Cliëntenperspectief op de compensatieplicht De Wmo-adviesraad Leerdam heeft samen met MOVISIE een visiedocument opgesteld over het cliëntenperspectief op de compensatieplicht. De Wmo-adviesraad wilde een document waarmee zij kon meedenken over en reageren op het gemeentelijk beleid rondom de invulling van de compensatieplicht. Het visiedocument gaat in op de aandachtspunten voor de Wmo-adviesraad bij de compensatieplicht en het actief benaderen van kwetsbare groepen. Ook is een vragenlijst opgenomen waarmee een Wmo-adviesraad kan toetsen of gemeenten uitgaan van het perspectief van de cliënt.. Aandachtspunten voor de Wmo-adviesraad bij de compensatieplicht Met de ideële doelstellingen van de Wmo en het wenselijke gebruik van de compensatieplicht zullen weinig burgers problemen hebben: het versterken van de zelfredzaamheid van de cliënt en zijn deelname aan de samenleving. De gemeenten zijn hiermee aan de slag gegaan. Voor de Wmo-adviesraad is er een aantal aandachtpunten: De positie van de burger in het gesprek. Hoe kan de burger een gelijkwaardige gesprekspartner zijn in het gesprek over de invulling van de compensatieplicht? Hij heeft ten opzichte van de Wmo-consulent een achterstand in kennis, informatie en inzicht in procedures. Dat geldt nog sterker voor de meest kwetsbare burgers. De burger moet daarom altijd de mogelijkheid hebben om zich door iemand bij te laten staan in de voorbereiding op en tijdens het gesprek. De positie van de meest kwetsbare burgers. Juist de meest kwetsbare burgers hebben het meest baat bij de compensatieplicht. Vaak zijn juist zij het moeilijkst te bereiken. Bovendien zijn zij het minst assertief in het gesprek over de invulling van de compensatieplicht. Hierdoor bestaat de kans dat zij minder ondersteuning krijgen dan noodzakelijk is. De positie van specifieke doelgroepen, zoals allochtonen. Zij weten de weg naar het Wmo loket minder goed te vinden en zijn minder assertief. Wanneer er geen specifieke kennis aanwezig is bij de gemeente over specifieke doelgroepen bestaat de kans dat zij minder bereikt worden en geen gelijkwaardige gesprekspartner zijn in het gesprek.
De Wmo als kaderwet De Wmo is een kaderwet en kan op verschillende gebieden redelijk vrij worden geïnterpreteerd. Dat geldt zeker voor de compensatieplicht, waar begrippen als redelijkerwijs, geldende maatschappelijk normen, algemeen gebruikelijk veel voorkomen. Het is ook de bedoeling van de Wmo om tot lokale invulling te komen. Deze vrijheid biedt mogelijkheden voor zowel een ruimhartige als een krappe invulling van de compensatieplicht door de gemeente. In een tijd van bezuinigingen kan dat verkeerd uitpakken voor de burger. Het is van belang dat de Wmoadviesraad hier goed zicht op heeft. De gemeente kan de Wmo zo inrichten dat een verbinding wordt gemaakt met andere beleidsterreinen. Zo kan bijvoorbeeld een uitkering uit de bijzondere bijstand net een extra duwtje geven aan de burger om meer mee te doen aan een maatschappelijke activiteit. Doormiddel van het ontwikkelen van inclusief beleid binnen de gemeente worden voorzieningen algemeen toegankelijk en hoeven er minder specifieke en individuele aanpassingen te worden gemaakt. De gemeente kan met maatschappelijke instellingen in de stad, zoals het maatschappelijk werk, welzijnswerk en kerken in gesprek om een aanbod aan activiteiten te ontwikkelen die bijdragen aan meer maatschappelijke participatie. Vijf aanbevelingen vanuit cliëntenperspectief De Wmo biedt burgers kansen om mee te doen aan de samenleving. Een goede invulling van de Wmo is daarom van belang. Op basis van de geschetste situatie en vragen vanuit cliëntenperspectief worden hier vijf aanbevelingen geformuleerd die de Wmo-adviesraad bij de discussie over de invulling van de compensatieplicht wil betrekken: 1. Bereik de meest kwetsbare burger. Zoals beschreven vormt de meest kwetsbare burger, onder wie ook de allochtone bevolkingsgroepen, een grote uitdaging voor de gemeente om te bereiken. Dat kan door middel van: Inschakelen van ervaringsdeskundigen. Het gaat hier om mensen die zelf uit de doelgroep komen. Zij voelen zich betrokken en zijn door hun persoonlijke ontwikkeling iets aan hun problemen ontstegen. Zij worden vaak gezien als ideale contactpersonen omdat zij zich kunnen inleven en herkenbaar zijn. Ervaringsdeskundigen kunnen de brug vormen tussen de afgezonderde burger en officiële instanties. Een voorbeeld is de vrijwillige ouderenadviseur of een lid van een cliëntenorganisatie uit de geestelijke gezondheidszorg.
