WaveRider Supplement In dit supplement wil ik u uiteenzetten wat u moet weten om het wekelijks rapport beter te begrijpen en goed te kunnen traden. De basis van Delta is noodzakelijk en voorkomt ook een hoop onduidelijkheden. Midden jaren '80 schreef technisch analist Wellis Wilder het boek "The Delta Phenomenon". Het zogenaamde Delta systeem komt oorspronkelijk van Jim Slogan. Dit systeem ontrafelt een verborgen volgorde in elke koers waarin steeds weer eenzelfde orde bestaat. De markten herhalen zich steeds weer in interactie tussen de zon, maan en aarde. Delta is een techniek die feitelijk gebaseerd is op astrologie. Het boek over Delta genaamd "The Delta Phenomenon" is te downloaden en te lezen via de volgende link en ik raad u aan dit boek echt eens te lezen: http://www.ganntrader.org/wwdelta.pdf De verschillende cycli die gebruikt worden bij Delta zijn afgeleid van de Maan cyclus en andere astrologische cycli. De Maan is heel belangrijk en heeft invloed op bijvoorbeeld het getij en de mens. De mens bestaat voor ¾ uit water en de zwaartekracht van de Maan heeft hier invloed op. Planeetbewegingen, posities en relaties tussen de planeten hebben invloed op het collectief, zowel mens als dier. De meeste mensen die traden zijn gefixeerd op prijs en houden te weinig of geen rekening met de meest belangrijke factor en dat is tijd. In Delta draait alles om TIJD. WD Gann zei begin deze eeuw al dat tijd belangrijker is dan prijs. Een statement waarmee ik het volledig eens ben. Er is geen analist die elke beweging goed kan voorspellen. Gann zat ook niet altijd correct, maar met de tijd (omkeerdata) was hij exacter dan met prijsberekeningen. Traden en een goed money management is net zo belangrijk als een goed analyse. Over deze onderwerpen zijn voldoende goede boeken beschikbaar. 1
Cycli In WaveRider werken we met de volgende Delta cycli en voor het gemak elk weergegeven met hun eigen kleur; ITD = Intermediate Term Delta MTD = Medium Term Delta MLTD = Medium Long Term Delta (staat niet beschreven in "The Delta Phenomenon", zit precies tussen de MTD en LTD in en heb ik zelf toegevoegd) LTD = Long Term Delta SLTD = Super Long Term Delta (zal heel soms in WaveRider opnemen, maar in principe niet) Als er bijvoorbeeld 11 high en low draaipunten zijn in een cyclus, zoals bijvoorbeeld in de ITD cyclus in Goud, dan spreken we over 11 delta punten. Een cyclus heeft altijd een vast aantal punten. Goud heeft dus 11 ITD punten, maar de S&P500 heeft er bijvoorbeeld 12. Het aantal punten verschilt per index/commodity en per cyclus. Inversie In sommige cyclussen kan een inversie optreden. Een inversie treedt vaker op in de ITD en MTD dan in de hogere cyclussen. In de MLTD kan een inversie voorkomen, maar dan meestal een dubbele inversie. In de LTD komt zelden een inversie voor en in de SLTD komt geen inversie voor. Een inversie treedt op door een verdeeldheid in de tijd tussen de planeet cycli. In de ITD en MTD cyclus, omdat deze op de Maan gebaseerd zijn. Eén Maanjaar is 11 dagen verschillend t.o.v. van een Aardjaar. Bij een inversie komen er 1 of 2 punten bij. Stel dat in de S&P500 in de ITD een inversie plaatsvindt, dan komt er een extra 12 bij. Bij een dubbele inversie komt er een extra 12 deltapunt en een extra 1 deltapunt bij. Deze zijn herkenbaar doordat we er haakjes omheen plaatsen in de prognose. Door een inversie kunnen de geprognosticeerde toppen/bodems omklappen. Dit terwijl de berekende deltapunten qua omkeerdatum (gelukkig) wel goed uit zouden moeten komen. Handelen na het laatste deltapunt en tot het tweede deltapunt in de nieuwe cyclus is altijd risicovoller. Een inversie komt altijd tijdens de overgang van het laatste deltapunt naar het eerste deltapunt. Meer hierover in het boek is te lezen in "The Delta Phenomenon". De delta punten leveren een gids naar de richting van de markt 2
