Bezuinigingen sport

Bezuinigingen sport 2014-2016 Datum: september 2013 E.M. Schuring Strategie, Beleid & Projecten Programma Meedoen

INHOUD 1. Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Doelstelling 3 1.3 Resultaat 3 1.4 Uitgangspunten 4 1.5 Werkwijze 4 1.6 Leeswijzer 5 2. Huidige situatie 6 2.1 Binnensportaccommodaties 6 2.2 Buitensportaccommodaties 6 2.3 Overhead, kapitaallasten en personeel 7 2.4 Kostendekkendheid of kostprijsberekening? 9 2.5 Deelconclusie 10 2.6 Aanpassing taakstelling 11 3. Besparingen gemeentelijke organisatie sport 12 3.1 Personeel 12 3.2 Verzekeringen 13 4. Besparingen buitensportaccommodaties 14 4.1 Beheersovereenkomsten 14 4.2 Onderhoud opstallen 15 4.3 Machinepark 16 4.4 Exploitatie vergoeding tennisverenigingen en ijsbaan 16 4.5 Beheer sportterreinen algemeen 17 4.6 Tariefsverhoging buitensport 19 4.7 Overige tarieven buitensport 19 5. Besparingen binnensportaccommodaties 21 5.1 Telefoonkosten 21 5.2 Afstoten overcapaciteit gymzalen 21 5.3 Tarieven binnensport accommodaties 22 5.4 Overige tarieven 24 6. Zwembad 26 6.1 Bedrijfsplan 26 6.2 Tarieven 26 7. Totaaloverzicht besparingen sport 28 8. Effect sportverenigingen 30 8.1 Financiële consequenties verenigingen en leden 30 8.2 Vergelijking tarieven Hoogeveen Drenthe 32 8.3 Reactie en voorstellen verenigingen 34 8.4 Voorstellen verenigingen 36 Bijlagen 38 A. Lasten en baten binnensportaccommodaties 2013-2016 39 B. Lasten en baten buitensportaccommodaties 2013-2016 40 C. Totaaloverzicht lastenverzwaring buitensport 41 D. Totaaloverzicht lastenverzwaring binnensport 42 E. Benchmark tarieven Hoogeveen - Drenthe 43 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 2

1. Inleiding Vanwege de landelijke bezuinigingen worden gemeenten door het Rijk gekort. Gemeenten moeten hierdoor noodgedwongen maatregelen treffen om de financiën op orde te houden. De gemeentelijke programmabegroting van 2013-2016 heeft daardoor hoofdzakelijk in het teken gestaan van bezuinigingen en het maken van keuzes om de uitgaven te beperken. Er zijn in de begroting keuzes gemaakt die zowel betrekking hebben op de exploitatie evenals de investeringen van alle programma s. Dit betekent dat er in de begroting ook bezuinigingsmaatregelen zijn vastgesteld met betrekking tot sport. Deze notitie geeft inzicht de bezuinigingen op sportaccommodaties, de keuzes die hierin zijn te maken en de gevolgen voor sportverenigingen en de sportende inwoner van de gemeente Hoogeveen. 1.1 Aanleiding De huidige kostendekkendheid van sportaccommodaties is met circa 10% voor buitensport en 20% voor binnensport laag. In de programmabegroting staat aangeven dat de kosten hiermee erg aan de kant van de gemeente liggen. In de programmabegroting wordt als één van de uitgangspunten genomen om meer evenwicht aan te brengen tussen de verantwoordelijkheid van de gemeente als lokale overheid en de verantwoordelijkheid van burgers en instellingen zelf. In de zoektocht naar het nieuwe evenwicht geeft de begroting aan dat we in overleg met de sportverenigingen zoeken naar mogelijkheden om de kosten naar beneden en/of de verhuuropbrengsten omhoog te brengen. Het streven is om in 2016 te komen tot een opgelopen kostendekkendheid van de sportvoorzieningen van 30%. Op basis van dit percentage zijn een aantal concrete te bezuinigen bedragen vastgesteld die er voor moeten zorgen dat de kostendekkendheid stijgt naar 30%. 1.2 Doelstelling Een kostendekkendheid van zowel de binnen- en buitensportaccommodaties van 30% in 2016. 1.3 Resultaat Met ingang van 2014 wordt in stappen toegewerkt naar een kostendekkendheid van 30%. Voor de komende jaren zijn daarom de volgende verhogingen opgenomen: 2014: 166.000 58.000 binnensport en 108.000 buitensport 2015: 332.000 116.000 binnensport en 216.000 buitensport 2016: 498.000 172.000 binnensport en 326.000 buitensport Door een aanpassing in de toerekening van personele lasten is de taakstelling voor de bezuinigingen op sportaccommodaties aangepast. Een volledige toelichting op deze wijziging staat weergegeven in paragraaf 2.6. De door het college van B&W vastgestelde taakstelling is als volgt: 2014: 132.572 58.000 binnensport en 74.572 buitensport 2015: 265.144 116.000 binnensport en 149.144 buitensport 2016: 397.716 172.000 binnensport en 225.716 buitensport Met betrekking tot de buitensportaccommodaties zijn de volgende specifieke besparingen opgenomen: minder onderhoud door overcapaciteit niet meer te onderhouden 67.000 (vanaf 2014) afschaffing vergoeding schoonmaak van kleedkamers 1 20.000 (vanaf 2014) 1 Aanvankelijk stonden de maatregelen voor afschaffing schoonmaak en energielasten gepland vanaf 2013. Op basis van een aangenomen amendement bij de behandeling van de begroting in de gemeenteraad is deze taakstelling verschoven naar 2014. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 3

afschaffing vergoeding energielasten 50.000 (vanaf 2014). 1.4 Uitgangspunten Tariefsverhoging is op voorhand geen vastgesteld uitgangspunt De invulling van de mogelijkheden om te bezuinigen worden besproken en onderzocht in overleg met de sportverenigingen Zwembad incl. verenigingen worden meegenomen in het onderzoek Het college streeft naar het uitgangspunt voor betaalbare sportvoorzieningen en het stimuleren van sportbeoefening De gemeenteraad wordt tussentijds geïnformeerd en meegenomen in de mogelijkheden om te besparen op sportaccommodaties en de consequenties die daarmee gepaard gaan Op basis van de mogelijkheden om te besparen, consequenties voor verenigingen en leden en reacties sportverenigingen wordt er pas een definitief besluit genomen over bezuinigingsmaatregelen voor sportaccommodaties 1.5 Werkwijze Bij de behandeling van de begroting heeft de gemeenteraad benadrukt dat de bezuinigingen op sportaccommodaties niet alleen ten laste van de verenigingen mogen komen. In een interactief proces met de verenigingen moet gezocht worden of en zo ja hoe de besparingen gerealiseerd kunnen worden. Om tot een goede en haalbare realisatie van de taakstelling te komen is een zorgvuldige aanpak een vereiste. De volgende stappen zijn hiervoor genomen: Communicatie De verenigingen zijn zowel bij de conceptbegroting (9 oktober) en over het vaststellen van de begroting schriftelijk geïnformeerd. In deze correspondentie is aangeven met welke wijzigingen de begroting is vastgesteld en hoe de uitwerking van de bezuinigingen zal verlopen. Juridische toets Specifiek in situaties waar contracten en overeenkomsten zijn gesloten moet er beoordeeld worden wat de (on-)mogelijkheden zijn in relatie tot de bezuinigingen Interne werkgroep Op basis van de financiële situaties voor sportaccommodaties is er door een interne werkgroep bepaald worden welke budgetten ten aanzien van sportaccommodaties zijn te beïnvloeden. Hierbij gaat het om de vraag welke taken en werkzaamheden er door de verenigingen kunnen worden uitgevoerd (zelfwerkzaamheid) en hoeveel besparing dit oplevert. Hierbij moet ook worden gekeken naar de consequenties voor de gemeentelijke organisatie en inzet van personeel op sport. Bijeenkomst sportverenigingen In aparte bijeenkomsten met sportverenigingen voor binnen- en buitensport en mogelijk overige verenigingen worden verenigingen geïnformeerd over de bezuinigingen. De opzet van deze bijeenkomsten is als volgt: 1. Toelichting op de besluiten voor sport in de meerjarenbegroting 2013-2016 2. Toelichting op de totale inkomsten en uitgaven aan sportaccommodaties, werkzaamheden en welke taken/budgetten er door de verenigingen zijn te beïnvloeden 3. Inventariseren besparingsmaatregelen & zelfwerkzaamheid door sportverenigingen 4. Vervolg afspraken maken over werkgroepen en het in beeld brengen van consequenties Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 4

Informeren College & gemeenteraad De bezuinigingsmaatregelen en consequenties die gezamenlijk met de verenigingen in beeld zijn gebracht worden tussentijds besproken met zowel het College als gemeenteraad. Op basis van deze tussentijdse bespreking wordt een definitieve richting gekozen over de invulling van de bezuinigingen. De input wordt meegenomen in de afstemming en besprekingen met de sportverenigingen. Uiteindelijk wordt er een definitief pakket aan maatregelen ter besluitvorming voorgelegd. 1.6 Leeswijzer Deze notitie geeft een invulling aan de vastgestelde taakstellingen om te bezuinigen op sportaccommodaties. In dit hoofdstuk zijn de voornaamste uitgangspunten van deze bezuinigingen op sportaccommodaties toegelicht. In het volgende hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op de huidige inkomsten en uitgaven die worden toegerekend aan de gemeentelijke sportaccommodaties. Vervolgens wordt er in de hoofdstukken 3, 4, 5 en 6 achtereenvolgens voorstellen gedaan om te bezuinigen op de gemeentelijke organisatie voor sportaccommodaties, buitensportaccommodaties, binnensportaccommodaties en ten slotte in hoofdstuk 6 voor het zwembad. Voor het zwembad moet benadrukt worden dat een volledig voorstel over te nemen verbeteringen voor de exploitatie worden voorgesteld in het geactualiseerde bedrijfsplan. In deze notitie worden alleen de maatregelen voorgesteld die betrekking hebben op de zwemsportverenigingen. In hoofdstuk 7 wordt er een totaaloverzicht gepresenteerd van de voorgestelde maatregelen om te bezuinigen op sportaccommodaties. Ten slotte geeft hoofdstuk 8 een overzicht van de financiële gevolgen van de bezuinigingen per sportvereniging en spelend lid. Hierbij worden ook de tarieven in Hoogeveen vergeleken met de tarieven voor sportaccommodaties in Drenthe en Nederland. Ter afsluiting worden de reacties van de verenigingen op de bezuinigingen en de tegenvoorstellen weergegeven. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 5

2. Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van de gemeentelijke sportaccommodaties weergegeven en toegelicht. Er wordt onder andere ingegaan op de totale uitgaven en opbrengsten aan sportaccommodaties. Hierbij wordt ook stilgestaan bij de kostendekkendheid en de relatie met een kostprijsberekening. 2.1 Binnensportaccommodaties De gemeente Hoogeveen beschikt over circa 10 gymzalen, 5 sporthallen en een turn- en volleybalhal. Daarnaast zijn er een aantal binnensportaccommodaties gehuisvest in buurthuizen, een brede school of MFC. In een aantal accommodaties ontvangt bijvoorbeeld een stichting van de gemeente een exploitatievergoeding die vergelijkbaar is met de gemeentelijke exploitatielasten van een binnensportaccommodatie. De totale uitgaven en inkomsten voor binnensportaccommodaties staan hieronder op hoofdlijnen weergegeven. Een gedetailleerd overzicht staat in bijlage A. Uitgaven 2 Onderhoud, schoonmaak, gas/water/licht, verzekering, exploitatiebijdrage etc. 917.335 Kapitaallasten (rente& afschrijving) 280.574 Personeel 415.011 Materieel 18.555 Lasten totaal 1.631.476 Inkomsten² Huur sportverenigingen & algemeen 242.112 Huur onderwijs 118.014 Pacht sporthalkantine 9.203 Baten totaal 369.329 Verschil: -1.266.146 = kostendekkendheid van 22% 2.2 Buitensportaccommodaties Net als voor de binnensportaccommodaties beschikt de gemeente Hoogeveen over een groot aantal buitensportaccommodaties. In totaal beschikt de gemeente over 10 sportcomplexen van verschillende omvang. Bij de buitensportcomplexen zijn de sportvelden, en in nagenoeg in alle situaties, de kleedkamers eigendom van de gemeente. De sportkantines met bijbehorende functies zijn hoofdzakelijk in eigendom van de sportverenigingen. De verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de eigen opstallen. Met nagenoeg alle buitensportverenigingen op gemeentelijke accommodaties zijn beheersovereenkomsten gesloten waarmee is geregeld dat de verenigingen het beheer en onderhoud uitvoeren aan de gemeentelijke opstallen. De totale uitgaven en inkomsten voor buitensportaccommodaties staan hieronder op hoofdlijnen weergegeven. Een gedetailleerd overzicht staat in bijlage B. Uitgaven Beheersvergoeding, verzekeringen, OZB etc. 312.943 Kapitaallasten (rente& afschrijving) 757.560 Personeel 574.618 2 Bij de uitgaven zijn we uitgegaan van het jaar 2014 en bij de inkomsten van 2013. De uitgaven voor 2014 zijn hoger begroot vanwege o.a. de realisatie van het activiteitencentrum. Deze bedragen zijn realistischer en geven een beter beeld van de kostendekkendheid. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 6

