Integraal waterbeheer Lesboek module 1 Nieuwegein, 2012 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l
Stichting, september 2012 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 2.0 Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van Stichting.
Inhoudsopgave 1 Inleiding in de hydrologie van Nederland... 5 Leerdoelen... 5 2 Ontstaansgeschiedenis van het hydrologische systeem van Nederland... 7 Leerdoelen... 7 2.1 Geologische geschiedenis... 7 2.2 Afzettingstypen... 11 2.2.1 Glaciale en peri-glaciale afzettingen... 14 2.2.2 Pleistocene dekzandafzettingen... 16 2.2.3 Rivierafzettingen... 18 2.2.4 Mariene afzettingen... 20 2.3 De hydrologische betekenis van geologische afzettingen... 28 2.3.1 Het geohydrologische profiel... 29 2.3.2 Geohydrologische profielen in Nederland... 32 2.3.3 Isohypsen... 39 2.4 Geraadpleegde literatuur... 42 3 De algemene waterhuishouding van Nederland... 45 Leerdoelen... 45 3.1 Het huidige waterstaatkundige hoofdsysteem... 45 3.1.1 De afwatering van Nederland... 45 3.1.2 De watervoorziening van Nederland... 50 3.2 De waterbalans van Nederland... 56 3.2.1 Waterbalans algemeen... 56 3.2.2 Neerslag en verdamping... 58 3.2.3 Interne balansposten... 63 3.2.4 Grondwateraan- en afvoer... 72 3.2.5 Drainage... 72 3.2.6 Bergingsverandering... 73 3.2.7 In- en uitstroming van oppervlaktewater... 73 3.3 Geraadpleegde Literatuur... 74 4 Het neerslag-afvoerproces... 77 Leerdoelen... 77 4.1 Stroomgebieden... 78 4.2 Componenten van de afvoer... 80 4.3 Berekeningsmethoden... 85 4.3.1 Methode Hellinga-de Zeeuw... 87 4.3.2 Methode Krayenhoff van de Leur... 90 4.4 Geraadpleegde literatuur... 95 5 Stroming door open waterlopen... 97 Leerdoelen... 97 5.1 Begrippen... 97
Integraal waterbeheer, module waterkwantiteit 5.2 Het stromingsproces in open waterlopen... 99 5.3 Kunstwerken... 102 5.4 Dimensionering... 107 5.5 Geraadpleegde literatuur... 113 6 Normering in het waterbeheer... 115 Leerdoelen... 115 6.1 Relatie grond en oppervlaktewater... 115 6.2 Normen en overschrijdingen... 117 6.3 Klimaatverandering en Waterbeheer 21ste eeuw... 119 6.4 Geraadpleegde literatuur... 123 7 Afvoer in stedelijk gebied... 125 Leerdoelen... 125 7.1 Algemeen... 125 7.2 Verwerking afvoer van verhard oppervlak... 127 7.3 Kwantificering van de afvoer van verhard oppervlak... 131 7.4 Technieken voor afkoppeling... 134 7.5 Geraadpleegde literatuur... 136 8 Het meten van afvoeren... 137 Leerdoelen... 137 8.1 Waarom meten van afvoeren?... 137 8.2 Meetmethoden... 139 8.3 Meetnauwkeurigheid en -kosten... 146 8.4 Geraadpleegde literatuur... 148 9 Het gebruik van oppervlaktewatermodellen... 151 Leerdoelen... 151 9.1 Algemeen... 151 9.2 Verschillende soorten modellen... 153 9.3 Geraadpleegde literatuur... 156 10 Grondwater: De verzadigde zone... 157 Leerdoelen... 157 10.1 Inleiding... 157 10.2 Verzadigde zone... 159 10.2.1 Poriënvolume... 159 10.2.2 Watervoerende paketten (Aquifers)... 160 10.2.3 Weerstand biedende lagen (Aquitards)... 165 10.2.4 Bergingsfactor ( : = mu), bergend vermogen (S)... 166 10.2.5 Stationaire en niet- stationaire stroming... 167 10.2.6 Grondwaterstijghoogten... 168 10.2.7 Weergeven van grondwaterstijghoogten... 172 10.3 Geraadpleegde literatuur... 191 11 Grondwaterstroming... 193
Leerdoelen... 193 11.1 Grondwaterbalansen... 196 11.2 Ontwatering... 201 11.3 Spreidingslengte (invloedsafstand)... 212 11.4 Geraadpleegde literatuur... 214 12 Grondwater: De onverzadigde zone... 217 Leerdoelen... 217 12.1 Verdamping... 218 12.2 Drukhoogte en plaatshoogte... 218 12.3 pf-waarden... 220 12.4 Watertransport... 223 1.1.1 Capillaire opstijging... 223 12.5 Waterbalans van de onverzadigde zone... 225 12.6 Geraadpleegde literatuur... 226 13 Samenstelling van het grondwater... 229 Leerdoelen... 229 13.1 Relatie watersamenstelling plantgemeenschappen... 229 13.2 Watertypering... 231 13.3 Geraadpleegde literatuur... 236 14 GGOR en Waternood... 237 Leerdoelen... 237 14.1 GGOR en Waternood... 237 14.2 Het Waternood stappenplan... 238 1.2 Gehanteerde grond- en oppervlaktewaterregimes en samenhang... 248 14.3 Standaard normering: nut of non-sense?... 249 14.4 Hoe verder?... 250 14.5 Geraadpleegde literatuur... 250 15 Watersystemen... 253 Leerdoelen... 253 15.1 Begripsomschrijving... 253 15.2 Belang van watersysteemdenken... 254 15.3 Schaalniveaus... 254 15.4 Opzet systeemanalyse... 256 15.5 Factoren die de samenstelling van het grondwater bepalen... 258 15.6 Geraadpleegde literatuur... 261 16 Het gebruik van grondwatermodellen... 263 Leerdoelen... 263 16.1 Inleiding... 263 16.2 Soorten modellen... 263 16.3 Randvoorwaarden... 265 16.4 Modelresultaten... 266 16.5 Enkele kanttekeningen bij het toepassen van modellen... 268 16.6 Voorbeelden van rekenprogramma s voor grondwaterstroming (modellen)... 269