacht+voor+uitvoerbaarheid+ DitonderzoekheeftaannemelijkgemaaktdatConcurrentEngineeringeenpositieveinvloedheeftopde oorzaak teweinigaandachtvoordeuitvoerbaarheidtijdensontwerpfase.erzijnechterookkritische opmerkingenomtrentditonderwerpgeplaatstdoorrespondenten.meerhieroverinparagraaf5.2.1. Component+3+ +Gebrekkige+(gegevens)uitwisseling+en+communicatie+ HetvermoedendatConcurrentEngineeringeenpositieveinvloedheeftopdeoorzaak gebrekkige (gegevens)uitwisselingencommunicatie isdoorditonderzoekgeloofwaardiggemaakt.hetblijktdat56% vanderespondententevredenisoverdegegevensuitwisselingtussendebetrokkenpartijen. Echter,erzijnooknegatieveklankenovergegevensuitwisselinggeuitindeenquête.Hetisweliswaarmaar éénnegatieveklankvanéénbetrokkene,tochisditweleenaandachtspunt. Heeftveeltijdgekostdaarnietallebenodigdegegevensaanwezigwarenofnietcorrect.Ditishet nadeelalsalledisciplineserzovroegbijbetrokkenworden cpartner Component+4+ +Financiële+transparantie+ Doorliteratuuronderzoekishetvermoedengerezendathettoebedelenvantransparantebudgetten bevorderendwerktinhetcreërenvanvertrouwentussendebetrokkenpartijen. 12/06/2014 35

Hetspoornaarperfectie? Uitinformelegesprekkentijdensdelaatstesessie(feestelijkeafsluitingencontractafhandeling)blijkt inderdaaddatheteenpositievestimulansisinhetcreërenvanvertrouwen.eenkanttekeningisdatvorm alsnogtraditionelecontractenheeftopgesteld.dithaddendebetrokkenpartijenandersverwacht,wellicht ookmeertransparantenmindereisend.uitdeenquêteblijkttevensdathettoebedelenvantransparante budgettengoedisvoorwederzijdsvertrouwen. BelangrijkdatVormookdekaartenm.b.t.debegrotingheeftopengegooid.Ditzorgtvoorveel duidelijkheidenverbeterdzekerdeonderlingesamenwerkingmetvormentussenallepartners. Geengeheimzinniggedoe,maarwerkenmetelkaaropbasisvanwederzijdsvertrouwen cpartner 5.Conclusiesenaanbevelingen Component+5+ +Algemene+bevindingen+en+teamfunctioneren+ Leren,van,elkaar, EénvandedoelstellingenvanVORMtenaanzienvan DePerfecteVoorbereiding is lerenvanelkaar.zowel hetresultaatvandeobservatie,danwelhetresultaatvandeenquêtetonenaandaterveelwordtgeleerd vanelkaartijdensdesessies.eenruimemeerderheid(63%)geeftaandaterveelvanelkaarwordtgeleerd. Onderstaandcitaatisafkomstigvandearchitect.Ditistijdenseensessietersprakegekomen. Ikkrijgnumeteenfeedbackopmijntekeningendoormensendieverstandhebbenvanbouwen, daarkanikookvanleren carchitect, Respect,voor,elkaar, Samenmet lerenvanelkaar heefthetonderwerp respectvoorelkaar hogeogengegooidindeenquête. Ruim92%!vanderespondentenheeftaangegevendateeniederrespectheeftvoorelkaar. Respectvoorelkaarswerkzaamhedenwatookweerzoumoetenbijdragentoteen kwaliteitsverbetering Partner, Besluitvorming, Literatuuronderzoekheeftaangetoonddat,wileenteameffectiefkunnenpresteren,driesoorten vaardighedennodigheeft 42.Eénvandezedriesoortenzijnmensenmetvaardighedeninprobleemoplossing enbesluitvormingomproblemenboventafeltekrijgen,alternatieventegenererenenteevalueren,en oordeelkundigtoteenkeuzetekomen. Tijdensdesessieszijnmensenmetvaardighedeninprobleemoplossingenbesluitvormingnietalszodanig geconstateerd.daarnaastisruiméénopdevierrespondentenvanmeningdatergeenduidelijkeafspraken zijnoverhoeafsprakengenomenworden. 42 Robbins&Judge,2011 12/06/2014 36

