Bierstraat 14 te Lochem

Transcriptie

1 Bierstraat 14 te Lochem Adviesnummer : 34 Straat en nr : Bierstraat 14 Postcode : 7241 AH Kadastraal nr : Lochem F 1613/ F1508 Huidige functie : winkel/ woonhuis Oorspr. Functie : winkel/ woonhuis BESCHRIJVING Historie en ligging: In 1949 naar ontwerp van architect G.K. Veeze gebouwd winkel- woonhuis. In dezelfde periode werd het belendende pand Bierstraat 12 gebouwd. Beide panden vervingen twee oude huizen, die kort tevoren door brand waren verwoest. Deze oude huizen hadden, getuige foto s van voor 1949, een 17 e of 18 e eeuwse oorsprong. Ze werden gekenmerkt door karakteristieke afgesnoten voorgevels, waarachter hoog opgaande zadeldaken met wolfeinden zichtbaar waren. Boven de klassieke winkelpuien bevonden zich twee vensters. Op de plek van het huidige pand Bierstraat 14 was reeds voor de Tweede Wereldoorlog een bakkerij van fa. J. Olthoff gevestigd. In 1945 werd de achterliggende bakkerij herbouwd naar plan van architect A.J. Toebes (?) te Lochem in opdracht van C. Gase. In 1949 werd, na genoemde brand, in opdracht van de weduwe R. Gase- Duyst ook de winkel met woning, lunchroom en bedrijfsruimte herbouwd naar plan van G.K. Veeze. Dit gebeurde onder supervisie van het Ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting in Gelderland. Het pand werd opgetrokken in de typische sobere traditionalistische wederopbouwstijl die was geïnspireerd door het traditionalisme van de Delftse School. Het pand is gelegen aan de zuidzijde van de Bierstraat/ Kleine Markt, tegenover de Grote Kerk. Ooit lag aan de noordzijde van de straat het kerkhof, maar op een gegeven moment is dit bestraat en werd het een soort annex van het marktplein ( vandaar de naam Kleine Markt). Het is opmerkelijk dat het adres Bierstraat is, want in feite loopt de hoofdas van de Bierstraat ten oosten van de Kleine Markt, m in of meer in noord- zuidrichting; het onderhavige deel is dus een soort zijarm van de Bierstraat. De voorgevel van het pand staat in de rooilijn, die ongeveer recht is, en sluit aan beide zijden aan op de gevels van de buurpanden. Het pand ter rechterzijde ( nr 12_ is ook in de wederopbouwtijd vernieuwd. In het definitieve bouwplan zijn verschillende elementen enigszins anders uitgevoerd dan in de tekeningen is aangegeven. Het meest opvallend is de enorme tuit die in de originele tekening was aangegeven, die is beduidend kleiner uitgevoerd, maar nog altijd aanzienlijk qua volume. Hoewel de herbouwde panden Bierstraat 12 en 14 een van de oude situatie geheel afwijkend voorkomen hebben, heeft men er bij de herbouw in naar gestreefd het kleinschalige historische karakter van deze gevelwand te behouden. De oorspronkelijke situatie, zoals ontstaan in 1949, is goed behouden gebleven. De luifel van nr. 14 is niet oorspronkelijk, maar omstreeks 1983 veranderd. Plattegrond en opbouw:

