Structuuronderzoek kappersbranche 2009 oktober 2009 In opdracht van: Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA) In samenwerking met: Koninklijke Algemene Nederlandse Kappersorganisatie (ANKO) CNV Kappers FNV Mooi Mede gefinancierd door: Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) Uitgevoerd door: EIM Drs. D. Snel drs. W.D.M van der Valk HBA-publicatiereeksnr.: 447 ISBN: 978-90-5774-178-4 Prijs: 10,00 excl. verzendkosten
Koninklijke Algemene Nederlandse Kappersorganisatie (ANKO) Postbus 212 1270 AE Huizen Tel.: 035 5259500 E-mail: info@anko.nl Internet: www.anko.nl CNV Kappers Postbus 208 7300 AE Apeldoorn Tel.: (030) 7511007 E-mail: apeldoorn@cnv.net Internet: www.cnvkappers.nl FNV Mooi Nachtegaalstraat 37 3581 AC Utrecht Tel.: (030) 2314221 E-mail: info@fnvmooi.nl Internet: www.fnvmooi.nl Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) Postbus 90703 2509 LS Den Haag Tel.: 070 3385666 E-mail: info@hbd.nl Internet: www.hbd.nl Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA) Postbus 895 2700 AW Zoetermeer Tel.: 079 3161111 E-mail: hba@hba.nl Internet: www.hba.nl EIM Postbus 7001 2701 AA Zoetermeer Tel.: 079 3413634 E-mail: info@eim.nl Internet: www.eim.nl Copyright 2009 HBA Behoudens de in of krachtens de Auteurswet 1912 gestelde uitingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook de schriftelijke toestemming van de uitgever, het Hoofdbedrijfschap Ambachten.
Inhoudsopgave 1 Inleiding 5 1.1 Aanleiding en doel van het onderzoek 5 1.2 Opzet en uitvoering 5 1.3 Begeleiding 6 2 Structuurkenmerken van de kappersbranche 7 2.1 Bedrijfstypen 7 2.2 Vestigingen 8 2.3 De onderneming 11 2.4 De ondernemer 14 2.5 De ZZP er in de kappersbranche 18 2.6 Werkgelegenheid in de kappersbranche 22 2.7 Omzet van de kappersbranche 28 2.8 Het belang van de grootschalige filiaal- en franchise-ondernemingen 32 3 Bedrijfsvoering 35 3.1 Dienstenpakket 35 3.2 Klantenkring 37 3.3 Openstelling 38 3.4 Rendement 40 3.5 Tariefstelling 42 3.6 Persbeleid 43 3.7 Opleiding 45 3.8 Duurzaam ondernemen 45 3.9 Verkoopbevorderende activiteiten 46 3.10 Automatisering 47 3.11 Inschakeling van derden 49 3.12 Problemen 50 3.13 Plannen voor de toekomst 51 4 Perspectief 53 5 Samenvatting 55
4 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
1 Inleiding 1.1 Aanleiding en doel van het onderzoek In 2004 is de structuur van de kappersbranche voor het laatst in kaart gebracht. Juist in een branche waarin sprake is van veranderingen die zich in een hoog tempo voltrekken, is voor het voeren van beleid actuele informatie onontbeerlijk. Om de effectiviteit van het te voeren branchebeleid te vergroten is recent gekozen voor een andere segmentering van de branche dan die in het onderzoek van 2004 is gevolgd. Ook deze nieuwe segmentering vraagt om daarop afgestemde informatie en vormde daarmee nog een extra aanleiding voor het uitgevoerde onderzoek. Tegen deze achtergrond heeft het HBA aan EIM de opdracht verleend een onderzoek uit te voeren met als doel het in kaart brengen van de structuur van de kappersbranche, gebruik makend van de nieuwe segmentering. Het onderzoek omvatte ook het inventariseren van knelpunten in de bedrijfsvoering. Het onderzoek heeft tot doel ondernemers, adviseurs, organisaties en andere belanghebbenden te informeren over de structuur van de kappersbranche en aanknopingspunten te geven voor het door hen te ontwikkelen en te voeren beleid. 1.2 Opzet en uitvoering Het onderzoek bestond uit deskresearch, een telefonische enquête, interviews met de grootste franchise- en filiaal in de branche en interviews met zzp ers over startmotieven en hun ambities. Deskresearch Om efficiënt gebruik te maken van al aanwezige gegevens, is gedurende de looptijd van het onderzoek studie gemaakt van beschikbare schriftelijke informatie (deskresearch). Telefonische enquête Om een actueel en representatief cijfermatig inzicht in de branchestructuur te verkrijgen, is een telefonische enquête uitgevoerd onder (netto) 850 bij de afdeling Registratie en Heffing van het HBA als kappersbedrijf geregistreerde ondernemingen. Interviews Franchise- en filiaal zijn in belang toegenomen. Om een goed beeld van de franchise- en filiaal en hun (toekomstige) ontwikkeling te kunnen schetsen zijn de grootste franchise- en filiaal benaderd voor een interview (face-toface), in 13. Om meer inzicht te verkrijgen in de motieven van de ondernemers van (zeer) kleinschalige (veelal parttime ZZP-ers) om in de branche te beginnen, wat hun ervaringen zijn en wat hun ambities zijn voor de toekomst, is aan 26 ZZP ers, aanvullend aan de telefonische enquête voor het structuuronderzoek, een telefonisch interview afgenomen. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 5
1.3 Begeleiding Het onderzoek is beleid door een commissie, waarin zitting hadden: G. ter Avest, ANKO. drs. G.J. Deben, ANKO W. Kruithof, CNV Vakgroep Kappers drs. J.W. Nelson, HBA mw. M. Patijn, FNV Mooi mr. R. Vos, ANKO 6 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
2 Structuurkenmerken van de kappersbranche 2.1 Bedrijfstypen In de kappersbranche worden de volgende bedrijfstypen onderscheiden: per waar (overwegend) in het eigen woonhuis wordt gewerkt (circa 4.400 kappers); per die (overwegend) ambulant (bij de klant thuis) werken (ruim 3.200 kappers); per die in een bedrijfspand gevestigd zijn (circa 2.300 kappers); met per omzet minder dan euro (circa 5.300 kappers); met per omzet euro of meer (circa 1.700 kappers). Op 1 januari 2009 stonden er bij de Afdeling Registratie en Heffing van het HBA ruim 18.500 kappers ingeschreven (gebaseerd op gegevens van de Kamers van Koophandel). Uit het onderhavige onderzoek blijken naar schatting 16.900 ondernemingen daadwerkelijk als kappersbedrijf actief te zijn. De andere inschrijvingen blijken inmiddels gestopt te zijn of geen kappersactiviteiten (meer) te ontplooien. In de rest van het rapport wordt uitgegaan van een aantal kappersondernemingen van 16.900. Een derde van de ondernemingen is te typeren als bedrijf met per met een omzet minder dan euro. Ruim de helft van de kappers (59%) is te typeren als kappersbedrijf per waarbinnen de grootste groep is aan te merken als bedrijf per waar (overwegend) in het eigen huis wordt gewerkt. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 7
Figuur 1 Verdeling ondernemingen naar type met per >= 10% 1.665 zzp woonhuis 26% 4.365 met per < 31% 5.320 3.260 zzp ambulant 19% zzp bedrijfspand 14% 2.290 2.2 Vestigingen Ontwikkeling aantal kappersvestigingen Het aantal vestigingen in de kappersbranche is in de afgelopen jaren voortdurend toegenomen. In de periode 1991-2009 is het aantal ingeschreven vestigingen gestegen van ruim 10.000 tot bijna 20.000 (bron: Afdeling Registratie en Heffing van het HBA). De toename wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er steeds meer zelfstandigen per bijkomen. De geografische spreiding van de vestigingen is weergegeven in tabel 1. Het aantal vestigingen per 10.000 inwoners blijft toenemen. In de periode 2003-2009 is het aantal vestigingen per 10.000 inwoners toegenomen met bijna 3. Op 1 januari 2009 w a- ren er 11 kappersvestigingen per 10.000 inwoners. In Utrecht zijn er naar verhouding weinig kappers actief. In het Zeeland, Noord-Brabant en Limburg zijn er juist veel kappers per 10.000 inwoners. In deze provincies is de toename ten opzichte van 2003 bovengemiddeld. Dit geldt ook voor de provincie Flevoland. 8 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Figuur 2 Aantal ingeschreven vestigingen in de kappersbranche (per januari) 25000 aantal vestigingen 20000 15000 10000 5000 0 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2008 2009 Bron: Afdeling Registratie en Heffing van het HBA, 2009. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 9
Tabel 1 Spreiding actieve kappersvestigingen (inclusief ambulant) aantal vesti- aantal vesti- aantal vesti- aantal vesti- gingen per gingen per gingen per gingen per toename ten 10.000 inwo- 10.000 inwo- 10.000 inwo- 10.000 inwo- opzichte van provincie ners 1990 ners 1996 ners 2003 ners 2009 2003 Groningen 5,5 6,2 7,8 10,3 2,5 Friesland 5,2 6,2 7,7 10,6 2,9 Drenthe 5,2 6,2 8,2 11,5 3,3 Overijssel 5,3 6,1 7,1 9,9 2,7 Flevoland 3,3 4,3 6,2 10,4 4,2 Gelderland 5,8 6,6 8,1 10,8 2,7 Utrecht 5,0 5,8 6,7 8,9 2,2 Noord-Holland 6,4 7,1 8,1 10,6 2,4 Zuid-Holland 5,7 6,3 7,5 10,0 2,4 Zeeland 7,4 9,0 10,1 13,8 3,7 Noord Brabant 6,2 7,1 8,7 12,3 3,6 Limburg 7,6 8,6 10,0 13,7 3,7 Nederland 6,0 6,7 8,1 10,9 2,8 Bron: Afdeling Registratie en Heffing HBA/CBS/EIM. 10 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