Materieel, stortkosten, verzekeringen & erfpacht 89.100 Kosten onderhoud sportterreinen algemeen 251.221 Lasten totaal 1.985.442 Inkomsten Huur sportverenigingen & algemeen 137.223 Huur onderwijs 21.053 Baten totaal 158.276 Verschil: -1.827.166 = kostendekkendheid van 8% 2.3 Overhead, kapitaallasten en personeel De getoonde cijfers zijn de cijfers zoals in de gemeentelijke begroting zijn terug te vinden. De meeste cijfers zijn gebaseerd op werkelijk gerealiseerde inkomsten en uitgaven van voorgaande jaren. Echter, van een aantal bedragen is het noodzakelijk een nadere toelichting te geven omdat deze niet passen bij de werkelijke organisatie en lasten voor sportaccommodaties. Personeel Voor zowel de binnen- als de buitensportaccommodaties is er sprake van personele lasten. De gemeente Hoogeveen beschikt over een eigen vakafdeling met werkplaats die verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud van de sportaccommodaties. De formatie en daarmee de lasten voor deze medewerkers is toegerekend aan binnen- en buitensportaccommodaties. Er is echter geen gedetailleerd onderscheid te maken in de exacte personele lasten per accommodatiesoort. Er is één vakafdeling en het werk is wisselend. Hierdoor varieert ook de inzet op binnen- en buitensportaccommodaties. In de totale personele lasten voor sportaccommodaties worden een aantal personele medewerkers doorbelast die niet direct ten dienste staan van sportaccommodaties. Het dienstverband van deze medewerkers heeft in sommige gevallen wel betrekking op sport, bijvoorbeeld sportstimulering, maar heeft geen relatie met sportaccommodaties. Zo wordt er voor buiten- en binnensport respectievelijk 574.618 en 415.011 aan personele lasten toegeschreven. Een nadere bestudering van de personele lasten leert dat de volgende personele lasten wel aan binnen- en buitensportaccommodaties worden toegeschreven maar deze lasten hier niet gemaakt worden: Buitensport: 0,7 fte Teamleider 64.876 0,89 fte Medeweker service & beheer D (onderhoud) 82.485 0,25 fte Vakinhoudelijk medeweker A (sportstimulering) 23.170 0,33 fte Medeweker service & beheer D (bedrijfsbureau) 30.584 0,74 fte Indirecte uren 68.583 Totaal 269.683 Binnensport: 0,25 fte Vakinhoudelijk medeweker A (sportstimulering) 23.170 0,17 fte Medeweker service & beheer D (bedrijfsbureau) 15.756 0,54 fte Indirecte uren 50.047 Totaal 88.973 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 7

Overhead Nagenoeg aan alle producten in de gemeentelijke begroting wordt er een deel van de totale overhead doorberekend. De overhead die wordt doorbelast betreft een percentage van circa 52% van de directe personele lasten. De totale personele lasten voor sportaccommodaties, inclusief overhead, bedraagt 989.629. Van deze lasten is in totaal 338.552 aan overhead toegerekend. Dit is circa 10 % van de totale lasten voor sportaccommodaties. Echter, de aan sportaccommodaties toegerekende overhead moet wel met de eerdere opmerking gelezen worden dat niet alle personele lasten toegerekend kunnen worden aan sportaccommodaties. Als we uitgaan van de direct toerekenbare personele lasten dan wordt de aan sportaccommodaties doorbelaste overhead ook lager. Het hanteren van een ander bedrag aan personele lasten en overhead voor sportaccommodaties betekent overigens niet dat hiermee een besparing is te realiseren. Deze kosten blijven voor de gemeente bestaan, alleen de vraag is aan welk product ze dan wel worden doorbelast. Voor sportaccommodaties geeft het een realistischer beeld van de werkelijke lasten. Een meer realistisch getal voor de personele lasten van sportaccommodaties is als volgt: 989.629 (269.683 + 88.973) = 630.973, inclusief overhead. Van deze lasten is de overhead 52% van de directe personele lasten ( 415.114). Dit komt neer op circa 215.859 oftewel 6 % van de totale lasten aan sportaccommodaties. Kapitaallasten In vergelijking tot de binnensport zijn de kapitaallasten voor buitensport opmerkelijk hoog. De verklaring hiervoor zijn de recente investeringen voor buitensport in het Bentinckspark. Daarnaast is er een aantal jaren geleden geïnvesteerd in een nieuwe accommodatie voor v.v. de Weide en een nieuw kunstgrasveld voor zowel v.v. Noordscheschut en hockeyvereniging H.H.C. (Bentinckspark). Op deze sportcomplexen zijn de kapitaallasten aanmerkelijk hoger dan op andere sportcomplexen. Een aantal gemeentelijke investeringen is de afgelopen jaren gefinancierd uit de reserve structuurvisie. Oorspronkelijk behoorden de investeringen voor het Bentinckspark ook gefinancierd te worden uit de reserve structuurvisie. Echter, een deel van de investeringen moet gefinancierd worden uit reguliere investeringen waardoor er sprake is van kapitaallasten. De reden hiervoor is dat de investeringen in sport een economisch nut 3 betreffen en daardoor moeten deze kosten geactiveerd worden. De kapitaallasten voor het Bentinckspark bedragen ruim 533k ten op zichte van de 757k aan totale kapitaallasten voor buitensportaccommodaties. Deze kapitaallasten zijn daarmee ook van grote invloed op de kostendekkendheid voor buitensportaccommodaties in totaal. Afhankelijk van het type voorziening (maatschappelijk of economisch) kan dus een verschil maken of er bij de voorziening sprake is van kapitaallasten. Wanneer een investering niet wordt aangemerkt als een voorziening met een economisch nut en wel direct wordt afgeschreven dan is er geen sprake van kapitaallasten. Dit is van grote invloed op de kostendekkendheid. Van de totale lasten voor buitensportaccommodaties van 1.985.442 bedragen de kapitaallasten 757.560, oftewel ruim 38%. Bij de binnensportaccommodaties gaat het om totaal 1.631.476 uitgaven waarvan 280.574 aan kapitaallasten, oftewel ruim 17%. Deze kosten zijn niet meer beïnvloedbaar maar zijn wel directe kosten voor sportaccommodaties. Ook hier geldt wanneer we uitgaan van de werkelijke personele lasten voor sportaccommodaties dan is het percentage kapitaallasten ten opzichte van de totale uitgaven voor sportaccommodaties hoger. 3 Investeringen met een economisch nut zijn alle investeringen die bijdragen aan de mogelijkheid middelen te verwerven (bijvoorbeeld door de kosten in tarieven te verwerken, zoals bij sportaccommodaties) en/of die verhandelbaar zijn. Het gaat hierbij nadrukkelijk om de mogelijkheid middelen te verwerven. Dat een gemeente ervoor kan kiezen ergens geen tarieven of geen kostendekkend tarief te heffen is niet relevant voor de vraag of een actief een economisch nut heeft. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 8

Overige kosten Een voorbeeld van de huidige overige kosten is dat in de huidige begroting de kosten voor het leerlingenvervoer naar sportaccommodaties als kostenpost staan opgenomen bij de binnensport. Sport stelt de accommodaties, tegen een vergoeding, beschikbaar voor het onderwijs. Het vervoer, op basis van een verplichting binnen het onderwijshuisvestingsbeleid, is geen verantwoordelijkheid van sport. Deze verantwoordelijkheid, en daarmee de kosten, behoren thuis bij het onderwijs. Bij het onderwijs geldt ook dat er op basis van de onderwijsverordening een vergoeding per klokuur als inkomsten wordt gehanteerd voor sportaccommodaties. Deze vergoeding is feitelijk een interne verrekening binnen de gemeentelijke begroting vanuit onderwijshuisvesting naar sportaccommodaties. Echter, de gehanteerde onderwijsvergoeding van circa 4,40 per klokuur voor sportaccommodaties is geen kostendekkend uurtarief. 2.4 Kostendekkendheid of kostprijsberekening? De vraag is wat als uitgangspunt wordt genomen bij het bepalen van de tarieven voor sportaccommodaties. De tarieven bepalen op basis van een percentage voor kostendekkendheid vanuit de huidige gemeentelijke begroting is niet realistisch. Er kan op basis van de begroting niet gesteld worden dat de toegerekende lasten ook de werkelijke lasten zijn voor sportaccommodaties. Dit wordt versterkt doordat er meer personeel wordt doorbelast naar sportaccommodaties dan de werkelijke personele inzet voor sportaccommodaties. Het hanteren van dit systeem rechtvaardigt een andere discussie, namelijk: stel dat de totale gemeentelijke organisatie efficiënter wordt ingericht en de gemeentelijke overhead daardoor daalt. Dan stijgt automatisch de kostendekkendheid op sportaccommodaties, worden de tarieven of de bezuinigingstaakstelling voor sportaccommodaties dan naar beneden bijgesteld? Het advies is om uit te gaan van kostprijsberekening en op basis daarvan een dekkingspercentage vast te stellen. Er zal bepaald moeten worden welke kosten we direct toerekenen aan sport en welke kosten niet (indirecte kosten): Kosten onderhoud & beheer; = directe kosten Inzet materieel = directe kosten Energie; = directe kosten Investeringen (verkapitaliseerd); = directe kosten Personeel; werkelijke uren = directe kosten totale personele kosten sport + overig = indirecte kosten overhead = indirecte kosten Overige kosten; = indirecte kosten Voorbeeld: kosten onderhoud per sportveld Het effect van de hoge doorbelasting van de lasten aan sportaccommodaties komt goed tot uiting bij de buitensportaccommodaties. Uit diverse rapporten en consultatie bij marktpartijen leert dat de jaarlijkse kosten beheer en onderhoud van sportvelden varieert van 5.000-11.000. Een gemiddeld en meest toegepaste kostenpost ligt tussen een bandbreedte van 6000 en 7.000 per jaar. Bij een sportveld rekenen we met de omvang van één voetbalveld. Hoogeveen telt circa 52 sportvelden voor voetbal, korfbal, hockey, atletiek en wielrennen. Voor een berekening van de kostprijs van de sportvelden in Hoogeveen maken we een vergelijking tussen de huidige situatie (op basis van de gehanteerde cijfers in de begroting) en een meer realistische opzet. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 9

Huidige situatie Personeel (inclusief overhead) 574.618 Materieel 83.126 Kosten onderhoud sportterreinen algemeen 251.221 Lasten totaal 908.965 Op basis van de aan sport doorberekende lasten bedraagt het gemiddelde jaarlijkse onderhoudsbedrag per veld 17.480 per jaar. In vergelijking tot een meer genormeerd bedrag van circa 7.000 tot 8.000 per veld per jaar is dit een extreem hoog bedrag. Realistische kostprijs Een meer realistische kostprijs gaat uit van dezelfde inzet van materieel en de kostenpost voor onderhoud van sportterreinen in algemeen. Deze laatst genoemde post bestaat onder andere uit graszaad, bezanden, vervangen hekwerk etc. Het verschil wordt gemaakt door de directe personele inzet (exclusief overhead) door te belasten. De directe lasten voor sportvelden bedragen dan: Personeel (exclusief overhead) ( 574.618 269.683 52% overhead) 189.431 Materieel 83.126 Kosten onderhoud sportterreinen algemeen 251.221 Lasten totaal 523.778 Door het hanteren van de werkelijke uitgaven voor sportvelden wordt het gemiddeld onderhoudsbedrag per veld aanzienlijk naar beneden bijgesteld tot 10.073. Dit is in vergelijking tot het genormeerde bedrag van 7.000-8.000 per jaar nog steeds aanzienlijk hoog. Echter, in vergelijking tot de huidige kostprijs van 17.480 is dit een aannemelijker onderhoudsbedrag per veld per jaar. 2.5 Deelconclusie De huidige kostendekkendheid van 22% voor binnensport en 8% voor buitensport geeft geen realistisch beeld van de werkelijke kosten die gemaakt worden voor sportaccommodaties. Het uitgangspunt van een kostendekkendheid van 30%, en de hieraan verbonden bezuinigingstaakstelling, voor sportaccommodaties is daardoor ook niet realistisch. Er worden o.a. kosten (personele lasten) aan sportaccommodaties toegeschreven die niet gemaakt worden op sportaccommodaties. In de huidige begroting gaan we uit van 3.616.918 aan lasten voor sportaccommodaties. Echter, als we uitgaan van alleen de directe en dus beïnvloedbare kosten, dus zonder overhead, kapitaallasten en de werkelijke personele lasten, dan ligt het beïnvloedbare bedrag tussen de 1,5 tot 2 mln. De huidige inkomsten voor sportaccommodaties bedraagt 384.538 externe inkomsten en 139.067 interne inkomsten door een verrekening vanuit onderwijs. De vraag is in hoeverre een bezuinigingstaakstelling van 635.000 nog realistisch is ten opzichte van de werkelijke baten en lasten. De discussie tussen kostendekkendheid en kostprijs wordt versterkt aangezien de kostendekkendheid niet volledig is te beheersen vanuit sport en de gebruikers. Er is een afhankelijkheid met de totale gemeentelijke overhead waarvan een deel wordt doorbelast aan sport. Geadviseerd wordt om gemeentebreed een standpunt in te nemen hoe om te gaan met het toeschrijven van de kosten naar een product en vervolgens het bepalen van een de kostprijs ofwel kostendekkendheid van voorzieningen. Op basis van een werkelijke kostprijsberekening kan bepaald worden welke tarieven of bezuinigingstaakstelling realistisch is en wordt nagestreefd. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 10

2.6 Aanpassing taakstelling Op basis van de besprekingen in het college van B&W en gemeenteraad over de bezuinigingen op sport heeft het college van B&W besloten de taakstelling voor de bezuinigingen op sportaccommodaties aan te passen. Aanleiding voor dit besluit is het juist toerekenen van personele lasten aan sportaccommodaties. Er is geen aanpassing gemaakt in het toerekenen van overhead en kapitaallasten. Hieronder op hoofdlijnen een weergave van de aangepaste taakstelling. 2014: 132.572 58.000 binnensport en 74.572 buitensport 2015: 265.144 116.000 binnensport en 149.144 buitensport 2016: 397.716 172.000 binnensport en 225.716 buitensport Voor de buitensport blijven de te bezuinigen taakstellingen voor schoonmaak & energie ( 70.000) en overcapaciteit ( 67.000) voor 2014 staan. De totale bezuinigingen voor de buitensport bedragen in totaal: 2014: 211.572 2015: 286.144 2016: 362.716 De totale bezuinigingstaakstelling op sport bedraagt op basis van de aanpassing in totaal: 2014: 269.572 2015: 402.144 2016: 534.716 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 11