2 Het pand heeft een min of meer rechthoekige plattegrond die dieper dan breed is; de voorgevel staat echter enigszins schuin op de kavel en daarmee op de rest van het pand. Aan de achterzijde was er oorspronkelijk een binnenplaats, waarachter de bakkerij gelegen was. De zijmuren zijn blind, want staan tegen de zijmuren van de buurpanden. Het pand telt twee volle bouwlagen en een zolder onder het zadeldak at haaks op de voorgevel staat. De voorgevel: De voorgevel is een tuitgevel opgetrokken in rode quasi- handvorm baksteen in wild verband. Er is geen plint. De gevelopeningen bevatten houten kozijnen en ramen, en de vensters hebben bakstenen lekdorpels. Op de begane grond is er links een grote gevelopening met links een etalagevenster met 16-ruits raam en rechts een ingang met hardstenen drempel en neuten, licht geprofileerd deurkozijn, blankhouten 2 delige deur met 9 ruits bovendeur met schouderboog en 3 ruits bovenlicht. Rechts hiervan is er een kleiner etalagevenster met 9 ruits raam. Boven deze gevelopeningen is er een niet- authentieke luifel: deze is niet beschermenswaardig. Hierboven is er een in het gevelvlak liggende reclame in zwart marmerglas met in gouden letters de tekst HET OUDSTE ADRES DER ECHTE LOCHEMSCHE ZANDKOEKJES. Ter hoogte van de tweede bouwlaag zijn er drie vensters met strekse bogen en 4 ruits stolpramen. Tussen de twee rechtervensters is er een uithangbord in de vorm van een krakeling aan een smeedijzeren steun, met krulwerk. Boven de vensterzone zijn er twee smeedijzeren sierankers ter hoogte van de zoldervloer, en daarboven is er een gevelopening met opgeklampt houten zolderluik onder een kunststof latei. Hierboven steekt een houten hijsbalk uit de gevel. Hier weer boven is er in de grote geveltuit een groot smeedijzeren sieranker. De gevel wordt gedekt door kunststenen dekplaten, met op de schouders van de gevel kunststenen bollen. Rechts voor de gevel is er een kelderlicht met gecementeerde koekoek en smeedijzeren rooster. Achtergevel: De achtergevel van de voorbouw sluit net als de voorgevel af met een tuitgevel met rechte hals. De gevel is in halfsteens verband gemetseld. Rechts in de tweede bouwlaag een venster met strek en enkelruits raam, links een ingang naar het dakterras met gewijzigde ( niet beschermenswaardige ) invulling. In de top een klein venster met strek en vernieuwd enkelruits raam. Voorts is er een zeer diepe éénlaags achterbouw met plat dak, die aan de achterzijde grenst aan de Achterstraat. Deze achterbouw bevat de bakkerij. De in halfsteens verband gemetselde achtergevel bevat centraal een spitsboogpoort en aan weerszijden liggende vensterstroken met rollagen en deels veranderde invulling. Het bouwdeel heeft verschillende wijzigingen ondergaan en is niet beschermenswaardig. Het dak: Het zadeldak dat haaks op de voorgevel staat is gedekt met rode verbeterde Hollandse pannen. Op de nok staat een stuk achter de voorgevel een grote bakstenen schoorsteen. Op het linker dakvlak is er een grote niet- authentieke

3 dakkapel die niet beschermenswaardig is. Dit geldt ook voor het moderne dakraam in het rechter dakvlak. Interieur: Het interieur is niet bezocht. Volgens de bouwtekeningen uit 1949 bleef onder het pand een oudere gewelfkelder behouden, maar aangezien het pand uiteindelijk enigszins anders dan gepland werd uitgevoerd, is het niet duidelijk in hoeverre men in het definitieve plan de kelder heeft gehandhaafd. Tuin/ hekwerken/ groenelementen: Niet van toepassing.

4 MOTIVATIE VOOR PLAATSING OP DE GEMEENTELIJKE MONUMENTENLIJST Basisnormen: Het pand voldoet aan de basisnormen. Architectuurhistorische waarde en esthetische waardering 1. Het object heeft een historisch waardevolle kern, van belang voor de ontwikkelingsgeschiedenis van de ( plaatselijke) bouwkunst. - n.v.t. 2. Het object heeft een interessante ( bouw) geschiedenis, die nog afleesbaar is. - het pand werd in 1949 nieuw gebouwd in plaats van een ouderpand dat kort daarvoor door brand was verwoest, op een kavel die waarschijnlijk al sinds de middeleeuwen deze vorm had, strekkende van voor- tot achterstraat. Mogelijk bleef van de oude bouwsubstantie de kelder behouden. 3. Het object valt op door bijzonder gave verhoudingen en/ of materiaalgebruik. - Karakteristiek, eenvoudig bakstenen woon/ winkelpand met gave verhoudingen, in sober traditionalistische stijl met tuitgevel en een verzorgde detaillering. Typisch voor de bouwtijd is het gebruik van traditionele materialen, met kunststeen ter vervanging van het dure natuursteen). 4. Het object heeft bijzondere en ( reeds) zeldzame vormen, opvallende bouwonderdelen of details. - gave, zorgvuldig vormgegeven voorgevel in Delftse schoolstijl, opvallend door de tuitgevel end e vele in traditionalistische trant uitgevoerde details. 5. Het object vertegenwoordigt een ( uitzonderlijk) gaaf voorbeeld van een bepaalde stijl of bouwwijze. - Goed en gaaf voorbeeld van een eenvoudig en kleinschalig winkelwoonhuis uit het midden van de 20 e eeuw, gebouwd in de stijl van de Delftse school, waarbij men in opzet, details en het ambachtelijke materiaalgebruik teruggreep op de oud Hollandse bouwkunst. Bij Bierstraat 14 uit zich dit ondermeer in de klassieke hoofdmassa met zadeldak, de bakstenen tuitgevels, de zeer traditionele winkelpui en allerlei details van gevels en gevelopeningen. Deze bouwstijl is slechts spaarzaam vertegenwoordigd, hetgeen het pand tamelijk bijzonder maakt binnen de bouwkundige ontwikkelingen in de Lochemse binnenstad. 6. De ontwerper van het gebouw heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van de plaatselijke bouwkunst. - De architect G.K Veeze is een ontwerper met lokale bekendheid die veel gebouwen ontworpen heeft in de regio in het derde kwart van de 20 e eeuw). Situeringswaarde 7. Het object is bepalend voor het behoud of zichtbaar houden van en historisch gevormde situatie.