2.3 De onderneming 2.3.1 'Leeftijd' van de onderneming De doorsnee 'leeftijd' van de met per ligt met 13 jaar aanmerkelijk hoger dan die van de per met 9 jaar. De met per omzet m eer dan euro zijn het oudst (zie tabel 2). Bij de zzp met bedrijfspand is een grote groep langer dan 30 jaar actief, evenals bij de met per omzet of meer. Tabel 2 Startjaar onderneming; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen, en aantal jaren actief van doorsnee-onderneming* zzp zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= jaar woonhuis bulant drijfspand 0 t/m 5 jaar 35 48 39 40 31 16 27 6 t/m 10 jaar 17 22 11 17 17 14 17 11 t/m 20 jaar 22 25 23 23 27 33 28 21 t/m 30 jaar 16 5 7 11 13 16 14 31 jaar en ouder 10 0 20 9 12 21 14 100 100 100 100 100 100 100 aantal jaren actief doorsneeonderne ming* 10 7 10 9 12 17 13 * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. 2.3.2 Locatie en oppervlakte van de onderneming Kappers met per zijn voor een belangrijk deel te vinden in winkelgebieden. Ongeveer de helft van de met per en een omzet van minstens euro is zelfs gevestigd in het belangrijkste winkelgebied van de vestigingsplaats. Niet verwonderlijk is dat vrijwel alle zzp- woonhuis in een straat met overw egend woningen zijn gevestigd (zie tabel 3). Hoewel het in de meeste gevallen niet de belangrijkste vestigingsplaats is, geeft toch één op de acht kappers aan ook actief te zijn in verzorgingstehuizen. Het is niet verwonderlijk dat vooral de zzp-er ambulant in een ziekenhuis of verzorgingshuis werkt (ongeveer een kwart). Ook onder zzp-ers bedrijfspand zijn naar verhouding veel kappers die in deze instellingen actief zijn (15%). Structuuronderzoek kappersbranche 2009 11
Tabel 3 Plaats van (hoofd)vestiging; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen bedrij- ven zzp b e- perso- omzet < omzet zzp zzp am- drijfs- neel to- >= locatie woonhuis bulant pand taal straat met overwegend woningen 93 0 54 53 36 15 32 winkelgebied op wijkniveau 1 0 14 4 28 38 30 belangrijkste winkelgebied 1 0 23 6 26 46 31 ziekenhuis/verzorgingshuis/verpleeghuis 1 0 7 2 3 0 2 ambulant 0 100 0 33 2 0 2 anders 4 0 2 2 3 1 3 100 100 100 100 100 100 100 Tabel 4 laat zien dat ruim 60% van de kappers per in een als kapsalon ingerichte ruimte werkzaam is. Bij de kappers per is de typering terug te vinden in de locatie waar men in hoofdzaak werkt. Tabel 4 Wijze van (hoofd)vestiging; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= wijze huis bulant drijfspand vaste vestiging (a mbulant) 0 100 0 33 3 0 2 in woonhuis, niet als kapsalon ingericht 12 0 0 5 0 2 1 kapsalon in (deel van) woonhuis 88 0 0 39 18 9 15 in als kapsalon ingericht pand 0 0 93 21 76 86 79 overig winkelpand 0 0 7 2 3 3 3 100 100 100 100 100 100 100 12 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Vloeroppervlak Tussen de typen loopt de salonruimte sterk uiteen. De kappers woonhuis opereren overwegend in een ruimte die niet groter is dan 40 vierkante meter. De salon van de kappers bedrijfspand is doorgaans iets groter. De kappers met per en omzet van euro en meer hebben beduidend meer salonruimte. Deze beschikken vaker over één of meer filialen, en hebben meer per en behandelstoelen te huisvesten (zie tabel 5). Tabel 5 Verdeling ondernemingen naar aantal m 2 salonruimte (inclusief filiaalvestigingen) en aantal m 2 van doorsnee-vestiging*, exclusief ambulant werkende met perso- met perso- zzp neel, om- neel, om- zzp woon- ambu- zzp b e- per zet < zet >= aantal m 2 huis lant drijfspand minder dan 20 48 13 36 1 1 1 20 t/m 39 39 35 37 15 4 13 40 t/m 59 7 21 12 28 4 21 60 t/m 79 1 11 5 20 13 19 80 t/m 99 1 7 3 14 18 13 100 t/m 149 0 5 2 12 32 18 150 en meer 4 7 5 11 26 15 100 100 100 100 100 100 aantal m 2 doorsneeonderne ming* 20 36 21 60 100 70 * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. Aantal behandelstoelen De meerderheid van de kappers per heeft de beschikking over hoogstens 2 behandelstoelen. Hierbij is wel een verschil te zien tussen zzp woonhuis (1 à 2 behandelstoelen) en zzp bedrijfspand (de meesten met 3 5 behandelstoelen). Met de toename van het aantal persleden neemt ook het aantal behandelstoelen toe. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 13
Tabel 6 Verdeling ondernemingen naar aantal behandelstoele n (inclusief filiaalvestigingen) en aantal behandelstoelen bij doorsnee-vestiging*, exclusief ambulant werkende met perso- met perso- neel, omzet zzp woon- zzp am- zzp b e- per neel, omzet >= aantal stoelen huis bulant drijfspand < 1-2 72 30 60 6 0 5 3-5 26 49 33 42 7 33 6 9 2 12 4 42 34 40 10 19 0 9 3 10 44 18 20 en meer 0 0 0 0 15 4 100 100 100 100 100 100 aantal stoelen doorsneeonderne ming* 2 4 2 6 10 6 * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. 2.4 De ondernemer 2.4.1 Leeftijd en aantal jaren als ondernemer werkzaam De doorsnee-leeftijd van de kappersondernemer is 42 jaar (zie tabel 7 en tabel 8). De leeftijd is dalende door de voortdurende instroom van nieuwe jonge ondernemers. De doorsnee-leeftijd van de zzp er ambulant ligt lager dan bij de overige typen kappers. 14 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 7 Leeftijd ondernemer; verdeling in procenten van het aantal ondernemers en doorsnee-leeftijd* van de ondernemer zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= leeftijdscateg orie huis lant drijfspand 20 30 jaar 5 13 16 11 12 6 11 31 40 jaar 32 38 22 31 30 40 32 41-50 jaar 36 38 29 35 29 30 29 51 60 jaar 19 11 14 15 20 14 19 61 jaar en ouder 8 0 19 8 9 10 9 100 100 100 100 100 100 100 doorsnee-leeftijd* 44 40 46 42 43 42 42 * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. Tabel 8 Leeftijd ondernemer; verdeling in aantal ondernemers zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= leeftijdscateg orie huis lant drijfspand 20 30 jaar 250 430 375 1.055 675 95 770 31 40 jaar 1.390 1.230 495 3.115 1.590 665 2.255 41-50 jaar 1.575 1.245 660 3.480 1.525 500 2.025 51 60 jaar 815 355 320 1.490 1.050 240 1.290 61 jaar en ouder 335 0 440 775 480 165 645 4.365 3.260 2.290 9.915 5.320 1.665 6.985 De ondernemer zzp-er woonhuis en de zzp-er ambulant zijn doorgaans minder lang als kappersondernem er actief, dan ondernemers uit de andere bedrijfstypen. De meeste kappers zijn door de huidige ondernemer zelf opgericht. Onder de zzp er bedrijfspand zijn naar verhouding veel kappers te vinden die de salon van een externe partij hebben overgenomen. Bij de met per is ongeveer een kwart overgenomen van de vroegere werkgever (zie tabel 9). Structuuronderzoek kappersbranche 2009 15
Tabel 9 Wijze waarop de onderneming in eigendom is verkregen, in procenten van het aantal ondernemers perso- zzp woon- zzp am- zzp b e- neel to- omzet < omzet >= omschrijving huis bulant drijfspand taal zelf opgericht 88 100 53 84 52 50 52 overgenomen van familie 8 0 12 6 8 19 11 overgenomen van vroegere werkgever 1 0 13 4 23 21 22 overgenomen van andere partij 3 0 22 6 17 10 15 100 100 100 100 100 100 100 Ondernemers naar geslacht Ruim driekwart van de kappersondernemers is vrouw. Zo n 20 jaar geleden was nog tweederde van de ondernemers man. Vooral onder de zzp er woonhuis en zzp er ambulant zijn vrijwel alleen vrouwelijke ondernemers te vinden. Deze groep kappers, die voornamelijk parttime werken, kan de werkzaamheden goed combineren met bijvoorbeeld de zorg voor het gezin. Bij de overige kappers is het aandeel mannelijke ondernemers aanzienlijk hoger. Tabel 10 Geslacht ondernemer; verdeling in procenten van het aantal ondernemers met p er- zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= geslacht huis lant drijfspand man 4 1 36 10 35 42 37 vrouw 96 99 64 90 65 58 63 100 100 100 100 100 100 100 Aantal uren werkzaam als zelfstandige per Van de kappers die als zelfstandige per werkzaam zijn, werkt een derde als fulltimer (meer dan 32 uur per week). De zzp-er bedrijfspand werkt hoofdzakelijk fulltime (driekwart), terwijl de zzp-er ambulant maar een beperkt aantal uur met de uitoefening van het kappersvak bezig is: 44% werkt minder dan 16 uur per week als zelfstandige kapper. 16 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Bestede tijd van de ondernemer Met toename van de omvang van de onderneming wordt door de ondernemer naar verhouding meer tijd besteed aan andere werkzaamheden dan behandelingen. De ondernemers van met per besteden gemiddeld zo n kwart van de aan de onderneming bestede tijd aan andere zaken dan aan behandelingen. Ongeveer 10% komt voor rekening van administratieve taken en automatisering. Tabel 11 Verdeling bestede tijd van de ondernemer met perso- neel, omzet zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < >= huis bulant drijfspand behandelingen 88 88 89 89 80 70 78 administratie/automatisering 8 9 8 8 10 13 11 vaktechnische trainingen van per 1 0 0 0 4 7 5 perszaken 0 0 0 0 3 6 3 overige werkzaamheden 3 3 3 3 3 4 3 100 100 100 100 100 100 100 2.4.2 Opleiding ondernemer Ongeveer de helft van de ondernemers heeft als hoogste algemene opleiding het middelbaar beroepsonderwijs doorlopen (zie tabel 12), gevolgd door een grote groep ondernemers met LBO/LTS/MAVO/MULO/VMBO-opleiding. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 17
