patiëntenwijzer Hoe voorkomen dat u valt?
Een val is snel gebeurd... Met het ouder worden, loopt u meer kans om te vallen. De meeste valpartijen gebeuren bij het doen van de dagelijkse taken: de brievenbus leegmaken, je naar de rinkelende telefoon haasten, bij het toiletbezoek, struikelen over een tapijt... De gevolgen kunnen ernstig zijn Meestal komen we er vanaf met een schaafwonde of een blauwe plek. Maar soms is het ernstiger: een breuk, een bloeding of andere verwondingen. Een valpartij is een van de meest voorkomende redenen voor een opname in het ziekenhuis! Meestal herstellen mensen goed van een val. Toch is er vaak een blijvend letsel of ongemak. Dan bestaat de kans dat u minder dingen zelfstandig kunt doen. De angst om opnieuw te vallen kan toenemen. Door deze angst gaat u minder bewegen. Net hierdoor verhoogt u het risico om opnieuw te vallen. Door de lichamelijke beperkingen of angst om te vallen komt u misschien minder alleen het huis uit. Zo hebt u minder contact met uw buren, familie Vallen kan duur zijn: een nieuwe bril, nieuwe kleding... nodig. Daarom moet u voorkomen dat u valt. Wat vergroot de kans op vallen en wat kunt u doen? Te weinig beweging minder evenwicht minder fit voelen Het lichaam wordt strammer en trager met de jaren. Als u weinig beweegt, verliest u nog meer soepelheid en spierkracht. Zo vergroot de kans op vallen. Uw algemene fitheid en conditie zijn ook belangrijk. Een verkoudheid of ziekte kan het risico op vallen verhogen. Zorg voor voldoende en regelmatige lichaamsbeweging. Beweeg minstens drie keer per week gedurende een half uur. Dit kan door wandelen, maar ook door de gewone dagelijkse taken zoveel als mogelijk zelf te doen: tafel dekken, afwassen, was plooien Er zijn vele mogelijkheden om dit samen met anderen te doen: in een wandelclub, petanqueclub, seniorengym... patiëntenwijzer_kel_vallen voorkomen_1.1 2
U hebt last van plotse lage bloeddruk? Wordt u duizelig of draaierig als u opstaat uit bed of zetel of als u zich te snel bukt, bijvoorbeeld om iets van de grond op te rapen? Deze duizeligheid komt omdat de bloeddruk zich niet snel genoeg aanpast bij een verandering in houding of beweging. Hierdoor krijgen de hersenen even minder zuurstof. (De zorgverleners noemen dit orthostatische hypotensie.) Geef uw lichaam de tijd om deze houdingsverandering te volgen. Als u te snel rechtkomt of bukt, kunt u door de draaierigheid zelfs vallen. Gebruik een hoger hoofdkussen of verhoog het hoofdeinde van uw bed. Kom rustig rechtop zitten en blijf even zitten op de rand van het bed. Sta traag recht. Blijf nog even staan vooraleer u stapt. Doe alvorens recht te staan uit bed of de zetel het volgende: - adem enkele keren diep in en uit - knijp uw handen snel dicht en open - laat uw tenen op de grond staan en hef uw hielen enkele keren zo hoog mogelijk op Vermijd bruuske bewegingen, bijvoorbeeld bij het draaien. Zorg dat het niet te warm is in de kamer. Onveilige omgeving De inrichting van uw thuis kan het risico op vallen verhogen. Zo kunt u struikelen over een losliggend tapijt of een dweil aan de deur. Veel mensen vallen omdat er geen goed licht is en zo tegen dingen aanbotsen of struikelen. Ook een natte vloer kan gevaarlijk zijn. Veilige, goed aanpassende schoenen en pantoffels: gesloten rond de hiel, met niet-gladde zool en lage, brede hak. Geen losse tapijten in uw huis, of enkel tapijten met een antisliplaag. Geen andere losliggende zaken zoals een dweil of elektriciteitsdraden. Voldoende en heldere verlichting, zeker ook bij het opstaan s nachts. Voldoende vrije ruimte rond de meubels. Een leuning aan de trap. Vloeren altijd goed (laten) droog dweilen. Het toilet verhogen met een toiletverhoger (te koop in thuiszorgwinkels). Dat vergemakkelijkt het zitten en opstaan. Een draagbare telefoon, gsm of personenalarm bij u dragen. Zo kunt u altijd snel iemand verwittigen en voelt u zich veiliger. Zeg buren/familie dat ze dat ze wat langer blijven wachten aan de voor- of achterdeur. Zo hoeft u zich niet te haasten als er aangebeld wordt. Geneesmiddelen Medicatie, zoals slaap-, kalmeringsmiddelen en pijnstillers, kunnen als bijwerking duizeligheid of evenwichtsstoornissen geven. Let extra op bij gebruik van kalmeer- en/of slaapmedicatie. 3
