OPLEIDING ONDERNEMEN / AOV ONDERNEMER MKB FINANCIERING voor het mkb (leverbaar met studie-app of werkboek) Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 6 e druk, e oplage ISBN 978 90 655 8 8 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV
DE NOI-METHODE VOOR HET ONDERNEMERSDIPLOMA De NOI-methode 'Ondernemersopleiding' bestaat uit een serie studie- en werkboeken die gebruikt worden in het cursorisch onderwijs en in het dagonderwijs. Voor het dagonderwijs sluit de NOI-methode aan op de vereiste kwalificaties voor het Diploma Ondernemer Detailhandel (KC-Handel). NOI-UITGAVEN ONDERNEMER MKB Vakgebied Marketing Financiering Organisatie Administratie NOI-boek Marketing voor het mkb Werkboek Marketing voor het mkb of een studie-app Financiering voor het mkb Werkboek Financiering voor het mkb of een studie-app Opstellen ondernemingsplan Rekenen voor het mkb (facultatief) Organisatie voor het mkb Werkboek Organisatie mkb of een studie-app Administratie voor het mkb met een studie-app Copyright: NOI Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen, verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, database, computerbestand, internet of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het NOI. Omslagontwerp: Ronald Meij
WOORD VOORAF VOOR DE CURSIST De NOI-serie voor het ondernemersonderwijs is een moderne, op de praktijk afgestemde studiemethode voor (toekomstige) ondernemers, franchisenemers en filiaalchefs. Met deze leerstof zijn al meer dan 00 000 cursisten opgeleid. De methode wordt niet alleen voor zelfstudie en in het cursorisch onderwijs veel gebruikt, ook op dagscholen (roc's) heeft de methode een vaste plaats verworven. Zelfwerkzaamheid Om de leerstof te kunnen onthouden, moet je 'al doende' leren. De studiemethode bestaat daarom uit: een leerboek Financiering met: - tekst in heldere, vlot lezende zinnen, waardoor je de theorie gemakkelijk in je opneemt; - verwerkingsvragen die onmiddellijk op de tekst volgen, zodat je direct zelf kunt toetsen of je de tekst hebt begrepen. Het is niet de bedoeling om de antwoorden op te schrijven. een werkboek met: - meerkeuzevragen; - juist-onjuistvragen; - opdrachten om de theorie te verwerken. of - als alternatief voor het werkboek - een studie-app (voor laptop of tablet) met: - verwerkingsvragen (als in leerboek) en begrippen; - juist/onjuistvragen en meerkeuzevragen; - opdrachten; - samenvattingen. Ondernemingsplan Een ondernemingsplan is de basis van de bedrijfsvoering. Hoofdpunten daarin zijn de financiering en de marketingstrategie. Het NOI-boekje Opstellen ondernemingsplan is een praktijkvoorbeeld waarbij de cursist/studentzelfstandig opdrachten moetverwerken om het ondernemingsplan te maken. Bij de zesde druk, vierde oplage In deze vierde oplage is de lay-out veranderd. Daarnaast is een aantal verbeteringen en kleine tekstcorrecties aangebracht. Voor uw ervaringen en suggesties houden wij ons van harte aanbevolen: e-mail mkb@noi.nl, telefoon 05-567, fax 05-57. NOI
afdeling hoofdstuk paragraaf INHOUD KOSTEN EN CALCULATIES KOSTEN...blz. 0 Directekostenenbedrijfskosten... 0 Personeel, huisvesting, overige kosten en rente... Afschrijvingskosten... Verwerkingsvragen... HET EXPLOITATIEOVERZICHT... 6 Berekening van de nettowinst... 6 Nettowinst en gewaardeerde kosten... 7 Verwerkingsvragen... 8 PRIJSBEREKENING DETAILHANDEL... 9 De brutowinstopslag... 9 Prijsberekening met een opslagpercentage... 0 Prijsberekening met omrekenfactor... Adviesprijzen... 5 Verwerkingsvragen... PRIJSBEREKENING AMBACHT EN DIENSTVERLENING.. Het uurtarief... De offerteprijs... 6 Differentiële kostprijs... 7 Voor- en nacalculatie... 7 5 Het machine-uurtarief... 8 6 Verwerkingsvragen... ONDERNEMINGSVORMEN DE RECHTSVORM VAN DE ONDERNEMING... 6 Natuurlijke personen en rechtspersonen... 6 Ondernemingsvormen... 6 Het handelsregister... 8 Verwerkingsvragen... 9 ONDERNEMINGEN ZONDER RECHTSPERSOONLIJKHEID... 0 De eenmanszaak... 0 De maatschap... Kenmerken vennootschap... De vennootschap onder firma (VOF)... 5 De commanditaire vennootschap (CV)... 8 6 Verwerkingsvragen... 50