Tabel 12 Hoogst voltooide algemene opleiding van de ondernemer, in procenten van het aantal ondernemers zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= huis bulant drijfspand lagere school, basisschool 2 0 8 3 2 2 2 LBO, LTS, M AVO, MULO, VMBO 46 28 40 39 37 46 39 MBO, MEAO, MTS 47 65 48 53 51 37 47 HAVO, VWO 1 4 1 2 5 8 6 HBO, HEAO, HTS 3 3 0 2 4 6 5 universiteit 0 0 0 0 1 1 1 anders 1 0 3 1 0 0 0 100 100 100 100 100 100 100 Vak- en ondernemerschapsdiploma s ondernemer Ongeveer een op de vijf ondernemers beschikt over het vakdiploma niveau 2 kapper, bediende, of primair kapper. De meeste ondernemers (70%) zijn niveau 3 allround, vakbekwaam of voortgezet opgeleid. Hierin is geen verschil tussen de bedrijfstypen. Circa tweederde van de ondernem ers heeft een ondernemerschapsdiploma. De ondernemers van kappers met per beschikken vaker dan gemiddeld over ondernemerschapsdiploma s. In heeft circa 60% van de kappersondernemers met per een Middenstandsdiploma, tegenover ruim 40% bij de kappers per. Het zijn vooral de oudere ondernemers (40 jaar en ouder) die over een Middenstandsdiploma beschikken. 18% van de kappersondernemers met per beschikt over een AOV (Algemene Ondernemers Vaardigheden). Van de kappers per heeft circa 10% een AOV. Ondernemers met een AOV zijn voornamelijk te vinden in de leeftijdscategorie 30-50 jaar. Dat komt doordat de AOV in het verleden verplicht was, en later niet meer. 2.5 De ZZP er in de kappersbranche In de branche zijn veel kappers per werkzaam, waarvan een belangrijk deel niet fulltime met het vak bezig is (32 uur of minder per week). Deze kappers worden getypeerd als ZZP er, zelfstandige per. Van alle kappers is 39% (circ a 6.600 van de16.900 kappers) aan te merken als ZZP er 32 uur of minder per week. Deze ondernemers zijn te vinden binnen alledrie de bij de ZZP-ers onderscheiden bedrijfstypen: zzp woonhuis, zzp ambulant en zzp bedrijfspand. In deze paragraaf wordt ingegaan op de achtergronden van de ZZP er. De inhoud is gebaseerd op het branchebreed uitgevoerde telefonisch structuuronderzoek. 18 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Daarnaast zijn 26 ZZP ers nader geïnterviewd over onder andere de startsituatie, erv a- ringen en ambities. De toenemende belangstelling voor het ondernemerschap in het algemeen en die voor het ZZP-schap in het bij hangt samen met verschillende ontwikkelingen. Belangrijke effecten gaan uit van de individualisering van de samenleving, hogere arbeidsparticipatie van vrouwen en het bevorderen van ondernemerschap door de overheid. Vooral in de kappersbranche is een sterke toename van het aantal ZZP ers te constateren. Motieven voor keuze zelfstandig ondernemerschap Positieve drijfveren voeren de boventoon om als zelfstandig ondernemer actief zijn. De meeste kappersondernemers geven aan dat men graag eigen baas wil zijn en zelf keuzes en beslissingen wil kunnen maken. Daarnaast geeft de ZZP er vooral aan dat de combinatie met zorgentaken en/of het gezin goed mogelijk is (zie tabel 13). Tabel 13 Motieven om zelfstandig ondernemer te zijn, in procenten van het aantal ondernemers; meerdere antwoorden mogelijk motief ZZP woonhuis* ZZP ambulant* ZZP er* niet -ZZP er wil graag eigen baas zijn 63 44 55 60 ouders hadden al een kapsalon 3 0 3 10 geen baan kunnen vinden 4 7 5 3 kan meer verdienen dan als werk nemer 6 2 4 5 kon bij werkgever niet meer doorgroeien 3 1 2 3 combinatie met zorgtaken en/of gezin was beter mogelijk 33 28 29 5 uitdaging 16 12 14 24 dreigende werkloosheid 2 8 5 2 * Binnen de bedrijfstypen zzp woonhuis, zzp ambulant en zzp bedrijfspand: de ondernemers die 32 of minder uur per week met het kappersbedrijf bezig zijn. Wie zijn ZZP ers en waarin wijken ZZP ers af? Startsituatie Van de 26 ZZP ers die nader geïnterviewd zijn, zijn de meesten gestart vanuit loondienst. Een enkeling zat voor die tijd werk. De vorm waarin de ZZP er is gestart, ambulant of vanuit een vestiging, is bij de meeste geïnterviewde ZZP ers tussentijds niet gewijzigd. De helft van de ZZP ers is vanuit het woonhuis werkzaam; de andere helft is in hoofdzaak ambulant actief. Een klein gedeelte heeft een als kapsalon ingericht bedrijfspand. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 19
Opmerkelijk is dat de ZZP er start enkele verwachtingen hoe het met de activiteiten zal gaan. Het is meer in de trend van ik zie wel hoe het gaat lopen. Bestede tijd en inkomsten In tabel 14 is te zien dat vrijwel alle ZZP ers vrouw zijn, aanmerkelijk meer dan bij de niet-zzp ers. Van de ZZP ers werkt 40% minder dan 16 uur; bij de ambulant werkende ZZP er is dat ruim de helft. De helft van de ZZP ers realiseert nog geen 10.000 met de kappersactiviteiten, vooral bij ZZP ers die ambulant werken liggen de inkomsten laag. Driekwart van de ZZP ers met omzet van minder dan 5.000 geeft aan BTW af te dragen aan de belastingdienst (82% van de ZZP er woonhuis, 60% van de ZZP er ambulant); tweederde doet dit per kwartaal, een kwart per jaar. Alle nader ondervraagde ZZP ers geven aan geen problemen te ondervinden ten aanzien van de erkenning als zelfstandige voor de fiscus. Merk op dat in verband met de Kleine Ondernemersregeling, feitelijk geen of minder BTW wordt afgedragen indien na aftrek van de voorbelasting de te betalen BTW per jaar gelijk of lager is dan 1.883,- 1. De samenhang van vrouw, motief (combinatie met zorg voor gezin), bestede tijd (parttime) is te zien in de afhankelijkheid van de inkomsten. De meeste nader ondervraagde ZZP ers zijn niet afhankelijk van de inkomsten uit de onderneming, omdat de partner een baan heeft. Een enkele ZZP er geeft aan dat voorzieningen voor het pensioen is geregeld via een spaarregeling. De meesten geven aan dat er niets op dit gebied geregeld is. Ambities en toekomst Gegeven dat men nauwelijks enige verwachtingen koesterde op het moment van starten, is het niet verwonderlijk dat men aangeeft dat het ondernemerschap aan de verwachtingen voldoet. In dat opzicht is men uitermate tevreden over de wijze waarop de zaken verlopen zijn. Men ervaart het ondernemerschap als plezierig en leuk. In het algemeen is men ook nauwelijks tegen problemen aangelopen op het gebied van de bedrijfsvoering en financiën. De meeste ZZP ers hebben overwegend weinig ambitie als het gaat om het realiseren van meer omzet of het uitbreiden van het klantenbestand. Een op de vijf wil wel meer tijd in de onderneming gaan steken. De meeste ZZP ers willen in de komende jaren op dezelfde wijze doorgaan. Wel willen enkele ZZP ers de openingstijden en/of het aantal dagen verruimen. Het aannemen van per is in het geheel geen item, maar men wil wel van tijd tot tijd werken met een stagiair. In het algemeen verwacht de ZZP er dat de kappersbranche zich positief zal ontwikkelen in de toekomst. Mensen blijven veel waarde hechten aan een verzorgd uiterlijk en voornamelijk mannen brengen steeds frequenter een bezoek aan de kapper. De ZZP ers geven aan weinig last te ondervinden van de economische crisis, doordat ze doorgaans een lager tarief hanteren dan de reguliere kapsalons. Daarnaast beschikken ZZP ers vaak over een vaste klantenkring. Verder hechten klanten doorgaans veel waarde aan persoonlijke aandacht. In een druk bestaan vormt de kapper voor velen een rustpunt. 1 Bron: Belastingdienst 2009. 20 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 14 Kenmerken ZZP ers ZZP woonhuis* ZZP ambulant* ZZP er niet -ZZP er geslacht ondernemer vrouw 99 100 98 67 minder dan 16 uur werkzaam 30 51 40 streven naar omzetgroei 37 26 33 75 meer tijd aan onderneming 21 19 20 38 uitbreiden van activiteiten 10 11 10 23 (meer) per 0 0 0 19 uitbreiden van het klantenbestand 42 32 37 73 MBO-opleiding ondernemer 49 64 56 47 in bezit van middenstandsdiploma 44 43 44 55 in bezit van AOV 9 7 8 19 geen ondernemerschapsdiploma 46 48 47 30 nog een baan in loondienst 8 7 7 1 leeftijd ondernemer 30-50 jaar 66 78 71 60 werkzaam in verzorgings/verpleeghuizen 6 20 15 12 vaste openingstijden 62 63 97 omzet minder dan 5.000 29 40 34 2 omzet 5.000 10.000 18 24 21 4 omzet 10.000 25.000 48 35 42 11 * Binnen de bedrijfstypen zzp woonhuis, zzp ambulant en zzp bedrijfspand: de ondernemers die 32 uur of minder per week met het kappersbedrijf bezig zijn. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 21
2.6 Werkgelegenheid in de kappersbranche 2.6.1 Omvang werkgelegenheid In de kappersbranche zijn naar schatting circa 4 3.000 personen werkzaam (1 januari 2009). Hiervan zijn ongeveer 24.000 personen in loondienst, dus circa 19.000 personen als zelfstandige/werkgever. In figuur 3 is te zien dat driekwart van de werkzame personen (zelfstandigen, werkgevers, werknemers) in de kappersbranche werkzaam is bij de met per. Figuur 3 Verdeling aantal werkzame personen naar type 4.365 zzp woonhuis 10% met per >= 36% 15.290 zzp ambulant 8% 3.260 zzp bedrijfspand 5% 2.290 17.730 met per < 41% 2.6.2 Ondernemingsomvang Ondernemingen naar bedrijfsgrootte Een groot deel van de branche bestaat uit kleinschalige. Zo werkt in ruim de helft van de kappers maar één persoon: de ondernemer (zie tabel 15). In vergelijking met de vorige meting (2003) is het aandeel van deze met 14- procentpunten toegenomen. 22 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 15 Bedrijfsomvang in aantallen werkzame personen, in procenten van het aantal ondernemingen bedrij- ven bedrij- ven met zzp b e- perso- omzet < omzet perso- aantal werkza- zzp zzp am- drijfs- neel to- >= neel to- me personen woonhuis bulant pand taal taal 1 100 100 100 100 0 0 0 59 2-4 81 12 65 27 5-9 18 61 28 11 10-19 1 22 6 2 20 of meer 5 1 1 100 100 100 100 100 100 100 100 Bij de kapsalons werkt de meerderheid op parttimebasis. Binnen de met per wordt vaker fulltime gewerkt dan bij de per (zie Tabel 16). Per saldo komt het volume van de werkgelegenheid, gemeten in voltijdkrachten, uit op circa 28.700 FTE (zelfstandigen, werkgevers, werknemers). Structuuronderzoek kappersbranche 2009 23