3. Besparingen gemeentelijke organisatie sport In het traject om mogelijkheden te vinden om te besparen op sportaccommodaties is er in eerste instantie gekeken naar de eigen gemeentelijke organisatie op sport. Het gaat hier hoofdzakelijk om de personele inzet, het onderhoudsniveau en of bepaalde producten en diensten anders zijn te organiseren. Dit hoofdstuk geeft inzicht in de mogelijkheden om te besparen op deze onderdelen. 3.1 Personeel In totaal wordt er 10,76 fte 4 aan personele inzet begroot ten behoeve van sportaccommodaties. Deze inzet is als volgt verdeeld: 7,59 fte beheer en onderhoud sportaccommodaties 0,5 fte ondersteuning bedrijfsbureau 0,5 fte sportstimulering 0,89 fte administratie, verhuur, contracten etc. 1,28 fte indirecte uren Naast bovengenoemde inzet is er een nog een uitvoerend projectleider voor sport voor o.a. het Bentinckspark en de begeleiding van de onderdelen voor sport bij investeringen zoals MFC s. Kijkend naar de totale organisatie op sport dan bestaan er een aantal mogelijkheden om besparingen te realiseren. Om te besparen op de personele inzet is uitgegaan van natuurlijk verloop in personeel. De komende jaren bereiken een aantal medewerkers, die werkzaam zijn in het beheer en onderhoud op sportaccommodaties, de pensioengerechtigde leeftijd. Deze functies worden dan niet opnieuw ingevuld. Technisch beheer binnensportaccommodaties Op dit moment is er een volledige functie voor het technisch beheer en dagelijks calamiteitenonderhoud voor de binnensportaccommodaties. Eenzelfde volledige functie is beschikbaar in het zwembad. Het is een mogelijkheid om beide functies gedeeltelijk te combineren. De functie voor binnensport wordt dan verlaagd met een 0,5 fte en een deel van de werkzaamheden worden opgevangen door de technische beheerder van het zwembad. Het verschil in het onderhoud is dat niet acute calamiteiten niet direct meer worden opgepakt maar dat dit langer zal duren. De kwaliteit wordt dus gehandhaafd maar het serviceniveau wordt bijgesteld. Uitvoerend projectleider sport In de organisatie van sport is nu een functie van 0,8 fte ingevuld voor de uitvoering van projecten. De keuze is hiervoor gemaakt vanwege de grootschalige herontwikkeling van het Bentinckspark. Voor de start van de herontwikkeling van het Bentinckspark was deze functie er niet. In de komende jaren wordt het Bentinckspark afgerond. De uitvoerende projectleider bereikt dan de pensioengerechtigde leeftijd waardoor de functie kan komen te vervallen. De overige projecten waarin ook nieuwe voorzieningen voor sport worden gerealiseerd, zoals in bijvoorbeeld MFC s, worden dan uitvoerend ondersteund door de teamleider voor sportaccommodaties. 4 Deze personele inzet is aangepast op basis van een juiste toerekening aan personele lasten. Zie hiervoor 2.3 & 2.6 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 12

Tabel 1: Besparingen personeel uitvoering beheer en onderhoud sport 2013-2016 Functie Omvang Reden Besparing Medeweker service en beheer D binnensport 1,0 fte Combineren technisch beheer zwembad 0,5 fte 18.500 Uitvoerend projectleider 0,8 fte Bentinckspark afgerond 0,8 fte 45.000 Totaal 63.500 3.2 Verzekeringen Bij het bestuderen van de begrotingscijfers valt op dat een aantal verzekerde bedragen voor buitensportaccommodaties significant hoger zijn in vergelijking tot andere sportaccommodaties. Bij het bestuderen van de verschillende polissen van de objecten is gebleken dat een aantal opstallen van de verenigingen, zoals kantine, in de gemeentelijke verzekering zijn opgenomen. Navraag bij verenigingen leert dat men deze opstallen zelf heeft verzekerd. Door deze polissen aan te passen is een besparing van 2.000 te realiseren in verzekering op sportaccommodaties. Tabel 2: Besparing verzekering opstallen verenigingen Product Accommodaties Besparing Verzekering opstallen verenigingen buitensport s.v. Pesse s.v. HODO 2.000 Naast de in dit hoofdstuk genoemde bezuinigingen op de gemeentelijke organisatie zijn er nog meer besparingen die de gemeente zelf kan realiseren. Het gaat dan onder andere om de inzet van materieel en het bijstellen van het onderhoudsniveau. Deze opties worden in de komende hoofdstukken bij de verschillende accommodatiesoorten toegelicht. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 13

4. Besparingen buitensportaccommodaties Dit hoofdstuk geeft inzicht in de mogelijkheden om te besparen op buitensport. Het gaat hierbij om mogelijkheden die gezien worden om verenigingen meer zelfwerkzaamheid te laten uitvoeren, het stoppen van bepaalde vergoedingen en het aanpassingen in het niveau van onderhoud. 4.1 Beheersovereenkomsten In de begroting 2013-2016 is een concrete besparing vastgesteld ten aanzien van de schoonmaak- en energievergoeding voor buitensportverenigingen. In de begroting is gekozen om deze verantwoordelijkheid terug te leggen bij de verenigingen. Hierdoor moet er een besparing gerealiseerd worden van 20.000 op schoonmaak en 50.000 op energie. De besparing stond oorspronkelijk gepland voor 2013 maar is bij het vaststellen van de begroting door de gemeenteraad verschoven naar 2014 om de verenigingen meer tijd te geven om in te spelen op deze verandering. Sportverenigingen beschikken in de gemeente Hoogeveen over de mogelijkheid om de kleedkamers bij de sportvelden zelf schoon te maken. Indien de verenigingen deze keuze maken dan ontvangen zij hiervoor gemiddeld 500,- per jaar per kleedkamer. Op complexen waar ook het onderwijs gebruik van maakt ontvangen verenigingen een aanvullende vergoeding. Daarnaast is n het verleden vastgesteld dat verenigingen 25% van de energielasten betalen van het verbruik van gas, water en licht in de kleedkamers. De gemeente financiert de overige 75%. De verenigingen beschikken ook nog over de mogelijkheid om het onderhoud van de kleedkamers van de gemeente over te nemen. De verenigingen ontvangen de werkelijke kosten die de gemeente anders zelf maakt om dit onderhoud met externe partijen uit te voeren. De afspraken over schoonmaak, energie en onderhoud zijn vastgelegd in een beheersovereenkomst tussen gemeente en sportvereniging. Een juridische toets ten aanzien van de beheersovereenkomsten leert dat de meeste overeenkomsten tussentijds niet eenzijdig door de gemeente zijn op te zeggen of te wijzigen. Het wijzigen van de inhoud van de overeenkomsten mag alleen in goed overleg en met instemming van beide partijen. Nu lopen de meeste beheersovereenkomsten in de komende jaren af. Hierdoor kunnen de vergoedingen stapsgewijs worden beëindigd. De taakstelling van 70.000 voor onderhoud en energie in 2014 kan vanwege de looptijden van contracten niet behaald worden maar voor nagenoeg 39.000. De looptijd van de contracten verschilt per vereniging en lopen in verschillende jaren af. Dit verschilt van 2013 tot en met 2022. Het doorvoeren van de besparingen op schoonmaak en energie volgens de looptijden van de beheerscontracten leidt tot groot bezwaar bij de sportverenigingen. Er zijn verenigingen die vanaf 2014 al gekort gaan worden op de vergoedingen voor schoonmaak en energie wanneer we de looptijd van de contracten hanteren. Het gevolg is dat deze verenigingen eerder geconfronteerd worden met de gemeentelijke bezuinigingen en mogelijk hun contributies moeten verhogen. Andere verenigingen hebben hier nog jaren geen last van en in het uiterste geval loopt het laatste contract door tot en met 2022. In de overlegmomenten en afstemming met de verenigingen over de bezuinigingen pleiten de verenigingen voor een gelijke behandeling. Echter, een voorstel van een gelijktijdige afschaffing van de vergoedingen voor schoonmaak en energie met ingang van 2014 is voor veel verenigingen onbespreekbaar. Dan houden de verenigingen afzonderlijk vast aan de looptijd van het eigen contract. Vanzelfsprekend is dit het meest van toepassing op de verenigingen met de langst lopende contracten. Het tegenvoorstel van de verenigingen voor een gelijktijdige afschaffing van de regeling gaat eerder in de richting 2022 in plaats van 2014. Tabel 3 geeft aan wanneer welke besparingen zijn te realiseren op schoonmaak en energie wanneer er rekening wordt gehouden met de looptijden in de overeenkomsten. Hierbij wordt uitgegaan van de Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 14

looptijd van een contract zonder te kijken naar eventuele clausules om het contract eerder te kunnen beëindigen. Een aantal nieuwe beheersovereenkomsten geeft daartoe meer ruimte. Ook wordt benadrukt dat niet met iedere vereniging een beheersovereenkomst is afgesloten. Verenigingen waar geen overeenkomst mee is gesloten ontvangen een factuur voor de 25% energielasten. Indien de looptijd van contracten wordt gevolgd dan levert dit een besparing op ten aanzien van energie en schoonmaak van circa 39.000 in 2014, circa 37.000 in 2015 en circa 72.000 na 2017. In totaal kan er 146.162 bespaard worden met het stoppen van de vergoedingen voor schoonmaak en energie. Met deze maatregel is circa 50% van de (aangepaste) taakstelling voor de bezuinigingen op buitensport in te vullen. Tabel 3: Overzicht aflopende beheerscontracten & besparingen schoonmaak + energie Vereniging Schoonmaak Energie 2014 2015 2016 2017 e.v. Totaal HAC 63-3.000 3.000 HHC 2.000 1.000 3.000 v.v. Hoogeveen 5.000 10.000 15.000 H.Z.V.V. 5 8.500 12.864 21.364 k.v. Thrianta 1.165 3.000 4.165 v.v de Weide 7.000 14.902 21.902 v.v. Noordscheschut 3.750 10.947 14.697 s.v. HODO 4.500 9.455 13.955 v.v. Hollandscheveld 3.700 9.355 13.055 H.H.V. 1.000 3.350 4.350 s.c. Elim 6 3.700 7.308 11.008 s.v. Pesse 4.500 8.666 13.166 v.v. Tiendeveen 2.500 5.000 7.500 Totaal 47.315 98.847 38.817 37.229-70.116 146.162 4.2 Onderhoud opstallen Tabel 4 laat zien welke kosten er jaarlijks voor onderhoud gemaakt worden aan de kleedkamers voor buitensport. Op deze bedragen is te besparen bij een privatisering van de buitensportaccommodaties naar sportverenigingen te besparen. Tabel 4: Overzicht onderhoudskosten kleedkamers buitensport Vereniging Onderhoud huidig Onderhoud nieuw HAC 63 968 Nieuwbouw HHC 2.164 7.094 v.v. Hoogeveen 1.975 10.500 H.Z.V.V. 2.207 12.000 k.v. Thrianta 837 8.071 v.v de Weide 7.132 34.620 v.v. Noordscheschut 6.000 11.836 s.v. HODO 6.700 11.226 v.v. Hollandscheveld 10.588 9.824 H.H.V. 2.750 2.750 s.c. Elim 9.740 24.449 s.v. Pesse 2.537 3.625 v.v. Tiendeveen 2.179 MFC Totaal 55.777 135.995 5 H.Z.V.V. ontvangt geen schoonmaakvergoeding. Het schoonmaken wordt gedaan door medewerkers van Alescon voor het beheer van het Bentinckspark. V.v. Hoogeveen heeft er in 2013 voor gekozen de kleedkamers zelf weer schoon te maken. 6 S.c. Elim en k.v. Elko maken gezamenlijk gebruik van de kleedkamers op het sportcomplex in Elim. De beheersvergoeding is afgesloten met s.c. Elim. De verenigingen hebben onderling afspraken gemaakt over het gebruik en de beheersvergoeding. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 15

De kleedkamers die aanwezig zijn bij de buitensportaccommodaties zijn eigendom van de gemeente. De gemeente is daardoor verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van deze voorzieningen. Zoals eerder genoemd is deze verantwoordelijkheid in de meeste gevallen middels een beheersovereenkomst overgedragen aan de verenigingen. Het is een mogelijkheid om het eigendom van de opstallen over te dragen aan de verenigingen en daarmee ook de verantwoordelijkheid voor het onderhoud. Alleen op de sportcomplexen waar ook het voortgezet onderwijs gebruik van maakt moeten aanvullende afspraken gemaakt worden wanneer het eigendom wordt overdragen. Het privatiseren van de kleedkamers heeft niet de voorkeur van de vakafdeling sport. Ervaring in andere gemeenten laat zien dat bij privatisering de gemeente (financieel) niet op afstand komt te staan. Het is de vraag op welke wijze de vereniging de accommodatie zal onderhouden. Wanneer een vereniging het onderhoud of een renovatie niet financieel kan bolkwerken dan zal men zich over het algemeen richten tot de gemeente. Tabel 4 laat zien dat de gemeentelijke uitgaven voor het onderhoud aan kleedkamers op de buitensportvelden per jaar 55.777 bedragen. Hierbij dient opgemerkt te worden dat deze bedragen voor 10 jaar vast staan op basis van de afgesloten beheersovereenkomsten. De meeste beheersovereenkomsten lopen de komende 2 jaar af. Dan worden er ook nieuwe afspraken gemaakt m.b.t. het onderhoud. De basis hiervoor is een nieuwe onderhoudsinspectie. De nieuwe onderhoudsinspectie (2012) geeft aan dat de jaarlijkse gemiddelde kosten in totaal stijgen naar circa 135.995. Dit is een gemiddelde genomen over een periode van 10 jaar. 4.3 Machinepark Voor het beheer en onderhoud van de sportvelden beschikt de dienst sport over een machinepark. Het betreft hier specifieke machines voor het groenonderhoud aan de natuurgras- en kunstgrassportvelden. In totaal gezien zijn er meer machines aanwezig dan er gelijktijdig gebruikt kunnen worden met het huidige personeelsbestand. Hierdoor staat er altijd een machine stil. Voor het gebruik is de machine wel benodigd. Het is een optie om 2 machines in te ruilen voor 1 machine die geschikt is voor meerdere toepassingen. Dit verschil levert jaarlijks een besparing op van 7.000 aan exploitatielasten. Tabel 5: Besparing machinepark buitensport Product Besparing Afstoten machine (tractor) 7.000 4.4 Exploitatie vergoeding tennisverenigingen en ijsbaan De tennis- en ijsbanen in de gemeente Hoogeveen zijn geprivatiseerd. De verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor het dagelijkse beheer, onderhoud en investeringen. De accommodaties van deze verenigingen zijn ook in eigendom van de verenigingen. Over het algemeen wordt de grond gehuurd van de gemeente of is er sprake van een erfpachtcontract. De tennisverenigingen ontvangen jaarlijks van de gemeente nog een vergoeding in de exploitatie. Deze vergoeding is gebaseerd op een vast bedrag per baan. Tabel 6 geeft inzicht in de vergoedingen die door de gemeente wordt verstrekt aan de tennisverenigingen. De ijsbaanvereniging in Hoogeveen wordt ook gecompenseerd in de exploitatielasten. Een aantal lasten neemt de gemeente voor haar rekening. De andere ijsbaanverenigingen in de gemeente Hoogeveen ontvangen geen bijdrage in de exploitatielasten. Het is een mogelijkheid om de huidige exploitatievergoeding aan de ijsbaan- en tennisverenigingen te schrappen in het kader van de bezuinigingen. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 16