Aangepaste regels en telling In WaveRider heb ik de telling enigszins geoptimaliseerd t.o.v. de oorspronkelijke telling zoals beschreven in het boek. De volgende regels wil ik noemen: - Er bestaan hogere/lagere toppen/dalen binnen een hoge cyclus waarbij er maximaal 3 hogere/lagere toppen mogen bestaan. Uitzondering is wanneer er een inversie voorkomt, dan mogen het er 4 zijn. (Om deze reden is de MLTD cyclus o.a. toegevoegd om deze regel in stand te houden in elke cyclus.) - In de inversieperiode is er altijd één extra eindnummer en eventueel ook een extra 1. Deze extra nummers staan dan tussen haakjes. - De gekleurde lijnen komen overeen met de volle maanstanden zoals ook beschreven in "The Delta Phenomenon". Hierboven een voorbeeld van de FTSE100 in 2006/2007. De omschreven regels moeten altijd gelden in elke cyclus. Van de MLTD5 naar de MLTD6 zijn er 4 hogere toppen in de MTD cyclus en dit mag, aangezien er een inversie aanwezig is. In dit geval was de draai verwacht rond de ITD12 (zie groene pijl). In eerste instantie werd hier ook de MLTD6/LTD3 verwacht. Er kon short worden gegaan. Echter er volgde nog een hogere top. Op dat moment was er nog geen notie van een inversie in de MTD cyclus. Hoe kan je hier dan toch op handelen? 3
Rond de groene pijl kon in ieder geval short worden gegaan. Maar hou een ruime stop loss aan (met een wat lagere hefboom). En als dan toch het onverwachte gebeurt en er toch nog een hogere top ontstaat, dan moeten we nog een MTD top uitzitten. Zodra de MTD top is geplaatst (hier de MTD(1) samen met de MLTD6) kunnen we pas de dubbele inversie in de MTD cyclus constateren. Zodra de koers onder de MTD1 komt (groene horizontale lijn), dan pas is de MTD(1) top pas definitief geplaatst samen met de MLTD top. De afwijking De gemiddelde afwijking (in kalenderdagen) in de berekende datums o.b.v. Delta is: ITD MTD MLTD LTD INDEXEN 4,5 10,8 23,4 48,6 GOLD 4,2 11,2 26,4 61,8 WHEAT 4,5 11,7 35,9 61,6 SOYBEANS 3,6 10,3 19,9 51,5 Hoe groter de cyclus, des te meer afwijking. De deltapunten worden vaak achteraf iets verschoven door de gemiddelde afwijking en door de delta regels die altijd moeten kloppen. Dit kan consequenties hebben voor de prognose op korte of lange termijn, afhankelijk van de regel die wordt geschonden en op welke cyclus dit betrekking heeft. De berekende delta punten (tijdlijn) Hiernaast in het groene vak de tijdlijn die voor de ITD/MTD altijd in de grafiek wordt getoond. We zien hier duidelijk de afwijking. De ITD7 is maar 2 dagen later, maar de ITD8/9 zijn heel laat, respectievelijk 8 en 6 dagen. De ITD10 is 4 dagen later en de ITD11 weer precies op tijd. De ITD12 is 3 dagen te laat. Toch zouden we moeten dalen aangezien er 3 hogere toppen zijn binnen de MTD3-4 cyclus. Echter in de DAX die hier getoond wordt kan een inversie optreden in de ITD cyclus. 4
De richting is hoe dan ook omhoog richting een hogere, niet afgebeelde MLTD top. In dit geval kan beter gewacht worden tot er een correctie is geweest richting de ITD1 en dan omhoog instappen met een long richting de rode 6. Verderop meer over hoe te traden. Zoals al eerder beschreven, raad ik het af om te traden als er een mogelijke inversie aankomt en pas bij plaatsing van nummer 2 te traden. De meer speculatieve belegger kan desondanks toch voordeel behalen in deze periode, mits goed money management wordt toegepast. Een inversie of dubbele inversie kan altijd pas achteraf worden vastgesteld, waardoor de telling achteraf moet worden bijgesteld. In WaveRider bepalen we de omkeerpunten voor de korte en lange termijn op basis van de cycli in combinatie met astrologie. We kijken niet naar de prijs. De paarse pijlen geven de te verwachten richting aan. De verwachte hogere of lagere toppen/bodems zijn van belang. U mag niet kijken op welk koersniveau de pijlen eindigen, dit is puur een indicatie. Soms worden fibonacci niveaus weergegeven in de prognose die dienen als doel of weerstand. Deze worden getoond met horizontale gekleurde lijnen en rechts in de grafiek staat de prijs en het retracement. Deze zijn puur informatief bedoeld en soms wordt ernaar gerefereerd in de tekst. Ik hecht veel waarde aan fibonacci omdat de fibonacci sequence invloed heeft op bijna alles in het leven, inclusief de beweging van de planeten, de structuur van planten, dieren en het menselijk lichaam. Af en toe kijken we ook naar fibonacci tijdaspecten. Soms kijken we in WaveRider naar de 60/90/120 verhouding of andere cycli, zoals de 102 cyclus. Delta punten staan normaal gesproken op de berekende plaats en met een pijl wordt aangegeven waar het draaipunt wordt verwacht in de tijd. Soms wordt het draaipunt vroeger en soms