Tussentijdse,evaluaties, StapzesvanLeanengineeringvolgensArpa 43 ishetuitvoerenvanplus/deltamomentengedurendehet geheleproject. DeintentievanVORMbij DePerfecteVoorbereiding wasdatdetussentijdseevaluatiesvolgensde plus/deltamethodewerdengedaan.ditisnietgoedverlopen. Ookaliseenmeerderheidvanderespondentenvanmeningdatervoldoendetussentijdseevaluatieshebben plaatsgevonden,istevens15%vanmeningdateronvoldoendetussentijdseevaluatieshebben plaatsgevonden. Ondankshetfeitdatdeplus/deltaevaluatietijdensditonderzoeknietgoedfunctioneerde,wilnietzeggen datdegeheleevaluatietoolafgeschrevenmagworden.deplus/deltamethodeisalsnogeenwaardevolle Leanctool,mitsdiegoedwordtingezet.Deprocesleiderzoudeverantwoordingmoetennemenomde sessieteevalueren. OokisdeopgesteldeLeanplanningnietgestructureerdgeëvalueerd.Naastdeplus/deltaevaluatie,zoude procesleiderookdeevaluatievandeleanplanningmoetencoördineren. Leiderschap,en,structuur, Inhettheoretischkaderisbeschrevendatereensterkeleidermetuitstekendecommunicatieve vaardighedennodigisvooreencrossfunctioneelteam.dezeleiderdienttekunneninspireren,uitdagenen structureren. Deeerstesessiestondonderleidingvaneenprojectonafhankelijkebedrijfsleiderendieheeftderolals procesleidergoedopzichgenomen.derestvandesessiesstondenonderleidingvandebedrijfsleidervan hetproject.ditheeftertoegeleiddathijgeenprocesleiderwas,maarzichgrotendeelsbezighieldmetde inhoud.hierbovenisreedsaangegevendatdeplus/deltaevaluatieendeleanplanningevaluatieniettot weinighebbenplaatsgevonden.daarnaastzijnergeenafsprakenoverhoebeslissingenwordengenomen. Ookditiseentaakvaneenprocesleider. Hoewelderespondentengrotendeelsaangegeventevredentezijnmethetleiderschap,zijnerdiverse kritischeopmerkingengeplaatsttijdensobservatiesenindeenquête.daarnaastisdebeoordelingvande observatietenaanzienvanleiderschapruimonvoldoende. Badges, Erisaangegevendatmennietwistwiedeanderis.Hetverbeterideeishetgebruikvanbadges.Dezebadges kunnendebetrokkenpartijeniederesessiemeenemen.hetgebruikvanbadgesisopgenomeninhet draaiboek(bijlagevii). 5.Conclusiesenaanbevelingen 43 ArpaLearnInstituut,2013 12/06/2014 37

Hetspoornaarperfectie? 12/06/2014 38 Component+6+ +Conclusie+ Hoofdvraag, Inhoeverreheeftde#combinatie#van#Concurrent#Engineering#en#transparantie#in#financiën#(ofwel:# De# Perfecte#Voorbereiding )#invloed#op#de#voornaamste#oorzaken#van#faalkosten#en#wantrouwen?# Hetuitgesprokenvermoedeninhoofdstuk1,namelijkdathetgebruikvandecombinatieConcurrent Engineeringenfinanciëletransparantiezoumoetenleidentotfaalkostenreductieenwederzijdsvertrouwen, ismiddelsditonderzoekaannemelijkgemaakt. VORMheeftderuggekeerdnaarhetinefficiëntespoor(hettraditionelebouwproces).Hetiswaarschijnlijk dathethuidigespoorefficiënteris,doordathetaannemelijkisdatconcurrentengineeringenfinanciële transparantieleidttotfaalkostenreductieeneengoedesamenwerkingdoorwederzijdsvertrouwen. Figuur,5;1,Aannemelijk,gemaakte,vermoeden, 5.1. Toekomstvisie, De,Perfecte,Voorbereiding, DePerfecteVoorbereiding