Tabel 16 Verdeling aantal werkzame personen 2009 naar fulltime- en parttimekrachten; aantal werkzame personen in loondienst naar bedrijfstype aantal uur per zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= week werkzaam huis bulant drijfspand in procenten van aantal werkzame personen 38 uur of meer 15 6 53 21 29 27 28 33 t/m 37 uur 14 6 21 13 13 24 18 25 t/m 32 uur 28 14 10 19 22 26 24 17 t/m 24 uur 22 28 7 20 20 13 17 16 uur of minder 22 46 9 27 17 9 13 100 100 100 100 100 100 100 aantal werkzame personen 38 uur of meer 650 200 1.215 2.065 5.100 4.180 9.280 33 t/m 37 uur 595 210 480 1.285 2.280 3.740 6.020 25 t/m 32 uur 1.210 460 230 1.900 3.875 4.000 7.875 17 t/m 24 uur 950 900 165 2.015 3.490 2.060 5.550 16 uur of minder 960 1.490 200 2.650 2.985 1.310 4.295 4.365 3.260 2.290 9.915 17.730 15.290 33.020 aantal in loondienst 11.525 12.335 23.860 waarvan leerlingwerknemers met leerovereenkomsten 1.340 2.340 3.680 In de kappersbranche zijn merendeels vrouwen werkzaam. Bij de zzp-er bedrijfspand is het aandeel mannen echter belangrijk hoger dan gemiddeld. Dit komt doordat er zich binnen dit bedrijfstype veel gespecialiseerde herenkapsalons bevinden, waarin overw egend mannen werkzaam zijn. Bij de per zijn de meeste kappers tussen de 35 en 45 jaar. Bij de met per zijn de werkzame personen meer gelijkmatig verdeeld over de leeftijdsgroepen. De helft van de werkzame personen bij deze is tussen de 25 en 45 jaar (zie tabel 17 en tabel 18). 24 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 17 Aantal werkzame personen 2009 verdeeld naar geslacht en leeftijd, in procenten van het zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= omschrijving huis lant drijfspand vrouwen 96 99 64 90 83 91 87 mannen 4 1 36 10 17 9 13 100 100 100 100 100 100 100 leeftijd: t/m 18 jaar 0 0 0 0 4 11 7 19 t/m 21 jaar 1 1 3 1 11 17 14 22 t/m 24 jaar 0 4 5 2 15 18 16 25 t/m 34 jaar 16 17 16 16 24 28 26 35 t/m 44 jaar 80 78 71 77 24 18 21 45 t/m 54 jaar 0 0 0 0 14 5 10 55 t/m 64 jaar 0 0 0 0 6 3 5 65 jaar en ouder 3 0 6 3 1 0 1 100 100 100 100 100 100 100 aantal werkzame personen 4.365 3.260 2.290 9.915 17.730 15.290 33.020 Structuuronderzoek kappersbranche 2009 25
Tabel 18 Aantal werkzame personen 2009 verdeeld naar geslacht en leeftijd zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= omschrijving huis lant drijfspand vrouwen 4.195 3.215 1.475 8.885 14.800 13.870 28.670 mannen 170 45 815 1.030 2.930 1.420 4.350 4.365 3.260 2.290 9.915 17.730 15.290 33.020 leeftijd: t/m 18 jaar 780 1680 2460 19 t/m 21 jaar 30 35 65 130 1.930 2.620 4.550 22 t/m 24 jaar 125 105 230 2.670 2.740 5.410 25 t/m 34 jaar 710 555 360 1.625 4.330 4.280 8.610 35 t/m 44 jaar 3.500 2.545 1.625 7.670 4.190 2.730 6.920 45 t/m 54 jaar 0 2.470 740 3.210 55 t/m 64 jaar 0 1.150 470 1.620 65 jaar en ouder 125 135 260 210 30 240 4.365 3.260 2.290 9.915 17.730 15.290 33.020 In tabel 19 en tabel 20 is de verdeling naar functie weergegeven. 26 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 19 Verdeling aantal werkzame personen 2009 naar functie, in procenten van het zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= functie huis bulant drijfspand kapper/ondernemer of bedrijfsleider 100 100 100 100 36 19 29 Junior Stylist A 0 0 0 0 5 7 6 Junior Stylist B 0 0 0 0 3 7 5 Receptionist 0 0 0 0 0 2 1 Haarstylist 0 0 0 0 7 9 8 Haarstylist 1 0 0 0 0 9 9 9 Haarstylist 2 0 0 0 0 11 11 11 Haarstylist 3 0 0 0 0 12 17 15 Topstylist 0 0 0 0 10 17 14 overige functies 0 0 0 0 5 2 4 100 100 100 100 100 100 100 Structuuronderzoek kappersbranche 2009 27
Tabel 20 Verdeling aantal werkzame personen 2009 naar functie zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= functie huis bulant drijfspand kapper/- ondernemer of bedrijfsleider 4.365 3.260 2.290 9.915 6.470 2.960 9.430 Junior Stylist A 0 0 0 0 840 1.050 1.890 Junior Stylist B 0 0 0 0 570 1.0 35 1.605 Receptionist 0 0 0 0 30 255 285 Haarstylist 0 0 0 0 1.280 1.365 2.645 Haarstylist 1 0 0 0 0 1.665 1.340 3.005 Haarstylist 2 0 0 0 0 1.940 1.635 3.575 Haarstylist 3 0 0 0 0 2.200 2.670 4.870 Topstylist 0 0 0 0 1.765 2.640 4.405 overige functies 0 0 0 0 970 340 1.310 4.365 3.260 2.290 9.915 17.730 15.290 33.020 2.7 Omzet van de kappersbranche 2.7.1 Brancheomzet Over 2008 bedroeg de omzet van de kappersbranche circa 1,2 miljard exclusief BTW. Hiervan komt circa 85% voor rekening van de met per (zie figuur 4 ). De circa 7.000 kappersondernemingen met per, 42% van alle ondernemingen, zijn goed voor een omzet ongeveer van 1 miljard. De kleinschaligheid van de branche komt tot uiting in het aandeel van de per in het aantal ondernemingen (58%), met een omzet van circa 0,2 (15% van de totale brancheomzet). De zpp-er woonhuis, 26% van alle ondernemingen, heeft een omzetaandeel van 6%. De zzp-er ambulant, 19% van alle ondernemingen, heeft een omzetaandeel van 3%. De zzp-er bedrijfspand, 13% van alle ondernemingen, heeft een omzetaandeel van 6%. 28 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Figuur 4 Verdeling brancheomzet naar type zzp woonhuis 6% 71 mln. zzp ambulant 3% 31 mln. zzp bedrijfspand 6% 72 mln. met per >= 47% 536 mln. met per < 38% 442 mln. 2.7.2 Omzetgrootte De kleinschaligheid van de kappersbranche komt tot uitdrukking in de verdeling van de omzet naar grootte. Er is een grote groep kapsalons die een zeer beperkte omzet realiseren. Bij de per heeft zelfs iets meer dan 40% in 2008 een omzet van minder dan 10.000 euro behaald. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 29
Tabel 21 Omzetspreiding en doorsnee-omzet** 2008 (exclusief BTW) met perso- met perso- neel, om- neel, om- omzetklasse x zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= 1.000 euro huis bulant pand minder dan 10 37 58 25 41 3 0 2 10 tot 25 42 41 26 38 2 0 2 25 tot 50 19 1 30 16 18 0 14 50 tot 75 2 0 16 4 20 0 15 75 tot 100 0 0 1 * 26 0 20 100 tot 125 0 0 2 1 15 0 11 125 tot 175 0 0 0 0 16 0 12 175 tot 250 0 0 0 0 0 46 11 250 tot 375 0 0 0 0 0 36 9 375 tot 500 0 0 0 0 0 7 2 500 of meer 0 0 0 0 0 11 2 100 100 100 100 100 100 100 doorsnee-omzet 2008** in 15.500 7.500 24.000 15.500 80.000 258.000 93.500 gemiddelde omzet 2008 in 16.200 9.600 31.700 17.600 83.000 322.300 140.000 totale omzet 2008 (x mln. euro) 71 31 72 174 442 536 978 ** Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. * Minder dan 0,5%. 2.7.3 Omzetontwikkeling Ontwikkeling van de bedrijfsomzetten in 2008 en 2009 Ongeveer de helft van de met per (48%) heeft in 2008 ten opzichte van 2007 een omzetgroei gerealiseerd. 17% werd geconfronteerd met een omzetdaling. Bij de per bleef de omzet bij de grootste groep kappers gelijk (47%). Onder de zzp-ers in een bedrijfspand kwam voor bijna een derde van de de omzet in 2008 lager uit dan het jaar ervoor. De gerealiseerde en de verwachte omzetontwikkeling komen ook tot uitdrukking in figuur 5 en figuur 6. 30 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Over het jaar 2009 zijn de gematigd gestemd. Zowel bij de per als bij de met per verwacht ruim een kwart een hogere omzet te realiseren. Daartegenover voorziet circa een kwart van de met per een omzetdaling. Van de per verwacht zo n 15% een lagere omzet te realiseren. Vooral de zzp-er bedrijfspand en de grote ( met per en omzet en meer ) zijn pessimistisch. Figuur 5 Omzetontwikkeling in 2008 ten opzichte van 2007; percentage met toenemende, gelijkblijvende en afnemende omzet naar type, in procenten van het aantal die al in 2007 actief waren met per >= 60 25 15 met per < 44 39 17 zzp bedrijfspand 30 39 31 zzp ambulant 22 59 18 zzp woonhuis 38 43 19 0% 20% 40% 60% 80% 100% stijging gelijk daling Structuuronderzoek kappersbranche 2009 31
Figuur 6 Omzetontwikkeling in 2009 ten opzichte van 2008; percentage met toenemende, gelijkblijvende en afnemende omzet naar type, in procenten van het aantal die al in 2008 actief waren met per >= 31 40 29 met per < 28 50 22 zzp bedrijfspand 33 38 28 zzp ambulant 22 71 7 zzp woonhuis 25 61 14 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% stijging gelijk daling De grootschaligen is gevraagd naar de effecten die de huidige economische crisis op de kappersbranche heeft. Opgemerkt wordt, dat de kappersbranche laat-cyclisch is en dat de effecten zich daar dus later dan gemiddeld in het bedrijfsleven manifesteren. Dat betekent zeker niet dat er nu nog geen veranderingen worden ervaren. Het merendeel van de grootschaligen constateert een afname van de bezoekfrequentie, die vaak wel weer geheel of gedeeltelijk gecompenseerd wordt door hogere bestedingen per bezoek. Ook wordt genoemd: dat de grote steden het in het algemeen beter doen dan het platteland dat de klant voor de aankoop van (haarverzorgings)producten uitwijkt naar kanalen met een goedkoper aanbod, in casu de supermarkt en de drogist, en dat er prijsdruk wordt verwacht. In de wetenschap dat de grote golf van ontslagen nog moet komen en de kappersbranche laat-cyclisch is, kan niet anders dan geconcludeerd worden dat voor de kappersbranche het grootste deel van de effecten van de crisis nog moet komen. 2.8 Het belang van de grootschalige filiaal- en franchise-ondernemingen In het voorjaar van 2009 telde de kappersbranche 15 filiaal- en franchiseondernemingen met 10 vestigingen of meer (april 2009). Zeven van deze grootschaligen tellen uitsluitend of overwegend franchisevestigingen, eveneens zeven bestaan uitsluitend of overwegend uit eigen filialen en een onderneming telt tweemaal zoveel franchisevestigingen als eigen vestigingen. 32 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