Betrekken van zelfhulporganisaties. Zelfhulporganisaties zijn gevormd om de belangenbehartiging en participatie van een bepaalde groep te versterken. Bijvoorbeeld allochtonen burgers of burgers met een specifieke aandoening of een bepaalde handicap. Deze zelfhulporganisaties bestaan vaak zelf uit kwetsbare burgers of hebben direct toegang tot deze burgers. Organiseren van signalerende huisbezoeken. Er zijn verschillende organisaties die inzicht hebben in de dagelijkse werkelijkheid van kwetsbare mensen: zelfhulporganisaties, kerken, woningbouwcorporaties. Als deze organisaties ontwikkelingen zien, kunnen zij de gemeente daarop wijzen en kunnen signalerende huisbezoeken worden afgelegd. Eventuele (toekomstige) problemen worden zo tijdig gesignaleerd en opgepakt. 2. Versterk de positie van de burger. De burger dient een gelijkwaardige positie in te nemen in de gesprekken met de ambtenaar over de invulling van de compensatieplicht. Hij verkeert in een afhankelijke positie omdat hij de vragende partij is en over minder kennis en informatie beschikt. Zijn positie kan worden versterkt door middel van: Inschakelen van een vertrouwenspersoon. De gemeente kan de burger de gelegenheid bieden een vertrouwenspersoon mee te nemen naar de gesprekken met de gemeente. Hij zal zich daardoor ondersteund voelen en met meer zelfvertrouwen het gesprek ingaan. De burger is zo beter in staat een bijdrage te leveren en zal de afspraken beter begrijpen. De vertrouwenspersoon kan een ervaringsdeskundige zijn, een lid van een zelfhulporganisatie, maar ook een buurman of diaken. Geven van voorlichting. De gemeente kan burgers informeren aan de hand van een goede voorlichting. Burgers verschillen in hun wijze van informatie vergaren. Het is daarom belangrijk dat verschillende manieren van communiceren worden ingezet. Bijvoorbeeld: gemeentelijke website, informatieavonden voor zelfhulporganisaties, inschakelen van algemeen maatschappelijke organisaties, benaderen van sportverenigingen. Aanbieden van het persoonsgebonden budget. Als de ondersteunende diensten zijn toegekend, is het persoonsgebonden budget een uitstekend middel voor de burger om zoveel mogelijk de beschikking over zijn eigen leven te behouden. Hij bepaalt dan immers wie hij inhuurt. De middelen voor het persoonsgebonden budget dienen daarom niet veel minder te zijn dan voor diensten in natura.
3. Training ambtenaren. De houding van ambtenaren naar de burger kan bepalend zijn voor de wijze waarop de compensatieplicht wordt ingevuld. Dat geldt zowel voor de beleidsambtenaren als voor de loketambtenaren en de medewerkers van organisaties die het werk voor de gemeente doen. In het gesprek worden de wensen en knelpunten van de burger geïnventariseerd. De houding van de ambtenaar zou hierbij ontvankelijk en vraaggericht moeten zijn. De ambtenaar communiceert duidelijk over de procedure en is creatief in het bedenken van oplossingen. Ook moet de ambtenaar bekend zijn met de verschillende doelgroepen. Hij kan zich in hun levensproblemen inleven. Het betrekken van de doelgroepen bij een training is daarom aan te bevelen. Dit zou kunnen via ervaringdeskundigen of zelfhulporganisaties. 4. Schakel maatschappelijke organisaties in. Er zijn veel maatschappelijke organisaties die een bijdrage kunnen en willen leveren aan een goede invulling van de compensatieplicht. Bijvoorbeeld kerken, Stichting Welzijn, stichting algemeen maatschappelijk werk, woningbouwcorporaties, MEE. Er zijn twee lijnen waarlangs deze organisaties een rol kunnen vervullen en door de gemeente betrokken kunnen worden: Via de visie op de samenleving waarin burgers en organisaties onderling met elkaar betrokken zijn. Zoals kerken, met hun signalerende rol en hun mogelijke rol bij het ondersteunen van kerkbezoek door kwetsbare burgers. Of een woningcorporatie die woningen tijdig kan aanpassen voor bewoning door mensen met een handicap. Of het stimuleren van algemene voorzieningen als maaltijdservice en klussendienst. Via contractrelaties met gesubsidieerde organisaties. Zij kunnen de opdracht krijgen ervaringsdeskundigen te betrekken bij hun activiteiten, of om zelfhulporganisaties te ondersteunen bij het bereiken van de meest kwetsbare burgers. Ook er kan in de subsidieafspraken met een welzijnsinstelling worden vastgelegd dat zij (al dan niet met vrijwilligers) regelt dat bezoekers aan de activiteiten in een buurthuis thuis opgehaald en gebracht worden. Ook kunnen bijvoorbeeld sportverenigingen verplicht worden open te staan voor alle burgers, ook die met een handicap. Dat betekent ook het toegankelijk maken van hun gebouwen. Ten slotte kan de gemeente de regiefunctie vervullen door de verschillende partijen (welzijnsorganisaties, ggd, zorgaanbieders, woningbouwcorporaties) bij elkaar te halen als er sprake is van ingewikkelde ondersteuningsvragen.