ONDERNEMINGEN MET RECHTSPERSOONLIJKHEID... 5 De besloten vennootschap (BV)... 5 De naamloze vennootschap (NV)... 58 De coöperatieve vereniging (coöp)... 59 De vereniging... 6 5 De stichting... 6 6 Het bestuur van grote ondernemingen... 6 7 Verwerkingsvragen... 66 ONDERNEMINGSVORM EN EXPLOITATIEOVERZICHT.. 69 Het exploitatieoverzicht van de eenmanszaak... 69 Het exploitatieoverzicht van de BV... 70 Verwerkingsvragen... 7 BELASTINGEN INKOMSTENBELASTING (IB)... 7 De drie boxen van de Wet op de Inkomstenbelasting... 7 Het belastingtarief van box... 75 Het belastingtarief van box... 77 Het belastingtarief van box... 78 5 Overzicht inkomensboxen en tarieven... 79 6 Persoonsgebonden aftrekposten en heffingskortingen... 80 7 Voorheffing loonbelasting... 80 8 Aangifte IB en aanslag IB... 8 9 Verwerkingsvragen... 8 AFTREKPOSTEN VOOR ONDERNEMINGEN... 8 Aftrekposten voor alle ondernemingsvormen... 8 Extra aftrekposten voor IB-ondernemers... 85 De keuze eenmanszaak of BV... 86 Verwerkingsvragen... 87 OMZETBELASTING (BTW)... 88 Directe en indirecte belastingen... 88 Hoe wordt de omzetbelasting geheven?... 88 Het aangiftebiljet... 90 De kleineondernemersregeling... 9 5 Verwerkingsvragen... 9 BELASTINGEN VAN GEMEENTE EN PROVINCIE... 95 Rechten, leges en heffingen... 95 Verwerkingsvragen... 95
FINANCIERING EN FINANCIEEL BELEID 5 6 7 VERMOGENSBEHOEFTE EN VERMOGENSVERKRIJGING... 98 Eigenenvreemdvermogen... 98 Vormen van vreemd vermogen... 99 Samenvatting... 0 Verwerkingsvragen... 0 DE LIQUIDITEIT VAN EEN ONDERNEMING... 0 Liquiditeit en werkkapitaal... 0 De current ratio... 05 De quick ratio... 06 Kernen in de vlottende bedrijfsmiddelen... 06 5 Samenvatting... 07 6 Verwerkingsvragen... 07 DE SOLVABILITEIT VAN EEN ONDERNEMING... 0 Wat verstaan we onder solvabiliteit?... 0 Het kengetal van de solvabiliteit... Bewaken van de solvabiliteit... Verwerkingsvragen... CASHFLOW... 6 Cashflow bij de eenmanszaak... 6 Cashflow bij de BV... 9 Vergelijking cashflow eenmanszaak en BV... Verwerkingsvragen... DE RENTABILITEIT VAN VERMOGEN... De opbrengst van belegd vermogen... De rentabiliteit van het totale vermogen (RTV)... De rentabiliteit van het eigen vermogen (REV)... 6 Rentabiliteit en ondernemingsvorm... 7 5 Verwerkingsvragen... 7 BANKKREDIET... 9 Rekening-courantkrediet... 9 Zekerheidstelling... 0 Factoring... Verwerkingsvragen... LEVERANCIERSKREDIET... Leverancierskrediet ontstaat automatisch... Korting voor contante betaling... Kredietbeperkingstoeslag... Kosten van leverancierskrediet... 6 5 Leverancierskrediet en afnemerskrediet... 7 6 Verwerkingsvragen... 7
8 LEASING... 9 Twee vormen van leasing... 9 Leasing en financiering... 0 Verwerkingsvragen... 9 CONSUMPTIEF KREDIET... Gespreide betaling... Verwerkingsvragen... 5 BEDRIJFSCONTROLE 5 BEGROTEN EN BUDGETTEREN... 6 De exploitatiebegroting... 6 De liquiditeitsbegroting... 8 Investeringsbegroting en financieringsplan... 50 Planning en doelstelling... 5 5 Verwerkingsvragen... 5 BEDRIJFSVERGELIJKING... 5 Interne en externe bedrijfsvergelijking... 5 Kengetallen... 56 Verwerkingsvragen... 57 VERZEKERINGEN... 58 Risico... 58 De schadeverzekering... 60 Soorten schadeverzekeringen... 6 Verwerkingsvragen... 66 HET BEDRIJFSMINIMUM... 69 Vaste kosten... 69 Variabele kosten... 7 Berekening van het bedrijfsminimum... 7 Kostenindelingen... 7 5 Verwerkingsvragen... 7 OVERNAME VAN EEN BEDRIJF... 76 De overnameprijs... 76 Voorbeeld van een overname... 77 Verwerkingsvragen... 79 TREFWOORDENREGISTER... 8 FORMULES EN KENGETALLEN - Financiering... 89 FORMULES EN BEGRIPPEN - Rekenen... 9