In telden de grootschaligen in april 2009 circa 550 vestigingen, zo n 3% van alle vestigingen in de kappersbranche. Van 10 van de (goed voor 460 van alle vestigingen) is rechtstreeks informatie gekregen over hun aantal vestigingen, de werkgelegenheid en de omzet. Voor de 5 overige is de werkgelegenheid en omzet ingeschat op basis van het aantal vestigingen dat zij tellen in combinatie met kengetallen die berekend zijn over de 10 grootschaligen waarvan alle gegevens compleet waren. Het belang van de grootschaligen in de kappersbranche laat zich door de volgende getallen illustreren: - 15 ondernemingen - 550 vestigingen, 3% van alle vestigingen - 4.650 werkzame personen, 11% van alle werkzame personen - 155 miljoen omzet (2008, exclusief BTW), 13% van de totale omzet Als zij hun ambitie realiseren tellen deze 15 grootschaligen over 2 jaar circa 730 vestigingen. Naast de franchiseondernemingen die bestaan uit ondernemingen die in een bedrijfspand zijn gevestigd, kent Nederland ook een franchisegever waarbij (ten tijde van de uitvoering van het onderzoek 70) kappersondernemers zijn aangesloten die hun werk bij de klanten thuis uitvoeren. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 33
34 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
3 Bedrijfsvoering 3.1 Dienstenpakket 3.1.1 Aanbod van diensten De omzet van het kappersbedrijf komt voornamelijk voor rekening van haarverzorging. In tabel 22 is de gemiddelde omzetsamenstelling weergegeven. De verkoop van kappersproducten maakt nog altijd maar een beperkt deel uit van de totale omzet. Bij de grotere ligt dit aandeel aanmerkelijk hoger dan bij de per. Tabel 22 Gemiddelde omzetsamenstelling met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= omzetcategorie huis bulant pand haarverzorging 92 96 91 92 87 85 86 schoonheidsverzorging/visagie 1 0 * 1 1 2 1 manicuren * 0 0 * * 0 * voetverzorging 1 * 0 0 0 0 0 zonnebanken 0 0 0 0 0 0 0 pruiken en haarwerken 0 * * * 1 1 1 verkoop kappersproducten 6 3 7 6 9 11 10 overige omzet 0 0 0 0 1 1 1 100 100 100 100 100 100 100 * Minder dan 0,5%. De combinatie van haarverzorging met andere (lichaamsverzorgings)activiteiten komt maar in geringe mate voor (zie tabel 23). Bij de grotere wordt wel vaker visagie en het aanbrengen van extensions uitgevoerd. In deze tabel is eveneens te zien dat maar een beperkt deel de activiteiten in de komende 2 jaar wil uitbreiden. In heeft 7% plannen voor uitbreiding. Het gaat dan met name om schoonheidsverzorging, visagie of manicuren. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 35
Tabel 23 Uitoefening activiteiten naast haarverzorging en uitbreiding in komende 2 jaar, in procenten van het activiteiten uitoef ening nu uitbreiding in komende 2 jaar schoonheidsverzorging 7 3 visagie 13 1 voetverzorging 3 * manicuren/nagelstudio 4 1 pruiken en haarwerken 5 * aanbrengen van extensions 20 * verkopen van kappersproducten 64 * zonnebank 2 * anders 5 1 * Minder dan 0,5%. 3.1.2 Haarverzorgingsactiviteiten In tabel 24 is de samenstelling van de omzet uit haarverzorging aangegeven. De meeste omzet komt voor rekening van knippen. Tabel 24 Omzet uit haarverzorging, gemiddeld in procenten van totale omzet uit haarverzorging met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= omzetcategorie huis bulant pand knippen 55 56 69 60 51 55 53 wassen 8 7 8 8 10 7 8 kleuren 26 22 14 21 27 27 27 permanenten 10 13 6 9 10 7 8 overige haarverzorging 1 2 3 2 2 4 4 100 100 100 100 100 100 100 Bedrijfsprofilering Het kappersbedrijf kan zich op verschillende manieren neerzetten in de markt. Enerzijds kan het kappersbedrijf klassiek ingericht zijn, met daarbij passende diensten, anderzijds kan het bedrijf zich profileren als trendy. 36 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
De helft van de geeft aan klassiek georiënteerd te zijn. De grotere kappers zien zichzelf meer trendy, terwijl de per zichzelf voornamelijk als klassiek aanmerken. Een ander onderscheid is te maken naar luxe en budgetgeoriënteerde kappers. Ook op dit onderscheid is er duidelijk verschil naar type kappersbedrijf. De per zijn veelal budgetgericht, terwijl met de omvang van het bedrijf, ook meer op het luxe wordt ingezet. Tabel 25 Positionering luxe/budget en trendy/klassiek met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= positionering huis bulant pand klassiek 51 50 45 49 41 23 37 trendy 37 43 45 41 44 62 48 weet niet/w.n.z. 12 7 10 10 15 15 15 100 100 100 100 100 100 100 luxe 11 8 26 13 33 59 39 budget 83 85 69 81 58 32 52 weet niet/w.n.z. 6 7 5 6 9 9 9 100 100 100 100 100 100 100 3.2 Klantenkring Meer dan de helft van de omzet die de kapsalons behalen uit haarverzorging, komt voor rekening van vrouwelijke klanten (zie tabel 26). Het aandeel van heren is met circa 30% aanmerkelijk lager. Kinderen zijn goed voor rond 10% van de omzet. Deze verhoudingen zijn in de loop der jaren nauwelijks veranderd. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 37
Tabel 26 Verdeling omzet uit haarverzorging naar dames, heren en kinderen, in procenten van totale omzet uit haarverzorging met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= huis bulant pand dames 61 60 49 56 58 63 61 heren 29 25 44 34 31 29 30 kinderen 10 15 7 10 11 8 9 100 100 100 100 100 100 100 Ongeveer 30% van de kappers richt zich op een specifieke doelgroep. De zzp-er woonhuis doet dit minder dan de overige typen kappers. Onder de zzp-er bedrijfspand en met per en omzet minder dan bevinden zich vooral gespecialiseerde herenkappers. De zzp-er ambulant richt zich naar verhouding vaak op vrouwen, evenals de met per en omzet van minstens. Nadruk op kinderen is vooral aanwezig bij zzp-er ambulant en de met per en omzet minder dan. Nederland vergrijst. De Nederlanders worden steeds ouder, daarnaast neemt ook het aandeel ouderen sterk toe. De helft van de kappers geeft aan dat ook in het klantenbestand te ervaren. Vooral onder klanten bij de zzp-er woonhuis en de met per en omzet minder dan vindt vergrijzing van het klantenbestand plaats. Bij de grotere, met per en omzet met minstens euro, wordt door maar een derde van de de vergrijzing erv aren. Door een kwart van de wordt op de vergrijzing ingespeeld, door zich nadrukkelijker op de oudere klant te richten door bijvoorbeeld een aangepaste positionering en dienstenpakket. Aan de kant van de klant is met name de vergrijzing van belang. De meeste grootschaligen voeren hier geen beleid op. Een enkele formule richt zich bewust op de wat oudere consument of heeft een 65+-prijskorting. Over de effecten van de vergrijzing lopen de meningen uiteen. Het ene bedrijf ziet de vergrijzing als een positieve ontwikkeling: want ouderen hebben meer geld en meer tijd. Daar tegenover staat de mening dat ouderen minder producten kopen. 3.3 Openstelling De meeste kapsalons zijn 5 dagen per week geopend (zie tabel 27). Alleen bij de met per en omzet van of meer komt op grote schaal voor dat de salon de gehele werkweek, dat wil zeggen 6 dagen, geopend is (43%). De werkweek is in het algemeen beperkt van maandag tot en met zaterdag. Op zondag is slechts een enkele kapsalon geopend (3% van de met per ). 38 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 27 Verdeling naar aantal dagen geopend, in procenten van het aantal ondernemingen, exclusief zzp ambulant met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= aantal dagen huis bulant pand t/m 3 34 13 28 0 0 0 4 30 26 29 6 0 5 5 35 49 39 79 57 73 meer dan 5 1 12 4 15 43 22 gemiddeld 4,0 4,5 4,2 5,1 5,4 5,2 In tabel 28 is te zien dat de zzp-er woonhuis aanzienlijk minder uur per week geopend is dan de andere typen kapsalons. Het doorsnee-aantal uur dat dit type kapsalon geopend is bedraagt 25. De met per zijn in de meeste gevallen meer dan 40 uur per week geopend. De meeste met per (bijna 70%) zijn ook vaak minstens 1 dag in de week na 18.00 uur geopend. Bij de zzp-er woonhuis werkt echter naar verhouding ook een groot deel meer dan 1 avond. Dit is voor deze personen dikwijls ook bij uitstek de mogelijkheid om het vak uit te oefenen: de partner is dan weer thuis en kan de zorg voor kinderen overnemen. Naar verhouding hebben deze kappers vaker variabele werktijden (zie tabel 29). Deze kappers werken ook vrijwel uitsluitend op afspraak. Dit in tegenstelling tot de andere typen kapsalons. Vooral bij de grotere kapsalons, met per en omzet van minstens euro, werkt een groot deel (eveneens) op inloopbasis. 7% van de kappers is van plan in de komende 2 jaar de openstellingsduur uit te breiden. Bij een deel van de grootschaligen is er sprake van een uniform openstellingspatroon voor alle vestigingen, maar meestal is dat niet het geval of is er binnen de uniformiteit ruimte voor afwijkingen op grond van bijvoorbeeld het soort locatie waarop de salon is gevestigd, regels die in het winkelcentrum van vestiging gelden, en dergelijke. Een vrijwel algemeen beeld is wel, dat er een trend is naar verruiming van de openstelling. Zo is het inmiddels normaal om op maandagmiddag geopend te zijn. Ook verlenging naar het begin van de avond komt meer voor. Van openstelling op zondag wordt wel gezegd dat ervaringen in het buitenland leren dat de consument de zondag geen goede dag vindt om naar de kapper te gaan. Niettemin komt, zij het sporadisch, openstelling op zondag onder de grootschaligen voor. Door een enkele andere partij wordt openstelling op zondag voor de toekomst zeker niet uitgesloten, al was het maar om daar eens mee te experimenteren. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 39
