Het doel van de Stichting is het coördineren, stimuleren en begeleiden van speurwerk op het gebied van de bouwvoorbereiding, de bouwtechniek en de bedrijfstechniek in de bouwnijverheid, alsmede de verbreiding van de resultaten daarvan, zowel ten behoeve van de opleiding als tot de vorming' van kennis bij het bouwen. (art. 2 der statuten van de Stichting Bouwresearch) Ter bereiking van haar doel zal de Stichting met de haar ten dienste staande middelen kennis nemen van de bestaande technieken, zich oriënteren omtrent de huidige en toekomstige behoeften, materialen en technieken, en omtrent de behoeften aan kennis in de bouwen alles doen wat nodig is om het onder artikel 2 genoemde doel te bereiken. (art. 3 der statuten van de Stichting Bouwresearch)
BETER UITZETTEN, BETER.METEN
Beter uitzetten, beter meten 52 STICHTING BOUWRESEARCH SAMSOM UITGEVERIJ ALPHEN AAN DEN RIJN - BRUSSEL 1976
ISBN 90 1402522 X 01976/0247/13
Voorwoord Het onderzoek naar meetinstrumenten, meetmethoden en verwerkingsmethoden van meetgegevens is door de Projectorganisatie Bouwmetrologie uitgevoerd in opdracht van de Stichting Bouwresearch, onder begeleiding van haar studiecommissie B9. Met het onderzoek is in 1972 aangevangen. De oorspronkelijke opdracht luidde: a. Het verbeteren van de bestaande en het ontwikkelen van nieuwe meetmethoden, meetinstrumenten en verwerkingsmethoden van meetgegevens ten behoeve van het uitzetten en controleren in het bouwproces. b. Kennisoverdracht van de verkregen resultaten naar de praktijk. Door de commissie is besloten het volgende programma uit te voeren: a. De bewerking van een in het Engels geschreven rapport van de commissie 6a van het F.I.G. (Fédération Internationale des Géomètres), getiteld: Measuring practice on the building site (Document 09: 1973, National Swedish Building Research). N.B. Toestemming voor bewerking en verspreiding in Nederland is zowel aan het F.I.G. als aan het C.I.B. (Conseillnternational du Bätiment pour la recherche, I'étude et la documentation) gevraagd. Deze toestemming is verkregen. b. Het toevoegen van een lijst met Nederlandse land-, respectievelijk bouwmeetkundige literatuur. c. Het toevoegen van een geïnventariseerde tabel met meetinstrumenten waarvan het bereik, de nauwkeurigheid en een prijsindicatie wordt aangegeven. d. Het bestuderen van de toepassingsmogelijkheden van de computer in het maatvoeringsproces op de bouwplaats, onder andere aan de hand van informatie, zoals deze werd verkregen van het Zweedse bedrijf Markdata AB. ad. a. Bij de bewerking van het rapport is de tekst aangepast aan de Nederlandse bouwomstandigheden. 5
ad. b. De commissie kon voor dit deel van het onderzoek niet verder gaan dan een eerste oriëntatie. Ten tijde van deze publikatie was de commissie B9 als volgt samengesteld: IR. J. C. MEISCHKE voorzitter J. A. ATZEMA coördinerend rapporteur IR. A. RIP IR. A. AUER IR.A.G.J.BERKELDER ING. E. LUPPES G. RAVEN PROF. J. SITTIG raadgevend ingenieur Ingenieursbureau MABEG-van Hasselt, Utrecht. projectleider, Projectorganisatie Bouwmetrologie, Rotterdam. technisch secretaris, Stichting Bouwresearch, Rotterdam. hoofdingenieur A, afdeling constructie, Rijksgebouwendienst, Den Haag.' chef tekenkamer, Ingenieursbureau Veth, Dordrecht. hoofd produktontwikkeling research, Oosthoek Beton, Leiderdorp. directeur research Vereniging van Systeembouwers, Den Haag. directeur Adviesbureau voor Kwaliteitsbeleid en Besliskunde, Rotterdam. Tot medio 1973 trad ir. P.. Erasmus, thans wetenschappelijk medewerker van de Technische Hogeschool te Eindhoven, als secretaris/rapporteur op. De eigenlijke rapportage is uitgevoerd door ir. J. J. Knol, geodetisch medewerker van de Projektorganisatie Bouwmetrologie. ir. H. A. Dicke (t) voorzitter Bouwtechnische Stuurgroep, Stichting Bouwresearch 6
Inhoud Voorwoord 5 Samenvatting 11 Summary 17 1. Inleiding 21 2. Voorbereiding van de maatvoering 2.1 Indeling van de maatvoering in fasen 22 26 3. Het uitzetten en verklikken van rooilijnen en vaste hoogtepunten 3.1 Methoden van uitzetten 3.2 Het graven van de bouwput 3.3 Verklikpunten 3.4 Het uitzetten van vaste hoogtepunten 27 27 29 30 32 4. Het uitzetten van de fundering 34 4.1 Het bouwraam 34 4.2 Zicht jes 35 4.3 Het plaatsen van de bekisting voor de fundering en kelderwanden 36 4.4 Het graven van sleuven voor de leidingen 37 5. Het uitzetten op de vloeren 38 7
6. Maatvoering ten behoeve van het op hoogte en telood stellen van constructie-onderdelen 43 6.1 Het plaatsen van de bekisting en het aangeven van de hoogtes 43 6.2. Het uitzetten van vaste hoogtepunten 43 6.3. Het op hoogte en telood stellen van geprefabriceerde elementen 46 6.4 Het telood stellen van de bekisting 47 6.5 Het op hoogte stellen van kolommen 48 6.6 Het telood stellen van een kolom ribbe 49 6.7 Het telood stellen van de hartlijn van een kolom 50 6.8 Controle op het telood staan van kolommen 51 6.9 Het uitzetten van balkhoogten 51 7. Het overbrengen van punten en lijnen 53 7.1 Het overbrengen met behulp van een theodoliet 53 7.2 Het overbrengen van een lijn door evenwijdige verplaatsing 56 7.3 Het direct overbrengen van een lijn 56 7.4 Directe overbrenging van lijnen door middel van geleide centrering 58 7.5 Directe overbrenging van lijnen door het inrichten in de lijn 59 7.6 Het overbrengen van een punt met behulp van de methode van voorwaartse snijding 59 7.7 Het overbrengen van punten met behulp van een optisch lood 62 oploden van beneden af 63 oploden van bovenaf 65 excentrisch loden 67 8 Het meten met een meetveer 71 Bijlage 1 Bijlage 2 Nederlandse land- respectievelijk bouwmeetkundige literatuur 75 Tabel met meetinstrumenten die op de bouwplaats toegepast kunnen worden 78 8