Tabel 6: Overzicht exploitatievergoeding tennisverenigingen & ijsbaan Accommodatie Vereniging Vergoeding Bentinckspark IJsbaan 700 Bentinckspark T.C. Noorderterp 1.644 De Weide T.C. de Weide 3.014 Fluitenberg/Spaarbankbos H.L.T.C. 2.192 Hollandscheveld H.T.C. 1.092 Elim T.V. Wiek nslag 548 Nieuwlande T.C. Nieuwlande 548 Totaal 9.742 4.5 Beheer sportterreinen algemeen In hoofdstuk 3 is gekeken naar de besparingen die zijn te realiseren in de gemeentelijke organisatie op het gebied van sport. Er is ook gekeken of het niveau van beheer en onderhoud is bij te stellen. Hierbij is gekeken naar maatregelen die gemeente zelf kan nemen en taken die in het kader van zelfwerkzaamheid en eigen verantwoordelijkheid is over te dragen aan de verenigingen. De besparingen hebben betrekking op het product WOCS beheer sportterreinen algemeen. In de gemeentelijke begroting is hiervoor binnen het product 531 jaarlijks circa 251.000 beschikbaar. Klein onderhoud terreinbeheer De gemeente is nu nog verantwoordelijk voor een aantal taken voor het beheer en onderhoud in en rondom de sportvelden. Het gaat hier om het verwijderen van onkruid, het schoonmaken van tegelpaden en parkeerplaatsen, het snoeien en knippen van bossage etc. Deze taken worden nu uitgevoerd door medewerkers van de dienst sport of worden uitgevoerd door een externe die hiervoor wordt ingehuurd. Deze taken kunnen in het kader van zelfwerkzaamheid uitgevoerd worden door vereniging met bijvoorbeeld vrijwilligers. Hierdoor is er niet automatisch sprake van een financiële lastenverzwaring bij verenigingen. Het doorvoeren van deze maatregel levert een besparing op van 20.000. Belijnen sportvelden De afspraak met de buitensportverenigingen is dat de gemeente Hoogeveen jaarlijks de sportvelden voorziet van het inbranden en uitzetten van de belijning. De gemeente stelt per sportcomplex eenmalig een belijningskar beschikbaar. Vervolgens zijn de verenigingen zelf verantwoordelijk voor het kalken van de lijnen. De gemeente Hoogeveen stelt het kalk hiervoor beschikbaar. Er kan jaarlijks 7.500 bespaard worden wanneer de verenigingen zelf dit belijningmateriaal moeten aanschaffen. Overcapaciteit velden In de begroting is een taakstelling van 67.000 vastgesteld om de overcapaciteit op de buitensportvelden niet meer te onderhouden. Deze taakstelling is niet haalbaar. Het huidige beheer en onderhoud zijn al aangepast op situaties waar sprake is van overcapaciteit. De belasting per veld is op sportcomplexen met overcapaciteit aanzienlijk lager. Hierdoor is het gemiddelde onderhoud per veld ook lager. Indien de overcapaciteit niet meer wordt onderhouden dan neemt de belasting per gebruikt veld en daarmee het onderhoud ook toe. Het onderhoud op sportcomplexen met overcapaciteit kan maximaal verlaagd worden tot een besparing van 20.000. Onderhoud trainingsvelden Op het moment dat de competities voor buitensport zijn afgelopen pleegt de gemeente groot onderhoud aan de trainingsvelden van natuurgras. In tegenstelling tot veel andere gemeenten streeft de gemeente naar een hoger niveau van groene trainingsvelden. Hierdoor worden de velden jaarlijks kaal gemaakt, gerold en opnieuw ingezaaid. Dit niveau is naar beneden bij te stellen door de velden Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 17

niet jaarlijks maar tweejaarlijks grootschalig te onderhouden. Hierbij is het nog steeds mogelijk om over groene trainingsvelden te beschikken. De aanpassing van het niveau van onderhoud voor trainingsvelden levert jaarlijks een besparing op van 10.000. Aanschaf sportmaterialen De gemeente levert nu alle sportmaterialen die benodigd en gewenst zijn op de sportvelden. Een standaarduitrusting van een veld beschikt over doelen, netten en vlaggen. Er wordt nu jaarlijks meer aan materialen uitgeven om tegemoet te komen aan de wensen en behoeften van gebruikers. Het gaat hier bijvoorbeeld om extra doelen voor voetbal, belijning voor korfbal etc. De gemeentelijke zorgplicht kan teruggebracht worden tot een standaarduitrusting van een sportveld. Hierdoor is er garantie te geven dat de wedstrijdsport volgens de gestelde eisen en normeringen is uit te voeren. Door het service niveau van de sportmaterialen bij te stellen is er een besparing van jaarlijks 5.000 te realiseren. Verenigingen kunnen zelf bepalen om materialen wel of niet aan te schaffen waardoor de besparing niet automatisch een lastenverzwaring ten gevolg heeft. Tabel 4 laat zien welke kosten er jaarlijks voor onderhoud gemaakt worden aan de kleedkamers voor buitensport. Op deze bedragen is te besparen bij een privatisering van de buitensportaccommodaties naar sportverenigingen te besparen. waring is voor verenigingen. Reparatie veldverlichting In het gemeentelijk sportbeleid is het uitgangspunt dat de gemeente verantwoordelijk is voor de verlichting van de trainingsvelden. Wedstrijdverlichting is een verantwoordelijkheid van de verenigingen. Veel buitensportverenigingen in de gemeente beschikken ook over wedstrijdverlichting. In het jaarlijkse beheer en onderhoud van de trainingsverlichting wordt nu als service ook vaak de wedstrijdverlichting van verenigingen meegenomen. Hierbij gaat het om het vervangen van lampen of het bijstellen van de verlichting. Deze werkzaamheden en kosten zijn een verantwoordelijkheid van de vereniging. Door deze taken als gemeente niet meer te bekostigen is er jaarlijks 5.000 te besparen op de reparatie van de veldverlichting. Onderhoud IJsbaan De ijsbanen in de gemeente Hoogeveen worden onderhouden door verenigingen en stichtingen. De gemeente speelt hier geen rol in. Alleen de ijsbaan in Hoogeveen is een uitzondering op deze regel. Een aantal jaren geleden is de ijsbaanvereniging ter ziele gegaan. Er is een nieuwe club vrijwilligers, supportersvereniging Hoogeveen, bereid gevonden om het beheer van de ijsbaan over te nemen. Destijds is de afspraak gemaakt dat de gemeente het onderhoud zal uitvoeren. Door deze afspraken is er wel een ongelijke behandeling van de ijsbanen in de gemeente. De jaarlijkse gemeentelijke kosten voor het beheer en onderhoud bedragen circa 2.500. Daarnaast ontvangt de ijsbaanvereniging ook een exploitatiebijdrage, zie 4.4. Indien de vereniging zelf verantwoordelijk wordt gehouden voor het onderhoud dan kan hierdoor 2.500 op bespaard worden. Overzicht Tabel 7 geeft het totaaloverzicht van de besparingen die gerealiseerd kunnen worden door het beheer en onderhoud van sportterreinen anders te organiseren. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 18

Tabel 7: Overzicht besparingen terreinbeheer sport Activiteit Besparing Lastenverzwaring verenigingen Klein onderhoud terreinbeheer 20.000 Nee, hoofdzakelijk zelfwerkzaamheid Belijnen sportvelden 7.500 Ja, aanschaf materialen Aanschaf sportmaterialen 5.000 Ja, aanschaf materialen Onderhoud overcapaciteit 20.000 Nee, aanpassing inzet gemeente Reparatie wedstrijdverlichting 5.000 Ja, inhuur derden door vereniging Onderhoud trainingsvelden 10.000 Nee, aanpassing inzet gemeente Onderhoud IJsbaan 2.500 Ja, aanschaf materialen Totaal 70.000 4.6 Tariefsverhoging buitensport In de werkgroep voor bezuinigingen buitensport is door de verenigingen voorgesteld om de beheersvergoeding voor schoonmaak en energie niet af te schaffen. Belangrijkste reden voor dit verzoek is dat door het stoppen van de beheersvergoedingen verenigingen onevenredig gekort worden. Hierdoor worden de bezuinigingen zoals in tabel 3 is weergegeven niet gerealiseerd. De verenigingen hebben voorgesteld om in plaats van deze maatregel een tariefsverhoging door te voeren voor alle buitensportaccommodaties. Op basis van deze maatregel worden alle verenigingen evenredig getroffen door de bezuinigingen. Het uitgangspunt in de tariefsverhoging per jaar is het bedrag dat anders aan bezuinigingen gerealiseerd wordt door het stoppen van de beheerscontracten. Tabel 8 geeft aan welke bezuinigingen gerealiseerd worden met een tariefsverhoging per jaar. Het effect van de tariefsverhoging op de verenigingen staat weergegeven in hoofdstuk 8. Hier staan alle gevolgen van de bezuinigingen als lastenverzwaring per vereniging en per spelend lid weergegeven. Tabel 8: Bezuinigingen door tariefsverhoging buitensport 2014 2015 2017 2014-2017 2018-2022 Bezuiniging 38.817 37.229 7.500 83.546 62.616 4.7 Overige tarieven buitensport Naast de genoemde maatregelen zijn alle huidige tarieven en afspraken met betrekking tot de buitensportaccommodaties tegen het licht gehouden. Hieruit blijkt dat niet overal dezelfde tarieven en regelingen gehanteerd worden. Een aanpassing, harmonisatie, is wenselijk. Deze wijzigingen worden hieronder kort beschreven. Korfbal Pesse De korfbal in Pesse is in het verleden bij de gemeente Hoogeveen gekomen na een gemeentelijke herindeling van de oorspronkelijke gemeente Ruinen. Het beheer en onderhoud van de sportvelden wordt door de gemeente uitgevoerd. De aanwezige natuurgrasvelden voor korfbal worden op dezelfde wijze onderhouden als de andere korfbalvelden in de gemeente. Bij de gemeentelijke herindeling is de afspraak gemaakt dat de vereniging geen veldhuur hoeft te betalen. Vanuit het oogpunt van gelijke behandeling, en dat voor gemeentelijke diensten een vergoeding betaald moet worden, wordt voorgesteld om korfbalvereniging Niek ook veldhuur te laten betalen. De gemiddelde veldhuur voor de korfbalvereniging zal jaarlijks circa 3.000 bedragen. Erfpacht In 2012 is besloten om een herstelactie voor erfpacht uit te voeren. Dit betreft ook de erfpacht voor recreatie- en sportverenigingen. Het is gebleken dat veel contracten voor erfpacht met sportverenigingen niet zijn afgesloten, onvolledig of inmiddels verlopen zijn. Het doel van de actie is Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 19

alle erfpachtcontracten waar nodig te actualiseren en te vervolmaken. De herstelactie betreft circa 25 recreatie- en sportverenigingen. Er is becijferd dat de herstelactie jaarlijks circa 10.000 aan extra opbrengsten oplevert. De herstelactie levert niet alleen een financieel voordeel op voor de gemeente maar is ook in het belang van de sportverenigingen. De erfpacht is van toepassing op het eigendom van de verenigingen op de gemeentelijke sportvelden. Het is een zakelijk recht wat de vereniging en gemeente met elkaar overeenkomen. Voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijsinstellingen in de gemeente Hoogeveen maken voor het buitensport voor een aanzienlijk deel gebruik van de gemeentelijke sportvelden. Op dit moment maken de schoolbesturen kosteloos gebruik van de gemeentelijke sportvelden. In 2012 heeft het College besloten om afspraken te maken het voortgezet onderwijs over de huisvesting en het gebruik van de gemeentelijke sportaccommodaties. In het kader van de doordecentralisatie zijn deze afspraken voor sport niet geformaliseerd. In de nieuwe uitgangspunten is uitgegaan van een tarief van 19,59 per uur voor het huren van de gemeentelijke sportvelden. Dit gedurende een periode van maximaal 8 weken. Dit is doorgaans de periode dat er gebruik wordt gemaakt van de sportvelden. De overige periode wordt er gebruik gemaakt van de binnensportaccommodaties. De afspraken met het voortgezet onderwijs moeten nog besproken en definitief gemaakt worden. Maar op basis van het voorgestelde tarief wordt verwacht dat er jaarlijks 15.000 aan huur wordt vergoedt door het voortgezet onderwijs voor het gebruik van de gemeentelijke sportvelden. Overzicht Tabel 9 geeft het totaaloverzicht van de besparingen die gerealiseerd kunnen worden door het aanpassen van bepaalde tarieven voor de buitensport. Tabel 9: Overzicht besparingen tarieven buitensport Gebruiker Aanpassing tarief Huur korfbal Pesse 3.000 Herstelactie erfpacht 10.000 Huur Voortgezet onderwijs 15.000 Totaal 28.000 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 20

