Introductie in het recht mr. A.J. Wierenga Introductie in het recht Hoofdstuk 1 Recht in het algemeen Programma Actualiteiten Rechtsbronnen Rechtsgebieden Indelingen 1
Wortels in de maatschappij Acties bij distributiecentra Albert Heijn Arbeidsovereenkomst Project X - Haren Handhaven openbare orde Bestuurlijke verantwoordelijkheid Vervolging daders Schadevergoedingen Noord-Korea Soevereiniteit - Veiligheidsraad Non-proliferatieverdrag 1968 Bronnen van recht Internationale rechtsregels Wet Ongeschreven rechtsregels Beleidsregels Rechtsbeginselen Rechtspraak De facto 2
Internationaal recht Geschreven recht Verdrag Handvest VN Veiligheidsraad EU-verdrag Rechten van de mens (EVRM) Besluiten volkenrechtelijke organisaties EU-besluiten Verordeningen Richtlijnen Ongeschreven recht Gewoonterecht Wet Grondwet Grondrechten Staatsinrichting Koning(in) Wetten Vb. Wet studiefinanciering 2000 Andere regelgeving Vb. APV / afvalstoffenverordening 3
Rechtspraak Vage normen Art. 6:162 BW: onrechtmatige daad Zorgvuldigheidsnormen Vb. Gevaarzetting Kelderluik-arrest Waarschijnlijkheid dat gevaar niet wordt onderkend Bezwaarlijkheid van veiligheidsmaatregelen Ernst gevolgen Waarschijnlijkheid van ongeval Rechtseconomen: Kp < Os x Ws Kp = kosten preventie Os = omvang schade Ws = waarschijnlijkheid schade Ongeschreven recht Gewoonte Bezwaar: rechtsonzekerheid Staatsrecht Vertrouwensregel Internationaal recht UNCLOS 4
Beleidsregels Bevoegdheid bestuursorgaan Vb: Tabakswet Minister kan boete opleggen Kan» Cafébaas waarschuwt niet» Cafébaas faciliteert Rechtstelsel compleet? Zaak Riggs Palmer Rechtsbeginsel Generalisatie van in andere rechtsregels geformuleerde voorschriften Niemand mag beter worden van onrecht Regels van moraal en fatsoen Niet: algemeen (onpersoonlijk) afkomstig van bevoegd gezag Coërcitief» Hoge Raad 1926 - Goudse Bouwmeester-arrest» Geen onverschuldigde betaling (verbintenis uit de wet) 5
Geen richting? Rechtsstelsel Oplossingen moeten passen in het systeem Recht van spreken Motiveringsplicht controleerbaar Functies van het recht Conflict-mijdend: ordening Materieel recht Geboden en verboden H.L.A. Hart: overlevingskansen vergrotend Conflict-oplossend: Formeel recht of procesrecht Hoe haal je jouw recht? 6
Materieel en formeel recht Ge- en verboden Procesrecht Burgerlijk Wetboek (BW) Wetboek van Strafrecht (Sr) Wetboek van Rechtsvordering (Rv) Strafvordering (Sv) Algemene wet bestuursrecht Algemene wet bestuursrecht Stufenbau Internationaal recht Grondwet Internationaal recht Formele wet Amvb (regering) Ministeriële regeling Decentrale regelgeving Provinciale verordening Gemeentelijk verordening Etc. 7
Hogere voor lagere regel Hiërarchisch ordening Regels grotere gemeenschap gaan voor regels van kleinere gemeenschap Vb. Verordening Wassenaar» Fotografieverbod Eikenhorst» Rb Den Haag 2003 (www.rechtspraak.nl)» art. 121 Gemeentewet Indeling recht Privaatrecht Particuliere bevoegdheden Niet exclusief Publiekrecht Overheidsbevoegdheden Exclusief 8
Voorbeeld privaatrecht Buurman past op Mickey Operatie staart Conflict over kosten dierenarts Uitwerking privaatrecht Individueel belang Verhouding tussen burgers onderling en Verhouding tussen burgers en rechtspersonen NV, BV, vereniging, Ook staat, provincie, gemeente Andere benamingen Burgerlijk recht, civiel recht Handelsrecht Arbeidsrecht 9
Voorbeeld publiekrecht Buren klagen over Napoleon Burgemeester uitlaatverbod Exclusieve bevoegdheid Algemeen belang Uitwerking publiekrecht Overheid en haar organen Staatsrecht Overheid en haar burgers Bestuursrecht: Welke bestuursorganen welke bevoegdheden? Hoe komen besluiten tot stand? 10
Indelingen: strafrecht Publiekrechtelijke aspecten domineren Maatschappelijk sturingsmiddel Vervolgingsmonopolie OM Opportuniteitsbeginsel: Afzien van op grond van algemeen belang Privaatrechtelijke trekken: In feite conflict tussen burgers Art. 12 Sv» Wilders Voeging Woord voeren 11