Impact energietransitie

Transcriptie

1 Impact energietransitie Marktontwikkelingen en TSO-perspectief Ben Voorhorst - COO VEMW, 12 juni 2014

2 Onderwerpen TenneT algemeen Opmars duurzaam in Duitsland én Nederland Uitdaging inpassing renewables Marktontwikkelingen: prijsvorming, positie conventioneel vermogen Wat is nodig voor de energietransitie? 2

3 TenneT algemeen Kerncijfers TenneT Totale lengte van het net km Transformatorstations 440 Interconnectieverbindingen 14 Aantal eindgebruikers 36 miljoen Klanttevredenheid 8,6 Aantal medewerkers Opgesteld vermogen Omzet (2013) Bedrijfsresultaat- EBIT (2013) (1.321 in NL) MW EUR 2,2 miljard 620 miljoen Netbeschikbaarheid 99,9999% Investeringen t/m miljard 3

4 Wind op zee in Duitsland Totale offshore portfolio eind 2014: EUR 10 mrd (8.000 MW) 3 AC (wisselstroom) en 10 DC (gelijkstroom) offshore verbindingen 4

5 Wind op zee in Duitsland DC Aansluiting 5

6 Uitdaging inpassing renewables NL en D Let op: Nederlandse ambities groter dan wat Duitsland tot nu toe heeft gedaan! Aandeel duurzame energie (%) 2012: realisatie 2020: doelstelling Aandeel duurzaam in elektriciteitsmix (%) 2012: realisatie 2020: projectie Aandeel wind en zon elektriciteitsmix (%) 2012: realisatie 2020: projectie* Nederland heeft inhaalslag nodig In X meer elektriciteit uit duurzame bronnen Groot aandeel uit fluctuerende bronnen % % % Duitsland Nederland

7 Uitdaging inpassing renewables Gevolgen inpassing renewables o.a. meer flexibiliteit nodig: meer vermogen nodig als er geen wind of zon (voorspeld) is er is snel vermogen nodig als de voorspelling afwijkt MW MW Wind-Ist-Hochrechnung Wind-Kurzfristprognose Geplande versus gerealiseerde windproductie MW MW MW 8000 MW 2500 MW 6000 MW 4000 MW 2000 MW 0 MW : : : : : : : : :00 7

8 00:05 01:15 02:25 03:35 04:45 05:55 07:05 08:15 09:25 10:35 11:45 12:55 14:05 15:15 16:25 17:35 18:45 19:55 21:05 22:15 23:25 Uitdaging inpassing renewables Effect storm (voorbeeld 5 december 2013) op windproductie: Gedrag Windpark in MW MW 8

9 Uitdaging inpassing renewables Voorbeeld: als ochtendmist niet optrekt, kan voorspelling fors afwijken van werkelijke productie zonne-energie 2,2 GW 9

10 Weersafhankelijkheid: gas in huishoudens oktober 2009 tot maart 2014, per uur in m

11 Uitdaging inpassing renewables Andere gevolgen inpassing renewables: Kosten totale energiesysteem stijgen: duurzame energie concurreert nog niet met conventionele energiebronnen wordt daarom gesubsidieerd (SDE+) de marginale kosten van duurzame energie nemen overigens af Verdeling van kosten en baten energietransitie zorgt voor maatschappelijke discussie 11

12 Uitdaging inpassing renewables consequenties voor TSO Bij hoge penetratie zonne- en windenergie > sterke afname beschikbare ondersteunende diensten voor stabiliteit van het systeem product conventionele centrales wind zon nodig voor actief vermogen ja ja ja commodity reactief vermogen ja Mogelijk nee spanningshuishouding flexibiliteit ja Misschien nee balanshandhaving inertie ja Beperkt nee frequentiestabiliteit 12

13 Uitdaging inpassing renewables Consequenties voor TSO Aanvullende capaciteit blijft absoluut nodig, met name als er geen zon of wind is. Bijvoorbeeld in de koude februarimaand van 2013: Bron: 13

14 Uitdaging inpassing renewables Consequenties voor TSO Grote hoeveelheid productie duurzame energie bij een relatief laag verbruik leidt in Duitsland zelfs soms tot negatieve elektriciteitsprijzen (bijv. 16 juni 2013) Bron: market review 2013 Bron: 14

15 Fysieke werkelijkheid vs Financiële transactie Impact windopwekking Duitsland op interconnectie Verschuiving productie van Zuid-DE naar Noord-DE Circa 20% DE productieverschuiving legt beslag op interconnectiecapaciteit DE-NL als loop flow 7 BE NL DE Bij bepalen veilig beschikbare grensoverschrijdende transportcapaciteit wordt rekening FR -100 gehouden met dergelijk fenomeen. 15