5. Besparingen binnensportaccommodaties In dit hoofdstuk wordt stilgestaan bij de mogelijkheden om besparingen te realiseren op binnensportaccommodaties. Net als bij de overige voorzieningen is zoveel mogelijk het uitgangspunt gevolgd om geen tarieven te verhogen. Echter, voor de binnensport is dit onmogelijk. De mogelijkheden om te besparen op binnensport is veel beperkter dan bij de buitensport. Er zijn simpelweg minder mogelijkheden voor gebruikers om taken in het kader van zelfwerkzaamheid uit te voeren. Daarnaast is er gekeken of er op een aantal onderdelen valt te besparen. Een grote kostenpost ( 135.000) die bijvoorbeeld is onderzocht is de schoonmaak van de gymzalen en sporthallen. Het niveau van schoonmaak is niet naar beneden bij te stellen zonder nadelige effecten. Het is noodzakelijk om de sportaccommodaties dagelijks schoon te maken vanwege het dubbele gebruik, en daarmee de hoge intensiteit, door onderwijs en sport. Indien dit niveau wordt bijgesteld dan wordt er ook niet voldaan aan gestelde eisen m.b.t. hygiëne. Het aanpassen wordt extra bemoeilijkt omdat het schoonmaken van de binnensport een onderdeel is in de totale gemeentelijke aanbesteding op schoonmaak. 5.1 Telefoonkosten In alle binnensportvoorzieningen is momenteel nog een telefoonaansluiting aanwezig. Wanneer er sprake is van een calamiteit dan is er de mogelijkheid om hulpdiensten te bereiken. Echter, een vaste telefoonaansluiting is niet meer van deze tijd. Nagenoeg iedereen beschikt tegenwoordig over een mobiele telefoon. Het is in de voorwaarden van de verhuur van sportaccommodaties en met de gebruikers goed af te spreken dat de gebruiker verplicht is een mobiele telefoon bij zich te hebben. De vaste telefoonaansluitingen kunnen dan opgezegd worden waardoor er jaarlijks 5.500 is te besparen. Tabel 10: Besparing telefoonkosten binnensport Product Besparing Telefoonaansluiting sporthallen / gymzalen 5.500 5.2 Afstoten overcapaciteit gymzalen De gemiddelde bezettingsgraad van gemeentelijke binnensportaccommodaties over de afgelopen jaren ligt rond de 43.4%. Deze bezetting is genomen over het gemiddelde van een heel kalenderjaar. Echter, in de zomermaanden is de bezetting veel lager omdat er geen gymonderwijs en wedstrijdsport plaatsvindt. In de wintermaanden is de bezetting met circa 64% aanzienlijk hoger. Hierbij valt op dat diverse accommodaties, waaronder de sporthallen, soms tot 100% 7 bezet zijn. Wat verder opvalt in de bezetting van binnensportaccommodaties is dat de gemiddelde bezetting in gymzalen met 35,3% laag is en die in sportzalen met 40,6% en 54,5% in sporthallen beduidend hoger is. Dit is te verklaren door het feit dat de behoefte aan sporthallen veel groter is omdat de mogelijkheden voor wedstrijdsport in deze accommodatie groter is dan in een gymzaal. Een specifieke accommodatie als een turnhal is populair bij de gymnastiekverenigingen in Hoogeveen en de bezetting is gemiddeld 60%. In de cijfers met betrekking tot de bezettingsgraad moet wel zeer nadrukkelijk rekening worden gehouden met een aantal opmerkingen. Zo is het voor kinderen en jongeren onmogelijk om op avonduren gebruik te maken van sportaccommodaties. In vakantieperiodes is er simpelweg geen gebruik door het onderwijs en kan er niet verwacht worden dat al deze leegstand opgevuld wordt met andere activiteiten. Hierdoor is een bezetting van 100% niet te realiseren. 7 Een binnensportaccommodatie heeft een maximale bezettingscapaciteit van 101,5 klokuren per week. Dit komt neer op een verhuur van 7 dagen per week van 8:30 tot en met 23:00. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 21

Kijkend naar de wettelijke plicht voor onderwijs dan beschikt Hoogeveen over teveel binnensportaccommodaties. Het is wel zo dat de accommodaties overdag ook gebruikt worden voor andere activiteiten. Dus van volledige leegstand is geen sprake. Echter, het is mogelijkheid om een aantal sportvoorzieningen af te stoten of te slopen vanwege overcapaciteit. Hierdoor kan niet iedereen meer op het meest gewenste tijdstip sporten en moet het onderwijs in een aantal gevallen verder lopen naar de voorziening, passend binnen onderwijsnormen. Maar gelet op basis van de bezetting is dit mogelijk. Tabel 11 geeft aan welke voorzieningen op termijn zijn af te stoten. Van deze voorzieningen staat aangegeven wat de huidige jaarlijkse exploitatielasten zijn van deze accommodaties. Tabel 11: Overzicht effect afstoten binnensportaccommodaties Gebruiker Aanpassing tarief Gymzaal Dwingeland 39.985 Gymzaal Leeuweriklaan 28.896 Gymzaal Wielewaal 35.492 Gymzaal Brederoweg 29.165 Totaal 133.538 5.3 Tarieven binnensport accommodaties Om de taakstelling op binnensport te realiseren is het onmogelijk om niet te spreken over tariefsverhoging. Er is een vergelijking gemaakt tussen de huidige tarieven die in Hoogeveen gehanteerd worden en de tarieven in Drenthe en landelijk. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat tarieven nooit volledig met elkaar vergeleken mogen worden. In iedere gemeente zijn andere afspraken gemaakt met gebruikers. Zo zijn er gemeenten die verenigingen verplicht stellen om kleedkamers schoon te maken na het gebruik. Maar in andere gemeenten worden verenigingen ook gecompenseerd met subsidies voor bijvoorbeeld jeugdleden. In Hoogeveen zijn in het kader van eerdere bezuinigingen alle subsidies op sport komen te vervallen. Tabel 12: Vergelijking tarieven binnensport Hoogeveen t.o.v. Drenthe en landelijk Voorzieningen Tarieven Hoogeveen huidig Trainingstarief Basistarief Gymzaal 5,10 10,15 Sporthal 16,70 33,45 Turnhal 8,45 17,00 Landelijk Minimum Maximum Gemiddeld Gymzaal 3,82 23,27 10 Sporthal 11,47 57,22 34 Drenthe Minimum Maximum Gemiddeld Gymzaal 5,30 10,30 8,30 Sporthal 21,55 47,00 31,00 In Hoogeveen betalen sportverenigingen voor trainingen, maandag tot en met vrijdag, het trainingstarief. Verenigingen en stichtingen die niet zijn aangesloten bij NOC*NSF betalen altijd het basistarief. Sportverenigingen betalen in het weekend en voor wedstrijden het basistarief. Een eerste analyse van de cijfers van Hoogeveen ten op zichte van landelijke tarieven leert dat Hoogeveen aan de onderkant zit met de sporttarieven. De tarieven zijn inclusief alle kosten die gemeente maakt voor energie, schoonmaak etc. Er is dus geen sprake van bijkomende lasten of zelfwerkzaamheid door Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 22

verenigingen. Met de eerdere gemaakte opmerking over het vergelijken van tarieven, kunnen we concluderen dat de trainingstarieven in Hoogeveen in vergelijking tot Drenthe en landelijke tarieven laag zijn. Basistarieven zijn vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde en het gemiddelde in Drenthe voor gymzalen en sporthallen. Op basis van de vergelijking in tarieven wordt voorgesteld om stapsgewijs in de periode 2014-2016 toe te werken naar het niveau van basistarieven voor binnensportaccommodaties. Het trainingstarief wordt hiermee geleidelijk afgeschaft. Iedere sportgebruiker in de gemeente Hoogeveen betaalt hierdoor het basistarief. Tabel 13 geeft weer hoe de tarieven stapsgewijs in 3 jaar zijn over te zetten naar het basistarief. Voor de turnhal wordt voorgesteld het trainingstarief over te zetten naar het dubbele basistarief voor gymzalen. De turnhal bestaat uit twee voorzieningen, een toestellenzaal en een normale zaal. Vanwege een dubbele voorziening, met meerdere gebruikersmogelijkheden is een dubbeltarief ook gerechtvaardigd. Tabel 13: Aanpassing tarieven binnensport Hoogeveen 3 jaar Voorzieningen 2013 (TT) 8 2014 2015 2016 (BT) ⁷ Gymzaal 5,10 6,80 8,50 10,20 Sporthal 16,70 22,30 27,90 33,50 Turnhal 8,45 12,45 16,45 20,40 Een alternatief in de tariefsverhoging voor binnensportaccommodaties is een langere fasering. Hierdoor wordt er ook toegewerkt naar uiteindelijk het basistarief maar is de tariefsverhoging per jaar minder hoog en door verenigingen beter op te vangen. De tariefsverhoging in een periode van 5 jaar wordt in tabel 14 weergegeven. Tabel 14: Aanpassing tarieven binnensport Hoogeveen 5 jaar Voorzieningen 2013 (TT) ⁷ 2014 2015 2016 2017 2018 (BT)⁷ Gymzaal 5,10 6,20 7,20 8,20 9,20 10,20 Sporthal 16,70 20,10 23,50 26,90 30,30 33,50 Turnhal 8,45 10,85 13,25 15,65 18,05 20,40 Het effect van het verhogen van de tarieven naar het basistarief wordt in de tabellen 15 en 16 weergegeven. Door het verhogen van de tarieven worden er aanzienlijk meer inkomsten gerealiseerd voor de binnensportaccommodaties. Hierbij wordt benadrukt dat hierbij aangenomen wordt dat er sprake is van een gelijkblijvende afname c.q. huur van de gymzalen en sporthallen. Het verhogen van de tarieven zal een negatief effect hebben op het sportgebruik en daarmee de verhuur en inkomsten. Tabel 15: Effect op baten aanpassen tarieven 3 jaar Voorzieningen 2014 2015 2016 Trainingstarief gymzalen 11.500 23.500 34.500 Trainingstarief ½ sporthal 5.500 11.000 16.500 Trainingstarief hele sporthal 18.667 37.333 56.000 Trainingstarief turnhal 4.833 9.666 14.500 Totaal 40.500 81.499 121.500 8 TT = het huidige trainingstarief, BT = het huidige basistarief (2013) Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 23

Tabel 16: Effect op baten aanpassen tarieven 5 jaar Voorzieningen 2014 2015 2016 2017 2018 Trainingstarief gymzalen 7.500 14.000 21.100 28.000 34.500 Trainingstarief ½ sporthal 3.300 6.700 10.100 13.400 16.500 Trainingstarief hele sporthal 11.400 22.900 34.250 45.600 56.000 Trainingstarief turnhal 2.900 5.800 8.800 11.700 14.500 Totaal 25.100 49.400 74.250 98.700 121.500 Het aanpassen van de tarieven heeft een groot effect op de inkomsten en taakstelling voor de binnensportaccommodaties. Dit effect zal ook doorwerken bij de sportverenigingen en de contributies voor leden. Dit wordt in hoofdstuk 8 weergegeven. 5.4 Overige tarieven Net as bij de buitensport zijn bij de binnensport ook alle tarieven en vergoedingen tegen het licht gehouden. Hieruit blijkt dat er in een enkele situatie sprake is van uitzondering. Gymzaal de Cirkel Zo krijgen de stichtingen van buurthuizen waar een gymzaal aanwezig is een vergoeding in de exploitatie. Deze vergoeding heeft betrekking op het keuren en vervangen van de inventaris. Daarnaast ontvangen de stichtingen een genormeerde vergoeding voor het aantal klokuren dat het onderwijs gebruik maakt van de gymzaal. Uitzondering op deze regel is buurthuis de Cirkel in Noordscheschut. In het verleden is de afspraak met de Cirkel gemaakt dat de stichting van het buurthuis jaarlijks 5.000 van de gemeente ontvangt om tarieven voor de gymzaal te hanteren die van een gelijk niveau zijn zoals de gemeente deze hanteert voor het verhuren van een gymzaal. De overige buurthuizen met een gymzaal in de gemeente Hoogeveen ontvangen deze vergoeding niet. Voortgezet onderwijs Net als bij de buitensport is er bij de binnensport ook sprake van verhuur aan de schoolbesturen voor voortgezet onderwijs. Met name het RSG Wolfsbos maakt gebruik van een aantal gemeentelijke accommodaties omdat het zelf over onvoldoende binnensportaccommodaties beschikt om het bewegingsonderwijs te huisvesten. Het Roelof van Echten sport op dit moment nog in eigen binnensportaccommodaties. De leerlingen van het Roelof van Echten gaan op het moment dat het Activiteitencentrum en de nieuwbouw van de school in het Bentinckspark is gerealiseerd sporten in een gemeentelijke accommodatie. Het voortgezet onderwijs betaalt op dit moment het lage gemeentelijke trainingstarief bij gebruik van de gemeentelijke binnensportaccommodaties. De verordening voorzieningen huisvesting onderwijs voorziet in een beleidsregel voor het bepalen van tarieven voor sportaccommodaties. Deze regel is gelijk aan de regeling voor het bepalen van normvergoedingen voor het primair onderwijs. De VNG adviseert ook voor het voortgezet onderwijs deze regeling toe te passen. Door het toepassen van deze regeling stijgt het tarief voor het gebruik van binnensportaccommodaties voor het voortgezet onderwijs. Net als voor de buitensport heeft het College in 2012 besloten om, in het formaliseren van de afspraken voor sport in het voortgezet onderwijs, deze regeling toe te passen. De verwachte verhoogde opbrengsten worden geschat op 10.000 per jaar. Overzicht Tabel 17 geeft in de bezuinigingsmaatregelen in de aanpassing van overige tarieven voor binnensport. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 24

Tabel 17: Aanpassing overige tarieven binnensport Voorzieningen 2013 Gymzaal de Cirkel 5.000 Voortgezet onderwijs 10.000 Totaal 15.000 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 25