isinmiddelseenalgemeenbekendbegripbinnenvormenderesultatenvan hetpilotcprojectgevenoverhetalgemeeneenpositiefbeeld.wanneerdeaanbevelingen(paragraaf5.2)ter hartewordengenomenkanditprocesdaadwerkelijkgoederesultatenopleveren. Visie,1,,Het,niet,ter,harte,nemen,van,de,aanbevelingen, Dekritiektijdensditprocesisopgenomenindeaanbevelingeneninhetdraaiboek.Wanneerde aanbevelingennietterhartegenomenwordenbestaathetrisicodatdebetrokkenenzichgepasseerdvoelen, waardoorhetprocesgedoemdisomtefalen. Visie,2,,Samen,op,weg,naar,perfectie, Alsdeaanbevelingenwordenopgevolgdishetprocesnogsteedsnietperfect,ditzalhetookwellichtnooit worden.hetstrevennaarperfectieisechterhetgeenwatmenindezeorganisatiezoumoetenwillen. Hetopgesteldedraaiboekisgeenstarvoorschrift,maardientnaelkprojectaangevuldtewordenmet verbeteringen.alsditgebeurdkanereenefficiëntentransparantprocesontstaan,waarindebetrokken partijenelkaarvertrouwenensamenopwegzijnnaarperfectie. Contactlijn* Voorbereiding* Hoofdaannemer* Uitvoering* Hoofdaannemer* Uitvoering* Onderaannemer* Voorbereiding* Onderaannemer* Sessie* 5.Conclusiesenaanbevelingen

5.2. Aanbevelingen, Doordepositieveervaringenmethetpilotcprojectwordtvanafhedeniederprojectvoorbereidmiddels De PerfecteVoorbereiding.Deverbeterpuntendiezijngeconstateerddoorobservatieen/ofenquêtezijn verwerktinhetdraaiboek(bijlagevii).ditdraaiboekiseenhandboekvoordewerkvoorbereidersen projectleidersvanvorm.hieronderdeaanbevelingenomhetvoorbereidingsprocesverderteoptimaliseren., Pre;project,meeting, Omteamwerktotbloeitelatenkomenbinneneenmultidisciplinaireomgeving,dienenalleledenvanhet teamgemeenschappelijkedoelennatestreven.hetisessentieeldatdeprocesleiderbijhetbeginvanhet projectdezedoelensamenmethetteamformuleert.zodradezehoofddoelengezamenlijkzijn overeengekomen,dientdeprocesleidersamenmethetteameengroepsmissie,specifiekedoelstellingen, mijlpalenenkritischesuccesfactorenenprestatiecindicatorenoptestellen. BijdeprecprojectmeetingzijnnaastprojectleiderenwerkvoorbereidervanVORM,ookdeopdrachtgeveren architectaanwezig.tijdensdezebijeenkomstkandirectgecommuniceerdwordenoverdepresentatievande eerstesessie.ditmoetnamelijkgoedafgestemdwordenmetelkaar. Debijeenkomstvoorvoorgaandepuntenisinmiddelsopgenomeninhetdraaiboek(bijlageVII). Selectiecriteria,toekomstig,medewerkers, Nietiederewerknemeriseenteamspeler.Wanneermensendiedevoorkeurgevenaanalleenwerken gedwongenwordentotteamwerk,brengtdathetteammoreelendeindividuelewerktevredenheidin gevaar 44.EénvandecriteriavoortoekomstigwerkvoorbereidersvanVORMzoumoetenzijndathijeen teamspeleris. Naastdecriteriavoordewerkvoorbereiders,ishettevensvanbelangdatbedrijfsleidersderolvan procesleideropzichkunnennemen.debedrijfsleidermoeteenteamkunneninspireren,uitdagenen structureren.dehuidigebedrijfsleidersdieditnognietkunnenzullenhieringetraindmoetenworden.een alternatiefhieropishetaanstellenvaneenprocesleiderdiebijalleprojectenvanvormbetrokkenisbij De PerfecteVoorbereiding. Transparantie, Hettoebedelenvantransparantebudgettenisalsergpositiefervarendoordebetrokkenen.Doorhiermeete stoppengeefjealsvormzijndeeenverkeerdsignaalafnaarjepartners.naasthetblijvenhanterenvan transparantebudgetten,ishetookvanbelangomdecontractenteherzien.departnerszijnvanmeningdat dezetetraditioneelzijnopgesteld. Draaiboek, Eriseendraaiboekopgesteldwaarindeverbeterpuntenvanhetpilotcprojectzijnopgenomen.Hetis belangrijkdathetdraaiboekgeenstatischdocumentis,maareenlevenddocumentdatwordtaangepast doorvoortschrijdendinzicht. 5.Conclusiesenaanbevelingen 44 Robbins&Judge,2011 12/06/2014 39