16 Fysieke werkelijkheid vs Financiële transactie (2) Impact identieke transactie biedzones op interconnectie Transactie NL-noord - DE-noord fysiek 95% via grens NL-DE, 5% via NL-BE Transactie NL- zuidwest - DE-zuid fysiek 60% via grens NL-DE, 40% via NL-BE -100 NL NL BE 3 DE 35 BE 5 DE FR FR

17 Opgesteld vermogen in GW Groei duurzaam vermogen Duitsland 250 prognose ontwikkeling productievermogen in Duitsland 200 conventioneel Overig conventioneel Piekvraag DE 80 GW off peak 35 GW 150 conventioneel Pumped storage Olie Aardgas Steenkool Bruinkool Kernenergie Overig duurzaam Steeds meer duurzaam vermogen nodig om in vraag te voorzien of meer! 100 Vraag peak ~ 80 GW duurzaam Waterkracht Biomassa Zon PV Wind offshore Wind onshore Conventioneel vermogen produceert steeds minder, blijft nodig voor back up! 50 Vraag off peak ~ 35 GW duurzaam (Scenario B) 17

18 Consequenties voor conventioneel vermogen gas kolen 18

19 Uitdagingen 1. Voldoende productievermogen Wie levert vermogen als er geen wind- of zonneproductie is? Welk Marktmodel geeft juiste prikkels voor nieuwe investeringen in productiecapaciteit 2. Systeem stabiliteit Welke producenten dragen bij aan balans in uren van hoge wind- en zonneproductie? Laag niveau van draaiende reserve in deze uren. 19

20 Prijsontwikkeling in CWE-regio vanaf BE DE FR NL UK NO Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Jan Feb Mar 20

21 Kansen voor marktpartijen: prijs volatiliteit 21

22 Kansen voor marktpartijen: prijzen 22

23 Kansen voor marktpartijen: prijs volatiliteit 23

24 Visie TenneT op energietransitie Versterk energy only market : Markt verantwoordelijk voor balancering systeem inclusief financiële risico s Volledige EU marktintegratie: cross border intraday trading, cross border balancing trading, harmonisatie balansering mechanismes Nieuwe leveranciers van systeemdiensten: opslag, systeemdiensten door RES, vraagsturing, Power to Heat Integreer RES in de markt Europese afstemming: EU coördinatie productievermogen EU coördinatie investeringen in infrastructuur Harmonisatie nationaal energiebeleid Mogelijk tijdelijk Veiligheidsnet nodig? Beschikbaarheid voldoende productievermogen gegarandeerd Ter versterking energiemarkt i.p.v. verdere verstoring 24

25 Potentiële oplossingen Categorie Stuurbare duurzame productie Sterkere prijselasticiteit van de vraag Meer interconnectie capaciteit Opslag Uitwisseling flexibiliteit cruciaal voor efficiënte energievoorziening en betrouwbaarheid systeem Prijssignalen zijn de beste prikkels om een groter contingent marktpartijen adequaat te laten reageren 25

26 Power to heat opties? Uitbreiding arsenaal duurzaam + marktkoppeling > steeds vaker en steeds meer uren zijn gascentrales niet de marginale (prijszettende) eenheid Dus: mogelijkheden elektriciteit als 'brandstof' in plaats van gas Het kunnen switchen tussen gas en elektriciteit als energiebron is interessant voor procesindustrie die nu WKK inzet voor stoom Hiermee wordt de flexibiliteit van het gassysteem beter benut Deze vergroting van prijselasticiteit elektriciteitsvraag draagt bij aan een goede prijsvorming Gebruik elektriciteit eerst om gas te besparen, pas daarna om gas te maken 26

27 Tot slot: Wat is er nodig? Consistent, geharmoniseerd EU-beleid en EUregelgeving Vertrouwen en zekerheid over langere termijn t.a.v. beleid en regulering Dan kan innovatie zijn werk doen en kan de markt knelpunten oplossen! 27

28 TenneT is de eerste grensoverschrijdende elektriciteitstransporteur van Europa. Met kilometer aan hoogspanningsverbindingen en 36 miljoen eindgebruikers in Nederland en Duitsland behoren we tot de top 5 elektriciteitstransporteurs van Europa. Onze focus is gericht op de ontwikkeling van een Noordwest-Europese energiemarkt en op de integratie van duurzame energie. Taking power further