6. Zwembad De in de programmabegroting vastgestelde taakstellingen voor sportaccommodaties hebben betrekking op binnen- en buitensportaccommodaties. Er is een afweging gemaakt of het zwembad ook meegenomen in deze bezuinigingsopdracht. Het zwembad heeft veel raakvlakken met sport en wordt als accommodatie ook getypeerd als een sportvoorziening. De reden om het zwembad te betrekken wordt ook versterkt omdat sportverenigingen een grote gebruiker zijn in het zwembad. Aangezien in het kader van de bezuinigingen op sport nagenoeg alle sportverenigingen betrokken zijn is besloten ook het zwembad mee te nemen. Dit hoofdstuk geeft inzicht in de mogelijke maatregelen voor het zwembad. 6.1 Bedrijfsplan Bij de kaderbrief (voorjaarsnota) in 2012 is besloten om voorlopig geen nieuw zwembad te realiseren in Hoogeveen. De keuze is gemaakt om het gebruik van het huidige zwembad De Dolfijn voor een periode van maximaal 15 jaar te verlengen. In de programmabegroting is aangegeven dat het wel noodzakelijk is om op termijn te investeren in een aantal aanpassingen om het zwembad veilig, aantrekkelijk en duurzaam te maken. Hiermee is rekening gehouden bij de gemeentelijke investeringen. Er is opdracht gegeven om te onderzoeken wat de noodzaak en meerwaarde is om een aantal investeringen te doen. In het verlengde van deze opdracht is er besloten om een nieuw bedrijfsplan te maken voor het zwembad de Dolfijn. In het bedrijfsplan wordt de volledige exploitatie tegen het licht gehouden. Op basis hiervan zal moeten blijken hoe de diverse onderdelen en de totale exploitatie van het zwembad in elkaar steekt en welke mogelijkheden er wel of niet zijn om deze te verbeteren. Het nieuwe bedrijfsplan is rond de zomer van 2013 gereed en dan wordt duidelijk of er is te besparen op de exploitatie van het zwembad. 6.2 Tarieven In tegenstelling tot de exploitatie is er al wel gekeken naar de tarieven die verenigingen op dit moment betalen in het zwembad. De tarieven die de zwemsportverenigingen betalen zijn aanzienlijk hoger dan de tarieven voor de binnen- en buitensportaccommodaties. Het trainingstarief voor zwemsportverenigingen is 36,70 p/u voor trainingen en 64,80 p/u als basistarief voor wedstrijden. De reden is voor de hogere tarieven in het zwembad komt doordat de lasten in het zwembad aanzienlijk hoger zijn dan bij andere sportaccommodaties. Gelet op de huidige staat en kwaliteit van het zwembad wordt voorgesteld om de tarieven voor de zwemsportverenigingen niet te verhogen. De tarieven worden alleen, net als andere tarieven, jaarlijks geïndexeerd. De totale verhuur voor zwemsportverenigingen is wel tegen het licht gehouden. Hieruit is gebleken dat de zwemsportvereniging ZPC vier ochtenden 1,5 uur kosteloos gebruik maakt van het zwembad. Deze afspraak is in het verleden gemaakt omdat ZPC beschikt over een afdeling voor topzwemmen die nagenoeg dagelijks moeten trainen. Echter, net als bij de overige voorzieningen is het uitgangspunt in deze bezuinigingen om geen uitzondering meer te maken. Hierdoor wordt voorgesteld om voor ZPC ook de ochtenduren in rekening te brengen. Op basis van het gebruik door ZPC levert dit jaarlijks 4.000 aan extra opbrengsten op. Er is vervolgens als voorschot op de uitwerking nog gekeken of het huidige tarief voor overige activiteiten en doelgroepen ook is aan te passen. Hieruit blijkt dat het prijskaartje in Hoogeveen in verhouding tot de faciliteiten aan de lage kant zit in vergelijking tot andere zwembaden. Door alle tarieven in het zwembad met bijvoorbeeld 2% bovenop de indexering te laten stijgen, nemen de opbrengsten jaarlijks toe met circa 17.000. Bij de uitwerking van het bedrijfsplan wordt concreet ingegaan op de tarieven en de aanpassing van de tarieven. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 26

Tabel 17: Aanpassing tarieven zwembad Voorzieningen Opbrengst Vrije uren ZPC Hoogeveen 4.000 2% extra stijging tarieven 17.000 Totaal 21.000 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 27

7. Totaaloverzicht besparingen sport In het onderstaande overzicht staan alle mogelijkheden om te bezuinigen op sportaccommodaties weergegeven. Over een aantal opties wordt negatief geadviseerd. De maatregelen waar positief over geadviseerd wordt staan in het groen weergegeven en de negatieve adviezen staan in het rood. Tabel 18: Aanpassing tarieven zwembad Besparingen 2014 2015 2016 2017 e.v. Totaal Advies Beheer sport algemeen - Personeel 63.500 63.500 - Verzekeringen 2.000 2.000 Buitensport - Schoonmaak & energie 38.817 37.229 70.116⁹ 146.162⁹ - Onderhoud kleedkamers 55.777 9 - Machinepark 7.000 7.000 - Exploitatievergoeding Tennis 3.247 3.247 3.248 9.742⁹ - Beheer sportterreinen 25.000 25.000 20.000 70.000 - Tarieven verhogen 38.817 37.229 70.116 146.162 - Overige tarieven 28.000 28.000 Binnensport - Telefoonkosten 5.500 5.500 - Afstoten overcapaciteit 39.985 93.553 133.538 - Tarieven verhogen 3 jaar 40.500 40.999 40.001 121.500 - Tarieven verhogen 5 jaar 25.100 24.300 24.850 47.250 121.500⁹ - Tarieven overig 15.000 15.000 Zwembad - Tarief zwemsport 1.333 1.333 1.334 4.000 - Tarieven overig 17.000 17.000 Bezuiniging per jaar 220.135 104.561 218.388 70.116 Totale bezuinigingen 220.135 324.696 543.084 613.200 Taakstelling totaal 269.572 402.144 534.716 534.716 Verschil -49.437-77.448 8.368 78.484 Het bovenstaande totaaloverzicht laat zien dat in de periode 2013-2016 de totale taakstelling om te bezuinigen op sportaccommodaties is te realiseren. In 2014 en 2015 wordt de bezuinigingstaakstelling in dat jaar niet gehaald en in 2016 wordt er inhaalslag gemaakt waarin deze tekorten worden opgevangen. Als uitgangspunt is genomen om de beheerscontracten met schoonmaak en energie te handhaven. Ook het onderhoud van de kleedkamers is niet ingezet als maatregel. Ook de mogelijkheid om te stoppen met de exploitatievergoeding voor de tennis wordt niet ingezet. Deze verenigingen zijn nagenoeg volledig geprivatiseerd. De verenigingen bekostigen nagenoeg alles zelf. In het kader van meer eigen kracht en verantwoordelijkheid is het een verkeerd signaal om de kleine gemeentelijke ook nog te schrappen. Om de taakstelling te realiseren is het noodzakelijk om de tariefsverhoging voor de binnensport in 3 jaar tijd te realiseren in plaats van 5 jaar. Veel verenigingen 9 Niet verwerkt in de optelling omdat hier negatief over wordt geadviseerd. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 28

hebben aangegeven het meer dan wenselijk te vinden dat een langere periode van 5 jaar wordt genomen. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 29

8. Effect sportverenigingen Een belangrijke vraag die gesteld moet worden bij het nemen van alle maatregelen is; wat is het effect voor de sportverenigingen, de contributies die betaald moeten gaan worden en daarmee het effect op de sportstimulering. Dit hoofdstuk geeft eerst inzicht in de financiële effecten voor verenigingen en contributies van leden. Vervolgens wordt er op hoofdlijnen een weergave gegeven van de reacties van sportverenigingen. In de laatste paragraaf worden de door de verenigingen aangedragen opties om te besparen besproken. 8.1 Financiële consequenties verenigingen en leden Buitensport In tabel 19 staan de bezuinigingsmaatregelen voor de buitensportverenigingen samengevat met een totale lastenverzwaring per vereniging in de periode 2014-2017. In bijlage C staat een volledig overzicht weergegeven met de maatregelen en effecten tot en met 2022. In de tabel staat ook de lastenverzwaring in de contributie per lid weergegeven indien de lastenverzwaring direct wordt doorbelast naar de contributies van leden. Hierbij dient opgemerkt te worden dat niet alle maatregelen direct tot een lastenverzwaring hoeven te zorgen. Het uitvoeren van een aantal beheerstaken kan bijvoorbeeld met vrijwilligers uitgevoerd worden. Tabel 19 gaat nu uit van het uitbesteden van dit werk en daarmee een lastenverzwaring. Daarnaast beschikken de verenigingen ook over mogelijkheden om een lastenverzwaring voor de leden te beperken. Tabel 18: Lastenverzwaring verenigingen en contributieverhoging leden buitensport Vereniging Contributie jeugd Contributie senioren Belijnen Materiaal Verlichting Beheer Lastenverzwaring incl. huurverhoging 2014-2017 Verhoging contributie 2014-2017 HAC 63 121,11 174,95 109,89 439,56 3.434,29 9,16 HHC 178,83 218,00 657,78 879,12 4.693,68 18,40 v.v. Hoogeveen 126,25 186,00 901,19 1.252,75 8.722,61 28,23 H.Z.V.V. 135,83 203,00 1.738,77 2.923,08 17.997,73 27,35 k.v. Thrianta 113,40 235,80 219,78 879,12 3.412,96 18,86 Peddelaars/IJshazen - - 54,95 219,78 1.623,81 16,24 v.v de Weide 118,00 199,00 2.297,34 2.637,36 17.709,74 27,25 v.v. Noordscheschut 88,00 160,00 1.627,56 1.758,24 12.269,71 34,08 s.v. HODO 83,00 97,00 1.931,56 1.758,24 8.221,77 34,40 v.v Hollandscheveld 82,00 136,00 1.777,56 1.758,24 8.912,39 29,71 c.k.v. H.H.V. 88,00 168,00 109,89 439,56 2.639,64 21,64 s.c. Elim 66,00 130,00 1.722,62 1.538,46 7.502,14 36,24 k.v. Elko 92,78 187,40 164,84 659,34 2.238,06 15,99 s.v. Pesse 88,00 130,00 1.777,56 1.758,24 10.225,42 38.59 k.v. Niek 88,00 150,00 54,95 219,78 3.274,73 50,38 v.v. Tiendeveen 77,67 120,00 957,78 897,12 3.880,62 43,12 S.C.N. 120,00 600,00 5.600,00 3,97 Gemiddeld - 28,63 De gemiddelde contributieverhoging per lid van een buitensportvereniging in de periode 2014-2017 bedraagt 28,63. Dit is een contributieverhoging van 7,15 per lid per jaar. Het verschil in de totale contributieverhoging varieert van 9,16 tot maximaal 50,39. In vergelijking tot de eerder voorgestelde maatregelen met betrekking tot schoonmaak en energie worden de bezuinigingen met een tariefsverhoging meer verdeeld over alle sportverenigingen. Met de maatregelen op schoonmaak en energie zijn er verenigingen die nauwelijks effect ondervinden van de bezuinigingen terwijl er ook verenigingen zijn met een totale lastenverzwaring van 74 per lid. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 30

Binnensport In tabel 20 staat het effect weergegeven per binnensportvereniging en per lid door het stapsgewijs verhogen van het trainingstarief naar het basistarief in een periode van 3 jaar. Bij de getoonde contributies van de verenigingen dient wel opgemerkt worden dat deze sterk verschillen. Een aantal verenigingen brengt afzonderlijk van de contributies de bijdrage aan de sportbond in rekening en een vergoeding voor kleed- en wasgeld. Bij andere verenigingen zijn deze bijdragen opgenomen in de contributie. Tabel 20: Lastenverzwaring verenigingen en contributieverhoging leden binnensport Vereniging Contributie jeugd Contributie senioren Huurtarief (totaal) 2016 Lastenverzwaring per lid per jaar 2014-2016 Verhoging contributie 2014-2017 T.T. Reflex '65 120,00 125,00 3.335,40 9,42 28,27 H.V. Kwiek 114,00 171,00 10.117,00 19,13 57,38 Hartsportclub Hoogeveen - 84,00 1.306,50 6,42 19,27 Z.V.V.H. - 144,00 2.345,00 2,07 6,21 Badminton 4u - 144,00 2.110,50 0,06 0,17 Hollandscheveld Stichting Sport & Beweeg - 90,00 5.820,80 5,09 15,28 B.S.V. Anbergen 121,00 168,00 4.481,90 9,47 28,40 H.B.V. Admins (totaal) 170,00 205,00 9.179,00 16,01 48,02 Bowlsvereniging. St. - - 2.110,50 0,03 0,10 Ouderenwerk Budovereniging Hoogeveen 120,00 152,00 11.018,40 8,54 25,63 Gym. De Antilopen 119,00 153,00 734,40 0,90 2,69 Gym. Eugenia (nieuw) 86,64 103,16 23.005,96 13,37 40,11 Gym. Kwiek 102,00 108,00 9.329,90 11,41 34,23 GVN. Noordscheschut 96,00 184,00 856,80 0,69 2,08 Gym. Olympia 84,00 100,00 31.634,40 8,10 24,29 H.H.C. 178,83 218,00 2.546,00 1,67 5,01 HAC'63 121,11 174,95 714,00 0,32 0,95 H.V. HODO 150,00 204,00 6.896,50 32,96 98,87 K.V. Elko 92,78 187,40 6.427,10 5,18 15,53 c.k.v. H.H.V. 88,00 168,00 9.333,40 9,15 27,44 Badminton S.M.A.S.H. 120,00 250,00 19.783,80 16,51 49,53 s.c. Elim 66,00 130,00 2.817,95 2,28 6,83 Top Fit Hoogeveen 150,00 150,00 9.445,20 0,03 0,08 OLHACO 195,00 247,00 38.110,70 21,50 64,51 K.V. Thrianta 113,40 235,80 9.731,40 6,09 18,26 Volleybal Huls/Set Up - 65,00 550,80 0,06 0,19 Gemiddeld 8,51 25,53 Tabel 20 laat zien dat het effect van een tariefsverhoging per vereniging sterk verschilt. Verenigingen die nu al alleen al het basistarief betalen worden niet beïnvloed door de tariefsverhoging. De verschillen variëren daarom van 0 tariefsverhoging tot en met 98,87 in de periode 2014-2016. Bij de maximale contributieverhoging stijgt de contributie gemiddeld per lid met 32,95 per jaar. Het verschil wordt veroorzaakt door de omvang en het type accommodatie dat gehuurd wordt en het totale aantal leden van een vereniging die deze huur moeten betalen. Gemiddeld ligt de contributieverhoging op 8,51 per jaar en totaal in de periode van 2014-2016 op 25,53. De genoemde tariefsverhogingen gaan uit van een gelijke behandeling van de tariefsverhoging voor iedere vereniging. Echter, met betrekking tot enkele verenigingen zijn in het verleden aparte afspraken gemaakt over de te betalen tarieven. Een voorbeeld hiervan is gymvereniging Eugenia uit Hollandscheveld. Doordat er in Hollandscheveld geen gymzaal aanwezig is, is met deze vereniging in Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 31

