Markt voor Flexibiliteit

Markt voor Flexibiliteit Globale verkenning van kansen en uitdagingen Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, 9 April 2014 Frans Rooijers, Bettina Kampman, Sebastiaan Hers

Agenda Terugblik en Uitgangspunten Marktstructuren Elektriciteit Ontwikkelingen NWEU Marktinrichting NL Programmaverantwoordelijkheid Congestiemanagement Marktsegmenten Toegankelijkheid NL Markten Industrie MKB Kleinverbruik Conclusies en Discussie

Vragen m.b.t. functioneren markten Welke prikkels zijn nodig voor optimale oplossing? Wat zijn noodzakelijke ontwikkelingen (no regret)? intelligentie in lokale netten; real metering; flexibiliteit in vraag/aanbod moet de werkelijke marktwaarde krijgen. Demand Side management: Op welk tijdvak (preventief, curatief, onbalansmarkt?) Rol aggregator? Koperen-plaat filosofie nog langer hanteerbaar? Zo nee: bereidheid om vrijheid in te leveren? (ervaringen met kilometerheffing.)

Flexibiliteit en markt Flexibiliteitsbehoefte gekenschetst aan de hand van enkele korte-termijn scenario s voor systemen met grote hoeveelheden intermitterende hernieuwbare energie bronnen: Flexibiliteit is daarmee gedefinieerd als het vermogen van het elektriciteitsproductiesysteem om op korte termijn de balans tussen vraag naar - en het aanbod van elektriciteit te handhaven. Behoefte aan flexibiliteit op langere termijn (investeringen) zal worden aangestipt, maar in volgende bijeenkomsten verder worden uitgediept.

Systeem dimensies en haar beperkingen Systeem beperkingen: regulering, netwerk (congestie), markten (marktoegang),operationele beperkingen (aansturingsmogelijkheden en operationele context), gedragsbeperkingen,

Marktstructuren Elektriciteit

Markt producten elektriciteit Capaciteit In verschillende markten wereldwijd zijn zogenaamde capaciteitsmechanismen geïntroduceerd. Met dergelijke mechanismen wordt beoogd de leveringszekerheid te borgen. Energie Het gaat hier om marktmechanismen voor de handel in elektriciteit. Hierbij kan in de regel nog onderscheid worden gemaakt tussen de termijnmarkt en spotmarkt. Systeembalans De balans tussen vraag en aanbod laat bescheiden toleranties toe maar behoeft in de regel real-time aansturing op seconden-basis om die balans te handhaven.

Ontwikkelingen NW Europese markten nu Beleid NL DE BE Nucleair Solar-PV Wind Nucleaire uitfasering holt basislast voorziening uit in DE en BE Solar-PV topt pieklast af in DE en BE Wind reduceert resterende (winter) vraag in DE NL gekenmerkt door overcapaciteit, import uit DE, (winter) export naar BE Afnemende marges en inzet van conventioneel ondermijnen kosten recuperatie (missing money) Capaciteitsmechanismen worden overwogen BE & DE

Capaciteit & Flexibiliteit onder druk Reserve margin 2012 Downward Adequacy Sims week 30, 2012 Bron: ENTSO-E, 2012

Ontwikkelingen NW Europese markten straks Beleid NL DE BE Nucleair Solar-PV Wind Nucleaire uitfasering holt basislast voorziening verder uit Solar-PV dekt topt pieklast verder af; wordt dal nieuwe piek? Wind reduceert resterende (winter) vraag verder Genoemde landen krijgen te kampen met vergelijkbare problemen; beperkingen van marktintegratie in zicht? Doorzetten van groei intermitterende bronnen zal klassieke dynamiek verder ontwrichten Groei intermitterende bronnen brengt convergentie en beperkt mogelijkheden tot spreiding

Marktinrichting Nederland

Hoofdcomponenten marktinrichting Nederland Programmaverantwoordelijkheid De verantwoordelijkheid van afnemers en vergunninghouders om programma's voor productie, transport en verbruik van elektriciteit op te stellen voor de netbeheerders en zich overeenkomstig deze programma's te gedragen. Congestiemanagement Congestie treedt op als lokaal aanbod de lokale vraag en de beschikbare transportcapaciteit naar omliggende gebieden overtreft en behoeft aanpassingen op geplande productie en/of afname of additionele reserveringen ingeval van onvoorziene congestie. Groothandelsmarkt elektriciteit Handel in elektriciteit kent een geschakelde structuur die samenhangt met de verschillende planningsbeslissingen en termijnen om uiteindelijk te komen tot een real-time balans tussen vraag en aanbod.