later verwacht. Zodra de werkelijke top/bodem bekend is geworden, wordt deze verplaatst naar de top/bodem. Soms kan dit punt nog worden verplaatst, als later blijkt dat er toch nog een hogere/lagere top/bodem volgt. We weten dit zodra de delta regels in de lagere cycli worden geschonden. Ervaringsregels: o Als een hogere cyclus omhoog gericht is, komen de delta toppen meestal iets later en bodems iets vroeger dan berekend. Als een hogere cyclus omlaag is, komen de delta bodems meestal iets later en toppen iets vroeger dan berekend. Voorbeeld: Het volgende MLTD punt is lager. MTD punten maken richting dit lagere MLTD punt meestal bodems, die iets later komen dan berekend en toppen die iets eerder komen 5
dan verwacht. Als het volgende MTD punt hoger is, komen de ITD toppen meestal iets later en de bodems iets eerder. o Elke keer als een delta punt hoger is dan een vorig delta punt (geldt binnen elke cyclus) dan is er een delta lowpunt geplaatst in een hogere cyclus (andersom geldt dit ook). o In de MLTD komt zelden een inversie voor en als deze voorkomt is het meestal een dubbele inversie. o In de LTD komen geen zelden inversies voor. o Onthoud dat rond delta punt 1 vaak de grotere bewegingen voorkomen. Als we de tabel met afwijking bekijken zien we gemiddeld 4 kalenderdagen afwijking in de ITD cyclus. Ga voor het gemak uit van een afwijking van +/- 3 handelsdagen. Hiermee moet rekening worden gehouden bij het traden. Het zal duidelijk zijn dat het ingetekende pad op de korte termijn betrouwbaarder zal zijn dan op de langere termijn, doordat er minder afwijking is in de kleinere cycli. Prognoses stellen we dus bij als deze niet meer voldoen aan de Delta regels. Dit geldt voor elke cyclus. Wijzigingen in de grote cycli hebben uiteraard een grotere impact en verandering voor de langere termijn. "A man must remember that the trend of markets change and he must change when the trend changes. He must learn the rules that have worked in the past and apply them in the market in the future in order to make a success." WD Gann Het achteraf MOETEN bijstellen van de telling is dus noodzakelijk om te voldoen aan de delta regels en om de toekomstige delta punten te kunnen bepalen. Terugkijken in oude rapporten geeft de prognose zoals die er op dat moment uitziet voor de toekomst. De werkelijkheid is altijd net iets anders. In de tijd (lees omkeerpunten) zit altijd een afwijking. De som van de cycli geeft de richting aan en op basis van de verschillende cycli kunnen de grote en kleinere toppen/bodems worden bepaald, in tijd gemeten. Voor de analyse op de indexen wordt rekening gehouden met het verloop in de indexen zelf. Verder wordt rekening gehouden met astrologische aspecten om delta punten exacter te kunnen plaatsten. Dit heeft in het verleden vaak tot betere omkeerdatums geleid en tot betere lange termijn prognoses. 6
Hoe te traden: In principe kan op elke cyclus worden gehandeld. Ik adviseer om te handelen op de MTD cyclus en de ITD als trigger te gebruiken. Maar daarnaast kijken we voor de onderliggende richting naar de MLTD/LTD. Afhankelijk van het risico kan worden gehandeld alleen in de richting van de MLTD en/of LTD richting. Er moet altijd rekening mee worden gehouden dat een recent delta nummer niet op de plek staat waar deze hoort te staan, ook al zijn we nog zo zeker. U moet zich te allen tijde bedenken dat de trade fout kan zijn. Mijn opvatting is dat als u niet weet welk risico u neemt en welk bedrag u riskeert, u niet mag speculeren. Stel dat we 2 ITD toppen hebben gehad en richting een MTD top gaan. En stel dat we denken dat de MTD top is geplaatst. Ga op de 2e ITD top 50% van de positie short, maar hou er rekening mee dat er toch nog een hogere MTD top wordt geplaatst. Zakt de koers en komt er geen hogere top, prima. Maar komt er wel een hogere top, ga dan voor 100% van de positie short rond de volgende ITD top. Bepaal eventueel de top met behulp van een technische indicator. Ik gebruik zelf altijd de stochastic. Maar er zijn meerdere goede indicatoren zoals RSI, ADX etc. Gebruik altijd een stop loss en hou je eraan. Stop orders zijn je beste vriend als trader. Hou rekening met het onverwachte. Traden is alleen succesvol als je de regels respecteert. Er zijn paper trading en demo accounts beschikbaar bij diverse Brokers. Ik raad u aan deze te gebruiken. Pas als u consistent resultaten behaalt, kunt u in het echt gaan handelen. De strategie en regels zullen voor iedereen verschillend zijn. Wat past bij u, welke strategie en welke markt, hoeveel tijd heeft u en wanneer kunt u handelen? Stel een lijstje met regels op en hang het bijvoorbeeld naast uw monitor en hou u eraan. 7