Hetspoornaarperfectie? Logistiek,,afval,en,veiligheid, Onderwerpendienietmogenontbrekeninhetvoorbereidingstrajectvaneenbouwwerk.Hetisnietmogelijk geblekenomdezezakenindezelfdesessiealsleanplannentebehandelen.deapartesessie,zoals opgenomeninhetdraaiboek,zalgehanteerdmoetenwordenombijdezezakenverspillingentevoorkomen. Evaluaties, Deplus/deltamethodewordtalgebruiktbijVORMalsevaluatietool,echterisditnognietgoedopgenomen in DePerfecteVoorbereiding.Hetisbelangrijkalsbedrijfzijndeomteblijvenverbeterenenditisereen uitstekendetoolvoor.iederesessiezalafgeslotenmoetenwordenmeteenplus/deltaevaluatie. Besluitvorming, Dewijzewaaropbeslissingenzijngenomeninhetpilotcprojectisnunietduidelijk.ErzijnDeprocesleiderzal getraindmoetenwordenindiversebesluitvormingsmethoden.viervoorbeelden: Leiderneemtallebeslissingen(directiefleiderschap). Leidervraagtmedewerkersominformatie,maarneemtzelfbeslissing. Leideroverlegtmetzijnmedewerkersenmenbeslistgezamenlijk. Leiderlaatbeslissingoveraanzijnmedewerkers(participatiefleiderschap). 5.2.1. Vervolgonderzoek, 5.Conclusiesenaanbevelingen Ditonderzoekheeftweliswaaraannemelijkgemaaktdatfaalkostengereduceerdwordenmiddels De PerfecteVoorbereiding.Echterbetreftditeenkwalitatiefonderzoek,waardoorernietaangetoondisdater daadwerkelijkfaalkostengereduceerdzijn. Eenadviesvoorvervolgonderzoekzouzijnomdefaalkostenvaneenbouwwerktevergelijkenmetde faalkostenvaneenbouwwerkdieisvoorbereidvolgens DePerfecteVoorbereiding. BIMiseenveelbesprokenonderwerptentijdevanschrijven.OokVORMisBIMnietontschotenendeeerste projectenzijnalmetbimgerealiseerd.hetiseenonderzoekwaardomteonderzoekenofbimsamenmet DePerfecteVoorbereiding teintegrerenisenofditeenpositieveinvloedheeftopfaalkosten. Vervolgonderzoek+VORM+ Ditonderzoekheeftplaatsgevondeninhetvoorbereidingstraject.Hoeweldebetrokkenennuoverhet algemeenpositiefzijnenderesultatenookpositiefzijn,biedthetgeengarantievoordeuitvoeringvanhet werk.hetisnietuitgeslotendaterfaalkostenkunnenoptredentijdensdeuitvoering. VORMzouergoedaandoenom,naasttussentijdseevaluaties,debetrokkenentevragennaarhunervaring bijopleveringvanhetproject.zijndebetrokkenendanooknogzopositiefenishetnogsteedsaannemelijk daterfaalkostenzijngereduceerd? 12/06/2014 40