Overzicht Nederlandse groothandelsmarkt Bron: APX, november 2013

Markt segmenten elektriciteit Markt Termijn markt Day-ahead markt Intraday markt Onbalans markt Doel Risicomanagement Productie planning Productie aanpassing Energie balans tijd E Programma TSO: RRV* Planning & coördinatie PV partij biedingen Dag 2 productie (AGC) Dag 1 14u00 Uur 1 Levering * RRV: regel en reservevermogen

Knelpunten capaciteit Markt Capaciteits -Markt Termijn markt Day-ahead markt Intraday markt Onbalans markt Doel Investering Risicomanagement Productie planning Productie aanpassing Energie balans tijd E Programma TSO: RRV* Planning & coördinatie PV partij biedingen Dag 2 productie (AGC) Dag 1 14u00 Uur 1 Levering * RRV: regel en reservevermogen

Knelpunten energie/balans Wind/Zon-PV Markt Termijn markt Day-ahead markt Intraday markt Onbalans markt Doel Risicomanagement Productie planning Productie aanpassing Energie balans tijd E Programma TSO: RRV* Planning & coördinatie PV partij biedingen Dag 2 productie (AGC) Dag 1 14u00 Uur 1 Levering * RRV: regel en reservevermogen

Knelpunten op marktniveau Capaciteit (meer daarover op volgende bijeenkomsten) Capaciteitsmechanismen kunnen verdienmodel voor leveranciers verbeteren. Energie Wind en zon-pv opereren op dit moment niet prijs-responsief. Voor wind zal dit in de toekomst vermoedelijk wel veranderen, maar voor zon-pv ligt dat complexer. Systeembalans Toenemende behoefte aan RRV*: Groei intermitterende bronnen brengen toenemende onzekerheid met zich mee voor planning en inzet. Daarmee groeit de behoefte aan flexibel vermogen. Afnemend aanbod RRV*: Nu levert draaiende reserve (conventioneel) flexibiliteit. Als conventioneel in toenemende mate uit de markt gedrukt wordt, neemt de draaiende reserve af. Wind kan RRV* leveren, maar zon-pv in huidige context niet. * RRV: regel en reservevermogen

Toegankelijkheid NL Markten

Markttoegang: industrie Groothandelsmarkt portfolio PV-Partijen Commercieel: - Service en portfolio contracten Industrie service/portfolio Operationeel: - Hoge eisen aan investeringen in secundaire activiteiten - Voorkeur voor steady-state processen om operationele risico s te beperken

Markttoegang: MKB Groothandelsmarkt portfolio PV-Partijen Commercieel: - Service en portfolio contracten (met ondersteunde dienstverlening) via aggregators (zoals in glastuinbouw) MKB service/portfolio Operationeel: - Niches als koelhuizen/data centres in principe goed gepositioneerd - Voor veel andere partijen is energie management complex

Markttoegang: kleinverbruik Groothandelsmarkt portfolio PV-Partijen Kleinverbruik Commercieel: - Service contracten (ongevoelig voor korte termijn variaties) op wettelijke basis - standaard profiel - TSO regelt onbalans Operationeel: - Aansturingsmogelijkheden vergen ondersteunende ICT Gedrag: - Er is veel mogelijk, maar gaat de consument hiermee aan de slag? Comfort en ontzorging leidend?

Markttoegang: commercieel en fysiek Groothandelsmarkt portfolio Transmissie/Distributie Industrie MKB Kleinverbruik service/ portfolio PV-Partijen service/portfolio service TSO DNO HS MS LS

Knelpunt: zon-pv op LS Groothandelsmarkt portfolio Transmissie/Distributie PV-Partijen HS Industrie service/ portfolio TSO MS MKB service/portfolio DNO Kleinverbruik service Zon-PV LS

Conclusies en Discussie

Conclusies en discussie Kernpunten: Huidige markt: De huidige marktinrichting biedt op niveau van markt duidelijke prijsprikkels voor leveranciers van flexibiliteit. Uitzondering kleinverbruik: Op basis van het wettelijke kader is kleinverbruiker afgeschermd van korte-termijn prijsfluctuaties op de elektriciteitsmarkten. Dit ondermijnt flexibiliteit, en leidt tot knelpunten bij grootschalige toepassing van zon-pv op huishoudelijk niveau. Uitzondering intermitterende bronnen: Gegeven het bestaande ondersteuningsmechanisme zijn deze onvoldoende prijs-responsief. Verder: Capaciteitsmechanismen: Verdienmodel voor leveranciers kan verbeteren door introductie van capaciteitsmechanismen. Energie: Met name wind en zon-pv zijn onvoldoende prijs-responsief. Systeembalans: intermitterende bronnen ondermijnen beschikbaarheid RRV* en doen de behoefte aan RRV toenemen. * RRV: regel en reservevermogen