5. Vergroot de betrokkenheid van burgers. De gemeente dient burgers gepast te betrekken bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van de compensatieplicht. Die beleidsmatige betrokkenheid vergroot de kansen op een burgervriendelijke invulling van de compensatieplicht. Dat kan door middel van: Betrekken van de Wmo-adviesraad. De Wmo-adviesraad vertegenwoordigt de gebruikers van de Wmo. De Wmoadviesraad heeft voelhorens in de samenleving en inzicht in de gevolgen van het gemeentelijk beleid. De Wmo-adviesraad is daarom beleidsmatig in staat om een gelijkwaardige gesprekspartner te zijn voor de gemeente. De Wmoadviesraad kan zo een bijdrage leveren aan onderwerpen die met de compensatieplicht te maken hebben, zoals de verordening, de Wmobeleidsnota, het SGBO-onderzoek, de resultaten van het klanttevredenheidsonderzoek en het algemene participatiebeleid van de gemeente. Belangrijk is wel dat de Wmo-adviesraad ook vertegenwoordigers van moeilijk bereikbare doelgroepen als lid heeft of er op z n minst nauwe contacten mee onderhoudt. Laagdrempelige en informele vormen van beleidsparticipatie in te zetten. Ook de meest kwetsbare en moeilijk bereikbare groepen worden zo bereikt en erbij betrokken. Initiatieven van de Wmo-adviesraad De Wmo-adviesraad kan een visie ontwikkelen op de invulling van de compensatieplicht omdat het de kern van de Wmo is, er veel interpretatieruimte bestaat en omdat bezuinigingen waarschijnlijk zijn. Deze visie kan op verschillende manieren worden uitgedragen: De visie bespreken met de gemeente in een discussie over de invulling van de compensatieplicht in het algemeen en de nieuwe verordening in het bijzonder. De visie bespreken met andere Wmo-adviesraden in de regio. Dit wegens de regionale samenwerking tussen de gemeenten en om vanuit cliëntenperspectief tot een gelijke visie te komen. De visie waar mogelijk elders onder de aandacht brengen. Bijvoorbeeld bij lokale en regionale organisaties als kerken en allochtone zelfhulporganisaties. In eerste instantie is het een verantwoordelijkheid van de gemeente. De Wmo-adviesraad kan diverse organisaties uitnodigen bij haar vergaderingen. Veder kan de Wmo-adviesraad het beleid en de uitwerking van het project de Kanteling volgen en toetsen.
Checklist voor de Wmo-adviesraad voor beoordeling Wmo beleid 1. Betrekt de gemeente ervaringsdeskundigen bij het bereiken van kwetsbare burgers? 2. Faciliteert de gemeente zelfhulporganisaties bij het bereiken en ondersteunen van kwetsbare burgers? 3. Worden er signalerende huisbezoeken gebracht aan de meest kwetsbare burgers? 4. Hebben cliënten de mogelijkheid een vertrouwenspersoon mee te nemen naar het gesprek met de gemeente? 5. Worden ervaringdeskundigen betrokken bij de training van ambtenaren? 6. Stelt de gemeenten in contracten met gesubsidieerde organisaties eisen over het bereiken van kwetsbare burgers? 7. Verbindt de gemeente zoveel mogelijk beleidsterreinen en organisaties die vanuit het perspectief van de burger relevant zijn? 8. Kan de burger over een persoonsgebonden budget beschikken? 9. Wordt de Wmo-adviesraad betrokken bij het SGBO-onderzoek en/of tevredenheidonderzoeken? 10. Kijkt de gemeente bij de ontwikkeling en uitvoering van haar beleid over schuttingen heen (bijvoorbeeld tussen de Wmo en de AWBZ)? 11. Is de Wmo-adviesraad betrokken bij de invulling van de compensatieplicht. Zo ja, op welke manieren?