6. Discussie, Algemeen, Aangezienditeencasestudybetreft,ishetmogelijkdatderesultatenvanhetonderzoekanderszijnbijeen anderbouwbedrijf.deonderlingeverstandhoudingentussenvormendebetrokkenpartnerskondenop voorhandanderszijndanbijanderebedrijvenhetgevalis.ditzouimpactkunnenhebbenophetresultaat. Tegenheteindevanhetonderzoekbleekdoorvoortschrijdendinzichtdathetonderwerp teamprestatie (bijlageix)geendirecterelatieheefttotdeonderzoeksvraagenhetdoelvanditonderzoek.hoewelditwel interessantemateriebetreftishetopgenomenalsbijlage. HetonderzochteprocesisvoorVORMdeeerstekeer.Erwasnoggeendefinitiefdraaiboek,waardoorhet procesisgevormdgedurendederit.hetismogelijkdatonderdeleninhetpilotcprojectonderbelichtzijn, doordathetdeeerstekeeris. Observatie, Deadequatehulpmiddelen,zoalsbeschreveninhetonderzoek,zijnandersgeïnterpreteerddanaangegeven inhetboekgedrag#in#organisaties 45.#Indeliteratuurzijnadequatehulpmiddelensteunuitdeorganisatie, waarondergoedeentijdigeinformatie,behoorlijkeapparatuur,voldoendepersoneelenaanmoediging vallen. Enquête, Deenquêteisafgenomenvoorafgaandaandelaatstesessie.Ditheeftertoegeleiddaterindeenquêtegeen vragenzijnopgenomenmetbetrekkingtotdetransparantebudgetten.hetismettoevaldatrespondenten hetonderwerphebbenaangehaaldbijdeopenvragen. Derespondentenvandeenquêtehebbenmeermaalsneutraal#geantwoord.Diemogelijkheidwaseromdater gebruikisgemaaktvandelikertschaal(1t/m5).doorgebruiktemakenvan1t/m4hebbende respondentennietdemogelijkheidomneutraalteantwoorden. Proces, De,Perfecte,Voorbereiding, Hetproces DePerfecteVoorbereiding bestaatuitdriefases,namelijk:internevoorbereidingvorm, ConcurrentEngineeringenuitwerken(productie)tekeningen. HetonderzoekheeftzichenkelgerichtopdeConcurrentEngineeringfase.Demogelijkheidbestaatdater zichindederdefaseproblemenvoordoendienietinditonderzoekzijnopgenomen. 45 Robbins&Judge,2011 12/06/2014 41

Hetspoornaarperfectie? 7. Literatuurlijst, Aedes.(2009,11).Slimmerbouwen,minderkosten.Compact,#44,p.35. Anumba,C.J.,Kamara,J.M.,&CuttingcDecelle,A.cF.(2007).Concurrent#Engineering#in#Construction# Projects.London&NewYork:Taylor&FrancisGroup. ArpaLearninstituut.(sd).Opgeroepenop520,2014,vanarpatest:http://arpatest.nl/arpac woordenboek.html ArpaLearnInstituut.(sd).Opgeroepenop324,2014,vanwww.arpa.nl: http://www.arpa.nl/consultancy/ ArpaLearnInstituut.(sd).Opgeroepenop327,2014,vanwww.arpa.nl:http://www.arpa.nl/wpc content/uploads/2013/02/leancplanningcarpacmailversie.pdf ArpaLearnInstituut.(2013).Learn#2#Flow.Veldhoven:Arpa. Baiden,B.,Price,A.,&Dainty,A.(2006).Theextentofteamintegrationwithinconstructionprojects. International#journal#of#project#management,#24,13c23. Bankvall,L.,Dubois,A.,&Jahre,M.(2010).Interdependenceinsupplychainsandprojectsin construction.supply#chain#management:#an#international#journal,#15,385c393. Berkowitz,B.,&Eisenberg,M.(1990).Opgeroepenop221,2014,vannmasse.com: http://nmasse.com/courses/ref/big6/big6.htm Bouwkennis.(2012/2013).Opgeroepenop59,2014,vanBouwkennis: http://www.bouwkennis.nl/wpccontent/uploads/2014/03/faalkosten.pdf BuildingHolland.(2014,319).Opgehaaldvanwww.buildingholland.nl: http://www.buildingholland.nl/pers/persberichten/pages/persberichtc.aspx#.uz68lv5m71o CentraalBureauvoordeStatistiek.(2014,217).Opgeroepenop425,2014,vanwww.cbs.nl: http://www.cbs.nl/nlcnl/menu/themas/bouwencwonen/publicaties/artikelen/archief/2014/2014c voorzichtigcherstelcbouwsectorcpub.htm DeloitteRealEstateAdvisory&Nirov.(2011).De#olympische#route#naar#2028#]#Visie#op#de#ruimtelijke# opgave.thenetherlands:deloitte. Donnellon,A.