Gudulastraat 4 te Lochem Adviesnummer : 38 Straat +nr : Gudulastraat 4 Postcode : 7241 AM Huidige functie : onderdeel verzorgingstehuis Oorspr. Functie : woonhuisje met stal BESCHRIJVING Historie en ligging: Het pand Gudulastraat 4 staat bekend als het Benninkhuisje omdat hier tientallen jaren de familie Bennink heeft gewoond. Op de kadastrale kaart van 1832 staat er op de plek reeds een pand aangegeven, maar gezien de vorm en de ouderdom was dit een voorganger van het huidige pand, dat dateert van rond 1900. De vorm van de huidige kavel blijkt een samenvoeging van de 19 e eeuwse kavel plus een klein achterliggend kaveltje. Het pandje werd gebouwd als woonhuisje met een kleine stal achterin. Rond 1985 werd het in gebruik genomen als onderdeel van het naastliggende verzorgingstehuis ( destijds nieuw gebouwd ten zuidoosten van het pand) als gezelschaps- en vergaderruimte. Hiertoe werd het interieur van het pand ingrijpend gerenoveerd. Zodanig, dat hier behoudens enkele tussenmuren, de zoldervloer en de kap geen originele elementen meer over zijn. In het exterieur is het pand daarentegen goed bewaard gebleven. Het pand is gelegen aan het oostelijke uiteinde van de Gudulastraat, op de noordelijke hoek de Gudulastraat is een klein straatje met kleinschalige, grotendeels historische woonbebouwing. De straat was van oorsprong niet meer dan een dwarsstraatje op een andere straat ( het Hoogestraatje) die ook al geen belangrijke rol speelde ( hoewel deze mogelijk in een ver verleden wel een belangrijke as is geweest). De Gudulastraat is uitzonderlijk omdat deze rond het bouwblokje loopt en aan twee kanten weer op het Hoogestraatje uitkomt. Deze historische situatie zoals reeds te zien in de kaart van Jacob van Deventer van rond 1560, is nog steeds min of meer intact, hoewel het verband met de omgeving is gewijzigd door de aanleg van de Tuinstraat rond 1885, die de Gudulastraat een belangrijkere verkeersfunctie gaf in de omgeving. Het onderhavige pand is een hoekpand dat met de noordwestelijke zijgevel tegen het buurpand nr. 6, dat het middelste pand is van een klein rijtje. Door de ligging op de hoek speelt het onderhavige pand, ondanks het geringe formaat, een min of meer beeldbepalende rol, voor het zuidoostelijke deel van de Gudulastraat, kijkend naar het noordoosten, omdat het pand in de as van de straat staat. Ten zuidoosten van het pand ligt er een inrit naar het verzorgingstehuis en ten noordoosten ligt een kleine achterplaats die van oorsprong bij het pandje hoort. Plattegrond en opbouw: Gudulastraat 4 heeft een min of meer rechthoekige plattegrond, die iets breder is aan de achterzijde dan aan de voorzijde. Het pand telt één volle bouwlaag onder een driezijdig schilddak met topgevel aan de voorzijde. Gevels:
De voor- en zijgevel zijn opgetrokken in rode handvorm baksteen in kruisverband met een gepleisterde plint. De achtergevel is geheel gepleisterd. De voorgevel: De twee vensterassen brede voorgevel is voorzien van speklagen in de vorm van rollagen van gele verblendsteen ter hoogte van onder- en bovendorpels op beide bouwlagen, en op de hoogte van het kalf op de begane grond is er links een ingang met hardstenen lekdorpel, nieuwe deur ( niet beschermenswaardig), geprofileerd kalf en 2-ruits bovenlicht. Rechts hiervan een venster met gepleisterde lekdorpel en enkelruits schuifraam met 2- ruits bovenlicht. Op de zolderverdieping is er een venster met houten lekdorpel en niet- oorspronkelijk stolpraam. Aan de bovenzijde wordt de voorgevel afgesloten door een klein overstek met geprofileerde windveer en makelaar met gesneden kepen en vellingkanten en een bol aan de onderzijde, die door een haamhout, eveneens met kepen en vellingkanten is verbonden met de windveren. Zijgevels: In de zuidoostelijke zijgevel zijn er op het vloerniveau van de zolder smeedijzeren staafankers. Op de begane grond is het linkerdeel van de gevel blind. Rechts hiervan een venster onder steens strek met gepleisterde lekdorpel en enkelruits schuifraam met 2-ruits bovenlicht. Rechts hiervan een ingang onder steens strek met onder nieuwe deur en zijstrook ( niet beschermenswaardig), geprofileerd kalf en 2-ruits bovenlicht. Rechts hiervan een W.C.-venstertje onder halfsteens rollaag met gepleisterde lekdorpel en 4-ruits raampje. Verder rechts is er een ingang met staldeur en kraaldelen. Boven de begane grond zijn er nog net onder de dakrand twee venstertjes. Boven de ingang een met een opgeklampt houten luikje, en verder rechts eentje, iets lager geplaatst, met houten lekdorpel en 4-ruits raampje. Bovenlangs de gevel is er een klein overstek met een zinken mastgoot onderlangs het dakschild. Achtergevel: De achtergevel is gepleisterd ( moderne afwerking). Bovenin de gevel zijn drie verschillende venstertjes met houten lekdorpels. In het midden is er een klein venstertje met een klein H- schuifraampje, en ter weerszijden zijn er iets grotere vensters met 4-ruits stolpramen. Bovenlangs de gevel een zinken mastgoot. Het dak: Het driezijdige schilddak met de nok haaks op de voorgevel, is gedekt met gesmoorde Oudhollandse pannen en nokvorsten. In beide dakvlakken zijn er ijzeren 2- ruits dakraampjes. Interieur: Het interieur op de begane grond is vrijwel geheel gerenoveerd rond 1985. De oude hoofdindeling van voorhuis, tussenportaal en achterruimte, waar de stal zat, is nog min of meer aanwezig, maar er zijn ook wandjes uitgebroken. Op zolder ligt nog een oude houten vloer aan de voorzijde; boven de stal ligt een lager geplaatste enkelvoudige balklaag, zonder vloer ( verwijderd?). De eenvoudige naaldhouten sporenkap met haanhouten is nog aanwezig. Tuin/ hekwerken/ groenelementen:
Achter het pand is een tuintje met moderne inrichting: niet beschermenswaardig.