Tabel 28 Verdeling naar aantal uren geopend; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen, exclusief zzp ambulant aantal uur per zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per omzet < omzet >= week geopend huis bulant pand minder dan 20 uur 16 13 15 1 0 1 20-29 uur 37 9 30 0 0 0 30-39 uur 24 32 26 22 13 20 40-49 uur 15 27 18 65 47 61 50 uur en meer 8 19 11 12 40 18 100 100 100 100 100 100 doorsnee aantal uur geopend* 25 36 30 40 46 42 * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. Tabel 29 Vaste openingstijden en werken op afspraak, op inloop of beide; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen, exclusief zzp ambulant zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= omschrijving huis bulant drijfspand vaste openingstijden 68 90 76 99 100 99 op afspraak 86 56 75 37 29 35 op inloop 2 5 3 9 14 11 beide 12 39 22 54 57 54 100 100 100 100 100 100 3.4 Rendement Het merendeel van de kappers is tevreden over het bereikte bedrijfsresultaat in 2008. Het meest tevreden zijn de zzp-ers ambulant, waarvan bijna 40% aangeeft zeer tevreden te zijn met het resultaat. 40 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 30 Tevredenheid over de winstgevendheid van de onderneming in 2008, in procenten van het aantal ondernemingen over het bedrijfsre- sultaat 2008 is de zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= ondernemer: huis bulant drijfspand zeer tevreden 32 39 29 33 23 30 24 tamelijk tevreden 62 58 62 61 67 62 66 tamelijk ontevre den 3 3 6 4 8 7 8 zeer ontevreden 3 0 3 2 2 1 2 100 100 100 100 100 100 100 De met per hebben vorig jaar overwegend beter gepresteerd dan de per. Bijna de helft van de met per heeft in 2008 een beter resultaat gerealiseerd dan in 2007. Bij de per heeft eenderde een beter resultaat bereikt. Vooral onder de zzp ers bedrijfspand zijn naar verhouding veel kappers met een verslechtering van het bedrijfsresultaat (ongeveer een kwart). Figuur 7 Ontwikkeling winstgevendheid in 2008 ten opzichte van 2007; in procenten van het aantal ondernemingen die al in 2008 actief waren met per >= 61 26 13 met per < 43 41 16 zzp bedrijfspand 27 49 25 zzp ambulant 25 57 18 zzp woonhuis 37 47 15 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% verbeterd gelijk gebleven verslechterd Structuuronderzoek kappersbranche 2009 41
De (verwachte) winstontwikkeling toont hetzelfde beeld als de omzetontwikkeling. Voor 2009 is de kapper beduidend minder positief over het bedrijfsresultaat: minder verwachten een beter resultaat. Met name de grotere kappers en de zzp-er in een bedrijfspand zijn negatief over het te bereiken resultaat. Een flink deel van deze voorziet een winstdaling in 2009. Figuur 8 Verwachte ontwikkeling winstgevendheid in 2009 ten opzichte van 2008; in procenten van het aantal ondernemingen die al in 2008 actief waren met per >= 31 37 32 met per < 28 50 22 zzp bedrijfspand 31 36 32 zzp ambulant 23 66 11 zzp woonhuis 28 56 15 0% 20% 40% 60% 80% 100% verbetering blijft gelijk verslechtering 3.5 Tariefstelling In tabel 31 staan voor een aantal veel voorkomende behandelingen de tarieven vermeld die een doorsnee-kapper begin 2009 hanteerde. De gehanteerde tarieven bij de zzp woonhuis en de zzp ambulant zijn doorgaans lager dan bij de andere type kappers. Bij de grotere liggen de tarieven hoger. De positionering van de op het luxe dan wel budgetsegment, komt duidelijk tot uitdrukking in de tarieven. De tarieven voor de damesbehandelingen liggen in het luxe segment 25-40% hoger dan in het budgetsegment. Het knippen van heren ligt 25-30% hoger in het luxe segment. De uitgebreidere herenbehandeling, totale kleuring, één kleur, ligt zo n 10% in prijs hoger bij het luxe segment. 42 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 31 Gehanteerde tarieven onderscheiden naar positionering luxe en budgetsegment, doorsnee*, in e uro s zzp zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= behandeling woonhuis bulant drijfspand dames wassen, knippen, föhnen - luxe segment 30,00 25,00 32,50 30,00 34,50 40,00 35,50 - budgetsegment 20,50 20,00 25,50 22,00 27,50 30,00 27,75 totale kleuring, één kleur - luxe segment 30,00 29,50 39,00 33,00 36,50 37,50 37,00 - budgetsegment 24,00 24,50 30,00 25,00 29,00 30,00 30,00 heren knippen - luxe segment 19,50 17,00 20,00 20,00 19,50 23,00 21,50 - budgetsegment 13,00 13,00 16,00 13,50 15,75 17,75 16,00 totale kleuring, één kleur - luxe segment 25,00 25,00 30,00 25,00 28,00 30,00 30,00 - budgetsegment 23,00 23,00 27,50 25,00 25,00 30,00 26,25 * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. 3.6 Persbeleid 3.6.1 Persontwikkeling Persmutatie De arbeidsmarkt in de branche is zeer dynamisch. Er komen voortdurend per bij. In dat segment is sprake van een forse jaarlijkse uitbreiding, maar ook een forse vervanging omdat tegelijkertijd veel van deze ook stoppen. Het aantal werknemers neemt al vanaf 2004 jaarlijks af. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 43
Uit gegevens van Syntrus Achmea blijkt dat het gemiddelde dienstverband van werknemers, na 5 jaren flink gedaald te zijn, weer is toegenomen tot ruim 42 maanden. In 2008 heeft ruim 40% van de met per nieuw per aangetrokken. Bij de met per en omzet van minstens heeft tweederde nieuw per aangetrokken. Naar schatting ging het in om zo n 4.600 personen. Bij zo n 40% van de met per heeft in 2008 per het bedrijf verlaten. In komt het aantal verlaters op circa 4.500. De meeste personen zijn bij een andere kapper gaan werken (30%), gevolgd door 26% die in een andere branche zijn gaan werken. 22% is voor zich zelf begonnen als kapper. Als meest genoemde redenen waarom werknemers het bedrijf hebben verlaten, worden door de werkgevers genoemd: past niet in de organisatie, vond het werk niet leuk en wilde meer/minder werken. De verandering van de leeftijdsopbouw van de Nederlandse bevolking heeft voor de kappersbranche mogelijke gevolgen op persgebied. Door de ontgroening kan krapte aan per ontstaan. Ongeveer een kwart van de grootschaligen besteedt in haar beleid daarom aandacht aan dit punt, door loopbaanplanning of door werk en zorg beter op elkaar aan te laten sluiten. Dit beleid is erop gericht om zittend per langer vast te kunnen houden. Hier zit ook een commerciële kant aan: klanten vinden een groot leeftijdsverschil tussen henzelf en degene die hen kapt vaak niet prettig. Vacatures Uit gegevens van het UWV Werkbedrijf blijkt dat er in de kappersbranche een jaarlijks terugkerend seizoenpatroon in de openstaande vacatures is. Richting zomer begint het aantal vacatures op te lopen, behaalt het hoogtepunt in het najaar om tegen de kerst weer terug te vallen. In de afgelopen jaren, 2005-2008, was er een toename te zien van het aantal vacatures door het jaar heen, echter eind 2008 deed zich een sterke dip voor. Met de sterke economische recessie zal het aantal vacatures naar verwachting in 2009 verder terugvallen. Het aantal geregistreerde werkzoekenden bij het UWV Werkbedrijf die ingeschreven stonden met als beroep kapper is, omgekeerd met de ontwikkeling van het aantal v a- catures, in de afgelopen jaren geleidelijk gedaald. Hier zal echter te verwachten zijn dat het aantal werkzoekenden in de komende tijd zal toenemen. Ten tijde van het onderzoek (maart 2009) waren er bij bijna een op de tien kappers met per vacatures. In waren dat er ongeveer 800. Ook bij de zzp-er bedrijfspand waren er circa 100 vacatures. Naar functies bezien, betreft de helft van de vacatures de functie Hairstylist, gevolgd door 40% Juniorstylist en 10% Topstylist. Circa 40% van de kappers met vacatures geeft aan dat dit om uitbreiding gaat, bij een even groot aantal gaat het om vervanging en bij de rest zowel uitbreiding als vervanging. 44 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