een ver verleden overeengekomen dat deze vereniging in de sporthal het gymzaaltarief moet betalen in plaats van het tarief voor sporthallen. De vereniging heeft verzocht de tariefsverhoging over een langere periode door te voeren. De vereniging wordt anders dubbel getroffen door de tariefsverhoging. De vereniging moet namelijk het sporthaltarief betalen in plaats van het gymzalentarief en het tarief wordt voor trainingen in de sporthallen ook nog eens verdubbeld. Dit is voor de vereniging ten op zichte van andere verenigingen een dubbele lastenverzwaring. 8.2 Vergelijking tarieven Hoogeveen Drenthe Een inschatting van de gevolgen van de bezuinigingen voor de sportverenigingen is te maken door het vergelijken van de contributies die in overige gemeenten gehanteerd worden voor dezelfde sporten. Tabel 21 geeft een vergelijking van de contributies van de voornaamste sporten in Hoogeveen ten op zichte van Drenthe. Bij meerdere sportverenigingen voor een type sport in een gemeente is de gemiddelde contributie genomen. Er is hoofdzakelijk een vergelijking gemaakt met de gemeenten Emmen, Meppel en Assen (gezamenlijk met Hoogeveen de HEMA-gemeenten). Daarnaast is er voor een aantal type sporten ook een vergelijking gemaakt met buurgemeenten De Wolden en Midden- Drenthe. Bij geen gegevens van de contributies in de bovengenoemde gemeenten is er een vergelijking gemaakt met een andere gemeente uit Drenthe. De gegevens in tabel 21 is op basis van de huidige contributies in 2013 en zonder het doorberekenen van de gevolgen van de bezuinigingen. Tabel 21: Vergelijking tarieven sportverenigingen Hoogeveen - Drenthe Sport Hoogeveen/Drenthe Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Voetbal Korfbal Hockey Volleybal Handbal Basketbal Badminton Tafeltennis Budo (judo, karate etc.) Gym Drenthe 168 114 Hoogeveen Gemiddelde (10 ver.) 158 97 Drenthe 209 135 Hoogeveen Gemiddelde (3 ver.) 197 98 Drenthe 222 174 Hoogeveen HHC 218 179 Drenthe 234 181 Hoogeveen Olhaco 245 195 Drenthe 276 158 Hoogeveen H.V. Kwiek & HODO 165 132 Drenthe 247 213 Hoogeveen HBV - Admins 270 216 Drenthe 218 125 Hoogeveen SMASH 250 120 Drenthe 136 103 Hoogeveen Reflex 65 125 120 Drenthe 198 157 Hoogeveen BUDO Hoogeveen 152 120 Drenthe 154 131 Hoogeveen Gemiddelde (5 ver.) 130 98 Een voorzichtige conclusie die getrokken kan worden in de vergelijking van de contributies tussen Hoogeveense verenigingen en die in Drenthe is dat deze vergelijkbaar zijn. In sommige gevallen is de contributie in Hoogeveen hoger en in andere juist weer lager. Bijlage E laat geeft gedetailleerd inzicht in de contributies per onderzochte vereniging. Hierin is te zien dat, zowel in Hoogeveen en Drenthe, Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 32

de contributies per vereniging voor eenzelfde sport enorm kunnen verschillen. Als voorbeeld: voor seniorenvoetbal betaal je bij MSC (Meppel) de hoogste contributie met 206 per jaar, terwijl dit bij s.c. Angelso (Emmen) slechts 124 per jaar is. Maar benadrukt moet worden dat de vergelijking in de contributies met een grote voorzichtigheid en de volgende opmerkingen gelezen moeten worden: De bijdrage per lid voor sportbonden, kleding/wassen en bijdrage accommodatie, zit bij sommige verenigingen inbegrepen bij de contributie terwijl andere verenigingen dit apart in rekening brengen Het niveau waarop de vereniging actief is, is van invloed op de hoogte van de contributie. Verenigingen waarvan de selecties actief zijn in de topamateursport betalen een hogere vergoeding voor het sporttechnisch kader. Hierdoor is de contributie voor leden van deze verenigingen over algemeen ook hoger. In de gemeente Hoogeveen bestaan er geen subsidieregelingen meer voor sport en in andere gemeenten wel. Dit heeft ook effect op de hoogte van de contributies voor verenigingen of in sommige gevallen voor individuele sporters (denk aan topamateursport of gehandicaptensport). De verplichtingen die verenigingen hebben in het beheer en onderhoud van gemeentelijke sportaccommodaties verschilt ook per vereniging. In diverse gemeenten zijn verenigingen zelf volledig verantwoordelijk voor de schoonmaak van de binnen- of buitensportaccommodatie of moet de verenigingen zelf 100% de kosten voor gas, water en licht betalen. De hoogte in contributies wordt ook bepaald door het aantal lessen/trainingen en de duur van deze activiteiten. Zo hanteren sommige verenigingen voor trainingen van jeugd 45 minuten en anderen 1 uur. Landelijke contributies Naast de vergelijking met de contributies in Drenthe is er ook gekeken naar de contributies voor sport in Nederland. De verschillen in de contributies voor sportverenigingen in Nederland variëren net zoals dit is gezien bij de vergelijking tussen Drenthe en Hoogeveen. Bij sommige verenigingen en gemeenten ligt het contributiebedrag lager dan in Hoogeveen. In vergelijking tot andere verenigingen en gemeenten is Hoogeveen juist weer goedkoper. Hierbij geldt overigens dezelfde opmerking dat de contributies niet 1 op 1 vergelijkbaar zijn omdat er in iedere situatie sprake is van een andere opzet van lasten en baten. De verschillen variëren bijvoorbeeld bij de contributies voor voetbal enorm. Bij VOC in Rotterdam moet een seniorlid 310 per jaar betalen en bij v.v. SIOL in Cuijk slechts 85 per jaar. In 2012 is er onder andere een onderzoek verschenen naar de Prijselasticiteit in de Sport (Driessen & Siemons). Het onderzoek (steekproef) heeft onder 385 respondenten onder andere inzichtelijk gemaakt wat het huidige contributieniveau is. De totale gemiddelde contributie voor alle onderzochte sporten komt neer op 227,75 per jaar. Dit gemiddelde is aanzienlijk hoger dan de gemiddelde contributie van de Hoogeveense sportverenigingen. Voor senioren in Hoogeveen bedraagt de gemiddelde contributie van de sporten als weergegeven in tabel 21, 190,30 per jaar. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat de landelijke contributie ook is gebaseerd op een aantal sporten die niet in Hoogeveen worden aangeboden. Vergelijken we bijvoorbeeld alleen de sporten voetbal, gymnastiek, hockey en volleybal dan zien we dat de landelijke contributie circa 204 per jaar bedraagt ten opzichte van 186 voor senioren en 164 voor senioren/jeugd gemiddeld in Hoogeveen. Kijken we naar de gemiddelde contributies per sport dan worden hier geen grote verschillen geconstateerd tussen landelijke contributies en Hoogeveen. De gemiddelde huidige contributie voor voetbal bedraagt in Nederland 134,71 (2012). De gemiddelde contributie voor senioren bedraagt in Hoogeveen 151 per jaar en voor de jeugd 94 per jaar. Het gemiddelde voor senioren en jeugd Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 33

komt neer op 122,50 ten op zichte van 134,71 landelijk. De vergelijking voor voetbal komt redelijk overeen met de verschillen/vergelijkbaarheid van de contributies voor andere sporten tussen Hoogeveen en Drenthe. Op basis hiervan wordt aangenomen dat de contributie in Hoogeveen op dit moment vergelijkbaar is met landelijke contributies. Hierbij moet wel benadrukt worden dat deze vergelijking is gemaakt op basis van een steekproef en dat de contributies van verenigingen veel verschillende indicatoren bevatten en daarmee dus ook verschillend zijn opgebouwd. De conclusie die uiteindelijk wel is te maken is dat de contributies in Hoogeveen zullen stijgen boven het gemiddelde van contributies in Drenthe en landelijk. Hierbij dient wel weer rekening te worden gehouden met het feit dat nagenoeg in iedere gemeente er een discussie loopt over de tarieven voor sportaccommodaties of dat er een bezuinigingstaakstelling is vastgesteld voor sportaccommodaties. Hierdoor is het te verwachten dat de tarieven voor sportaccommodaties en contributies voor sportverenigingen in de komende jaren ook gaan stijgen. 8.3 Reactie en voorstellen verenigingen De verenigingen zijn volledig meegenomen en betrokken in de bezuinigingen op sportaccommodaties. Op basis van de voorgestelde maatregelen in het kader van deze bezuinigingen zijn de verenigingen gevraagd een reactie te geven. In deze paragraaf volgt een weergave van de reacties van de sportverenigingen. Afname leden De voornaamste reactie die door zowel de binnen- als de buitensportverenigingen wordt gegeven is dat de tariefsverhoging door veel leden van een vereniging niet is op te brengen. Een gemiddelde contributieverhoging in 3 á 4 jaar tijd van circa 20 tot 30 per lid is niet te realiseren. Dit wordt versterkt omdat bij een sportvereniging vaak meerdere gezinsleden sporten waardoor het verhogen van de tarieven en daarmee de contributies dus sterker doorwerken in een gezin. De verenigingen vrezen dat een groot deel van het aantal leden noodgedwongen zal moeten stoppen. De verenigingen wijzen er ook op dat het zeer aannemelijk is dat er minder uren worden afgenomen in de sportaccommodaties. Hierdoor worden de opbrengsten op sportaccommodaties lager en moeten de tarieven nog meer verhoogd worden om te voldoen aan de taakstelling van een kostendekkendheid van 30% voor sportaccommodaties. De verenigingen vrezen hierdoor in een vicieuze cirkel terecht te komen en dat deze bezuinigingen slechts een begin zijn van nog meer bezuinigingen. Het negatieve effect is voor een aantal verenigingen aanzienlijk hoger dan de gemiddelde verhoging. Er zijn verenigingen die in 3 á 4 jaar de contributies in totaal met 50 tot soms nagenoeg 100 moeten verhogen. Vooral deze verenigingen geven aan dat door deze consequenties het voortbestaan van de vereniging niet meer is te garanderen. Sportstimulering Door de sportverenigingen wordt aangegeven dat de gemeente Hoogeveen sinds een aantal jaren een zeer actief en positief sportstimuleringsbeleid uitvoert. Genoemde voorbeelden hierbij zijn het actieplan sport & bewegen met de inzet van de combinatiefunctionarissen en het gegeven dat Hoogeveen tweemaal is genomineerd als sportgemeente. De forse bezuinigingen op sportaccommodaties zijn volgens de verenigingen onverenigbaar met dit sportstimuleringsbeleid en de ambities van de gemeente. Lastenverzwaring Veel verenigingen geven aan de nodige nadelige effecten te ervaren van de huidige economische crisis. Veel verenigingen merken dat leden moeite hebben de contributie te voldoen of zelfs het Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 34

lidmaatschap opzeggen. Daarnaast wordt het steeds moeilijker om de sponsorgelden te innen en nieuwe sponsorcontracten af te sluiten. De verenigingen merken ook dat de lasten op allerlei onderdelen aan het toenemen zijn. Het betreft hier o.a. de contributie aan de sportbonden en diverse uitgaven aan sportmaterialen, inkoop horeca etc. Door deze ontwikkelingen zijn verenigingen gedwongen de contributies te verhogen en zelf oplossingen te bedenken om te bezuinigingen. Met ingang van 2014 komt daar nog een lastenverzwaring bij voor het huren van de gemeentelijke sportaccommodaties of zelf meer aanschaffen van sportmaterialen en het uitvoeren van extra beheerstaken. Vrijwilligers Een aantal voorstellen in het kader van de bezuinigingen betreft het uitvoeren van meer beheerstaken door verenigingen. Verenigingen bespeuren een terugloop in het vrijwilligerswerk door leden. Verenigingen hebben nu al moeite om voldoende kader te vinden voor het organiseren en begeleiden trainingen en wedstrijden. Veel verenigingen verwachten daarom dat het niet mogelijk is een aantal extra beheerstaken uit te voeren met de inzet van vrijwilligers. De verenigingen zullen dan kosten moeten maken om dit werk uit te besteden. Deze kosten vertalen zich weer door in een lastenverzwaring voor leden. Afstoten overcapaciteit Hoewel de bezetting in de gemeentelijke binnensportaccommodaties laag is, wijzen een aantal verenigingen erop hoe essentieel het huidige voorzieningenniveau is. De voorzieningen liggen op dit moment verspreidt over de gehele gemeenten en zijn daardoor voor bijvoorbeeld ouders en kinderen goed bereikbaar. Daarnaast is het aantal voorzieningen benodigd om te voorzien in de piekbehoefte in de uren aan het einde van middag en begin van de avond en in de wintermaanden. Voor kinderen en jongeren is het onmogelijk om te sporten op tijdstippen later op de avond. Door het afstoten van een aantal voorzieningen voelen verenigingen zich gedwongen om ook met jongere doelgroepen op latere uren gebruik te maken van de sportaccommodaties. Volgens verenigingen is dit niet haalbaar en verenigingen rekenen er op dat dit leden gaat kosten. Tennisverenigingen De tennisverenigingen in de gemeente Hoogeveen hebben te kennen gegeven dat een bezuiniging op de tennisverenigingen onbehoorlijk is. De tennisverenigingen in de gemeente Hoogeveen zijn nagenoeg volledig geprivatiseerd. De verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor de exploitatie van het sportpark. De verenigingen geven zelf uitvoering aan het beheer en onderhoud. De verenigingen ontvangen alleen een kleine exploitatievergoeding van de gemeente van circa 275,- per tennisbaan per jaar. Dit terwijl overige gemeentelijke sportaccommodaties en de hierop gehuisveste verenigingen sterk gesubsidieerd worden door de gemeente. Dit zowel in het beheer en onderhoud evenals de investeringen. Het maatschappelijke rendement wat de tennisverenigingen realiseren, afgezet tegen de kleine gemeentelijke bijdrage, is vele malen groter dan de verenigingen op gemeentelijke sportaccommodaties. Indien de gemeentelijke bijdrage stopt dan is het voortbestaan van veel gemeentelijke tennisverenigingen onzeker. Een aantal tennisverenigingen wijst er ook op dat zij ook met een aanzienlijke lastenverzwaring te maken hebben door de herstelactie van de erfpachtregelingen. De geprivatiseerde tennisverenigingen zijn juist een voorbeeld voor de gemeentelijke doelstellingen om burgers en verenigingen meer eigen verantwoordelijkheid te geven. Door de kleine vergoeding aan tennisverenigingen te stoppen wordt er een tegenstrijdig signaal afgegeven met betrekking tot deze doelstelling. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 35