(1993).Crossfunctionalteamsinproductdevelopment:Accommodatingthestructure totheprocess.journal#of#product#innovation#management,#10,377 392. Durward,K.,Sobek,I.,Ward,A.C.,&Liker,J.K.(1999,115).OpgehaaldvanMITSloanManagement Review:http://sloanreview.mit.edu/article/toyotascprinciplescofcsetbasedcconcurrentcengineering/ EconomischInstituutvoordeBouw.Actuele#situatie#in#de#bouw:#overzicht#ten#behoeve#van#de# nieuwe#woonvisie.amsterdam:economischinstituutvoordebouw. Evbuomwan,N.,&Anumba,C.(1996).Towardsaconcurrentengineeringmodelfordesigncandcbuild projects.the#structural#engineer,pp.73c78. Fredericks,E.(2005).Cross]functional#involvement#in#new#product#development:#A#resource# dependency#and#human#capital#perspective.marketing.emerald. Graydon.(2013).Financiële#transparantie#loont.GraydonNederlandB.V. J.Egan.(1998).Rethinking#Construction.Londen:ConstructionTaskForce. Kleijn,M.,Dols,J.,Hoepel,J.,&Talstra,M.(2014,2).Boss#Magazine,#49,p.66. Lawson,M.,&Karandikar,H.(1994).ASurveyofConcurrentEngineering.Academic#press#,#2,1c6. 12/06/2014 42

McKee,D.(1992).Anorganizationallearningapproachtoproductinnovation.Journal#of#Product# Innovation#Management#,#9,232c245. MITcMassachusettsInstituteofTechnology.(sd).Opgeroepenop428,2014,vanhrweb.mit.edu: hrweb.mit.edu/system/files/effectiveness_survey.doc Robbins,S.P.,&Judge,T.A.(2011).Gedrag#in#organisaties.Amsterdam:PearsonBenelux. S.W.F.Omta,d.(2000,28).OpgehaaldvanUniversityofGroningen: http://www.bdk.rug.nl/medewerkers/g.henstra/rdm/syllabus/concurrentengineering.html Saad,M.,Jones,M.,&James,P.(2001).Areviewoftheprogresstowardstheadoptionofsupply chainmanagement(scm)relationshipsinconstruction.european#journal#of#purchasing#&#supply# Management,#8,10. Tammala,V.,Chin,K.,&Ho,S.(1997).AssessingsuccessfactorsforimplementingCE:acasestudy inhongkongelectronicsindustrybyahp.international#journal#of#production#economics,#49,265 284. UniversityofCentralOklahoma.(sd).Opgeroepenop37,2014,vanwww.uco.edu: http://www.uco.edu/academiccaffairs/cqi/files/docs/facilitator_tools/pluscdelta.pdf USPMarketingConsultancybv.(2010,114).Opgehaaldvanwww.bouwkosten.nl: http://www.bouwkosten.nl/media/86351/faalkosten.pdf Valle%,%S.,%&%Va%źquezcBustelo,D.(2009).Concurrent#engineering#performance:#Incremental#versus# radical#innovation#.universityofoviedo,avda,departmentofbusinessadministration.elsevier. Vliet,K.v.(2012).Ketenintegratie#in#de#woningbouw.TechnischeUniversiteitDelft,RealEstate& Housing.Delft:TUDelft. Vrijhoef,R.(2010).Ketenintegratieindenieuwbouwlevertwinstop.Building#Business. Wichers,H.,&Fleuren,K.De#bouw#moet#om,#op#weg#naar#feilloos#bouwen.StichtingBouwResearch. 12/06/2014 43

Hetspoornaarperfectie? 8. Bijlagen, I. Literatuurstudie,Concurrent,Engineering, II.,Traditioneel,bouwproces, III. Uitwerking,model,van,teameffectiviteit, IV. Onderzoeksmethoden, a. Observatieformulier, b. Valideringscriterium, V. Enquête, VI.,Dataverzameling,observaties, a. Ingevulde,observatieformulieren,,, VII. VIII. IX., Draaiboek, De,Perfecte,Voorbereiding, Begrotingsopbouw,incl.,5%,kostenverdeling, Teamprestatie, 12/06/2014 44