3.7 Opleiding Opleidingen voor het kappersvak worden aangeboden vanuit de ROC s en door particuliere instellingen die erkende CREBO-opleidingen aanbieden. Bij de ROC s waren op 1 oktober 2008 in 9.300 leerlingen, verdeeld naar 3.750 BBL-leerlingen (Beroeps Begeleidende Leerweg) en 5.360 BOL-leerlingen (Beroeps Opleidende Leerweg). Het aantal leerlingen vertoont de laatste jaren een daling, vooral voor het niveau 3 (allround kapper). Een veelgehoorde mening bij de grootschaligen is dat het niveau van vakbekwaamheid waarop de leerlingen door de opleidingen worden afgeleverd, in de afgelopen jaren is afgenomen. Dit is misschien wel de belangrijkste reden waarom de grootschaligen zich intensiever met de opleiding van het per zijn gaan bezighouden. Twee van de ondernemingen die in het kader van dit onderzoek zijn bezocht leiden volledig in eigen beheer op. Een toenemend aantal grootschaligen onderhoudt nauwe contacten met particuliere opleidingen en ROC s. Ten minste vijf van hen hebben eigen klassen bij deze opleidingen. Een aantal is voornemens om hiertoe over te gaan. Eveneens ten minste vijf grootschaligen hebben een centrale trainingsfaciliteit. Daarnaast wordt er natuurlijk ook vaak getraind in de salons zelf en bij of door de leveranciers. Een in dat verband opgetekende opmerking: het modische aspect haal je bij de leverancier. 3.8 Duurzaam ondernemen Vrijwel iedere kapper vindt het belangrijk dat er in de kappersbranche milieuvriendelijk wordt gewerkt, waarvan de helft dit heel belangrijk vindt. Als het gaat om de eigen bijdrage aan het milieuvriendelijk werken, wordt vooral genoemd: gescheiden afval inzamelen (63%), gebruik van milieuvriendelijke shampoo (55%) en groene stroom gebruiken of energie besparen (38%). Structuuronderzoek kappersbranche 2009 45
Figuur 9 Milieuvriendelijk werken in de kappersbranche; in procenten van het aantal ondernemingen weet niet/w.nz. 3% niet belangrijk 5% heel belangrijk 49% tamelijk belangrijk 43% Duurzaam ondernemen is bij de grootschaligen in de kappersbranche geen hot item. Alle geven wel aan tenminste de wet- en regelgeving op dit gebied te volgen, maar in nogal wat gevallen blijft het vrijwel alleen daarbij. Een van de gesprekspartners was van mening: dat wat er nu op dit gebied in de branche gebeurt niet veel meer is dan wat voor marketingdoeleinden gebruikt kan worden. Voor zover duurzaam ondernemen wel de expliciete aandacht heeft, worden genoemd: afvalscheiding het gebruik van natuurvriendelijke producten / ammoniav rije verf (bij nieuwe inrichting) energiezuinige keuzes maken en zien te besparen op het waterverbruik. Een van de franchise meldt dat de franchisenemers op dit gebied weliswaar de vrijheid hebben, maar dat er wel centraal kennis beschikbaar is op basis waarvan zij advies kunnen krijgen. 3.9 Verkoopbevorderende activiteiten 85% van de van de met per heeft in het afgelopen jaar een of meer verkoopbevorderende activiteiten ondernomen. Daarbij werden 'adverteren in de Gouden Gids', adverteren in huis-aan-huisbladen en 'het sponsoren van verenigingen of evenementen' het meest genoemd. De per doen duidelijk minder aan verkoopbevordering (zie tabel 32). 46 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 32 Verkoopbevorderende activiteiten die in het afgelopen jaar zijn uitgevoerd; meerdere antwoorden mogelijk bedrij- bedrij- ven zon- ven met der per- omzet < omzet >= perso- zzp zzp am- zzp b e- neel to- woonhuis bulant drijfspand taal adverteren in huis-aanhuisbladen 27 18 28 24 54 61 55 het plaatsen van advertenties in dagbladen 2 1 7 3 14 14 14 adverteren in de Gouden Gids 26 15 30 23 38 42 39 het huis-aan-huis verspreiden van folders 13 6 14 11 18 20 19 het uitvoeren van gerichte mailings per post 3 3 2 3 8 13 9 het sponsoren van verenigingen of eve nementen 20 7 28 18 53 70 57 het opbellen van potentiele klanten 1 0 0 1 4 4 4 het meewerken aan shows, demonstraties 2 1 5 2 21 38 25 verkoopbevorde ring via een website 5 3 7 5 11 20 13 verkoopbevorde ring via e-mail 0 1 4 1 4 12 6 geen van deze activiteiten 49 64 37 51 18 8 16 3.10 Automatisering Vrijwel alle met per maken gebruik van een of meer automatiseringstoepassingen zoals genoemd in tabel 33. Bij de toepassingen scoort 'elektronisch bankieren' het hoogst en werkplanning, groepskassa en online-afspraken het minst hoog. Het gebruik van de computer blijft bij de per sterk achter bij het gebruik bij de met per. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 47
Tabel 33 Automatiseringstoepassingen waar het bedrijf gebruik van maakt; meerdere antwoorden mogelijk zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per omzet < omzet >= huis bulant pand tekstverwerking 11 17 14 14 24 41 28 e-mail 27 29 38 30 44 68 49 internet 37 29 39 35 50 76 56 administratie, boekhoudpakket 29 25 30 28 38 58 43 werk planning 6 3 1 4 20 32 23 elektronisch bankieren 49 40 56 48 69 83 72 groepskassa 1 0 6 2 21 39 25 salonautomatisering 3 0 8 3 22 58 30 PIN/Creditcard 16 1 37 16 70 95 76 online-afspraken 2 3 5 3 4 10 6 geen van deze toepassingen 35 49 28 38 8 2 7 Bijna de helft van de met per beschikt over een eigen website. Ook op dit punt steken de per wat mager af. De website wordt vooral gebruikt voor het verstrekken van algemene informatie over het bedrijf. Bij de met per en omzet van minstens is het toepassingsgebied vaak breder (zie tabel 34). 48 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 34 Automatiseringstoepassingen waar het bedrijf gebruik van maakt; meerdere antwoorden mogelijk zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per omzet < omzet >= huis bulant pand beschikt over een website 13 11 37 18 41 63 46 beschikt over een website die biedt: - algemene informatie over het bedrijf 100 100 100 100 99 97 99 - informatie over haarmode 38 33 64 49 55 74 61 - aanbiedingen voor klanten 18 21 42 30 44 45 44 - online catalogus met productaanbod en productinformatie 14 24 17 18 16 35 22 - mogelijkheid tot bestellen 0 12 4 4 7 7 7 - mogelijkheid voor het afrekenen, bijvoorbeeld via een creditcard 0 0 4 2 1 4 2 - anders 0 12 4 4 4 9 6 3.11 Inschakeling van derden De meeste hebben in het afgelopen jaar andere personen en/of organisaties ingeschakeld voor hulp, advies of samenwerking. In vrijwel alle gevallen betrof het een accountant of boekhouder (zie tabel 35). Structuuronderzoek kappersbranche 2009 49
Tabel 35 Inschakeling van derden voor hulp, advies of samenwerking in 2008, in procenten van het aantal ondernemingen zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= huis bulant drijfspand accountant of boekhouder 75 75 80 76 88 88 88 belastingadviseur 11 6 11 9 11 20 13 Belastingdienst 8 6 4 7 8 7 8 bank 11 3 13 9 31 15 23 Kamer van Koophandel 14 9 21 14 13 8 12 branche- of beroepsorganisatie 2 2 5 3 26 35 28 collegaondernemers 15 12 13 14 14 30 18 leverancier, salonautomatiseerder 25 17 16 20 27 40 30 anders 1 3 6 2 1 10 3 niemand 21 20 16 20 9 6 8 3.12 Problemen Bij de met per liggen de meest genoemde (grote) problemen op het personele vlak (loonkosten en het aantrekken van bekwaam per). Daarnaast worden het omzetniveau, de concurrentie op prijs en de tariefstelling als probleem genoemd. De administratieve lasten worden eveneens als hinderlijk ervaren (zie tabel 36). De zzp-er woonhuis en de zzp-er ambulant ervaren duidelijk minder vaak problemen in hun bedrijfsvoering dan de andere typen. 50 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
Tabel 36 Ondervonden knelpunten naar type, percentage ondernemingen met klein of groot probleem bedrij- ven bedrij- ven met zzp b e- perso- omzet < omzet perso- zzp zzp am- drijfs- neel to- >= neel to- woonhuis bulant pand taal taal omzetniveau 12 7 31 15 36 30 35 tariefstelling 14 11 9 12 21 18 21 concurrentie op prijs 12 14 34 18 28 26 27 concurrentie op kwaliteit 2 8 9 6 9 11 10 loonkosten 2 0 0 1 35 49 39 aantrekken van bekwaam per 3 0 8 3 33 56 38 verkrijgen van financiering 4 1 4 3 14 13 13 milieu-eisen 4 3 5 4 11 15 12 arbo-eisen 4 0 3 3 15 19 16 administratieve lasten 8 13 12 10 26 27 26 locatie van het bedrijf 5 0 14 5 10 7 9 samenstelling van bevolking in de buurt 1 0 7 2 15 12 14 verruiming openstellingstijden 4 0 8 4 9 9 9 bedrijfsopvolging 2 1 6 3 12 11 12 3.13 Plannen voor de toekomst Met betrekking tot de toekomst van het kappersbedrijf z ijn er duidelijk verschillen te constateren tussen de met per en de per (zie figuur 10). In de komende 2 tot 5 jaar zal het kappersbedrijf met per vooral veel aandacht besteden aan uitbreiding van het klantenbestand en wil een groot deel van deze omzetgroei realiseren. Een ruime meerderheid van de per hoeft niet zo nodig een omzetgroei te realiseren in de komende 2 tot 5 jaar, vooral niet onder de zzp-er woonhuis en de zzp-er ambulant (zie tabel 37). De zelfstandig werkende ondernemers zijn ook niet van plan meer tijd in de onderneming te steken dan dat ze op dit moment doen. Een groot deel van de ondernemers van de met per is wel van plan meer tijd aan de bedrijfsactiviteiten te besteden. Dat de per niet zo nodig willen groeien, blijkt eveneens uit het beperkte aantal kappers dat van plan is om per aan te nemen, en uitbreiding van het klantenbestand nastreeft. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 51
Figuur 10 Plannen voor komende 2-5 jaar; in procenten van het aantal ondernemingen, naar ondernemingen met en per omzetgroei 42 82 meer tijd aan onderneming 21 45 uitbreiding dienstverlening 11 28 (meer) per 5 22 uitbreiding klantenbestand 42 82 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 per met per Tabel 37 Plannen voor komende 2-5 jaar; in procenten van het aantal ondernemingen met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= huis bulant pand omzetgroei 39 29 64 42 79 91 82 meer tijd besteden aan onderneming 18 18 29 21 47 39 45 uitbreiding dienstverlening 10 14 10 11 28 29 28 (meer) per aannemen 2 0 15 5 20 26 22 uitbreiding klantenbestand 42 32 56 42 82 85 82 52 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