8.4 Voorstellen verenigingen De rode draad in de gesprekken met de verenigingen in het kader van de bezuinigingen is de mogelijkheden die door de verenigingen gezien worden om te bezuinigen op sportaccommodaties. Een aantal van deze voorstellen is verwerkt in het voorgestelde pakket met maatregelen om te bezuinigingen. Hieronder een weergave van de overige voorstellen die zijn gedaan door de verenigingen. Tariefsverhoging meer spreiden Dat er in tijden van een economische crisis sprake is van bezuinigingen op sportaccommodaties wordt door veel verenigingen als een onvermijdelijk gevolg ervaren. Echter, om de bezuinigingen goed op te vangen wordt met name door de binnensportverenigingen verzocht om de tariefsverhoging te spreiden over een langere periode. De verenigingen verzoeken het trainingstarief in plaats van 3 jaar in een periode van 5 tot en met 10 jaar verhogen naar het basistarief. Een enkele vereniging stelt voor het tarief voor gymzalen sterker te laten stijgen en de tariefsverhoging voor overige binnensportvoorzieningen te beperken. Hierbij wordt ook voorgesteld om weer het tarief voor daluren in te voeren wat een aantal jaren geleden is geschrapt. Reclame binnensport Op dit moment worden er geen reclame-uitingen toegepast in de gemeentelijke binnensportaccommodaties. Volgens enkele verenigingen ligt hier voor de gemeente een kans om extra inkomsten te generen. De verenigingen verwachten dat er in de sporthallen circa 30.000 tot 40.000 per jaar aan inkomsten is te realiseren door reclameborden in sporthallen. Subsidies sport De gemeente Hoogeveen heeft in eerdere bezuinigingen besloten de subsidies voor sport stop te zetten. De subsidies waren hoofdzakelijk gericht op jeugdsport, mindervalide, kadervorming en jeugdige talenten. Verenigingen pleiten voor een tweetal subsidieregelingen voor sport. Gedacht wordt aan een stimuleringssubsidie voor verenigingen die maatschappelijke activiteiten ontwikkelen en aanbieden. Hierbij kan gedacht worden aan activiteiten voor speciale doelgroepen zoals mensen met een chronische ziekte of beperking, minima/kinderen in armoede, sportkennismaking voor diverse doelgroepen etc. Daarnaast verzoeken de verenigingen om een regeling voor minima waarvan ouders de contributie voor hun kinderen niet kunnen bekostigen. Een voorbeeld hiervan is het jeugdsportfonds. Privatisering Bij de buitensportaccommodaties wordt er door een aantal verenigingen gedacht en gewerkt aan het privatiseren. Echter, het uitwerken kost de verenigingen tijd, zorgvuldigheid en afstemming met leden. Een voorstel voor privatisering is op dit moment van schrijven door de verenigingen nog niet aangeleverd. Er is door de gemeente aangegeven dat privatisering zeer goed bespreekbaar is. Bij een voorstel over privatisering moet er wel rekening worden gehouden met een aantal aspecten: Een verzoek en voorstel voor privatisering moet vergelijkbaar zijn met overige gemeentelijke sportaccommodaties die zijn geprivatiseerd (bijvoorbeeld S.C.N.). Het uitgangspunt is harmonisatie. De invloed (besparing) van privatisering op de bezuinigingen voor sportaccommodaties De verhouding ten op zichte van verenigingen die niet zijn geprivatiseerd De voorwaarden voor privatisering en gevolgen voor de gemeentelijke inzet/organisatie voor sportaccommodaties Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 36

Het is aannemelijk dat er bij het vaststellen van de maatregelen voor de bezuinigingen op sport er geen definitief plan ligt voor privatisering. Er wordt daarom gestreefd naar het vaststellen van een pakket bezuinigingsmaatregelen voor 2014 en dat er in 2014 een nadere uitwerking wordt gemaakt voor privatisering. Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 37

Bijlagen A. Lasten en baten binnensportaccommodaties 2013-2016 B. Lasten en baten buitensportaccommodaties 2013-2016 C. Totaaloverzicht lastenverzwaring buitensport D. Totaaloverzicht lastenverzwaring binnensport E. Benchmark tarieven Hoogeveen - Drenthe Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 38

A. Lasten en baten binnensportaccommodaties 2013-2016 2013 2014 2015 2016 Totaal lasten binnensportaccommodatie 1.504.770 1.631.476 1.792.802 1.994.432 Directe lasten 41051343 Telefoonkosten 5.532 5.532 5.532 5.532 41060343 Verzekeringen 22.346 22.346 22.346 22.346 41066343 Schoonmaakkosten 135.464 135.464 135.464 135.464 41075343 Prev.odh.,lev.derd. 133.037 280.355 280.355 280.355 41083343 Onderhoud inventaris/meubilair 56.912 56.912 56.912 56.912 41084341 Onroerende zaakbelasting 24.128 24.128 24.128 24.128 41085341 Rioolrechten 4.847 4.847 4.847 4.847 41086343 Reinigingsrechten 6.980 6.980 6.980 6.980 41087341 Zuiveringslasten 7.697 7.697 7.697 7.697 41088341 Waterschapslasten 4.535 4.535 4.535 4.535 41089310 Gasverbruik 119.565 119.565 119.565 119.565 41090310 Elektriciteitsverbruik 43.842 38.250 38.250 38.250 41091343 Waterverbruik 17.354 17.354 17.354 17.354 42120424 Overige inkomensoverdrachten 70.706 70.706 70.706 70.706 42336421 Bijdr expl sportacco 41.612 41.612 41.612 41.612 42409343 Kosten vervoer leerlingen 31.491 31.491 31.491 31.491 41093343 Huur gebouwen, terreinen e.d. 32.000 32.000 32.000 32.000 42199343 Diverse kosten 17.561 17.561 17.561 17.561 775.609 917.335 917.335 917.335 kapitaallasten 42112610 Rente 116.582 109.748 102.917 96.314 42113610 Afschrijving 170.826 170.826 165.062 158.891 287.408 280.574 267.979 255.205 Indirecte lasten 42112610 Rente 504 448 112.392 245.536 42113610 Afschrijving 1.400 1.400 71.400 156.400 K0215622 KV Tractie en Materieel 17.226 16.707 17.109 18.169 K0351622 KV Realisatie & Beheer 422.622 415.011 406.586 401.787 441.753 433.566 607.487 821.891 Totaal baten binnensportaccommodaties 369.329 365.329 365.329 365.329 51093321 Huur gebouwen, woningen e.d. 242.112 238.112 238.112 238.112 51094321 Huur aan onderwijs 118.014 118.014 118.014 118.014 51095322 Pacht 9.203 9.203 9.203 9.203 369.329 365.329 365.329 365.329 Saldo lasten-baten binnensportacomm. 1.135.441 1.266.146 1.427.472 1.629.102 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 39

B. Lasten en baten buitensportaccommodaties 2013-2016 2013 2014 2015 2016 Totaal lasten buitensportaccommodaties 1.985.442 1.938.629 1.914.387 1.891.991 directe lasten 41051343 Telefoonkosten 774 774 774 774 41060343 Verzekeringen 11.489 11.489 11.489 11.489 41075343 Prev.odh.,lev.derd. 1.776 1.805 1.805 1.805 41084341 Onroerende zaakbelasting 30.541 30.541 30.541 30.541 41085341 Rioolrechten 4.586 4.586 4.586 4.586 41086343 Reinigingsrechten 804 804 804 804 41087341 Zuiveringslasten 1.298 1.298 1.298 1.298 41088341 Waterschapslasten 4.725 4.725 4.725 4.725 41090310 Electriciteitsverbruik 2.425 2.115 2.115 2.115 41089310 Gasverbruik 13.500 13.500 13.500 13.500 41091343 Waterverbruik 2.853 2.853 2.853 2.853 42199343 Diverse kosten 3.455 3.455 3.455 3.455 41330343 Beplanting,lev.derd 10.000 10.000 10.000 10.000 42120424 Overige inkomensoverdrachten 223.381 223.366 223.366 223.366 42349424 Vergoeding schoonmaakkosten 1.199 1.199 1.199 1.199 46307343 Stortkosten 137 137 137 137 312.943 312.647 312.647 312.647 kapitaallasten 42112610 Rente 241.061 220.403 204.262 184.065 42113610 Afschrijving 516.499 503.496 504.909 504.124 757.560 723.899 709.171 688.189 indirecte lasten 41060343 Verzekeringen 294 294 294 294 41094342 Erfpachtscanon 468 468 468 468 41330343 Beplanting,lev.derd 251.221 251.221 251.221 251.221 46307343 Stortkosten 5.212 5.212 5.212 5.212 K0215622 KV Tractie en Materieel 83.126 80.618 82.559 87.671 K0351622 KV Realisatie & Beheer 574.618 564.270 552.815 546.289 914.939 902.083 892.569 891.155 Totaal baten buitensportaccommodaties 158.276 158.276 158.276 158.276 51093321 Huur gebouwen, woningen e.d. 137.223 137.223 137.223 137.223 51094321 Huur aan onderwijs 21.053 21.053 21.053 21.053 158.276 158.276 158.276 158.276 Saldo lasten-baten buitensportaccommodaties 1.827.166 1.780.353 1.756.111 1.733.715 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 40

C. Totaaloverzicht lastenverzwaring buitensport Zie aparte bijlage Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 41

D. Totaaloverzicht lastenverzwaring binnensport Zie aparte bijlage Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 42

E. Benchmark tarieven Hoogeveen - Drenthe Tabel 1: vergelijking tarieven voetbal Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel Emmen Assen De Wolden Midden-Drenthe MSC 202 145 Alcides 206 119 FC Meppel 172 116 Sc Angelso 124 71 v.v. Emmen 206 109 DZOH 152 114 Achilles 1894 199 143 LTC 184 130 FC Assen 190 140 v.v. Ruinerwold 194 130 v.v. Wacker 110 78 v.v. Zuidwolde 168 116 B.S.V.V. 125 100 v.v. VKW 146 99 FitBoys 145 80 Drenthe gemiddeld 168 114 Hoogeveen Gemiddeld (10 ver.) 151 94 Tabel 2: vergelijking tarieven korfbal Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel MEKO 74 210 138 DOS 46 243 162 Emmen - - - Assen De Wolden VDW-OLS 240 150 ASKO 208 120 ZKC 19 208 130 RoReKo 156 113 Midden-Drenthe k.v. Vittesse 198 135 Drenthe gemiddeld 209 135 Hoogeveen Gemiddeld (3 ver.) 197 98 Tabel 3: vergelijking tarieven hockey Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel MHV 240 178 Emmen HC Emmen 220 177 Assen HVA 240 163 Coevorden MHCC 186 176 Drenthe gemiddeld 222 174 Hoogeveen HHC 218 179 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 43

Tabel 4: vergelijking tarieven Volleybal Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel Meppel-AZ 225 179 Emmen Emmen 95 270 210 Assen Sudosa-Desto 208 154 Drenthe gemiddeld 234 181 Hoogeveen Olhaco 245 195 Tabel 5: vergelijking tarieven Handbal Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel Meppel-AZ 223 111 Emmen HV DOS 336 211 Midden-Drenthe HV Beilen 268 153 Drenthe gemiddeld 276 158 Hoogeveen Gemiddeld (2 ver.) 165 132 Tabel 6: vergelijking tarieven Basketbal Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel Red Giants 235 185 Emmen E.B.V. Mustangs 275 263 Assen Assist Assen 230 190 Drenthe gemiddeld 247 213 Hoogeveen HBV-Admins 270 216 Tabel 7: vergelijking tarieven Badminton Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel Meppeler 218 130 Meppers Emmen De Racketeers 160 105 Assen BC Assen 275 140 Drenthe gemiddeld 218 125 Hoogeveen SMASH 250 120 Tabel 8: vergelijking tarieven Tafeltennis Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel TTV Meppel 132 98 Emmen TTC Emmen 155 125 Assen TTV Assen 120 85 Drenthe gemiddeld 136 103 Hoogeveen Reflex 65 125 120 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 44

Tabel 9: vergelijking tarieven Budoverenigingen Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel Sonkei 300 222 Emmen Randori 144 120 Assen ASAHI 150 130 Drenthe gemiddeld 198 157 Hoogeveen BUDO Hoogeveen 152 120 Tabel 10: vergelijking tarieven Gymnastiek Hoogeveen - Drenthe Plaats Vereniging Contributie senior Contributie jeugd Meppel FC Meppel 143 128 Emmen GTV 128 128 Klazienaveen 174 138 Assen Omnigym Assen 219 210 De Wolden DOS Zuidwolde 174 117 WG V 156 108 Midden-Drenthe Fit Beilen 123 110 S.S.S. Smilde 118 109 Drenthe gemiddeld 154 131 Hoogeveen Gemiddeld (5 ver.) 130 98 Bezuinigingen sportaccommodaties 2013-2016 45