Neem uw medicatie altijd stipt en correct in; volgens een vast medicatieschema. Verander uw geneesmiddelen niet op eigen initiatief. Ga na het innemen van uw slaapmedicatie direct in bed liggen. Bespreek uw medicatie met uw arts, zeker wanneer u nevenwerkingen vermoedt zoals duizeligheid, evenwichtsstoornissen en concentratieverlies. Verminderd zicht Als u minder goed ziet, zal u eventuele hindernissen zoals een trede of snoer minder snel opmerken. Dit verhoogt het risico tot vallen. Een jaarlijks bezoek aan de oogarts is aangeraden. Gebruik alleen uw eigen bril. Zet uw leesbril af wanneer u stapt. Zorg voor een goede verlichting in heel het huis. Laat uw ogen wennen als u van een verlichte kamer naar een donkere kamer gaat. Plots dringend moeten plassen Bij het ouder worden kan het zijn dat u zich moet haasten om op tijd op het toilet te geraken. Ook moet u s nachts vaker naar het toilet. Op deze momenten van haast gebeuren veel valpartijen. Bespreek het met uw arts zodat een behandeling mogelijk is. Oefeningen bij de kinesitherapeut kunnen u misschien helpen. Voor toiletbezoek s nachts kan een toiletstoel naast het bed helpen. Uw valgeschiedenis Bent u al eens gevallen, of bijna gevallen? U verloor plots het evenwicht, struikelde of werd draaierig, maar u kon zich nog net vasthouden? U hebt angst om te vallen, bijvoorbeeld omdat u minder goed te been bent of al eens bent gevallen? Schrijf op hoe dit gebeurd is en bespreek het met uw arts of een andere zorgverlener. Zo kunt u de juiste maatregelen nemen om vallen in de toekomst te vermijden of in elk geval het risico te verkleinen. Minder bewegen of doen omdat u bang bent om te vallen, is geen goed idee. Door minder te bewegen, verliest u spierkracht in de benen en dat vermindert uw evenwicht. Kortom, zo hebt u net een grotere kans om te vallen. Aandacht, geheugen en denkvermogen Bij het ouder worden gaan ook de hersenen gaandeweg trager werken. Ze kunnen prikkels niet meer zo snel verwerken. Het kan gebeuren dat u snel afgeleid bent. Of u vergeet soms plots wat u wilde doen. Misschien vindt u het moeilijk om twee dingen tegelijk te doen? Ook kan het zijn dat u uw mogelijkheden verkeerd inschat. Vooral wanneer u problemen hebt met aandacht en inzicht kan dat het risico op vallen verhogen. 4
Uw zelfstandigheid bewaren Tijdens het uitvoeren van allerlei taken maken we gebruik van het hele lichaam. Bijvoorbeeld: U moet zich bukken om uw schoenen aan te trekken. U moet uw evenwicht bewaren bij het toiletbezoek: broek uit- en aantrekken, wc-papier gebruiken, doorspoelen Tijdens het koken doet u vele dingen tegelijkertijd. Kookpotten en pannen verplaatsen vraagt veel evenwicht. Om uw dagelijkse taken zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen doen, is het belangrijk dat u ze veilig kunt doen. Geef extra aandacht bij een taak met meer kans op vallen of struikelen. Vele ouderen herkennen het risico op vallen niet bij zichzelf. Praat er daarom over met anderen. U en de mensen in uw omgeving kunnen immers zelf verschillende dingen doen om het risico op vallen zo klein mogelijk te houden. Tijdens uw verblijf in het ziekenhuis kan een kinesitherapeut en/of ergotherapeut nagaan wat uw risico op vallen is en met welke maatregelen we dat risico kunnen verkleinen. Hij kan daarvoor samen met u bijvoorbeeld ook uw situatie thuis bekijken. Bent u gevallen tijdens uw verblijf in het ziekenhuis of bent u ouder dan 75 jaar, dan gebeurt deze valscreening standaard. In de andere gevallen mag u die uiteraard ook steeds zelf vragen. 5
Notities U kunt hier specifieke aandachtspunten noteren die de arts of verpleegkundige u heeft meegedeeld, of de vragen die u aan de arts of verpleegkundige wilt stellen. 6