4 Perspectief In de gesprekken met de grootschaligen is hen gevraagd naar hun visie op de ontwikkelingen in de branche in het recente verleden en die in de aankomende paar jaar. De meestgenoemde en belangrijkste ontwikkelingen worden verwacht in de aanbodstructuur van de branche en in de factor per inclusief hun opleiding. Groot wordt groter, verdere toename ZZP-ers, middenveld in de knel De afgelopen jaren is er een ontwikkeling zichtbaar waarbij het aantal grootschaligen (zowel franchise- als filiaalondernemingen) toeneemt, dat de groten groter worden en dat ook het aantal ZZP-ers toeneemt. Het middenveld, de kapper op de hoek komt hierdoor steeds meer in de knel. Unaniem heerst de overtuiging dat de toename van het aantal ZZP-ers nog verder zal doorzetten. Een beperkt aantal grootschaligen is voornemens om qua aantal vestigingen nog substantieel te groeien. Een van de filiaal in het lage prijssegment is recent fors in aantal vestigingen toegenomen en heeft nog verdere groeiplannen. De meerderheid van de grootschaligen echter streeft in de komende 2 jaar een slechts bescheiden groei van het aantal vestigingen of consolidatie van het huidige aantal na. Er zijn geen aanwijzingen dat er onder de kleinere filiaal- en franchise de ambitie bestaat om sterk te expanderen. Het aantal filiaal- en franchiseondernemingen met 10 vestigingen of meer zal in de komende twee jaar dan ook niet toenemen. Het aantal ZZP-ers is in de afgelopen jaren fors toegenomen. Er zijn nog geen tekenen dat deze ontwikkeling ten einde is. De economische crisis werkt positief in op de markt die door ZZP-ers wordt bediend (low budget) en de vergrijzing schept nog eens extra gunstige condities voor degenen onder hen die bij de klant thuis werken. Resultante van deze ontwikkeling is, dat het middenveld het nog zwaarder dan nu het geval is te verduren krijgt. Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat, hoewel het aantal ZZP-ers sterk groeit, de omzet van deze groep kappersondernemingen niet naar evenredigheid toeneemt. Dit betekent dat de gemiddelde omzet van de ZZP-ers ten opzichte van 2003 is afgenomen. Daarmee is de kleinschaligheid van deze groep verder toegenomen. Tarieven en rendementen komen onder druk te staan De tarieven van de behandelingen zijn jarenlang meer gestegen dan de inflatie. Onder de huidige economische omstandigheden is dat op zich al niet langer vol te houden. Daar komt bij dat waar de branche nog expansie vertoont, dit vooral in het lagere prijssegment is. Het lijkt daarom aannemelijk dat de tarieven en daarmee ook de rendementen de komende jaren onder druk zullen komen te staan. Toenemende discrepantie opleidingsniveau groot- en kleinschaligen Door regionalisering van het onderwijs neemt het belang van collectiviteitsafspraken over het uitstroomniveau af. Dit, samen met de overheidseis van een lager uitvalpercentage (die lagere exameneisen in de hand werkt), leidt tot een lager kwaliteitsniveau van de uitstroom. Dat dwingt ertoe om meer aandacht te besteden aan het zelf opleiden. Grootschaligen zijn daar veel beter toe in staat dan de kleinere. Structuuronderzoek kappersbranche 2009 53
54 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
5 Samenvatting Het kappersbedrijf In de kappersbranche zijn in 16.900 actief, waarvan circa 7.000 met per. In de periode 1991-2009 is het aantal vestigingen verdubbeld. De toename bestaat voornamelijk uit kappers per. De doorsnee leeftijd van de met per ligt daarom met 13 jaar aanmerkelijk hoger dan die van de per met 9 jaar. De meeste kappers zijn door de ondernemer zelf opgericht. Bij de met per is een grote groep, een kwart, overgenomen van de vroegere werkgever. De ondernemer Ruim driekwart van de kappersondernemers is vrouw. 20 jaar geleden was nog tweederde van de ondernemers man. Evenals bij de met per, is binnen de kappers per bij de zzp er bedrijfspand nog zo n 40% van de ondernemers man. Van de ondernemers per werkt een derde als fulltimer (meer dan 32 uur per week). Van alle kappers is 39% aan te merken als ZZP er, zelfstandige per en 32 uur of minder per week bezig met het kappersbedrijf. De ondernemers zijn voornamelijk vrouw. Vooral onder de ZZP ers die ambulant werken, zijn veel ondernemers die nog geen 16 uur in de week als kapper werkzaam zijn. De inkomsten bij deze ZZP ers ligt dan ook laag. De ZZP ers zijn in veel gevallen niet afhankelijk van de inkomsten uit het kappersbedrijf. De meeste ZZP ers hebben overwegend weinig groeiambities: men wil op dezelfde wijze doorgaan. Werkgelegenheid In de kappersbranche zijn naar schatting 43.000 personen werkzaam, waarvan ruim driekwart bij de met per. Bij de met per werkt bijna de helft op fulltimebasis. De helft van de werkzame personen bij deze is tussen de 25 en 45 jaar. Bij de per zijn de meeste kappers tussen de 35 en 45 jaar. Omzet De omzet van de kappersbranche bedroeg in 2008 ongeveer 1,2 miljard euro, exclusief BTW. Hiervan komt circa 85% voor rekening van de met per. Bijna de helft van de met per heeft in 2008 een omzetgroei gerealiseerd. Voor 2009 zijn deze gematigd gestemd. Ruim een kwart verwacht een hogere omzet te realiseren, tegenover een kwart dat een lagere omzet voorziet. Bij de per bleef de omzet in 2008 bij ongeveer de helft gelijk. Voor 2009 verwacht ruim een kwart een hogere omzet te realiseren, terwijl 15% een lagere omzet verwacht. In 2009 telde de kappersbranche 15 filiaal- en franchiseondernemingen met 10 vestigingen of meer. Samen tellen deze ondernemingen 550 vestigingen met 4.650 werk- Structuuronderzoek kappersbranche 2009 55
zame personen. De gezamenlijke omzet bedraagt 155 miljoen, exclusief BTW. Uitgaande van hun groeiambities zal het aantal vestigingen van deze ondernemingen over 2 jaar circa 730 vestigingen tellen. Bedrijfsvoering De met per richten/profileren zich naar verhouding vaker op het luxe segment dan de per, die overwegend budgetgeoriënteerd zijn. De grotere zien zichzelf meer als trendy, terwijl de per zichzelf vaker als klassiek aanmerken. De met per zijn in de meeste gevallen (78%) 40 uur of meer per week geopend en zijn ook vaak minstens 1 dag in de week na 18.00 uur geopend (bijna 70%). 7% heeft plannen om in de komende 2 jaar de openingstijden uit te breiden Bijna de helft van de met per heeft in 2008 een beter resultaat gerealiseerd dan in 2007. De per bleven hierbij achter: eenderde bereikte een beter resultaat. De verwachte winstontwikkeling over 2009 geeft soortgelijk beeld te zien als die van de omzetontwikkeling. Vooral de grotere kappers zijn beduidend minder optimistisch. De arbeidsmarkt in de kappersbranche is zeer dynamisch. In 2008 heeft 40% van de met per per aangenomen, eveneens heeft zo n 40% van deze per het bedrijf zien verlaten. Daarnaast is er jaarlijks een forse toename van het aantal kappers per. Tegelijkertijd stopt een deel van deze. In de afgelopen jaren was er een toename van het aantal vacatures. Eind 2008 deed zich een sterke dip voor. Met de economische recessie zal het aantal vacatures naar verwac hting in 2009 verder terugvallen. In maart 2009 waren er bij circa 10% van de met per vacatures aanwezig. De belangrijkste problemen in de bedrijfsvoering liggen bij de met per op het personele vlak, zoals de loonkosten en het aantrekken van per. Ook het omzetniveau, de concurrentie op prijs en de tariefstelling worden als probleem genoemd. De administratieve lasten worden eveneens als hinderlijk ervaren. Toekomst Voor de komende 2 tot 5 jaar hebben de met per duidelijk meer ambities dan de per. De met per zullen vooral veel aandacht besteden aan uitbreiding van het klantenbestand. Ook wil een groot deel omzetgroei realiseren. De per hoeven niet zo nodig te groeien. Ze zijn ook niet van plan om meer tijd in de onderneming te steken. Het aantal ZZP-ers zal in de komende jaren nog verder toenemen. De grote franchise- en filiaalondernemingen geven aan in de komende jaren eveneens nog te zullen groeien. Het middenveld komt hierdoor steeds meer in de knel. De economische crisis werkt positief in op de m arkt die door ZZP ers wordt bediend (low budget) en de vergrijzing schept nog extra gunstige condities voor degenen onder hen die bij de klant thuis werken. Gezien de kleinschaligheid van deze, zal het belang desondanks beperkt blijven. In de afgelopen jaren is te zien dat, ondanks een sterke stijging 56 Structuuronderzoek kappersbranche 2009
van het aantal ZZP ers, door de kleinschaligheid de omzet van deze groep kappersondernemingen ten opzichte van 2003 niet naar evenredigheid met hun aantal is toegenomen. Daarmee is de kleinschaligheid van deze groep verder toegenomen. Tabel 38 Samenvattend overzicht structuurkenmerken kappersbranche per met per aantal ondernemingen 9.9 15 6.985 doorsnee leeftijd ondernemingen in jaren 9 13 percentage vrouwelijke ondernemers 90 63 aantal werkzame personen 9.910 33.020 w.v. werknemers 23.860 w.v. aandeel leerlingwerkne mers met leerovereenkomsten (percentage) 15 percentage fulltimers (meer dan 32 uur per week) 34 46 gemiddelde omzet 2008 in 17.600 140.000 gemiddeld aantal dagen geopend 4,2 5,2 doorsnee-aantal uren geopend 30 42 percentage ondernemingen met beschikking over website 18 46 plannen in komende 2-5 jaar, percentage ondernemingen omzetgroei 42 82 meer tijd aan onderneming 21 45 (meer) per aannemen 5 22 uitbreiding klantenbestand 42 82 Structuuronderzoek kappersbranche 2009 57