MOTIVATIE VOOR PLAATSING OP DE GEMEENTELIJKE MONUMENTENLIJST Basisnormen: Het pand voldoet aan de basisnormen. Architectuurhistorische waarde en esthetische waardering 1. Het object heeft een historisch waardevolle kern, van belang voor de ontwikkelingsgeschiedenis van de ( plaatselijke) bouwkunst. - Niet van toepassing 2. Het object heeft een interessante ( bouw) geschiedenis, die nog afleesbaar is. - Niet van toepassing 3. Het object valt op door bijzonder gave verhoudingen en/ of materiaalgebruik. - Gudulastraat 4 is een uitwendig gaaf historisch woonhuispandje met een sobere opzet en vormgeving. de gave verhoudingen van het kleinschalige huisje sluiten harmonieus aan bij het klein stedelijke karakter van de Gudulastraat. Markant, traditioneel materiaalgebruik. 4. Het object heeft bijzondere en ( reeds) zeldzame vormen, opvallende bouwonderdelen of details. - Het pand dateert van rond 1900 en i s qua bouwmassa en exterieur nog grotendeels in originele staat. Het betreft een typisch klein stedelijk huisje uit de betreffende periode, met sobere vormgeving en enige traditionele decoraties in de voorgevel. Bijzondere, en inmiddels vrij zeldzame elementen zijn de gevelopeningen in het achterste gedeelte die verwijzen naar de vroegere stal. 5. Het object vertegenwoordigt een ( uitzonderlijk) gaaf voorbeeld van een bepaalde stijl of bouwwijze. - Het pand is een wat betreft zijn uiterlijke verschijningsvorm goed en gaaf voorbeeld van kleinschalige historische woonhuisbebouwing in de binnenstad van Lochem. Het geeft een goed voorbeeld van kleinschalige eenvoudige burgerwoning uit de tijd rond 1900, toen veel huizen in de binnenstad nog waren voorzien van een stal of deel. De voorgevel kreeg, wegens zijn ligging aan de openbare weg, een wat rijkere vormgeving met aan de neorenaissance ontleende accenten. Dergelijke kleine historische woonhuizen zijn in de binnenstad van Lochem zeldzaam geworden. 6. De ontwerper van het gebouw heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van de plaatselijke bouwkunst. - niet van toepassing. Situeringswaarde 7. Het object is bepalend voor het behoud of zichtbaar houden van een historisch gevormde situatie.
- het pand is het oude hoekpand aan de noordoostkant van de Gudulastraat, in de periferie van de stad aan een historisch zijstraatje van bescheiden belang. Ondanks de bouw van het grote verzorgingstehuis ten oosten is deze situatie nog herkenbaar. 8. Er is duidelijk verband tussen het gebouw en de historische verkaveling. - het pand staat op een eeuwenoude kavel, die is ontstaan door samenvoeging van twee kleine 19 e eeuwse kaveltjes: het pand geeft door zijn massa min of meer de breedte van de oude kavel aan. 9. Het object maakt onderdeel uit van een bijzondere stedenbouwkundige of landschappelijke situatie. - Het betreffende deel van de Gudulastraat heeft nog een historisch laat 19 e eeuws karakter. Het onderhavige pand maakt daar een onlosmakelijk deel van uit. Het pand ligt in de as van het zuidoostelijk deel van de Gudulastraat, op een hoek, en is daarmee beeldbepalend in de directe omgeving, ondanks de kleine schaal. Sociaal- economisch en cultuurhistorische waardering 10. De bebouwing is van belang i.v.m. het zichtbaar houden van sociaaleconomische of cultuurhistorische ontwikkelingen of feiten. - het pandje toont in zijn uiterlijk nog dat het een eenvoudige kleinsteedse woning was met een stal achterin het pand voor het kleinschalig privégebruik van een paar stuks kleinvee, zoals dat vroeger in de binnenstad van Lochem veel voorkwam. In deze zin geeft het nog een goede indruk van de wooncultuur van e eenvoudige burgers in de kleine landstad Lochem in de periode rond 1900. Het object GUDULASTRAAT4, bestaande uit een woonhuis met voormalige stal, bezit een groot aantal van bovenstaande historische waarden en is derhalve beschermenswaardig als gemeentelijk monument in de gemeente Lochem. MONUMENTEN ADVIES BUREAU 08-06-2004