5 - het pand, gelegen op een smal kavel en nog in het bezit van de oude hoofdvorm en bouwmassa, is bepalend voor het zichtbaar houden van de historisch gevormde stedenbouwkundige situatie in e middeleeuwse stadskern van Lochem. Het stadsbeeld werd hier aanvankelijk bepaald door kleinschalige smalle diepe panden op smalle evenwijdig aan elkaar gelegen kavels. Tussen de huizen bevonden zich smalle druipgangen of ossendrops. Deze situatie is in dit deel van de Bierstraat nog vrij gaaf behouden gebleven en bijzonder voor de gemeente Lochem. 8. Er is duidelijk verband tussen het gebouw en de historische verkaveling. - Het pand is nieuw opgebouwd op een kavel die vermoedelijk reeds sinds de middeleeuwen deze vorm heeft en maakt die kavelvorm duidelijk zichtbaar doordat de gevel met het achterliggende volume van het zadeldak duidelijk op zichzelf staan. De historische verkavelingsstructuur, met tussen verschillende panden nog osendrops, is in dit gedeelte van de Bierstraat goed behouden gebleven. 9. Het object maakt onderdeel uit van een bijzondere stedenbouwkundige of landschappelijke situatie. - Bierstraat 14 is gelegen aan de zuidzijde van de Bierstraat ofwel Kleine Markt, aan een open ruimte rond de oude kerk, met de gevel in de historische rooilijn waar diverse historisch waardevolle panden in staan. ( gemeentelijkeen rijksmonumenten). Tezamen met de grote historische monumenten van Lochem ( Grote- of St. Gudulakerk, stadhuis) vormen de gevelwanden van de Bierstraat een zeer karakteristiek, aaneengesloten historisch stadsbeeld. In dit gedeelte van de binnenstad is het kleinschalige en gevarieerde karakter van de Lochemse binnenstad het beste bewaard gebleven. Bierstraat 14 maakt van dit stadsbeeld een wezenlijk en onlosmakelijk onderdeel uit. Sociaaleconomische en cultuurhistorische waardering 10. De bebouwing is van belang i.v.m. het zichtbaar houden van sociaaleconomische cultuurhistorische ontwikkelingen of feiten. - het pand is van historisch belang als gaaf voorbeeld van een winkelwoonhuis uit het midden van de 20 e eeuw en herinnert aan de kleinschalige bedrijvigheid in de Lochemse binnenstad in deze periode, waarin wonen en werken vaak samen, onder één dak plaats vonden. De oorspronkelijke woonwinkelfunctie is nog goed aan het pand afleesbaar. Het object BIERSTRAAT 14, bestaande uit een winkelwoonhuis, bezit een groot aantal van bovenstaande historische waarden en is wat betreft het bouwdeel aan de Bierstraat derhalve beschermenswaardig als gemeentelijk monument in de gemeente Lochem. MONUMENTEN ADVIES BUREAU