Trading voorbeeld Hoe kunnen we profiteren van een beweging die we voorzien en er op traden? Ik neem als voorbeeld de S&P500, een van de meest populaire indexen. De meeste traders willen posities voor een korte periode van een paar dagen tot een paar weken. We zullen dan moeten kijken naar de ITD cyclus. We kunnen in de richting van de MTD cyclus traden waarbij de MLTD/LTD cyclus een indicatie geeft van de hoofdrichting. In het analyse rapport van 29 juni 3 juli 2009 is de volgende prognose gegeven. De 2 weken ervoor is een verwachte daling ingezet en er is op dit moment een MTD12 bodem geplaatst. De verwachting is nu omhoog richting een hoger gelegen MTD1 punt en een hoger MLTD/LTD punt. Ik heb expres een voorbeeld genomen waarbij de prognose niet helemaal uitkomt zoals verwacht. Ten eerste is het plan om long te gaan. Maar wanneer? Er zijn nu een paar mogelijke strategieën die ik wil noemen. 1. Uitbraak en continuering. Vaak door WD Gann zelf toegepast. In dit geval een uitbraak omhoog door de MTD11 prijs. Het WaveRider Mechanisch Systeem (MTS) werkt op een soortgelijke manier. Waar moet de stop worden geplaatst? Als de ITD4 bodem al is geweest wordt dit de stop loss. Als de ITD4 nog niet is geweest kan bijvoorbeeld het 61,8% niveau van MTD11 tot MTD12 worden genomen. 2. Direct long gaan is een mogelijkheid. Maar dan niet voor 100% van de positie waarmee we willen instappen. Bijvoorbeeld 50% en rond de ITD4 voor nog eens 50%. Waar moet de stop worden geplaatst? Laten we ervan uit gaan dat de ITD4 bodem toch nog wat lager wordt geplaatst van de MTD12. We nemen als stop loss 50% van MTD11 tot MTD12 onder de MTD12, dus MTD12 ((MTD11-MTD12)/2). Stop loss zou dan 855 worden. 3. Pas long gaan rond de ITD4. We kunnen daarbij wachten op een bevestiging van de ITD4. Als bevestiging kan bijvoorbeeld naar een technische indicator worden gekeken, bijvoorbeeld de slow stochastic in combinatie met de 3-day trend, dus als we 3 hogere bars maken rond de berekende ITD4 datum, kunnen we long gaan. 8
Hieronder ziet u hoe het gelopen is. Ten eerste zijn we inderdaad nog iets verder gestegen naar de ITD3 en daarna gedaald. Echter de daling is groter dan verwacht en zakt zelfs onder de ITD2. Hierdoor moeten we (achteraf) de MTD12 verplaatsen. Nog veel later zal zelfs de MLTD13 hier worden geplaatst. Maar tijd is belangrijker dan prijs en dat er een lagere bodem is geplaatst is niet zo erg. Laten we nu kijken naar de instap niveaus in de 3 strategieën. 1. Zie de kleur licht groen. Zie de 1, het niveau waar we instappen. Stop loss is de groene lijn. Eigenlijk zouden we de MTD12 als stop moeten nemen, maar aangezien de ITD5 top al nadert nemen we een hogere stop loss. 2. Zie de kleur oranje. Het eerste en tweede instapniveau en stop loss niveau is aangegeven. 3. Zie de kleur donkerrood. Het instapniveau (gelijk aan het 2 e instapniveau bij 2.) is aangegeven en de stop loss is de MTD12. Waar stappen we uit. Ik ga er niet te diep op in. U kunt zelf fibonacci niveaus uitrekenen. Gefaseerd winst nemen, kijken naar de 3 day trend, kijken naar afnemend momentum m.b.v. technische indicatoren. Het mooiste is als we de stop loss mee kunnen bewegen omhoog (of omlaag), maar wel enige speelruimte kunnen geven om te bewegen. Feit is, dat de ITD5 en ITD7 toppen zijn. Als u naar de berekende tijdlijn kijkt: De MTD1 is berekend op 2 augustus, de ITD5 telt niet meer mee en de ITD7 is berekend op 11 augustus. Rond de periode 2-11 augustus moet u de top verwachten en naar aanwijzingen zoeken voor goed uitstapmoment. 9
De delta punten zijn uw gids en de verschillende cycli wijzen de weg. Wees geduldig, plaats altijd een stop loss en volg de regels die u zelf hanteert. Tjerk Spriensma (december 2009) http://www.ganntrader.org/nl/gtabonnementen/waverider/index.html http://www.ganntrader.org/en/gt-waverider/index.html 10